Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 1 Ortaylı, 2007, sf. 23-49 Konular: Ortaçağ İran Yönetimi, Bizans/ Doğu Roma Yönetimi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 1 Ortaylı, 2007, sf. 23-49 Konular: Ortaçağ İran Yönetimi, Bizans/ Doğu Roma Yönetimi."— Sunum transkripti:

1 KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 1 Ortaylı, 2007, sf Konular: Ortaçağ İran Yönetimi, Bizans/ Doğu Roma Yönetimi

2 Neden bu dersteyiz?  Osmanlı İmparatorluğu’nu ve Türkiye Cumhuriyeti’ni anlamak Batı ve Doğu ile etkileşimler Akdeniz Dünyası’nda doğan 3 Roma İmparatorluğu  İdari kurum ve geleneklerini incelemek Yönetimi iyileştirme çabalarında rehber  Kurumlar temelinde karşılaştırma yapmak Zaman ve mekan boyutlarında

3

4 Dersin Temel Çerçevesi  İncelenecek alan Balkanlar, Tuna Boyu, Ortadoğu ve Kuzey Afrika  Türkiye tarihi ve toplum düzeni bir Akdeniz sentezidir Dil: Arapça, Farsça, İtalyanca, Rumca, Süryanice, Macarca, doğu ve güney Slav dillerinden kelime ve deyimler Mutfak: Türk mutfağı bir Balkan ve Ortadoğu sentezidir

5 Giriş: Ortadoğu ve Akdeniz Bölgesi  Nehirlerin çevresinde ilk tarım faaliyetleri Kentleşme, örgütlü toplum ve devletin ortaya çıktığı bir dünya  Medeniyetlerin beşiği Tarihe yön veren büyük imparatorluklar  Kurak ve az nüfuslu topraklarda küçük devletlerin yaşama şansı pek yok  Yazının kullanıldığı, bürokrasi ve kentleşmenin doğduğu ülkeler Dinler ve diller mozayiği Kültürel etkileşim ve benzeşme

6 Ortadoğu ve Akdeniz  Basit ulaşım ve haberleşme teknolojileri Organik enerjiye dayanan  Kontrol araçları yetersiz Posta, bürokratik örgüt, para sistemi, vb.  Merkeziyetçi devlet? Mali, idari kontrol, bayındırlık, ulaştırma görevleri önemli ölçüde küçük birimlerde Köylü ve zenaatçılara yerel kontrol

7 Sasani İranı (M.S )  Doğu- Batı Rekabeti İran- Yunanlılar Partlar- Romalılar Büyük İskender ve Hellenizm  M.S. 3. YY’dan sonra Sasaniler- Bizans Klasik bir Ortadoğu ve Akdeniz imparatorluk modeli Bizans-Sasani savaşları gelecekteki İslam fetihlerini kolaylaştırdı Devlet, 635 Kadisiye Savaşı ile yıkıldı.

8 BÜYÜK İSKENDER’İN FETİHLERİ (İ.Ö. 323)

9

10 Sasani İranı: Yönetim Sistemi  Başvezir- vezirler sistemi  Toprak ve nüfus envanteri Vergi matrahı ve mükellef tespiti Her arazinin ürünü tahmin ve kayıt edildi Her ürün için ayrı vergi miktarı belirlendi SONUÇ: Yolsuzluğu ve gelirlerde belirsizliği azaltma

11 Vergiler  Arazi Vergisi: Haraç Ürünün cinsine ve arazinin verimliliğine göre değişir (Hasılatın 1/3 ile 1/6’sı arasında) Çocuk, ihtiyar ve kadınlardan alınmaz  Baş Vergisi: Gezit (sonraki cizye) Köylüler dışındakiler ile Yahudi, Hıristiyan ve şehirlilerden Toplumsal durum ve gelire göre değişir Askerlikten muafiyet sağlar

12 Sasani İranı: Toplum Yapısı  Eski Hint’te olduğu gibi Kast sistemi “Toplumda herkes Tanrı’nın kendine verdiği yer ve işe razı olmalı” Bir kast’dan diğerine geçiş yok Kastlar:  Ruhban (yargıçlar, yüksek memurlar)  Savaşçılar  Katipler (tıp, öğretmenlik, küçük memuriyetler)  Halk (zenaatkar ve köylüler)-asıl vergi yükü ve angarya Statüler belirgin: ev büyüklükleri, giysiler, evler, binek hayvanlar, tüketim kuralları (at, ipek)...

13 Ordu  Komutanlar yedi asil aileden  Yaya/ Piyade Savaşta köylüler ücretsiz asker  Süvariler ve filler

14 Sasani İranı: Din ve Dil  Diller ve dinler mozayiği  Tek resmi dil yok Çok dilli bürokratik belgeler  Dini renklilik Zerdüşt Dini (resmi din), Yahudilik, Hristiyanlık (Nasturiler)... Dinden dönmenin cezası ölüm Mazdek ayaklanması gibi toplumsal eşitlik talepleri

15 Merkez ve Eyalet Yönetimi  Devlet teşkilatı eski Ortadoğu devletlerine model Başvezir ve vezirler sistemi En yüksek yargıç Şehenşah  Eyaletler (Satraplıklar, Marzbanlar) Ülkede 4 idari- askeri bölüm:  Her bölgede hükümdar ailesinden bir kral naibi ve kumandan  Alt kademede azat denen şovalyeler ve dikhan denen köy reisleri Soylular, köy reisleri, cemaat başları: vergi, askere alma Gelişmiş bir posta ve yol sistemi

16 Sasani İranı: Kültür  Nasihatname edebiyatı Firdevsi: Şehname  Eski İran kültürünün yaşatılması  Nizamülmülk’ün Siyasetname’sine etkiler  Sasani devleti İslam İmparatorluğu’na katılınca İran İslamlaştı İran kültür ve devlet örgütü de gelişen İslam İmparatorluğu’na model oldu

17 BİZANS (DOĞU ROMA)  11 asırlık bir devlet Devamlı kendini yenileyen bir organizma İran, İslam İmparatorluğu ve Akdeniz İtalyan devletleri ile sürekli bir etkileşim  Başlangıç Noktası Kavimler Göçü ve Roma’nın ikiye ayrılması

18 “Bizans” Terimi: Yerleşmiş Bir Yanlış  Konstantinopolis şehrinin 4. Asır öncesi adı Bizans, 16.YY’dan itibaren Batı Avrupa’lı tarihçilerin kullandığı bir terim Halk kendine “Romalı” derdi Türkler de bu halka “Rum”, ülkeye de “İklim-i Rum” demişledir  Mevlana Celaleddin Rumi

19 KAVİMLER GÖÇÜ

20 ROMA İMPARATORLUĞU’NUN BÖLÜNMESİ

21 BİZANS VE BARBAR KAVİMLER

22 BİZANS İMPARATORLUĞU SINIRLARI

23 Roma İmparatorluğu  Batı ve Doğu (Roma) Eyaletleri Resmi bölünme M.S. 395’da Batı eyaletlerinin çöküşü Kültürel farklılık  Kuzeybatı ve kuzey Avrupa’da Romalılık Roma Hukuku Romanize edilmiş Hristiyanlık Latince kullanımı ile yaşayacak  Doğu’da ise Roma’nın kurumları yaşayacak Romalıların gelişinden önce Hellenize olmuş bir alan Roma dili ve kültürü burada karşısında yerleşik kültürler ve dinler bulmuş  Devlet teşkilatı, din ve felsefede etkileşim

24 Roma Mirası  Bölünme ve yıkılma sonrası Roma İmparatorluğu’nun merkezi doğuya kaymıştır Yunanistan, İran, Mezopotamya ve Suriye  Mirasa sahip çıkanlar Roma’yı 4. ve 5. Asır’da yıkan aynı kavimlerdir 10. ve 11. Asır sonrasında ortaya çıkan Rönesans ile bu mirasa sahip çıkmışlardır Asırlarda Rusya Çarlığı kendini mirasçı saymıştır 18. Asır’da aydınlanma filozofları Bizans’ı despotizm ve entrika ile özdeşleştirmişlerdir

25 Farklılıklar RomaDoğu Roma/ Bizans Diarchie (İmparator- Senato)Monarşi (Senato törensel, simgesel bir kurum) Ruhani/ Dünyevi otorite ayrımı Papalar imparatora taç giydirir (imparatorun tescili) İmparator kilisenin başı Cesaro-papizm Patrik, imparatora taç giydirir (patriğin tescili) Eyalet idaresinde askeri ve mülki amir ayrı Sürekli savaşlar nedeniyle askeri ve mülki amir aynı Kölelik var5. Asır’dan sonra kölelik terkediliyor

26 İmparator  Tanrısal irade ile göreve gelir  Dünyevi ve ilahi otoritenin tek kişide birleşmesi Cesaro-papizm  Baş kanun koyucu, en yüksek yargıç, idari, mali ve askeri otorite Tayin ve aziller onun elinde  Yetkisini sınırlayanlar Kanunlar Kilise Toprak sahipleri

27 Bizans’lı Kimdir?  Bizans’lı sayılmanın şartları: İyi bir Hıristiyan olmak İmparatora itaat Roma hukuk sisteminin kural ve uygulamalarına tabii olan kimse olmak Etnik köken önemsiz

28 Kültür  Nasihatname edebiyatı İmparatorun görevleri  Adalet, dini sapmaları önlemek, vb. Amaç: Toplum düzeninin korunması  Rönesans ile yeni bir düzen öngören yeni bir nasihatnamecilik çeşidi  Machiavelli, Prens

29 Merkezi Örgüt  İmparatorluk Başkatibi  Senato Başkanı Aynı zamanda başkentin yargıcı ve belediye başkanı  Zamanla Sasani başveziri gibi bir başbakan ortaya çıkmıştır  Anadolu ve Rumeli’nin idari ve askeri yönetimi bir görevliye Osmanlı’daki beylerbeyine benzer  Saray hizmetleri, posta, istihbarat gibi konularda kullanılan tsavisios (çavuş) denen kavaslar İran’da da benzer uygulama

30 Ordu 1.Özellikle sınır eyaletlerinde bulunan şovalyeler Toprağı işlemede, savunma ve savaşa katılma 2.Hassa ordusu 3.Donanma Akdeniz’i kontrol edemedi Önce Arap-İslam, sonra da İtalyan Cumhuriyetleri ile rekabet edemedi Ege ve Akdeniz’de bazı amirallik eyaletleri vardı  Osmanlı’da Kaptanpaşa eyaletleri

31 Diplomasi  Sürekli saldırı altında bir yaşam Çözüm: Step kabilelerini birbirine kırdırmak, ittifaklar kurup ittifaklar bozmak (Bizans usulü diplomasi) Cömert hediyeler, haraç vermek, evlenme ile akrabalık kurmak, barbarlar arasında Hıristiyanlığı yaymak  Sınır anlaşmazlıklarını çözmek ve barbar kavimlerle görüşmek yetkisi sınır valilerine verilmişti Osmanlı’da da aynı  Çevredeki tüm hükümdar ve devletler protokol bakımından eşit görülmez Osmanlı ve İran gibi  Yabancı ülkelerde elçilik heyetleri yok

32 Hukuk ve İdare  Roma hukuk sistemini geliştirip dünyaya aktarma Roma kanunları toplansa ancak küçük bir kitap olur Aslolan prensip, gelenek ve yorumlar  Medeni Hukuk Külliyatı (Corpus Iuris Civilis) Önce Latince, sonra Yunanca Önce şahıs, borçlar ve eşya hukuku Sonra medeni hukuk ve ceza hukuku Hristiyanlığı kabul eden Slav ve Ruslar için model Osmanlı’da Ortodoks tebaya uygulanmıştır  12. Asır sonrası Batı Avrupa’da kilise hukukuna karşı laik hukuk doktrinini doğurmuştur

33 Eyalet İdaresi  Önceleri Oriens (Küçük Asya, Mezopotamya ve Suriye) ve Illyricum (Balkanlar) denilen ikili bölümlenme  Eyaletlerin başında sivil bir vali ve bir kumandan vardı Sürekli savaşlar sonucu tek kişide görevler toplandı  Piskoposlar ve casuslar yoluyla merkezin denetimi  Maliye ve yargı merkezden tayin edilen memurların görevi Bu yüksek düzey memurlar doğrudan imparator ile yazışabilirdi  Eyalette güçler ayrılığı

34 Toprak Rejimi  Toprak sınıflandırması 1.Hükümdar toprağı 2.Miri Arazi- Dirlik 3.Kilise ya da özel mülkiyete ait  Toprak aristokrasisi Ezilmek istenmesine rağmen gücünü korumuştur Serbest köylüler ve serfler  Devlet, göçlere ve toprak terkine müsaade etmezdi  Kölelik 5. YY’dan itibaren tasfiye edildi

35 Toprak Rejimi-2  5. ve 6. Asırlarda manastırların toprakları da büyüdü Manastır feodalizmi Tepki: İkonoklast, putkırıcılık hareketi  Askere dirlik olarak verilen topraklar Tahrir işlemi Zamanla toprak beyleri ve derebeyler; tekfurlar

36 Vergiler  Toprak vergisi Önce ayni, sonra para olarak  Hristiyan olmayan şehirli ve köylülerden “kefaletion” (cizyeye benzer)  Diğer vergiler Tapu, yem, otlak, ağıl ve gerdek resimleri

37 Şehirler  Esnaf Loncaları Ticaretin kontrolü (kalite kontrolü, üretim miktarı, istihdam ve satış fiyatının sınırlandırılması-narh-) Pazar yerlerinin seçilmesi ve kurulması Şehrin yöneticileri ve kolluk kuvvetleri Belirli kamu hizmetlerinin sağlanması  Savaşta donanma, barışta iaşe  İhracat ve ithalatta seçici devlet kontrolü İpek, tuzlu balık  Zabıta görevi: Agoranomos (Osmanlı’da muhtesip)  Hipparkos (Hakim ve belediye görevlisi)

38 Ticaret  Çin ve Ortadoğu ile ticaret hatları  Anadolu ve Trakya dışındaki parçalar imparatorluk ile ticari olarak bütünleşemedi Mısır, Kuzey Afrika ve Suriye  Ulaşım teknolojisi geri Dere ve katır kervanları Yelkenli gemiler Yollar güvensiz (toplu ticaret)  Tüccar grubu gelişemedi Düşük statü Serbest piyasa koşulları yok  Sermaye birikimi olamadı  Selçuklu ile savaşlar sonrası İtalyan şehirlerine gümrük muafiyetleri- sömürü

39 Bizans’da Konuşulan Diller  Çok dillilik Roma mirası Latince Mezopotamya’da Süryaniler Aramca Güneyde Arapça Mısır’da Kobtça konuşur  Anlaşma dili (Lingua franca) Yunanca Seçkinler, kendi dilleri yanında Yunanca’yı da iyi biliyordu

40 Bizans’da Din  Çok dinli bir ülke Maniheizm, Mazdek dini, İslamiyet, Yahudilik  Ana eksen Ortodoks Hristiyanlık Ortodoks Kilisesi’nin etki alanı  Hellenler  Balkanlarda Bulgarlar, Makedonlar, Romenler, kısmen Arnavutlar, Sırplar ve Karadağlılar  Kuzeyde Rusya, Ukrayna ve Belorusya  Doğuda Suriye ve Filistin’de Ortodoks Hristiyan Araplar

41 Etkileşim  10. Asra kadar tüm Avrupa’yı etkilemiştir Hukuk ve yönetim sistemi Mimari, protokol, giyim tarzı  Osmanlı yönetimi üzerinde Bizans etkileri Kurumlar arasında devamlılık var mı? Yoksa Osmanlı kurumlarının kökleri İran, İlhanlı ve Asyai Türk geleneklerinde mi?


"KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 1 Ortaylı, 2007, sf. 23-49 Konular: Ortaçağ İran Yönetimi, Bizans/ Doğu Roma Yönetimi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları