Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Diyarbakır İli Merkez İlçesinde Organik Ürün Tüketim Yapısı ve Tüketim Alışkanlıkları Ramazan Varsak 1, Ersin Karakaya 2, Hakan İnci 1, Turgay Şengül 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Diyarbakır İli Merkez İlçesinde Organik Ürün Tüketim Yapısı ve Tüketim Alışkanlıkları Ramazan Varsak 1, Ersin Karakaya 2, Hakan İnci 1, Turgay Şengül 1."— Sunum transkripti:

1 Diyarbakır İli Merkez İlçesinde Organik Ürün Tüketim Yapısı ve Tüketim Alışkanlıkları Ramazan Varsak 1, Ersin Karakaya 2, Hakan İnci 1, Turgay Şengül 1 1 Bingöl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Bingöl 2 Bingöl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi Bölümü, Bingöl Özet Tüketicilerin sosyoekonomik ve demografik yapıları diğer gıda ürünlerinde olduğu gibi organik ürün tüketimini de etkilemektedir. Bu çalışmada, Diyarbakır İli Merkez İlçesinde organik ürünleri kullanan tüketicilerin organik ürünlere yönelik tutumlarını ve tercihlerini etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla değişik sosyoekonomik ve demografik gruplardaki 250 aileden elde edilen veriler kullanılmıştır. Yapılan anket sayısı ana kitle oranlarına dayalı kümelendirilmemiş tek aşamalı basit tesadüfî olasılık örneklemesi ile belirlenmiştir. Tüketicilerin organik ürün tüketim miktarı ve tercihlerini etkileyen sosyoekonomik ve demografik faktörlerin etkilerini belirlemek amacıyla tanımlayıcı istatistikler ve varyans analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; bireylerin %54.5’i organik ürün tüketirken, %45.5’inin organik ürün tüketmediği görülmüş, organik ürün hakkında bilgi kaynağının “TV” olduğu ve tüketicilerin organik ürünleri %65.4 oranında “süpermarketlerden aldıkları saptanmıştır. Bölgede tüketicilerin satın alma tercihlerini bilerek pazarlama modellerinin saptanması açısından çalışmamız önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Gıda ürünü, Organik ürün, Tanımlayıcı istatistikler, Tüketici tutumları, Tüketim miktarı. 1.GİRİŞ Organik tarım; kimyasal ilaçlar ve sentetik gübreler kullanılmadan veya az miktarda kullanarak yapılan bir tarımsal üretim biçimidir. Organik tarımdaki esas amaç, insanın kullandığı her türlü gıda ve besin maddeleri ile barınma ve giyinme maddelerinin insan sağlığına zarar vermeyecek ya da en az zarar verecek şekilde ve devamlı olarak üretilmesidir (Demir, 2004; Kacur, 2009). Organik gıda pazarı küresel ölçekte sürekli olarak büyüme eğiliminde olan bir sektördür. Türkiye’de 1985’li yılların başlarında ithalatçı ülkelerin talepleri doğrultusunda küçük bir üretici kitlesi tarafından başlayan üretim, zaman içerisinde geniş kitlelere yayılarak ticari bir boyut kazanmıştır. Pazarın gelişimine tüketici tercihleri yön vermektedir (İnci ve ark., 2014). Buna paralel olarak tüketici satın alacağı ürünle ilgili olarak kaygı duymakta ve sağlıklı olduğu temin edilen ürünlere yönelmektedir. Özellikle sağlıklı beslenme ve güvenilir gıda temini gibi konularda kaygı duyan tüketiciler organik ürünlere karşı olumlu bir tutum sergilemektedir. Ancak yeterli miktar ve çeşitliliğe ulaşamayan organik ürünler pazarı, pazarlama yönüyle çeşitli kısıtlar ve sorunlarla karşılaşmaktadır. Üreticiler büyük emek ve masrafla ürettikleri ürünleri için pazar bulmada sıkıntı yaşarken, tüketiciler ise, organik ürünlerin fiyatlarının yüksek olmasından ve ürünlere rahatlıkla ulaşamamaktan yakınmaktadır. Türkiye’de organik ürün perakendeciliği yapan işletmeler genellikle İstanbul, İzmir, Antalya ve Ankara gibi büyük şehirlerde bulunmaktadır. Bunun dışında Samsun ve Bursa gibi bazı Büyükşehirlerde daha çok belediyelerin desteğiyle belli yerlerde kurulan ekolojik halk pazarları ve süpermarketlerdeki organik ürün reyonlarından tüketici bu ürünlere ulaşabilmektedir (Karabaş ve Gürler, 2012). Türkiye’de organik üretim yapılan alanlar 2005 yılında 203 bin 811 hektarken, bu sayı 2012 yılında 702 bin 909 hektara ulaştı. Organik üretim miktarı ise 421 bin 934 tondan, 1 milyon 750 bin 127 tona yükseldi (Anonim, 2013). TÜİK, (2012) verilerine göre 702 bin 909 hektar olan Türkiye organik bitkisel üretim alanının 35 bin 645 hektarı Güneydoğu Anadolu Bölgesine, 6975 hektarı ise Diyarbakır iline aittir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde 108 bin 818 ton olan üretim, Diyarbakır ilinde ise 23 bin 555 ton olarak gerçekleşmektedir. Bu araştırmanın, tüketicilerin organik ürünlerle ilgili tercihlerinin ortaya konması ve organik ürün tüketme olasılığını etkileyen faktörlerin belirlenmesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda araştırmanın, gerek politika yapımcılarına gerekse organik tarım firmalarına katkıda bulunması amaçlanmıştır. 2. MATERYAL ve METOT Bu çalışmanın materyalini, Diyarbakır ili merkez ilçede ikamet eden ailelerden örnekleme yöntemiyle seçilen tüketicilerin organik ürünlerin tüketimi konusundaki bilgi düzeylerinin ve tercihlerinin belirlenmesi amacıyla yüz yüze görüşme yöntemiyle yapılan anketlerden sağlanan veriler oluşturmuştur. Anketler, 2014 yılında Diyarbakır ili merkez ilçede uygulanmıştır. Bu çalışmada, ayrıca Türkiye İstatistik Kurumu ve ilgili diğer kurum ve kuruluşların verilerinden ve daha önce yapılmış çalışmalardan da önemli ölçüde faydalanılmıştır. Çalışmada, örnek hacmi ana kitle oranlarına dayalı kümelendirilmemiş tek aşamalı basit tesadüfî olasılık örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir (Collins, 1986; Churchill and Iacobucci, 2002; Çakıcı, 2009). n = t 2 * [1+(0,02) (b–1)]* (p * q) / e 2 Burada; n: Örnek Hacmi t: % 95 önem derecesine karşılık gelen tablo değeri b: Örnekleme aşaması (bu çalışmada tek aşamalı olduğu için 1 alınmıştır) p: İncelenen olayın ana kitle içinde gerçekleşme olasılığı % 20 olarak alınmıştır. q: İncelenen olayın gerçekleşmeme olasılığı (1-p) e: Kabul edilen hata payı ( bu çalışmada hata payı %5 olarak alınmıştır) Denklemde, b=1 alındığında, eşitlik aşağıdaki forma dönüşmüştür: n = t 2 * (p*q)/e 2 Bu formüle göre örnekleme hacmi; n = 1,96 2 *(0,20 * 0,80 )/0,05 2 → n = 245 Örnek hacmi 245 olarak saptanmış toplamda 253 adet anket işleme alınmış ve tüm istatistiksel analizler SPSS 19.0 Windows programında yapılmıştır. 3. ARAŞTIRMA BULGULARI 3.1. Tüketicilerin Sosyo-Ekonomik Özellikleri Anket çalışmasına katılan bireylerin %64.0’ını erkekler %36.0’ını ise kadınlar oluşturmaktadır. Ankete katılan bireylerin medeni durumları incelendiğinde % 42.7’sinin evli, %51.0’ ının bekâr ve %6.3’ ünün ise diğer kategoride olduğu görülmüştür. Anket yapılan bireylerin yaşlarının, %28.2’sinin 15–25 yaş aralığında, %25.2’sinin 26–35 yaş aralığında, %24.9’unun 36–45 yaş aralığında, %21.7’sinin ise 45 yaş ve üstü olduğu saptanmıştır. Ankete katılan bireyler farklı meslek gruplarından oluşmakta olup; %17.0’ı işçi, %21,4’ünün memur, %24.9’unun esnaf, %17.7’sinin öğrenci ve %19.0’ının diğer meslek gruplarından (ev hanımı vb.) olduğu gözlenmiştir. Bireylerin gelir grupları itibari ile dağılımı incelendiğinde, %42.3’ünün TL arası, %24.5’inin TL arası, %17.0’ının TL arası ve %16.2’sinin ise 2000 TL ve üstü gelire sahip olduğu saptanmıştır. Ankete katılan bireylerin %26.0’ı ilköğretim, %17.7’si ortaokul, %22.9’unun lise, %28.0’ının üniversite ve %5.1’inin lisansüstü eğitim grubunda yer aldığı görülmektedir. Aile büyüklüğü açısından bireylerin durumu incelendiğinde, %41.8’inin 4 ten fazla birey sayısına sahip olduğu, %17.5’i 4 kişilik aileden oluştuğu ve %40.7’sinin ise 4 ten az bireye sahip ailelerden oluştuğu görülmektedir. Analiz sonuçlarına göre, ankete katılan bireylerde, ailelerde gıda alışverişine %35.1 oranında anne karar verirken, bunu sırasıyla %31.2 ile hep birlikte, %27.6 ile baba ve %5.9 ile çocuklar izlemektedir Ankete Katılan Bireylerin Organik Ürün Tüketme Durumu ve Tüketilen Organik Ürün Grubu Ankete katılan bireylere organik ürün tüketip tüketmediği, organik ürün tüketen bireylerin ne tür organik ürün tükettiği ve tüketim tercihlerini etkileyen faktörlerin önem sırasına göre analizi yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre bireylerin %54.5’i organik ürün tüketirken, %45.5’inin organik ürün tüketmediği görülmüştür (Çizelge 4). Ankete cevap veren ve organik ürün tükettiğini ifade eden bireylerin hangi organik ürün ya da ürün gruplarını tükettiği analiz edilmiştir. Sonuçlara göre, bireyler %43.4 oranı ile en çok yaş sebze-meyve ürün grubunu tüketirken, bunu sırasıyla süt ve süt ürünleri, organik et, yumurta ve bal takip etmektedir (Çizelge 4) Ankete Katılan Bireylerin Organik Ürün Hakkında Bilgi Sahibi Olup Olmama Durumu ve Bilgi Kaynakların Önem Sırası Tüketicilerin organik ürün hakkında bilgi sahibi olup olmadığı araştırılmıştır. Sonuç olarak, bireylerin %54.6’sı organik ürün hakkında bilgilerinin olduğunu söylerken, %45.4’ü bilgilerinin olmadığını belirtmişlerdir. Organik ürünler hakkında bireylerin bilgi kaynakları incelendiğinde, internet, TV, eş-dost tavsiyesi, dergi-gazete ve satış elemanları olarak belirlenmiştir. Tercihler değerlendirirken bu kaynaklara önem sırasına göre en çok, çok, orta, az ve en az olarak numara verilmesi istenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, bireyler organik ürün hakkındaki bilgilerini en çok ile TV’den (Ort. 2.33) alırken, bunu sırasıyla İnternet (Ort. 2.74), eş-dost tavsiyesi (Ort. 2.82), dergi-gazeteler (Ort. 3.19) ve satış elemanları (Ort. 3.51) izlemiştir (Çizelge 5) Bireylerin Organik Ürün Tüketim Tercihini Etkileyen Faktörlerin Önem Sırası Ankete katılan tüketicilerin organik ürün tüketimine etki eden faktörlerin önem sırası bakımından yapılan analiz sonucunda; ilk sırada %31.3 ile “Sağlığa zararlı olmaması” yer alırken, bunu sırasıyla %20.6 ile “Doğal ve ekolojik olması”, %19.8 ile “Güvenli olması”, %18.6 ile “Fiyat” ve %17.4 ile “Besin değeri” faktörü izlemektedir. Özellikle bireylerin tüketimi etkileyen faktörlerin tercihinde “Fiyat” faktörüne (Ort. 3.46) çok az önem verdikleri sonucu ortaya çıkmıştır (Çizelge 6) Bireylerin Organik Ürün Satın Aldıkları Yer ve Tercih Nedenleri Ankete katılanlara organik ürünleri nereden satın aldıkları sorulmuş ve bireyler bu ürünleri %55.4 oranı ile en çok “Süpermarketlerden” temin ettiklerini bildirmişlerdir. Bireylerin organik ürün satın aldıkları satış yerlerini etkileyen faktörler analiz edilmeye çalışılmış satış yerlerine önem düzeyine göre en çok, çok, orta, az ve en az olarak numara girilmesi söylenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, bireyler %51 oran ve 1,93 ortalama ile “Temizlik ve hijyen” faktörünü satış yeri belirlemede 1. sırada tutarken, “Fiyat” seçeneği satış yeri tercihinde en az öneme sahip faktör olarak bulunmuştur (%60.7 ort: 4.15). 4. TARTIŞMA ve SONUÇ Bu çalışmada, tüketicilerin organik ürünlere karşı olan ilgileri ve bu ürünlerle ilgili düşüncelerinin belirlenmesi ve bunların irdelenmesi amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, Anket çalışmasına katılan bireylerin %64.0’ını erkekler %36.0’ını ise kadınlar oluşturmakta bireylerin % 42.7’sinin evli, %51.0’ ının bekâr ve %6.3’ ünün ise diğer kategoride olduğu görülmüştür. Anket yapılan bireylerin yaşlarının, %53.4’ünün 35 yaşın altında, %46.6’sının ise 35 yaşın üstünde olduğu saptanmış, meslek grupları itibari ile en yüksek oranın %24.9 ile “Esnaf” grubunda olduğu, bireylerin %57.7’sinin gelirinin 1000 TL den fazla olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Ankete katılan bireylerin %26.0’ı ilköğretim, %17.7’si ortaokul, %22.9’unun lise, %28.0’ının üniversite ve %5.1’inin lisansüstü eğitim grubunda yer aldığı görülmektedir. Aile büyüklüğü açısından bireylerin durumu incelendiğinde, %41.8’inin 4 ten fazla birey sayısına sahip olduğu, %17.5’i 4 kişilik aileden oluştuğu ve %40.7’sinin ise 4 ten az bireye sahip ailelerden oluştuğu görülmektedir. Analiz sonuçlarına göre, ankete katılan bireylerde, ailelerde gıda alışverişine %35.1 oranında anne karar verirken, bunu sırasıyla %31.2 ile hep birlikte, %27.6 ile baba ve %5.9 ile çocuklar izlemektedir. Analiz sonuçlarına göre bireylerin %54.5’i organik ürün tüketirken, %45.5’inin organik ürün tüketmediği görülmüş, Sonuçlara göre, bireyler %43.4 oranı ile en çok yaş sebze-meyve ürün grubunu tüketirken, bunu sırasıyla süt ve süt ürünleri, organik et, yumurta ve bal takip etmektedir. Benzer şekilde, Sarıkaya (2007)’da yapmış olduğu çalışmada organik yaş sebze-meyvenin ilk sırada tüketilen ürün grubu olduğunu bildirmiştir. Bireylerin %54.6’sı organik ürün hakkında bilgilerinin olduğunu söylerken, %45.4’ü bilgilerinin olmadığını belirtmişlerdir. Bireyler organik ürün hakkındaki bilgilerini en çok TV’den (Ort. 2.33) alırken, bunu sırasıyla İnternet (Ort. 2.74), eş-dost tavsiyesi (Ort. 2.82), dergi-gazeteler (Ort. 3.19) ve satış elemanları (Ort. 3.51) gibi kaynaklardan sağladıklarını belirtmişlerdir. İnci ve ark., (2014) tarafından yapılan diğer bir çalışmada da benzer sonuçlar bulunmuş çalışmamız bu çalışma ile uyum göstermiştir. Ankete katılan tüketicilerin organik ürün tüketimine etki eden faktörlerin önem sırası bakımından yapılan analiz sonucunda; ilk sırada %31.3 ile “Sağlığa zararlı olmaması” yer alırken, özellikle bireylerin tüketimi etkileyen faktörlerin tercihinde “Fiyat” faktörüne (Ort. 3.46) çok az önem verdikleri sonucu ortaya çıkmıştır. Armağan ve Özdoğan (2005) tarafından yapılan araştırmada, bireylerin %75.8’i sağlıklı ve güvenli olması tercihini belirtmesi de, bu çalışmanın bulgularını destekler niteliktedir. Karabaş ve Gürler, 2012 tarafından yapılan çalışmada da sağlık ve güven faktörleri tüketiciler tarafından önemli bulunmuştur. İnci ve ark., (2014) tarafından yapılan çalışmada da benzer sonuçlar bulunmuş çalışmamız bu çalışma ile uyum göstermiştir. Ankete katılan bireyler organik ürünleri %65.4 oranı ile en çok “Süpermarketlerden” temin ettiklerini bildirmişlerdir. Bireylerin organik ürün satın aldıkları satış yerlerini etkileyen faktörler analizinde ise %51 oran ve 1,93 ortalama ile “Çeşitlilik” faktörü 1. sırada olurken, “Fiyat” seçeneği satış yeri tercihinde en az öneme sahip faktör olarak bulunmuştur (%70.7 ort: 4.65). Karabaş ve Gürler, 2012 tarafından yapılan çalışmada da tüketiciler organik ürünleri en çok süpermarketten aldıklarını belirtmişlerdir. İnci ve ark., (2014) tarafından yapılan çalışmada ise tüketicilerin organik ürünleri en çok köylerden (%65.4) temin ettiği ve temin yeri seçiminde 1. Sırada “Temizlik ve hijyen faktörü (%60.7 ort: 4.15) sonuçları bulunmuş ve çalışmamızla farklılıklar ortaya koyarken “Fiyat” seçeneğinin en az öneme sahip olan faktör olarak ortaya çıkması sonucuyla da çalışmamızla benzer bir sonuç ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak; Bu çalışmada, organik ürünleri kullanan tüketicilerin organik ürünlere yönelik tutumlarının ve tercihlerinin belirlenmesinde etkili olan faktörler irdelenmiştir. Sonuçların, organik ürün piyasasında tüketicilerin bu ürünleri satın alırken ne ölçüde bilinçli olup olmadıklarını ortaya koyması, firmaların bu konuda tüketici tercihlerini dikkate alarak organik ürünler konusunda neler yapıp yapmaması gerektiğine ilişkin karar vermelerinde yardımcı olacağı düşünülmektedir. Organik ürün tüketiminin artırılması için tüketiciler, özellikle bu ürünlerin sağlığa olan etkileri, fiyatının organik olmayan ürünlere göre daha yüksek olmasının nedenleri ve sertifika ile ilgili konularda medya aracılığıyla bilgilendirilmeli ve organik ürünlerle karşılaşma olasılıkları artırılmalıdır. Çizelge 4. Bireylerin Organik Ürün Tüketimi ve Tercih Ettiği Ürün Grubu Çizelge 5. Organik Ürün Bilgi Kaynaklarının Önem Sırası 1: en çok, 2: çok, 3: orta, 4: az, 5: en az. Çizelge 6. Bireylerin Organik Ürün Tüketim Tercihini Etkileyen Faktörlerin Önem Sırası 1: en çok, 2: çok, 3: orta, 4: az, 5: en az. Organik Ürün Tüketme Durumu Adet Oran (%) Tüketilen Organik Ürün Grubu Adet Oran (%) Evet Organik yaş sebze meyve Hayır Organik et (kırmızı-beyaz) Süt ve süt ürünleri Yumurta128.6 Bal96.5 Toplam Toplam Faktörler12345OrtalamaToplam İnternet TV Eş Dost Tavsiyesi Dergi, Gazete Satış Elemanı Faktörler12345OrtalamaToplam Fiyatı Besin değeri Güvenli olması Sağlığa zararlı olmaması Doğal ve ekolojik olması


"Diyarbakır İli Merkez İlçesinde Organik Ürün Tüketim Yapısı ve Tüketim Alışkanlıkları Ramazan Varsak 1, Ersin Karakaya 2, Hakan İnci 1, Turgay Şengül 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları