Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Türkiye’de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Bilkent Üniversitesi İşletme Bölümü Toraks Derneği Tütün Kontrol Uzmanlığı Kursu 7 Mayıs 2003.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Türkiye’de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Bilkent Üniversitesi İşletme Bölümü Toraks Derneği Tütün Kontrol Uzmanlığı Kursu 7 Mayıs 2003."— Sunum transkripti:

1 Türkiye’de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Bilkent Üniversitesi İşletme Bölümü Toraks Derneği Tütün Kontrol Uzmanlığı Kursu 7 Mayıs 2003

2 Ana Başlıklar Türkiye’de sigara tüketimi ve sigara fiyatları Sigara Fiyatları ve Tüketim Arasındaki İlişki: Talebin Fiyat Esnekliği – zaman serileri (toplam) –1994 DİE Tüketim harcamaları anketi (hanehalkı) Sigara fiyatları artırılsa, tüketim nasıl değişir? (Simülasyon sonuçları)

3 Yılları Arasında Sigara Tüketim Artışı En Fazla Olan Ülkeler Ülkeler Yurt İçi Tüketim 1990 (milyon ton) Yurt İçi Tüketim 1999 (milyon ton) Yüzde Değişim Pakistan31,93454, % Bulgaristan12,20019, % Türkiye73,270111, % Endonezya140,936207, % Hollanda23,25130, % Toplam4,538,8904,351, % Kaynak: USDA.

4 Türkiye’deki Sigara Tüketimi,

5 Tiplerine Göre Sigara Tüketimi Toplam Tüketim (milyon Adet) Yetişkin Başına Tüketim (20’lik paket) YılYabancıYerli Filtreli Yerli Filtresiz YabancıYerli Filtreli Yerli Filtresiz Toplam ,2797,9010,48109, ,0880,275,5786, ,3892,516,36121, ,7589,851,05134,65 Kaynak : DİE ve TEKEL Yıllık Raporları.

6 Reel Sigara Fiyatları ve Sigaradan Alınan Vergiler (2000 senesi fiyatlarına göre)

7 Reel Fiyat Önemli! Rakamlara bakınca s igara fiyatları artmış. Peki, ya reel fiyatlar? Kaynak: TEKEL, USDA, Onder 2002, ve Dünya Bankası hesaplaması

8 Tiplerine Göre Sigara Fiyatları (2000 fiyatlarına göre)

9 Dünya Bankası Sınıflamasına Göre Ülkelerdeki Ortalama Sigara Fiyatları ve Vergiler ÜlkelerFiyat (ABD$) Vergi (ABD$) Vergi Oranı Yüksek Gelirli Ülkeler3,232,26% 68.6 Orta Yüksek Gelirli Ülkeler0,810,43% 51.9 Orta Düşük Gelirli Ülkeler0,340,17% 49.9 Düşük Gelirli Ülkeler0,340,15% 45.6 Türkiye0,510,22% 42 Türkiye, ,350,18% 49.2 Kaynak: Jha ve Chaloupka (2000).

10 Fiyatlar Neden Düşük? Türkiye’de fiyat kontrolü ve sigara fiyatlarına etkisi, Paket başı Kar/Zarar Perakende Satış Fiyatı Üretim Maliyeti +Vergiler Birinci 68mm paket Maltepe 85mm paket Tekel mm paket Samsun 100mm paket Marka/ Fiyat Kaynak: Yürekli (2002).

11 Daha yüksek vergi daha pahalı demek mi? Türkiye’de vergi oranı yüksek, ama ortalama paket fiyatı Avrupa’nın en ucuzu

12 Yüksek tüketim, yüksek vergi oranı, düşük fiyat SONUÇ: Avrupa’ya göre düşük vergi geliri Kaynak: Yürekli (2002).

13 Fiyat ve Gelir Esnekliği Fiyat Esnekliği: –Sigara fiyatı artırıldığında sigaraya olan talebin nasıl değiştiğini gösterir. Genellikle sıfır ile –1 arasında değişir. Gelir Esnekliği: –Kişilerin gelirleri arttığında sigaraya olan talebin nasıl değiştiğini gösterir. Sıfırdan büyük ya da küçük olabilir.

14 Zaman Serisi Kullanarak Fiyat Esnekliğinin Hesaplanması yıllarındaki toplam veriler kullanıldı. Regresyon Modeli: log(T t ) =  0 +  1 *log(F t ) +  2 *log(G t )+  3 *Regülasyon t +  4 *Trent t +  t T t – t yılında yetişkin başına tüketilen sigara paketi sayısı F t – t yılındaki ağırlıklı ortalama reel sigara fiyatı G t – t yılındaki yetişkin başına düşen reel gelir

15 Yılları İncelendiğinde Talep Modelinden Çıkan Sonuçlar log(T t ) = 0,09 –0,19*log(F t ) + 0,23*log(G t )+ 0,07*Regülasyon t + 0,00*Trent t +  t Fiyat Esnekliği: (-0,19) –Türkiye’deki sigara fiyatlarının % 100 arttığı düşünüldüğünde, sigaraya olan talep % 19 azalmaktadır. (Diğer ülkeler ile karşılaştırıldığında oldukça düşüktür.) Gelir Esnekliği: (0,23) –Kişi başına düşen gelir % 100 arttığında, sigaraya olan talep % 23 artmaktadır. (İstatistiksel olarak anlamlı bulundu.).

16 Fiyat Esnekliği Diğer ülkeler ile karşılaştırıldığında Türkiye’de oldukça düşük: –Yüksek gelirli ülkeler: -0, ,50 –Orta ve düşük gelirli ülkeler: -0, ,00 –Papua Yeni Guinea: -0,70 –Güney Afrika: -0,59 –Tansel (1993) : -0,21

17 1994 DİE Hanehalkı Tüketim Harcamaları Anketi Verileri Kullanılarak Sigara Talebinin İncelenmesi Türkiye’nin 7 bölgesinde oturan 26,186 hanehalkı incelendi. Hanehalkları gelirlerine göre beş gruba ayrıldı. Hem bütün örnek, hem de beş-gelir grubu ayrı ayrı incelendi. Herbir gelir grubunda 5,232 hanehalkı yer almaktadır. Hanehalkının aylık sigara harcaması varsa, o aile sigara içici olarak tanımlandı.

18 Sigara İçme Oranları (%) Gelir Grupları SigaralarBütün Hanehalkları En Düşük 234En Yüksek Filtreli Yerli 52,5547,9859,8062,4264,3563,05 Filtresiz Yerli 3,737,254,973,712,291,22 Yabancı7,421,473,154,939,1418,43 Hepsi63,7052,0462,5965,1468,1570,34

19 Eğitim Durumuna Göre Sigara İçme Oranı (1994). Eğitim seviyesi arttıkça, sigara kullanım oranı önce artmakta, daha sonra azalmaktadır.

20 Yetişkin Başına Aylık Tüketim (paket) Gelir Grupları Bütün Hanehalkları En Düşük 234En Yüksek Filtreli Yerli 7,897,947,82 7,868,02 Filtresiz Yerli 7,619,766,90 5,484,42 Yabancı4,673,752,91 4,515,45 Hepsi8,398,788,17 8,218,69

21 Hanehalkının İçtiği Sigara Fiyatları Gelir yükseldikçe, daha pahalı sigaralar içiliyor. Fakat içilen sigaraların fiyatları, gelir durumuna göre çok farklılık göstermemektedir.

22 Gelir Gruplarına Göre Sigara Harcamalarının Yeri

23 Aylık Sigara Harcamaları ile Alınabilecekler, kg et 12 litre süt 20 kilo portakal 106 yumurta 1.5 Çocuk paltosu 7 Çocuk pantolonu veya 8.8 Okul önlüğü Yıllık sigara harcamaları ile 1.1 ton linyit kömürü

24 Ekonometri Modeli Birinci Aşama: Logit Modeli Hanehalkının Sigara İçme Olasılığı –P( Sigara İçme ) = f (log F, Log G, Eğitim, İşsizlik, Beyaz/Mavi-Yakalı, Cinsiyet, Yaş, Hanehalkındaki yetişkin sayısı, Kent/Kırsal, Coğrafi Bölge) İkinci Aşama: Regresyon Modeli İçilen sigara Miktarı –log(Hanehalkında İçilen Sigara Paketi) = f(log(F), log(G), Eğtim, İşsizlik, Beyaz/Mavi-Yakalı, Cinsiyet, Yaş, Hanehalkındaki yetişkin sayısı, Kent/Kırsal, Coğrafi Bölge)

25 Sigara İçme Olasılık Modelinin Sonuçları: Sigara fiyatı yükseldikçe, hanehalklarının sigara içme olasılıkları azalıyor. Hanehalkının gelir seviyesi yükseldikçe, sigara içme olasılığı artıyor. Hanehalkı reisi üniversite mezunu olanların sigara içme olasılığı ilkokul mezunlarına göre daha azdır. Kentte yaşayanların sigara içme olasılığı kırsal kesimde yaşayanlara göre daha fazladır. Hanehalkı reisi beyaz-yakalı olanların sigara içme olasılığı mavi-yakalı reisli hanehalklarına göre daha azdır. Hanehalkının reisi işsiz ise, sigara içme olasılığı daha azdır.

26 İçilen Sigara Miktarı Modelinin Sonuçları: –Fiyat arttıkça, hanehalkında içilen paket sayısı azalmaktadır. (-0,386) –Hanehalkının geliri yükseldikçe, içilen paket sayısı artmaktadır. (0,146) –Hanehalkı reisi üniversite mezunu ise, daha az miktarda sigara içilmektedir. (İlkokul mezununa göre % 6.6 daha az) –Hanehalkı reisi erkek ise, daha fazla sigara içilmektedir. (% 30,41 daha fazla) –Hanehalkı reisinin yaşı arasında ise, 60 ve daha yukarıda olanlara göre daha fazla. –Marmara Bölgesine göre İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde oturanlar daha fazla sigara tüketmektedirler.

27 Toplam Fiyat Esnekliği (%) HanehalkıEn Düşük 234En Yüksek Sigara İçme Olasılığının Fiyat Esnekliği Talebin Şartlı Fiyat Esnekliği Toplam Fiyat Esnekliği Sigara fiyatlarının artması, hanehalklarının sigara içme olasılığını çok fazla düşürmemesine rağmen, tüketilen sigara miktarını azaltmaktadır. Bu durum özellikle düşük gelir gruplarında gözlenmektedir.

28 Toplam Gelir Esnekliği Gelir arttıkça, sigara içme olasılığı azalmasına rağmen, içilen sigara sayısı artmaktadır.

29 Sigara Fiyatındaki Artışın Sigara İçme Olasılığına Etkisi Mevcut Durum % 10% 25% 50% 100 Tahmini Sigara İçme Olasılığı (%) Tahmini Sigara İçen Hanehalkı 17,91017,87017,81617,73817,614 Sigarayı Bırakan Hanehalkı Sigara İçen Hanehalkı Sayısındaki Yüzde Azalma Sigara fiyatı % 100 artırıldığında, örnekteki hanehalklarının % 1.65’in sigarayı bıraktığı hesaplandı.

30 Sigaradan Alınan Vergilerin Yükselmesinin Hükümetin Gelirlerine Olan Etkisi Hükümet sigaradan alınan toplam vergi miktarını %100 artıracak olursa, simulasyon sonuçlarına göre, hükümetin sigaradan topladığı gelirler % artıyor.

31 Sigaradan Alınan Vergilerin Gelir Gruplarına Göre Dağılımı Gelir Grupları Ödenen Vergi (Milyar TL) Ödenen Vergi (Milyon ABD $) Pay (%) En Düşük2, , , , En Yüksek7, Toplam20, Toplam Vergi Gelirleri, ,76015,

32 Değişik Gelir Grubundaki Hanehalkları Vergilerdeki Değişiklikten Etkilenmesi Gelir Grubu Vergi Oranındaki Yükselme % 10% 25% 50% 100 1% 14 2% 13% 12% 11% 9 3% 19% 18 % 17 4% 21 5% 33% 34% 36% 38 En az düşük gelir grupları, en çok yüksek gelir grupları etkilenmektedir.

33 Vergi Değişikliğinin Sigara Tüketimine ve Hükümet Gelirlerine Olan Etkisi (Zaman Serisi) Tüketim Vergisindeki Değişim Mevcut Durum% 10% 25% 50 Sigara Fiyatı (000 TL)505 Tüketim/ yetişkin (paket) KDV (%)17 Tüketim Vergisi Fiyattaki Değişim(%) Tüketimdeki Değişim (%) Bir Kişinin Yıllık Tükettiği Sigaradan Elde Edilen Vergi Gelirleri (Milyon TL) KDV’den Tüketim Vergisinden Toplam Hükümet gelirlerindeki Değişim(%)

34 Vergiden Elde Edilen Gelirlerdeki Yüzde Değişme: Tüketim Vergisindeki Değişim (%) % 10% 25% 50 Kaçakçılık Göz Önüne Alınmadan Kaçakçılığı Düşünerek

35 Sonuç Türkiye’de sigaranın fiyat esnekliği diğer ülkelere oranla daha düşüktür : – 0,19 Yapılan analizler, sigara fiyatlarının yükselmesi kişilerin sigarayı bırakmalarını çok fazla sağlayamasa da, içilen sigara miktarında azalma olacağını göstermiştir DİE Hanehalkı Tüketim Harcamaları Anketi sonuçları kullanılarak yapılan analizlere göre, sigara fiyatları % 100 artırılırsa, toplam sigara tüketimi % 41,3 azalacağı bulunmuştur. Bunun % 2,7 si sigara içenlerin sigarayı bırakmasından dolayıdır. Hükümet gelirlerini sigaradan alınan vergileri yükselterek artırabilir. Simülasyon sonuçlarına göre, vergiler % 100 artırılsa, hükümetin sigaradan topladığı vergi gelirlerini % 41 artırılabilir senelerine bakılarak yapılan analizlerde, sigaranın üzerindeki vergiler % 50 artırıldığında, hükümet gelirlerini % 22.1 arttığı görüldü. Artış miktarının fazla olması Türkiye’deki sigara talebinin fiyat esnekliğinin düşük olmasından kaynaklanmaktadır.


"Türkiye’de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Bilkent Üniversitesi İşletme Bölümü Toraks Derneği Tütün Kontrol Uzmanlığı Kursu 7 Mayıs 2003." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları