Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TÜTÜN BAĞIMLILIĞI. Tütün Bağımlılığı Bağımlılığın gelişiminde: Merkezi sinir sisteminde nikotin etkisi Tütün bağımlılığının nörobiyolojik ve fizyolojik.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TÜTÜN BAĞIMLILIĞI. Tütün Bağımlılığı Bağımlılığın gelişiminde: Merkezi sinir sisteminde nikotin etkisi Tütün bağımlılığının nörobiyolojik ve fizyolojik."— Sunum transkripti:

1 TÜTÜN BAĞIMLILIĞI

2 Tütün Bağımlılığı Bağımlılığın gelişiminde: Merkezi sinir sisteminde nikotin etkisi Tütün bağımlılığının nörobiyolojik ve fizyolojik etkilerinde rol oynar

3 Nikotin Bağımlılığı

4 Bağımlılığın nedeni nikotin Nikotin yarı ömrü 2 saatten kısa Nucleus accumbensden dopamin salınımı azalınca yoksunluk semptomları başlar Konsantrasyon güçlüğü, irritabilite, anksiyete, depresyona eğilim, iştah artışı İlk 7 gün en yoğun hissedilir, haftalar aylar sürebilir

5 Bağımlılığın Evreleri Sosyal olarak kabul edilen maddenin alımı ve akut pekiştirmeyle başlar Kompulsif kullanımın artan tarzı Bağımlılık Le Moal et al. Eur Neuropsychopharmacol. 2007;17: Akut pekiştirme/ sosyal madde alımı Genetik değişkenler Çevresel faktörler Stres Koşullanma etkileri Artan tarz/kompulsif kullanma Bağımlılık Geri çekilme Uzamış bırakma İyileşme? Alevlenme

6 Nikotin Bağımlılığı: DSM-IV-TR Ölçütleri 3 veya daha fazlasının 1 yıllık zaman içerisinde olması: –Azalmış etki veya aynı etkiyi sağlamak için artan dozlarla maddeyi alma ve belirli nikotin toleransı –Maddeyi almayınca yoksunluk belirtilerinin çıkması –Azaltma çabalarına karşılık ısrar eden sigara içme isteği –Sigara içme veya tütün satın alma için yoğun zaman harcama –Sigara içme için iş, sosyal, ve keyif verici aktiviteleri erteleme –Sağlık risklerine karşın sigara içmeyi sürdürme American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Fourth Edition Text Revision. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2000; Accessed October 19, 2007.

7 Nikotin Bağımlılığında Dopaminin Rolü Nikotinin ödüllendirici etkisi mezolimbik sistemde dopamin aracılı geçişle ilişkili Nikotin bağımlılığı olanlarda sürekli madde kullanım dürtüsü vardır Yükselmiş dopamin konsantrasyonlarına duyulan ihtiyaçtan kaynaklanır Adinoff. Harv Rev Psychiatry. 2004;12: Accessed May 1, OH NH 2 Dopamin

8 Nikotinin Merkezi Sinir Sisteminde Etki Mekanizması a4a4 b2b2 b2b2 b2b2 a4a4  4  2 Nikotinik Reseptör 1. Jarvis MJ. BMJ 2004; 328: Dani JA, Harris RA. Nature Neuroscience 2005; 8: Coe JW. J Med Chem 2005; 48:

9 Kronik Nikotin Maruziyeti: Nikotin Reseptörlerinin Up-Regulationu Kronik maruz kalma sonucu, nikotin  4  2 nikotinik reseptor aktivasyonunu ve desensitizasyonunu sağlar Bu durum  4  2 nikotinik reseptör up-regulation ve  4  2 nikotinik reseptör sayısında artışa yol açar Adapted from Picciotto et al. Nicotine Tob Res. 1999;1:S121-S125; Corringer et al. J Phys Paris. 2006;99: VTAnAcc D – – nAChR içeren β2 altünitesi  Nikotin  Dopamin ödül Akson D D D D D D D D D D

10 Nikotin Bağımlılık Döngüsü Nikotin bağlanması dopamin salınımında artışa yol açar Dopamin keyif ve sakinlik hissi verir Sigaralar arasındaki dopamin azalması huzursuzluk ve stres gibi geri çekilme belirtilerine yol açar Kişi keyif ve huzuru sağlayabilmede nikotin için şiddetli istek duyar Sigara içenler genellikle maksimum uyarıyı sağlayan, yoksunluk ve aşırı isteği engelleyen titrasyonu yaparlar Jarvis. BMJ. 2004;328: ; Picciotto et al. Nicotine Tob Res. 1999;1:S121-S125. Dopamin Nikotin

11 Nikotin Bağımlılığında Çevresel Uyaranların Rolü Sigara içmeyle ilgili çevresel/sosyal uyaranlar nikotin bağımlılığını pekiştirmede rol oynarlar Nikotin dışı uyaranlar sigara içme davranışının hem motivasyonunda hem de sürmesinde önemlidir Caggiula et al. Physiol Behav. 2002;77:

12 ‘‘ Nikotinin direkt farmakolojik etkisi tütün bağımlılığını açıklamada gerekli, fakat yeterli değildir; bu etkiler davranışın olduğu çevresel/sosyal durumla birlikte ele alınmalıdır’’ Dr. Osman Örsel, Nikotin Bağımlılığı ve Klinik Değerlendirilmesi, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

13 ÖZET- Nikotin Bağımlılığı Mekanizması iyi tanımlanmış bir bağımlılık Nikotinin Ventral Tegmental Area (VTA)’daki  4  2 reseptörler üzerine olan etkileri –Akut dopamin salınımı ve kısa-süreli ödül –Kronik reseptör aktivasyonu, desensitizasyonu, ve up-regulasyonu Sigara içmenin dopamin aracılığıyla oluşan fiziksel ve psikolojik etkileri yeniden alma davranışını pekiştirir Sigara içmede çevresel/sosyal uyaranlar nikotin bağımlılığının pekişmesinde önemli rol oynar

14

15 Nikotin Yoksunluğu

16 Huzursuzluk, sabırsızlık Artmış iştah veya kilo alımı Yoksunluk Sendromu Anksiyete (sigara bırakmayla birlikte artabilir veya azalabilir) Disforik veya deprese durum İrIritabilite, çabuk öfkelenme Konsantrasyon güçlüğü Uykusuzluk, uyku bozuklukları American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Fourth Edition Text Revision. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2000.

17 70<10 haftaİştah artışı 60<4 haftaHuzursuzluk 60<4 haftaDepresyon 50<4 hafta Rahatsızlık ve agresyon 70<2 haftaNikotin arzusu 60<2 hafta Konsantrasyon zayıflığı 25<1 haftaUyku bozukluğu 10 <48 saat Başdönmesi Sıklık(%)SüreSemptom Jarvis MJ. BMJ 2004; 328:

18 Fagerström Testi (FTND) Her gün genellikle kaç sigara içiyorsunuz?10 veya daha az İlk sigaranızı uyandıktan ne kadar sonra içiyorsunuz?5 dakika içinde 6-30 dakika 30 dakika Sigara içilmeyen yerlerde sigara içmemekte zorlanıyor musunuz? Hayır Evet 0101 Hangi sigaradan vazgeçmekte en çok zorlanırsınız?Sabah ilk içilen Diğer 1010 Günün ilk saatlerinde sonraki saatlere göre daha sık sigara içiyor musunuz? Hayır Evet 0101 Çok hasta olduğunuzda veya günün çoğunu yatakta geçirdiğinizde sigara içer misiniz? Hayır Evet 0101 SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ 0-2 = düşük düzeyde bağımlılık 3-7= orta düzeyde bağımlılık 8-10 = yüksek düzeyde bağımlılık

19 EMASH Testi Her gün genellikle kaç sigara içiyorsunuz? 10 veya daha az 11 – – İlk sigaranızı uyandıktan ne kadar sonra içiyorsunuz? 5 dakika içinde 6-30 dakika 30 dakika SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ 0-2 = düşük düzeyde bağımlılık 3-4= orta düzeyde bağımlılık 5-6 = yüksek düzeyde bağımlılık

20

21 Sigara İçenler Bırakmayı Deniyor mu? Sigara içmekten vazgeçmek hastalıkları önlemede en önemli adım İçenlerin % 70 sigarayı bırakmak istiyor Her yıl % 30’ u bırakma girişiminde bulunuyor Desteksiz bırakma girişimlerinin 6 ay bırakmış kalabilme başarısı % Girişimlerinin % 80’i ilk 1 ay içinde relaps (nüks) ile sonlanıyor

22 Sigara içenler bırakmak ister Sigara içenler ~2–3%Bırakmış kalanlar 3 ~70% Bırakmak isteyenler 1 ~30% her yıl deneyenler 2 1. Bridgwood et al, General Household Survey West, Getting serious about stopping smoking Arnsten, Prim Psychiatry 1996.

23 Tütün Bağımlılığı Sigara bağımlılığının psikolojik, fiziksel ve davranışsal yönleri ile baş etmek gerekiyor Psikolojik olarak duygulanım durumu ile nikotine bağımlı Olumsuz duygulanım relapsı çağırır

24 Tütün Bağımlılığı Davranışsal olarak günlük yaşamda tekrarlayan birliktelikler var –Sigara içenleri görmek –Kahve içmek –Alkol almak –Yemek yemek –Ders çalışmak –Araba sürmek

25 Sigara Bırakma Davranışının Motivasyon Aşamaları Düşünme öncesiDüşünmeHazırlıkUygula ma Devam Sigara bırakma motivasyonu Sigarayı bırakma Velicer WF et al. Homeostasis 1998; 38:

26 Sigara Bırakma Davranışı Değişimler siklusu Bırakma Bırakmış kalma Relaps Düşünme Öncesi Düşünme Hazırlık / Kararlılık

27 Bağımlılık  Miyokard infarktüsü olgularının %60’ ı tekrar içiyor (% 40 olgu 2 gün içinde içiyor )  Larenjektomi sonrası % 60 ‘ı içiyor  Pnömonektomi sonrası % 50’ si içiyor  Hamilelik sırasında bırakmış olanların ¼ ‘ü bırakmış kalıyor 1. Bigelow GE et al. US DHHS Himbury S Br Med J Davidson G et al. Thorax ASH May 2004.

28 NİKOTİN BAĞIMLILIĞININ PSİKOLOJİK VE DAVRANIŞ BOYUTU

29 Bağımlılık üçgeni Nörokimyasal Davranış Psikolojik

30 Nikotin bağımlılığının psikolojik ve davranış boyutunu anlamak neden önemlidir? Psikolojik ve davranış boyutu algılanırsa bilişsel ve davranışcı tedavi yöntemlerini uygulanabilir Tedavi başarısını arttırır Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

31 Yanıtı aranan sorular Değiştirilmek istenen sorun davranışı kışkırtan faktörler nelerdir? Davranış hangi durumlarda ortaya çıkmaktadır? Sonuçları ne olmaktadır? Sorunun sürmesini sağlayan faktörler nelerdir? Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

32 Sorun davranış: Sigara içmek Kışkırtıcı faktörler Durumsal faktörler Kimi işyerinde, kimi evde, kimi arabada Davranışsal faktörler Çayla kahveyle, alkolle Bilişsel faktörler Tetikleyici düşünceler –Çok sıkıldım sigara içersem rahatlarım –Bu yemeğin üzerine sigara iyi gider Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

33 Sorun davranış: Sigara içmek Kışkırtıcı faktörler Duygusal faktörler Öfke,sıkıntı,neşe Kişilerarası faktörler Sigara içen kişilerle biraradayken sigara içme Fizyolojik faktörler Yoksunluk semptomları Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

34 Sorun davranışı sürdürücü etkenler İçtikten sonraki rahatlama duygusu uzun dönemdeki olumsuz etkilerini gözardı etmeye yolaçar “Yinemi içtin, zehir iç” söylemleri tepkisel içmeye yolaçabilir Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

35 Sorun davranış: sigara içmek Her sigara içende kışkırtıcı faktörler ve sürdürücü etkenler farklıdır Sigara bırakma tedavisi terzi işi olmalıdır Kişiye özgü sigara içme davranışının özellikleri saptanmalı ve kişinin düzeltme çabasına yardımcı olunmalıdır Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

36 Sigarayı sevme ve içme isteği nasıl oluşuyor?

37 KİŞİ ● A Ayşe DÜŞÜNCE ● B İyi insan, cana yakın DUYGU ● C Severim DAVRANIŞ ● D Görüşürüm Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

38 NESNE ● A Sigara DÜŞÜNCE ● B Keyif veriyor, Yalnızlığımı gideriyor, Dert ortağım DUYGU ● C Sigara içmeye istekli olma, Sigarayı sevme DAVRANIŞ ● D Sigara satın alma, Sigara içme, Sigara içilen yerlere gitme Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

39 NESNE ● A Sigara DÜŞÜNCE ● B Hastalık yapacak Nefesimi daraltıyor Kanser olacağım Pis kokutuyor Zehirli bir ot parçası DUYGU ● C Korku Kaygı Nefret Tiksinme İçtikten sonra pişmanlık, kendini iradesiz hissetme DAVRANIŞ ● D Sigara içmekten kaçınma, bırakma çabaları ve arayışları Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

40 Sigaraya karşı olumlu duygu oluşmasına neden olan düşünceler Otomatiktir Birdenbire akla gelirler (Sigara benim tek dostum) Çarpıtılmıştır Gerçeği yansıtmazlar Engelleyicidir Sigarayı bırakma çabasına engel olurlar Sorgulanmazlar Gerçek ve doğru gibi göründüklerinden sorgulanmazlar Israrcılardır Akıldan çıkarıp atmak zordur Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

41 Hatalı düşünce- Sonucu Hatalı düşünce Sigara tek lüksüm Duygu İçtiği zaman ödüllendirilmiş,bıraktığı zaman cezalandırılmış hissetme Davranış Sigara içmeyi sürdürme Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

42 Hatalı düşünce- sonucu Hatalı düşünce O benim parçam, onsuz yapamam Duygu İçince tamamlanmış ve güçlü, bırakınca eksik ve güçsüz hissetme Davranış Sigara içmeyi sürdürür Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

43 Bu düşünceleri farketmek ve yeni düşünceler geliştirmek bir beceridir ve öğrenilebilir Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

44 Yeni düşünce- sonuç Yeni düşünce Sigara içerek kendime kötülük ediyorum, bırakırsam sağlıklı olacağım Duygu İçtiği zaman suçluluk duygusu, içmeyince sağlıklı hissetme kendine güvenme Davranış Sigara içmekten kaçınma, bırakma arayışı Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

45 Sigaraya karşı olumlu düşüncesini değiştirmeyenler Kendilerini cezalandırılmış, güçsüz duyumsama Yoksunluk,eksiklik,kayıp duygusu Sigaraya özlem, içenlere imrenme Sudan bir sebeble tekrar başlama Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

46 Sigaraya karşı olumsuz düşünce geliştirenler Başarı duygusu Kendine güvenme Kendisi için iyi bir şey yapma duygusu İyimserlik Özsaygıda artma Enerjik hissetme Sigara içenlere üzülme Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

47 Nüks önlemede bilişsel davranışcı yöntemler Bağımlılık tedavisinde yasaklanan maddenin kesinlikle kullanılmaması amaçlanır Bir kez kullanım bile “nüks” kabul edilir “Hep ya da hiç” düşüncesi gerginlik yaratır Kesin denetim denetim yitimi Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

48 Nüks nasıl algılanmalı? Bir iki kez sigara içme hatadır (Lapse) Sürekli içme (Relapse) Nükse insancıl ve esnek yaklaşım yararlıdır. “Sigara içtim iradesizim” yerine “hata yaptım hatayı tekrarlamazsam amacıma ulaşabilirim” Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

49 Sonuç Sigara bırakma “istek”, “kararlılık” ve “çaba” gerektirir BAŞARI= İstemek + İnanmak+ çaba göstermek Dr. Oğuz Kılınç, Nikotin Bağımlılığının Psikolojik ve Davranış Boyutu, Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Kursu, Aralık 2008 Ankara

50 TEŞEKKÜR Dr. Oğuz Kılınç Dr. Osman Örsel Toraks Derneği Tütün Kontrolü Çalışma Grubu


"TÜTÜN BAĞIMLILIĞI. Tütün Bağımlılığı Bağımlılığın gelişiminde: Merkezi sinir sisteminde nikotin etkisi Tütün bağımlılığının nörobiyolojik ve fizyolojik." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları