Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Rehberlik. Çağdaş Eğitim Sisteminde Rehberlik  Çağdaş anlayışa göre eğitimin genel amacı: - Bedensel ve psikolojik olarak sağlıklı, topluma etkin bir.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Rehberlik. Çağdaş Eğitim Sisteminde Rehberlik  Çağdaş anlayışa göre eğitimin genel amacı: - Bedensel ve psikolojik olarak sağlıklı, topluma etkin bir."— Sunum transkripti:

1 Rehberlik

2 Çağdaş Eğitim Sisteminde Rehberlik  Çağdaş anlayışa göre eğitimin genel amacı: - Bedensel ve psikolojik olarak sağlıklı, topluma etkin bir şekilde uyabilen bireyler yetiştirmek

3 Çağdaş Örgün Eğitim Öğretim hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri Yönetim hizmetleri Sağlık hizmetleri Sosyal yardım hizmetleri Sosyal ve kültürel hizmetler Rehberlik ve psikolojik danışma Özel eğitim ve özel yerleştirme

4 Öğretim hizmetleri  Öğrenciye bilgi ve beceri kazandırarak bilişsel güçleri geliştirmek

5 Yönetim hizmetleri  Öğretim ve öğrenci kişilik hizmetlerinin iyi bir şekilde yürütülmesi için gerekli personel, araç, gereç, vb. Sağlama ve programı yürütmekle yükümlü örgüt.

6 Öğrenci Kişilik Hizmetleri  Öğrencilerin faaliyetlerinden en etkili biçimde faydalanabilmeleri ve kendilerini her yönüyle bütün olarak geliştirmeleri için uygun ortan sağlamaya yönelik hizmetlerin tümü

7 Öğrenci Kişilik Hizmetlerinin Kapsamı ÖZEL YETİŞTİRME HİZMETLERİ REHBERLİK HİZMETLERİ SOSYAL YARDIM HİZMETLERİ SAĞLIK HİZMETLERİ SOSYAL ve KÜLTÜREL HİZMETLER ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ

8 SAĞLIK HİZMETLERİ  Sağlıkla ilgili önlemler alma  Sağlık eğitimi verme  Sağlık kontrolleri ve taramaları yapma  Tedavi hizmetleri Öğrenci Kişilik Hizmetleri

9 ÖZEL YETİŞTİRME HİZMETLERİ  Başarısızlığı giderici, yetiştirme kursları  Özel yetenekleri geliştirme çalışmaları  İhtiyaca göre gerekli hazırlıklar Öğrenci Kişilik Hizmetleri

10 SOSYAL YARDIM HİZMETLERİ  Parasal yardım hizmetleri (burs)  Ek görev iş bulma  Barınma hizmetleri (pansiyon, yurt)  Beslenme hizmetleri(yemekhane) Öğrenci Kişilik Hizmetleri

11 SOSYAL ve KÜLTÜREL HİZMETLER  Boş zaman eğitimi verme  Boş zamanları değerlendirme olanakları hazırlama  İlgilere göre çeşitli etkinlikleri planlama ve yürütme Öğrenci Kişilik Hizmetleri

12 REHBERLİK HİZMETLERİ  Psikolojik danışma hizmeti  Oryantasyon hizmeti  Bireyi tanıma hizmeti  Bilgi toplama ve yayma hizmeti  Yöneltme ve yerleştirme hizmeti  İzleme ve değerlendirme hizmeti Öğrenci Kişilik Hizmetleri

13 Öğrenci kişilik hizmetlerinin amacı:  Öğrencinin eğitim ortamından en yüksek düzeyde yarar sağlayabilmesi için gerekli imkanları hazırlamak  Bunun önünde var olan engelleri ortadan kaldırmak  Öğrenci kişilik hizmetleri, eğitim kurumlarında öğretim ve yönetim faaliyetlerinin amacına ulaşmasına yardımcı faaliyetlerdir

14 Öğrenci kişilik hizmetlerinin özellikleri  Profesyonel kişiler/bu konularda uzman kişiler önderliğinde yürütülür.  Bu kapsamdaki hizmetler, genel olarak eğitim süreci içindeki öğrencinin ihtiyaçlarını karşılamaya, öğretimi güçleştiren sorunları ortadan kaldırmaya yöneliktir.  Öğretim ve yönetim alanından ayrı bir hizmet alanıdır.  Öğrenci kişilik hizmetleri ve rehberlik hizmetleri sistemli ve sürekli örgütlü bir yönetim ister

15 Rehberlik ve Psikolojik Danışma  Rehberlik, psikolojik danışmadan daha geniş bir kavram ve uygulamadır.  Psikolojik danışma, rehberlik hizmetlerinin özünü ve merkezini oluşturmaktadır.

16  Rehberlik, seçimler ve uyum yapmada, problem çözmede bir kişinin diğerine verdiği yardımdır  Rehberlik, problem çözebilmesi, bağımsız hale gelebilmesi ve içinde yaşadığı toplumun sorumlu bir üyesi olabilmesi için bireye verilen yardım sürecidir  Rehberlik, demokratik ortam içinde bireyin kapasite ve yeteneklerini en uygun biçimde geliştirmeyi amaçlayan ve uzman kişilerce verilen tüm eğitim programının bir parçası olarak sunulan hizmetlerdir

17  Rehberlik, bireye kendini anlaması, çevredeki olanakları tanıması ve doğru kararlar vererek özünü gerçekleştirebilmesi için yapılan sistematik ve profesyonel yardım sürecidir  Rehberlik, bireye, kendini anlaması, problemlerini çözmesi, gerçekçi kararlar alması, kapasitelerini kendine en uygun düzeyde geliştirmesi, çevresine dengeli ve sağlıklı bir uyum yapması ve böylece kendini gerçekleştirmesi için uzman kişilerce verilen psikolojik yardımdır

18 REHBERLİĞİN AMACI BİREY Kendini tanıma Kendini anlama ve kabul etme Bulunduğu ortamı ve çevreyi tanıma Ben ne yapabilirim? Ne yapmalıyım? KENDİNİ GERÇEKLEŞTİRME SONAL AMAÇ

19 KENDİNİ GERÇEKLEŞTİRMEK; Kim olduğunu, neler yapabileceğini, neler yapması gerektiğini bilmektir. Ahlaki değerleri benimser, insanlara ve kendine saygı duymaktır. Zamanı iyi kullanır, değişime ve gelişime daima açık olmaktır. Çevresiyle iyi iletişim kurabilmektir. Olumlu ve olumsuz özelliklerini iyi bilmektir. “BEN” anlayışından çok; “BİZ” anlayışına sahip olmaktır…

20  Kendini gerçekleştirme Maslovv'un ihtiyaçlar hiyerarşisinin en üst basamağında yer alır. Kendini gerçekleştirme yaşam boyu süren bir süreçtir

21 Bu tanımlardan hareketle:  1. Rehberlik bir süreçtir.  2. Rehberlik bireye yardım etme işidir.  3. Rehberlik yardımı bireye dönüktür.  4. Rehberlik bilimsel ve profesyonel bir yardımdır.  5. Rehberliğin esası bireyin kendini gerçekleştirmesine yardım etmektir.

22 Psikolojik danışma  Bireyin karar verme ve problem çözme ihtiyaçlarını karşılayarak gelişim ve uyumunu sürdürmesine yardımcı olmak amacıyla bireyle yüzyüze kurulan psikolojik yardım ilişkisidir  Yardımı alan kişiye “danışan”, yardımı verene de “psikolojik danışman” denir.

23 Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Madde 6 — Türk Eğitim Sisteminin genel amaçları çerçevesinde eğitimde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri temelde; öğrencilerin kendilerini gerçekleştirmelerine, eğitim sürecinden yetenek ve özelliklerine göre en üst düzeyde yararlanmalarına ve gizilgüçlerini en uygun şekilde kullanmalarına ve geliştirmelerine yöneliktir. Öğrencilere yönelik olarak düzenlenen her türlü rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bu amaçlar doğrultusunda bütünleştirilerek verilir. 23

24 REHBERLİK NE DEĞİLDİR?  Rehberlik çocuğun elinden tutup yürütmek, bütün ihtiyaçlarını karşılamak değildir.  Rehberlik öğrenciyi korumak, her sıkıntıdan kurtarmak, problemlerini çözmek için doğrudan yardım yapma değildir.  Rehberlik öğrenciye öğüt vermek, telkinde bulunmak, tavsiye yapmak değildir.  Rehberlik öğrencilere test uygulamak, anket yapmak, fiş doldurmak dosya tutmak gibi rutin işler değildir.  Rehberlik okulda disiplini sağlama, öğrencileri tehdit etme, kontrol altında bulundurma, onları yargılama işi değildir.

25 Rehberlik idarenin istek ve arzularını öğrencilere dayatmak, öğrenci ile okul idaresi arasında aracılık etmek işi değildir.  Rehberlik öğrencilerin devamsızlıklarını incelemek, karne yazmak sekreterlik yapmak değildir.  Rehberlik öğrenciyle ahbaplık etmek, sohbet yapmak, dertleşmek değildir.  Rehberlik bilgi vermek, ikna etmek inandırarak ve önderlik ederek çocukların davranışlarını etkilemek değildir.

26 Rehberliğin Amacı  a)- Rehberlik öğrencinin kendisine yardım etmesi ağırlıklı çalışmalardır.  b)- Rehberlik öğrencinin kendisini tanıması ortaya koyması, kendi kararlarını kendisi vermesi, kendi hayatını kendisi yönlendirmesi ve sonuçlarında sorumlu olması işidir.  c)- Rehberlik isteklilik ve gönüllülüğe dayalı bir yardımdır.  d)- Rehberlikte öğrenci hakkında hazırlanan test, anket, bilgi toplama amaç değil, öğrencilere yardımcı olmak için kullanılan araçtır.

27 Rehberliğin Amacı (devam)  e)- Rehberlikte danışan öğrencilerin özellikleri ne olursa olsun, hasta olarak algılanmaz ve özelliklerine kişiliklerine saygı duyularak yürütülen çalışmalardır.  f)- Rehberlikte ilişkiler tek yönlü olmayıp, rehber ile öğrencinin karşılıklı saygı, hak, sorumluluk işbirliğine dayalı bir etkileşim ilişkisidir.  g)- Rehberlikte öğrenci hakkında edinilen bilgiler açık yakalama, tehdit etme baskı aracı olarak kullanılmayıp gizli ve özel her türlü bilgiler onun en verimli gelişimi için kullanılır ve gizli tutulur.

28 Rehberliğin Amacı (devam)  h)- Rehberlik öğrencinin karşılaştığı veya ileride karşılaşacağı problemler için öngörü kazandırmak, problemlere hazır hale getirmek, çözüm için beceri ve anlayış oluşturmaktır.  I)- Rehberlik bireyin benlik ve kişilik gelişimine yardımcı olmaktır.  j)- Rehberlik disiplin işi değildir. Yalnız öğrencilere her türlü uyumları için, program ve birlikte yaşama, bilmeden hatalara düşmemeye yönelik kurallar hakkında bilgi verilebilir.

29 Rehberliğin Amacı (devam)  k)- Rehberlik öğrencilerin her türlü eğitimi ve gelişimi için uygun ortam yaratmaktır.  l)- Rehberlik sadece sorunlu olan öğrencilerin problemlerinin çözümüne yardımcı olma, onlara bir takım hizmetler sunmayla sınırlı değildir. Önleyici, yönlendirici, uyum sağlayıcı, geliştirici, bütünleştirici, aydınlatıcı fonksiyonlarıyla diğer öğrencilere de hitap etmektedir.  m)- Rehberlik sadece psikolojik danışma değildir, rehberlik aynı zamanda bir kişilik hizmetleri topluluğu olarak sağlık, sosyal kültürel v.b hizmetleri de içermektedir.

30  Rehberliğin temel amacı; Bireyin kendini gerçekleştirmesidir. Yani bireyin her yönüyle potansiyelini sonuna kadar geliştirebilmesi, daha verimli ve mutlu bir düzeye ulaşabilmesidir.

31 REHBERLİĞİN DAYANDIĞI İLKELER  1- Her birey seçme özgürlüğüne sahiptir,  2- İnsan, saygıya değer bir varlıktır,  3- Rehberlik hizmetlerinden yararlanmak isteğe bağlıdır.  4- Rehberlik hayat boyu yararlanılabilecek bir hizmettir,  5- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde gizlilik esastır,  6- Rehberlik tüm öğrencilere açık bir hizmettir,

32  7- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri eğitimin ayrılmaz bir parçasıdır.  8- Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde bireysel farklara saygı esastır.  9- Rehberlik ve psikolojik danışma hem bireye hem de topluma karşı sorumludur.  10-Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri ilgililerin işbirliği ile yürütülmelidir.

33 Eğitim-Öğretim ve Rehberlik Arasındaki Farklılıklar  1. Öğretim hizmetleri öğrencilerin bilişsel yeteneklerinin rehberlik, öğrencilerin duyuşsal yeteneklerine yardımcı olur.  2. Öğretim, gruplara yönelik bir hizmettir. Rehberlik, doğrudan doğruya bireylere yönelik bir hizmettir. Bazı alanlarda rehberlik uygulamaların da grup süreçlerinden yararlanılsa da rehberliğin özünde bireye yardım esastır.  3. Öğretim, bireye kendi dışında olup biten olaylar hakkında bilgi verir. Rehberlik, bireye kendini tanıma, kendine ve topluma yararlı ve uyumlu olmada gerekli davranış ve değerler geliştirmesine yardım eder.

34  4. Rehberlik bireyin iç dünyasına öğretim kişinin dış dünyasına yöneltir.  5. Rehberlik, hizmeti bireyin gönüllü olarak katılımını gerektirir. Öğretimde böyle bir gönüllülük söz konusu değildir.  6. Öğretim konusu programlarla belirlenmiştir. Rehberliğin konusu bireyin özel gereksinimlerine yöneliktir.

35  7. Öğretimde not verme, değerlendirme vardır. Oysa rehberlikte bu anlamda bir not verme ve değerlendirme yoktur. Rehberlikteki değerlendirme bireyin psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri yoluyla sağladığı gelişmenin yine ölçüt olarak bireyin kendisi alınarak değerlendirilmesidir.  8. Eğitimde bir disiplin olgusu vardır. Belirlenen kurallara uyulmadığında öğrenciye ceza verilir. Oysa rehberlikte böyle bir disiplin anlayışı, ceza verme yoktur.  9. Öğretim ve rehberlik bilimsel temellere dayanır.

36 Rehberliğin tarihsel gelişimi İlk rehberlik uygulamaları mesleki rehberliğe yönelik olarak başlamıştır. ABD’DEKİ GELİŞMELER Öğrencileri iş olanaklarından haberdar etmek anlamında ilk rehberlik denemesi 1895 yıllarında başlatılmıştır.  1908 yılında Boston' da Frank Parsons ilk mesleki büroyu kurmuştur.  Parsons 1909 yılında “Meslek Seçimi” adlı kitabı yayınlamıştır.  1913 yılında Amerikan eğitim sistemine dahil olmuştur.

37  1915'te öğrencilere, öğretmenlere ve velilere meslekler hakkında bilgi vermek üzere "Baston İnformasyon Dairesi“nden sonra 1915'te "Boston Mesleki Rehberlik Dairesi" kurulmuştur.  Rehberlik hizmetleri öncelikle orta öğretimde başlamış sonra ilk ve yüksek öğretimi kapsayacak şekilde genişlemiştir.

38  İlk mesleki rehberlik kongresi 1910'da Boston da toplanmıştır. Ardından "Ulusal Mesleki Rehberlik Derneği " kurulmuştur.  1958'de kabul edilen "Ulusal Savunma Eğitim Yasası" ile P.D.R. hizmetleri parasal desteğe kavuşmuştur.  1950’lerde Amerika’da PDR alanındaki dernekleri çatısı altında toplayan Amerikan Kişilik Hizmetleri ve Rehberlik Örgütü (American Personel and Guidance Ass.-APGA) kurulmuş ve bu alanda çalışacakların eğitim ve çalışma standartları oluşturulmuştur

39 Ülkemizde rehberliğin tarihçesi  Ülkemizde rehberlik çalışmaları 1950'li yıllarda başlamıştır. Bu yıllarda Amerikalı uzmanlar eğitim sistemimizde incelemeler yapmak üzere Türkiye'ye davet edilmiş, yaptıkları incelemeler sonucu raporlar hazırlayarak yeni uygulamaların başlatılmasını sağlamışlardır.  Ülkemizde Psikolojik Danışma ve Rehberlik (PDR) hizmetlerinin 50 yılı aşkın bir geçmişi bulunmaktadır.  1950’li yıllarda kavram olarak Türk Eğitim Sistemine giren PDR hizmetleri, günümüzde yoğunlukla okul ortamında gerçekleştirilmekle birlikte, özellikle son yıllarda serbest olarak icrası ile Adalet, Sağlık ve Endüstri kurumlarında sunulması da giderek artmaktadır.

40  1950’li yıllarda Türk-Amerikan işbirliği anlaşması kapsamında (Marshall Planı) ülkemize davet edilmiş olan Amerikalı uzmanların öncülüğünde bu alandaki ilk çalışmalar başlatılmıştır.  Bu uzmanlar eğitim sistemimizi inceleyerek aksaklıklar üzerine raporlar hazırlayıp yeni uygulamalar için konferanslar, seminerler düzenlemişler ve rehberlik alanında ilk pilot uygulamaları başlatmışlardır.

41  Bu arada ABD’ye gönderilmiş olan Türk Eğitimcileri de oradaki bilgi ve yaşantılarını, yurda döndüklerinde uygulama alanına sokarak rehberlik hizmetlerinin gelişmesine yardımcı olmuşlardır.  Türk eğitimciler arasında Prof. Dr. Feriha BAYMUR ve Prof. Dr. Hasan TAN ilk öncü çalışmaları yapanlardandır.

42  Başlangıç aşamaları içinde 1953– 1954 yılında ilk defa Gazi Eğitim Enstitüsü, Pedagoji ve Özel Eğitim bölümleri ders programlarına Rehberlik dersinin konulması  ve 1955’de Ankara Demirlibahçe İlkokulunda ilk Rehberlik Merkezinin açılması sayılabilir.

43  1960’dan sonra kalkınma planlarında ve Milli Eğitim Şura çalışmalarında özellikle “Yöneltme” hizmetleri esas eksen olmak üzere Rehberlik anlayışı ve hizmetlerine yer verildiği görülmektedir.  Bu anlayışla 8. Milli Eğitim Şurasında ortaöğretimin yeniden düzenlenmesi çerçevesinde 9. sınıfın “Yöneltme” sınıfı olması, gençlerin ilgi ve yeteneklerine uygun olan programlara yönlendirilip yerleştirilmesi, yatay ve dikey geçişlerin yapılması gibi kurallar ile rehberlik anlayışına uygun bir düzenlemeye gidildiğini görüyoruz.

44  Bu kararlar doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı 1970–71 öğretim yılında 24 okulda rehberlik uygulamalarını resmen başlatmış ve her yıl bu sayıyı arttırmıştır  Nihayet 9. Milli Eğitim Şurasında alınan kararlar gereğince 1974–75 öğretim yılında bütün orta dereceli okullarda “yaygın” olarak rehberlik çalışmaları başlatılmıştır.  Türkiye’de PDR alanında çalışanlar, mesleki bir derneğe ise 1989 yılında kavuşmuştur.

45 Rehberliğin ortaya çıkmasını gerektiren gelişmeler: rehberliğin temelleri  Rehberliğin dayandığı temeller  A) PSİKOLOJİK TEMELLER  B) TOPLUMSAL (SOSYOLOJİK) TEMELLER  C) FELSEFİ TEMELLER

46 PSİKOLOJİK TEMELLER  Bireysel farklılıklar  Duyguların yaşamdaki önemi  Kişilik ve benlik gelişimine verilen önemin artması  Psikoloji ve psikometrideki gelişmeler

47 TOPLUMSAL (SOSYOLOJİK) TEMELLER  Kültür boşluğu  Yabancılaşma  Kuşak çatışması  Madde kötü kullanımını artması  Aile yapısında meydana gelen değişmeler  Kadının çalışma yaşamına katılması  İş yaşamındaki değişiklikler

48 FELSEFİ TEMELLER  Toplumda demokratik fikir ve düşüncelerin gelişmesi  Demokrasinin eğitime katkısı

49 Rehberlik modelleri  Parsonian model:  Bireylerin imcelenmesi  İşlerin çözümlenmesi  Bu iki kaynakdan alınan verilerin karşılaştırılıp eşleştirilmesi  Klinik yaklaşım:özellik-faktör modeli  Neden-sonuç ilşkisi üzerinde durur. Sorunların nedenini ortaya çıkarmanın çözüm için önemini vurgular.  Bireyin özelliklerini ortaya koymanın meslek seçiminde önemini kabul eder. Bu özellikleri testlerle ortaya koyabileceklerini savunurlar.

50 Rehberlik modelleri  Karar vermeye yardım süreci olarak rehberlik  Kriz yönelimli rehberlik yaklaşımı  İyileştirici-çare bulucu yaklaşım  Önleyici rehberlik yaklaşımı  Gelişimsel rehberlik

51 Rehberlik türleri Birey sayısına göre Bireysel rehberlik Grup rehberliği Hizmet alanlarına göre Eğitim Sağlık Sosyal yardım Endüstri Spor Temel işlevlerine göre Uyum sağlayıcı Yönelticii Ayarlayıcı Geliştiricii Önleyici Tamamlayıcı Eğitim kademelerine göre Okul öncesi Eğitimi İlköğretim Ortaöğretim Yüksek öğretim Problem alanlarına göre Eğitsel Kişsel/sosyal Mesleki

52 PDR de Hizmet Türleri

53 Birey Sayısına göre Rehberlik  Bireysel Rehberlik : Rehberlik, danışman ve danışan arasında olursa buna bireysel rehberlik adı verilir. Bireysel rehberlikte, bireyin daha ziyade duygusal, sosyal ve kişiler arası uyumsuzluklarına yardım etme söz konusudur. Bireysel rehberlik geniş ölçüde psikolojik danışma yardımı ile sağlanır. Bireysel rehberliğin amacı bireyin; kendisini biyo-psiko-sosyal bir varlık olarak algılamasını, kabul etmesini, fiziki ve sosyal çevresini gerçek boyutlarıyla algılayarak kendi yetenek ve olanaklarını bu gerçeklik içinde en iyi biçimde kullanabilmesine yardım etmektir.

54  Grup Rehberliği : Danışman, birden fazla kişiye aynı anda rehberlik hizmeti sunmakta ise bu tür rehberliğe grup rehberliği adı verilir. Günümüzde birey çevresi ile ele alınmaktadır. İnsan sosyal bir varlıktır ve sorunları sosyal ilişkilerinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle bireyi sosyal çevresinin dışında düşünüp sorunlarına çözüm üretmek mümkün değildir. Günümüz rehberlik anlayışında da bireyi, çevresi ile bütün olarak inceleme eğilimi söz konusudur.

55 GRUP REHBERLİĞİ ETKİNLİKLERİ Madde 11 — Eğitsel ve meslekî rehberlik ile öğrencilerin bireysel ve sosyal gelişimlerine yönelik olarak grupla rehberlik etkinlikleri düzenlenir. Bu etkinlikler; öğrencilerin gelişimsel gereksinimlerini de karşılayacak şekilde bilimsel standartlara uygun olarak programlanır, uygulanır, değerlendirilir ve geliştirilir. Grup rehberlik etkinliklerinden, bilgi verme gibi, uygulanması özel uzmanlık gerektirmeyenler, rehberlik saatlerinde sınıf rehber öğretmenlerince uygulanabilir. Söz konusu etkinliklerden uygulanması, alanında teknik beceri ve uzmanlık gerektirenler ise psikolojik danışmanlar tarafından uygulanır. 55

56 Hizmet Alanlarına Göre (Kurumların Niteliklerine Göre)  a) Eğitimde Rehberlik Hizmetleri: Eğitim sistemimiz üç temel öğeden meydana gelmektedir. Bunlar "Yönetim", "Eğitim- Öğretim" ve "Öğrenci Kişilik Hizmetleri" dir. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri de öğrenci kişilik hizmetleri bünyesinde yer alan ve daha çok öğrencinin kişilik gelişimi ile ilgilenen bir hizmet alanıdır.

57  b) Sağlık Kurumlarında Rehberlik Hizmetleri: Sağlık Ocağı, Sağlık Evi ve Ana-Çocuk Sağlığı Merkezi gibi sağlık kurumlarının sunduğu hizmetler arasında ruh ve beden sağlığını korumaya yönelik çalışmaların çağdaş rehberliğin ilke ve tekniklerinin kullanılarak yürütülmesi sağlanmalıdır. Bu amaçla söz konusu kurumlarda bu alanda eğitim görmüş personelin istihdam edilmesi planlanmalıdır. Bu konuda çalışan sağlık personeliyle rehberlik uzmanlarının birlikte çalışmaları hizmetin kalitesini ve verimini arttıracaktır.

58  c) Sosyal Yardım Kurumlarında Rehberlik Hizmetleri: Ülkemizdeki sosyal yardım alanında hizmet sunan kurumlar; huzurevleri, Çocuk Esirgeme Kurumu, Kızılay Derneği, Sosyal Dayanışma ve Yardım Kurumu gibi kurumlar oluşturmaktadır. Rehberliğin temel ilke ve kavramlarında bir farklılık olmamakla beraber sosyal yardım kurumlarında her biri kendi kurumunun yapısına ve amacına uygun bir şekilde rehberlik hizmetlerinin programlanmasına, örgütlenmesine ve yaklaşım biçimlerinin belirlenmesine gereksinim duyulmaktadır.

59  d) Endüstride Rehberlik Hizmetleri: Endüstriyel kurumlarda otomasyona geçilmesi, işlerin çeşitlenmesi, hızlı bir şekilde uzmanlaşmanın artması, çalışanların iş alanlarındaki hızlı değişime ayak uydurmalarında güçlüklerin ortaya çıkması gibi sebeplerden ötürü sanayi kuruluşları, işçi sendikaları ve iş ve işçi bulma kurumu gibi kurumlarda iyi bir şekilde örgütlenmiş rehberlik hizmetlerine gereksinim duyulmuştur.

60 Fonksiyonuna (temel işlevine) göre Rehberlik a) Uyum Sağlayıcı Rehberlik :  Öğrenci sayısının artması, bilim ve teknikteki ilerlemeler, köyden kente göç, demokratik yaşam tarzı gibi faktörlerin etkileri okula; okul kaçakları, hırsızlık, sinirlilik, uyumsuzluk gibi ruhsal sorunlar olarak yansımaktadır.  Rehberlik, bu tür ciddi problemlere sahip öğrencilerle daha fazla uğraşarak onların uyum sağlamalarına yardımcı olur.  Uyum sağlayıcı rehberlik bir anlamda tedavi edici (terapötik) bir rehberliktir.

61 b) Yöneltici Rehberlik :  Rehberliğin bu fonksiyonu, bireyin kendine en uygun ve en yeterli doyum sağlayıcı bir geleceğe hazırlayan bir alana yönelmesine ve başarılı olmasına yardımcı olmaktır.  Günümüzdeki bilim ve teknikteki gelişmeler okul programlarının da çeşitlenmesine yol açmıştır.  Bu nedenle bireylere ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına göre en uygun okulun ve programın seçilmesinde yardım kaçınılmazdır. R  Rehberlik, bireyin niteliklerini ve toplumun insangücü ihtiyaçlarını dikkate alarak bu fonksiyonunu yerine getirir.

62 YÖNLENDİRMEDE REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ Madde 13 — Yönlendirmedeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde; eğitsel, meslekî, bireysel rehberlik ile bireyi tanıma uygulamalarının ve sonuçlarının öğrencinin yönlendirilmesi için kendisine ve velisine yardımcı olacak şekilde bütünleştirilmesi esastır. Bu bütünleştirmede öğrencinin gelişimsel, bireysel özellikleri ve gereksinimleri göz önünde bulundurulur. Yönlendirmede rehberlik ve psikolojik danışma birimlerinin karar ve önerileri, öğrencinin ve velisinin kararının gerçekçi olması yönünde seçenekleri gösterici ve öneri niteliğindedir. Öğrenci ve veli, kararlarının sorumluluğunu üstlenmek durumundadırlar. 62

63 c) Ayarlayıcı Rehberlik :  Rehberliğin diğer bir fonksiyonu da, gençliğin en iyi şekilde yetişmesini sağlamak için, onların ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına en uygun eğitim hizmetlerinin müfredat programlarında yer almasında, program yapıcılara ve eğitim planlayıcılarına yardım etmektir.  Modern eğitim anlayışında bireysel farklara ve çevre şartlarına eğitim programlarında yer verilmektedir.  Herhangi bir eğitim kurumuna devam eden öğrencilerde bir çok yönden önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıkları dikkate almadan, bir eğitim programından istenilen sonuca ulaşmak zordur.  Bireylerle yakın temas kuran danışman, onların problemlerini, yeteneklerini, ihtiyaç ve isteklerini bildiği gibi, varolan olanakları ve toplumun isteklerini ve bu çerçeve içinde gençlerin karşılaşacakları problemleri de bilmektedir. Bu bilgileri program yapıcılarla paylaşması eğitim programının şekillenmesinde temel dayanak olacaktır.

64  d) Geliştirici Rehberlik : Kişinin azami derecede gelişebilmesini sağlayacak düşünce ve hareket tarzlarının okulda yerleştirmek ve aynı zamanda bu gelişmeyi engelliyecek faktörlerden sakınmak rehberliğin geliştirici (developmental) fonksiyonu olmaktadır.

65  E) Önleyici Rehberlik: Gelişmeyi engelleyen faktörleri ortadan kaldırmak uyum ve davranış problemlerini önleme çabalarıdır (müfredat, programlar ile yakından ilgili)

66  f) tamamlayıcı rehberlik: Bu işlev, öğretim etkinliklerini tamamlayıcı çalışmaları içermektedir. Okullarda yürütülen eğitim-öğretim etkinliklerinin etkili olabilmesi rehberlik hizmetleri ile birlikte gerçekleştirilmesine bağlıdır.

67 Eğitim kademelerine göre rehberlik a) Okulöncesi Eğitimde Rehberlik Hizmetleri:  Bu dönemde çocuğun ilgilerini, yetenek ve becerilerini geliştirmek için çeşitli etkinlikler düzenlemek, çocuğa kendini sınama ve tanıma olanakları sunmak, çocuğun yaptıklarını izlemek, ona dönüt vermek ve doğru davranışları pekiştirmek gerekir.  Bu dönemde rehberlik hizmetleri kişisel açıdan, çocuğun kendini kabul, özgüvenini geliştirme, benlik kavramını oluşturma, sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar.

68 ÖĞRETİM KADEMELERİNE GÖRE REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ Madde 12 — Okul öncesi eğitim ve ilköğretimde hizmetler genel olarak; öğrencinin kendisi, öğretmeni/öğretmenleri ve ailesi tarafından yetenek, beceri ve diğer özelliklerinin fark edilmesine, öğrencinin yetiştiği ortamın iyileştirilmesine, bireysel ve sosyal gelişimlerinin desteklenmesine, etkili öğrenme ve çalışma becerileri ile motivasyonlarının artırılmasına, ilköğretim sonrası eğitime ve orta öğretime devam edemeyecekler için mesleğe yönlendirmeye yöneliktir. 68

69 ÖĞRETİM KADEMELERİNE GÖRE REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ  Yaygın eğitimdeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri genelde kursiyerlerin mesleğe ve işe yönlendirilmesini, iş yaşamına hazırlığı, bireysel ve sosyal gelişimlerinin desteklenmesini kapsar.  Örgün ve yaygın eğitimdeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde, sorunlara erken müdahale ve özellikle sorunun oluşmamasına yönelik gelişimsel, koruyucu yaklaşım esastır. 69

70 b) İlköğretimde Rehberlik Hizmetleri:  Temel eğitim yıllarında öğretmen ve idarecilerin öğrencilerle ilgili gittikçe artan problemlerle başa çıkmaları, ailelerin bu dönemde çocuklarında meydana gelen gelişmelerin ileri ki yılları ne şekilde etkileyeceğine ilişkin bilinçlenmeleri ve önleyici rehberlik anlayışının gerekliliği rehberlik hizmetlerinin ilköğretim kademelerindeki önemini ortaya koymaktadır

71 c) Ortaöğretimde Rehberlik Hizmetleri:  Çocukluktan yetişkinliğe geçişin fiziksel ve cinsel değişimleri, değer ve tutumlardaki değişimler, bir meslek seçme, bir yaşam felsefesi oluşturma gibi amaçlar bu dönemde ergene belirsizliklerle ve kararsızlıklarla dolu bir süreç yaşatır.  Ortaöğretim yılları, gencin kendisi için bir takım eğitsel hedefler belirlediği ve buna bağlı olarak planlar yapıp sistemli bir şekilde çalıştığı, belirgin ve kararlı bir hale gelen ilgi ve yetenekleri doğrultusunda bir takım mesleki planlar yaptığı ve yüksek öğrenime hazırlandığı bir dönemdir.

72  Orta öğretimde hizmetler genelde; üst öğrenime, meslek alanlarına ve mesleğe yönelmede, etkili öğrenme ve çalışma becerileri geliştirmede, meslekler ve gerektirdiği özellikler ile meslek ve çalışma yaşamı konusunda bilinçlendirmede, bireysel özelliklerini değerlendirip farkındalık düzeyini geliştirmede, bireysel ve sosyal gelişimin sürdürülüp yetişkin yaşamına hazırlanmada yoğunlaşır. Orta öğretimdeki hizmetlerde okul türlerine göre gerekli uyarlamalar yapılır.

73 d) Yükseköğretimde Rehberlik Hizmetleri :  Yükseköğretim gençliğinin sorunları; ekonomik sorunlar, barınma, kayıt, yurt, yatılılık, kredi ve burs, sağlık, şehir yaşamına uyum, arkadaş ilişkileri kurmakla ilgili sorunlar, cinsel sorunlar, üniversite ile ilgili sorunlar, kişisel sorunlar, seçtiği mesleğe hazırlanma,iş bulma gibi başlıklar altında toplayabiliriz.  Üniversiteli genç artık içinde bulunduğu toplumun ve insanlığın sosyolojik, politik ve ekonomik sorunları ile daha fazla ilgi duymakta ve kafa yormaktadır. Rehberlik hizmetleri bu sorunların çözümünde gence destek olmalıdır.

74 Problem Alanlarına göre a) Eğitsel Rehberlik :  Bireyin kendi yetenek, ilgi, ihtiyaç, kişilik yapısı, duygu özellikleri, sosyal durumları ve zeka seviyeleri dikkate alınarak uygun bir eğitim alanını seçmesinde ve bu alanda başarılı olması için kendisine yapılan yardımlara "Eğitsel Rehberlik" denir.  Bir öğrencinin yaşamının her aşamasında eğitsel rehberliğe ihtiyacı vardır. Okulun yeni açıldığı veya dönem sonları öğrencilerin eğitsel rehberliğe daha fazla ihtiyacı olabilir.  Bu dönemlerde öğrenciye gösterilecek ilgi ve sağlanacak eğitsel bilgiler uyumsuzluk, başarısızlık, okul fobisi, okuldan kaçma gibi durumların önüne geçebilir.

75 EĞİTSEL REHBERLİK Madde 7 — Her öğrenciye, kendine özgü yetenek, ilgi, meslekî değer, başarı ve motivasyonu oranında eğitim- öğretim uygulamalarıyla uyum sağlaması, özelliklerine ve gelişimine uygun programlara yönelmesi için gerekli hizmetler verilir. Bu hizmetler;  Öğrencileri okula, okuldaki alanlara, çeşitli etkinliklere, yeni durumlara alıştırma ve yönlendirme,  Öğrencilerin etkili öğrenme ve çalışma becerileri geliştirmelerine yardım etme,  Öğrencilerin motivasyonlarını destekleme ve artırma,  Özelliklerine uygun üst öğrenim kurumlarına yönlendirme olarak ele alınır. 75

76 Eğitsel rehberlikte ele alınabilecek konulardan bazıları:  Bireyin okuyacağı seçmeli derslerin seçimine yardım etmek.  Okulda genel olarak kullanılabilecek okuma, not alma, özet çıkarma, sınava hazırlanma, öğretim çevresini düzenleme gibi verimli çalışma yollarını ve öğretilen çeşitli derslere ait çalışma tekniklerini öğretmek.  Okunan herhangi bir konudaki öğrenme güçlüklerini gidermek.  Okuldaki kitaplık, atölye, laboratuar gibi öğretim alanlarını tanıtmak ve buralarda çalışma tekniklerini öğretmek.

77  Okulda kullanılan not sistemini disiplin kurallarını ders dışı etkinlikleri tanıtmak.  Üstün ve çok geri yetenekte olan çocukları saptamak ve bunlar hakkında gerekli mevzuat hükümlerinin uygulanması için uygun önlemleri almak.  Verimli ders çalışma yolları hakkında bilgi vermek  Üst eğitim kurumları hakkında bilgivermek

78 b) Kişisel Rehberlik :  Bireyin duygu ve düşüncelerinden, sosyal ilişkilerinden ve davranışlarından doğan problemlerine yönelik olarak yapılan yardımlar kişisel rehberlik faaliyetlerinin içerisinde yer alır.  Okulda kişisel problemlerle ilgili olarak yapılan rehberliğin temel amacı; bireyin kendini psiko- sosyal bir gerçeklik olarak anlamasına ve kabul etmesine, fiziksel ve sosyal çevresini gerçek boyutları ile kavrayarak kendi yetenek ve olanaklarını bu gerçeklik içinde en iyi şekilde kullanabilmesine yardım etmektir.

79  Böylece, bireyin gelişmesini ve uyumunu engelleyici heyecan gerginliklerinden ve üzüntülerinden kurtulan, sosyal ilişkilerinde daha etkili davranış ve beceriler geliştiren birey, daha verimli bir öğrenme ve gelişme oluşumu içinde olur.  Kişisel rehberlik yalnızca bireyin kendini anlamasına ve bulmasına yardım etmekle kalmaz. Ayrıca özel yeteneklerin erken bulunup çıkartılmasına ve bu yeteneklerin gerektirdiği şekilde gelişmesine de yardım eder. Bundan dolayı, her öğrenim kademesinde, öğrencilerin kişisel ve sosyal ihtiyaç ve problemlerini saptamak rehberliğin temel fonksiyonlarından biridir.

80  Bireyin kişisel problemlerini şu başlıklar altında toplayabiliriz :  Bedeni ve sağlığı ile ilgili problemler  Sosyal ilişkileri ile ilgili problemler  Hastalık derecesindeki korku ve kaygıları ile problemler  Kendine güvensizlikle bağlantılı heyecansal problemler  Cinsiyet, aşk ve evlenme ile ilgili problemler  Ahlak kuralları, din ve ideallerle ilgili problemler  Ekonomik durumla ilgili problemler  Bu gibi hallerde birey ve problemi hakkında gerekli bilgiler toplanır. Bu bilgiler değerlendirilip yorumlanarak problemin gerçek sebebi bulunur, sonuçları toplanır ve bireye gereken psikolojik yardım yapılır.

81 c) Mesleki Rehberlik  Bireyin istek, ilgi ve yeteneklerinin birbiri ile örtüşmesi ve bu doğrultuda bir iş yapıyor yada yapacak olması aslında Mesleki Rehberliğin nihai amacıdır.

82 MESLEKÎ REHBERLİK Madde 8 — Eğitim sürecinde her öğrenciye; meslekî tercih yapması, kendine uygun mesleğe yönelmesi, iş yaşamına ve mesleğe hazırlanması için gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir. Bu hizmetlerde aşağıdaki hususlar temel alınır:  Hizmetler bir süreç olarak ele alınır, okul öncesi eğitim ve ilköğretimin başlaması ile birlikte bu hizmetler verilir.  Hizmetlerde öğrencinin içinde bulunduğu gelişim dönemi ve bireysel özellikleri dikkate alınır.  Öğrenciye ve velisine; öğrencinin özellikleri, iş dünyası, meslekler ve bunları edinme yollarına ilişkin güncel bilgiler sistemli olarak aktarılır.  Öğrenci, bir meslek alanı veya mesleği seçme baskısı altında bırakılmaz. 82

83  Bir kimsenin kendisine uygun mesleği seçebilmesi için önce kişisel özellikler ve mesleklerin özellikleri konusunda ayrıntılı bilgi sahibi olması gereklidir.  Bu aşamada dıştan gelen ve çoğu zaman içselleştirdiğimiz baskılar kadar gerçekte bizde var olan ancak yanlış temellendirilmiş durumlarda önem kazanmaktadır

84  "Ben neler yapabilirim ve ben edineceğim meslekten neler bekliyorum ? " mesleklerin özellikleri ise "ilgilendiğim meslekler ne gibi özellikler gerektirmektedir ve ne gibi olanaklar sağlamaktadır.?" sorularına verilecek cevaplarla açıklık kazanacaktır

85  "Ben neler yapabilirim" sorusuna cevap verebilmesi için kişinin yeteneklerini tanıması gereklidir. İnsanların çok çeşitli işleri değişik düzeylerde yapabildikleri, bir eğitim programından yararlanmada bireyler arasında farklar olduğu bilinen bir gerçektir.  Yetenek bir eğitim programından bireyin ne derece başarılı olacağının ipuçlarını veren bilgi ve beceriler bütünü olup, kalıtımla getirilen öğrenme gücünün çevre desteği ve deneyimle geliştirilmiş kısmını ifade eder.

86  Mesleki Rehberlik Çalışmalarının Aşamaları  1- Öğrencileri tanıma  2- Mesleklerinin incelenmesi  3- Bireylerin kişisel nitelikleriyle mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantı kurma

87 Öğrencileri tanımak  1. Ailenin ekonomik düzeyi, çevrenin yada ülkenin genel ekonomik durumu, otomasyon ve teknik gelişmeler, bunların toplumun insan gücü ihtiyacı üzerindeki etkileri vb.  2. Mesleki girme olanakları, iş bulma olanakları, değişik eğitim ve yetişme fırsatları vb.  3. Bireyin fiziksel özellikleri, cinsiyet, beden yapısı, görme ve işitme durumu vb.

88  4. Duyguları değerleri aile ile ilişkileri, bağlı olduğu arkadaş çevresinin beklentileri ve baskıları, ailenin sosyal düzeyi, yakın ilişki kurulan öteki kişiler  5. Bireyin ihtiyaçları, duyguları, tutumları, değerleri, ilgileri ve yetenekleri vb.  6. Doğal afetler, işleri ve işyerlerini etkileyen beklenmedik olaylar, iç ve dış savaşlar vb.

89 Mesleklerin incelenmesi  Mesleklerin her biri öğrencilere aşağıdaki beş başlık altında tanıtılabilir.  1- Konusu ve etki alanı  2- Gerektirdiği yetenek ve ilgiler  3- Eğitimi  4- Çalışma koşulları  5- İş olanakları ve sağladığı kazanç

90 Bireyin Kişisel Nitelikleriyle Mesleklerin Gerektirdiği Özellikler Arasında Bağlantı kurma.  Kişisel nitelikler ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bir bağ kurma ve böylece bireye uygun olan meslekleri ortaya çıkarma doğrudan doğruya bir seçim yapma ve karar vermek sürecidir.  Mesleki rehberlik içinde olsa seçim yapma ve karar alma hak ve sorumluluğunun bireye bırakılması gereği her zaman hatırda tutulmalıdır.

91 Mesleki gelişim kuramları  Isaacson’a göre mesleki gelişim süreci  Özellik-Faktör Kuramı  Roe'nun İhtiyaç Kuramı  Ginzberg ve Arkadaşlarının Gelişim Kuramı  Super’ın Benlik Kuramı  Tiedeman ve O'Hara'nın Kimlik Kuramı  Holland'ın Kişilik Kuramı  Psikanalitik Yaklaşımlar  Karar Kuramları  Bandura’ya Göre Mesleki Gelişim(Sosyal Bilişsel Kuram)

92 Isaacson’a göre mesleki gelişim süreci Mesleki gelişim süreci 5 aşamadan oluşmaktadır:  1.Uyanış ve Farkında olma: bu dönem çocukta meslek bilincinin oluşmaya başladığı dönemdir. Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar. Çocuk bu dönemde çevresinde ki insanların farklı uğraşları olduğunu, çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. İlkokulun son yıllarında ise çocuk, kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler, yetenekler amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıkların ve benzerliklerin farkına varmaya başlar.

93  2.Meslekleri keşfetme ve tanıma: bu dönem ortaokul yılları olan yaşlarını kapsar. Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya, yeni yönleri keşfetmeye ve anlamaya başlar. Meslekleri keşfetme, inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer.

94  3.Karar verme: gencin lise yıllarını yaşlarını kapsayan bu dönemde birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak, bilgileri değerlendirir., eşleştirmeye birbirine uydurmaya ve geleceğine ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Bu ideal ve düşünceler başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar ve genç mesleki kararını oluşturur.

95  4.Hazırlık: ı kapsayan bu dönemde birey seçtiği alan, okul veya yaptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. Meslekle ilgili beceriler geliştirmeye, bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir.

96  5.İşe yerleştirme: bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. Mesleği icra ederken bir yandan da mesleki gelişimi sürdürür.

97 Özellik-Faktör Kuramı  Parsons'la başlayan bu görüş Williamson'la sürmüştür. Bu yaklaşıma göre;  insan birtakım gizilgüçlerle dünyaya gelir ve her insan kendine özgü bir varlıktır,  kişilik; yetenek, ilgi, değer ve tutum gibi, birbirinden ayrı ama birbiri ile etkileşim halinde bulunan birtakım özellik ya da faktörlerden meydana gelir.  Bu özellikler, davranışları gözlemekle ya da test ve envanter gibi ölçme araçları ile saptanabilir.  Danışmanın görevi bireyi bilimsel yöntemlerle incelemek, onun zayıf ve güçlü yönlerini belirlemek ve başarılı olacağı alanları kendisine göstermektir.

98  Williamson'a (1950)göre mesleki psikolojik danışma sürecinin dayandığı ilkeler şunlardır: 1. Her bireyin kendine özgü bir nitelikler örüntüsü vardır ve bu nitelikler ergenlik döneminden sonra kararlılık kazanırlar, yani pek değişmezler. 2. Belli mesleklerde gerekli olan iş etkinlikleri ile kişilik ve ilgi örüntüleri arasında bir bağlantı vardır. O halde, mesleklerinde başarılı olmuş kimselerin özelliklerinin incelenmesi, meslek seçecek olan bireylere yardımcı olacak bilgiyi sağlayacaktır. 3. Farklı okul programları birbirinden farklı yetenek ve ilgi örüntüsü gerektirecektir.

99 Psikolojik danışma süreci ise şu basamaklardan oluşmaktadır:  Analiz: Danışan hakkında, çok çeşitli kaynaklardan bilgi toplama.  Sentez: Elde edilen verilerin düzenlenmesi, özetlenmesi ve aralarındaki ilişkilerin saptanması.  Teşhis-Tanı: Bireyin sorununun kaynağı hakkında danışanın bir yargıya varması.  Prognoz: Sorunun geleceği, karşılaşılabilecek güçlükler hakkında bazı tahminler yapılması.  Psikolojik Danışma: Danışanla danışmanın, sorununun çözümü için değişik yollar aramaları.  İzleme: Psikolojik danışmanın etkinliğinin değerlendirilmesi. Bu işlemler bir hekimin hastasına yardımcı olurken yaptığı işlere benzediği için bu yaklaşıma "Tıbbi Model" de denmektedir.

100  Danışanın durumuna ve hakkında edinilen bilgilere dayanarak danışman, çeşitli hareket programları geliştirir, danışana tavsiyelerde bulunur ve onu belli bir hareket tarzını benimsemeye ikna eder.  Yukarıda açıklanan yöntemlerle yürütülen özellik-faktör yaklaşımı danışmana, danışanı yönlendirme rolü tanıdığı için "Güdümlü Danışma" yöntemini benimse¬yen kuramlar arasında yer alır.  Bu danışma yaklaşımı daha çok eğitim programı ve meslek seçme, okul başarısızlığı gibi sorunlara uygun düşmektedir.  Bu yaklaşıma göre meslek rehberliğini de. kişinin niteliklerine uygun bir programa, okula ya da mesleğe yerleştirilmesindeki doğruluğu sağlama işlemidir.

101 Roe'nun İhtiyaç Kuramı  Roe (1957) meslek seçme kararında psikolojik gereksinmelerin önemine ağırlık vermektedir.  Roe'ya göre,bireyin çocukluğunda geçirdiği yaşantılar ve ana-babası ile ilişkilerinde sağladığı doyum, onun gelecekte davranışlarını belirleyen iç uyarıcıları oluşturur.  Bireyin gereksinmelerini doyurma yolları onun, yetenek, ilgi ve tutumlarından hangilerini geliştireceğini belirler.  Ana-babanın karşıladığı psikolojik ihtiyaçlar (sevgi, ilgi vb.) davranışı etkileyecek bilinçdışı güdüler haline gelmezler. Ancak, hiç doyurulmayan ya da çok az doyurulan ihtiyaçlar birer güdü haline gelir.

102 Bu durumda, aile ortamında sevgiye doymamış olan kişi, ya insanlardan uzaklaşıp nesnelerle uğraşmayı, ya da sevgi ihtiyacını doyuracak araçlar olarak insanlarla uğraşmayı tercih edeceklerdir. Meslekleri "insanlarla" veya "insan olmayanla" ilgilenmeyi gerektiren meslekler olarak iki genel kategoriye ayıran Roe, bireylerin bu alanlardan birine yönelişinin gerisinde, yukarıda belirtildiği şekilde, çocukluk yaşantılarından kaynaklanan sevgi ihtiyacının bulunduğu görüşündedir.

103 Ginzberg ve Arkadaşlarının Gelişim Kuramı  Ginzberg (1952), "Bir Meslek Seçimi Kuramına Doğru" adlı makalesinde, meslek seçiminde savaş, aileden önemli bir kişinin kaybı ya da bir mirasa konma gibi, kişinin kontrolü dışındaki etmenlerin rol oynadığı ve seçimin bir kaza, bir tesadüf olduğunu iddia eden kuramcılara karşı tepkisini belirtmekte ve arkadaşları ile (Ginzberg, Axelrad ve Herma) yeni bir kuram geliştirme gereğini duyduklarını ifade etmektedir.

104  Meslek seçimini bir gelişim süreci olarak gören Ginzberg ve arkadaşlarına göre, birey mesleğini bir anda verilen gelişigüzel bir karar sonucunda değil, hayat boyunca oluşan ve gelişen ve büyük ölçüde "Geri dönülemez" olan davranış örüntüleri yoluyla seçer.

105  Mesleki karar verme süreci, "Hayal dönemi", "Geçici seçimler dönemi" ve "Gerçekçi dönem" olmak üzere birbirinden ayrı üç evreye ayrılır.  Hayal dönemi 6-11 yaşlarını kapsar. Bu dönemde çocuk genellikle çevresin¬deki kirnselere karşı geliştirdiği özdeşime göre bazı meslek tercihlerini ifade eder. Geçici seçim dönemi, ergenlik dönemine rastlar.  Bu dönem şu alt dönemlere ayrılır: (1) Seçimlerin ilgilere dayandığı "ilgi" dönemi, (2) Yeteneklerin dikkate alındığı "Yetenek" dönemi, (3) Bireyin toplumda bir yer edinmeyi düşündüğü "Değer" dönemi ve (4) Bireyin bir iş veya ileri eğitimi düşünmeye başladığı "Geçiş" dönemi.

106  Gerçekçi dönem ise şu alt basamaklara ayrılmaktadır:  Araştırma: Bireyin meslek seçimi sorunu üzerinde düşünmeye ve bunu çözmek için gereksinme duyduğu yaşantıları kazanmaya başladığı dönem.  Billurlaşma: Bireyin kendini verebileceği mesleği seçmesini etkileyen çok çeşitli faktörleri değerlendirdiği dönem.  Belirleme: Seçeneklerin belli meslek amaçlarına göre değerlendirildiği dönem.

107  Bu kuramda meslek seçimi ergenlik dönemi boyunca en az on yıl süren bir gelişim sürecinin ürünü olarak görülmekte ve varılacak kararın, bireyin o ana kadar geçirdiği yaşantıların ürünü olacağı, fakat aynı zamanda gelecekteki yaşam ve kararlan da etkileyeceği, dolayısı ile geri dönülmez olduğu ileri sürülmektedir.

108 Super’ın Benlik Kuramı  Super'e göre meslek seçimi benlik tasarımının mesleki bir terimle ifadesidir (Süper ve arkadaşları, 1963). "Benlik kuramı" veya "Rol kuramı" aynı zamanda meslek seçimine gelişimsel bir yaklaşım olarak da düşünülür.  Super'e göre benlik tasarımı bir kimsenin kendini nasıl gördüğüdür. Benlik tasarımı bireyin kendisi hakkında, doğrudan edindiği algıların birbirleri ile anlamlı bütünler oluşturması ile meydana gelir.  Ancak bu oluşum genellikle, ister hayali olsun, ister gerçek hayat etkinlikleri ile olsun, bir rol oynamakla, yani belli bir durumda, belli bir fonksiyonda bulunmakla gerçekleşmiştir.

109  Benlik, meslek seçimini etkiler; çünkü aslında meslek seçimi, bireyin kendi hakkındaki tasarımını oldukça açık bir biçimde ifade etmeyi istediği bir yaşam noktasıdır. Yani birey meslek tercihini ifade ederken açıkça "ben şu ya da bu biçimde bir insanım" der.  İnsan hayatı boyunca çok çeşitli roller oynar. İş ve oyun etkinliklerinde yeteneklerini dener, başarılarını değerlendirir, başkalarının değerlendirmelerini değerlendirir, bazı şeyleri iyi bir biçimde yaptığını fark eder ve bundan doyum sağlar.  Bu yaşantılar biriktikçe birey kendini şu ya da bu alanda daha başarılı olarak görmeye başlar; kısaca kendisi hakkında bir yargıya varır. Yaşı ilerledikçe kendisi hakkındaki çok çeşitli tabloları birleştirir ve oldukça tutarlı bir benlik tasarımı oluşturur.

110  Kişinin amacı, benlik tasarımını korumaktır. Bütün davranışları artık bu benlik tasarımına göre biçimlenir. Mesleki davranışlar arasında da benlik tasarımı ile tutarlı olanları seçer.  Benlik tasarımının oluşması ve bir mesleki tercihe dönüşmesi süreci bir gelişim süreci boyunca gerçekleşmektedir. Bu süreç Süpere göre şu basamaklara ayrılmaktadır: 1. Büyüme (14 yaşa kadar) 2. Araştırma (15-24 yaşlar) 3. Yerleşme (25-44 yaşlar) 4. Koruma (45-64 yaşlar) 5. Çöküş (65 ve sonrası)  Meslek rehberliği açısından en önemli dönem "Araştırma" dönemidir.

111 Tiedeman ve O'Hara'nın Kimlik Kuramı  O'Hara ve Tiedeman (1959) meslek gelişimini bir kimlik (identity) gelişimi olarak görürler.  Bu kuramcılara göre benlik bireyin kendini algılamasından çok kendini değerlendirmesidir.  Bu benlik kavramının oluşumu bütün yaşam boyu sürer.  Birey gerek eğitimi sırasında gerek daha sonraki çalışma hayatında çeşitli sorunlarla uğraşırken benlik ve mesleki kimlik birbirini etkiler.  Birey bir pozisyondan diğerine geçtikçe benlik de değişikliğe uğrar.  Meslek seçimi süreci, mesleki kimliğin gelişme süreci olup, benlik bu kimliğin merkezidir.

112 Holland'ın Kişilik Kuramı  Holland'ın kuramı, kişilik dinamiği ile mesleklerin yürütüldüğü çevre veya mesleklerin gerektirdiği faaliyetler arasındaki ilişkiye dayanır.  Holland'a göre meslek seçimi, kişiliğin yansıması, bireyin çevre ile ilişkisinde benimsediği uyum yönteminin, bir meslek faaliyeti alanında ifadesini bulmasıdır.  Holland'a göre iş dünyasındaki çeşitli meslekler, içerdikleri etkinlikler bakımından altı tür mesleki çevre oluşturmaktadırlar. Bunların her biri için altı tür kişilik örüntüsü betimlenmektedir. Bu kişilik örüntüleri kişinin çevresine uyum tarzını yansıtmaktadır.

113  Altı tür meslek çevresinden herbirine uygun kişilik tipleri şunlardır  1. Gerçekçi Tipler: Bunlar genellikle atak, saldırgan, kas faaliyetini ve motor koordinasyonu gerektiren işlerde başarılı, erkeksi, bedence güçlü, sade,.tabii insanlardır.  Bu grup için tipik meslek üyeleri, çiftçiler, beden eğitimi öğretmenleri, polisler, ormancılar, pilotlar, denizciler vb.'dir.  2. Aydın Tipler: Bu gruptaki insanlar yapmaktan çok düşünmeyi, beden güçleri yerine zihin güçlerini kullanmayı tercih ederler. Bunlar uysal, alçakgönüllü, başarma güdüsü yüksek, düşünceleri esnek, topluluktan hoşlanmayan, bağımsız insanlardır.  Kuder'in sınıflamasına göre meslek ilgileri "Bilimsel" dir. Biyologlar, hakimler, veterinerler, kimyagerler ve mühendisler bu gruba girerler.

114  3. Sosyal Tipler: Bunlar, başka insanlarla bir arada bulunmaktan, onlara yardım etmekten, onları ikna edip yönetmekten hoşlanırlar. İnsanları ve duygularını anlama çabası gösterirler.  Sosyal çalışmacılar, psikolojik danışmanlar, halkla ilişkiler personeli, öğretmen¬ler bu kişilik tipinin örnekleri sayılabilirler. Bu gruptaki insanların ilgi türü "Sosyal Hizmet" tir.  4. Gelenekçi Tipler: Kurallara bağlı, tertip- düzen meraklısı olan bu insanlar emir alıp vermekten hoşlanırlar, statü ve kudret ararlar.  Bu tipe uygun mesleki çevre muhasebecilik, büro, banka memurluğu, sekreterlik vb.'dir. Kuder'de ilgi alanları "Hesaplama "ve "Büro işlen" dir.

115  5. Girişimci Tipler: Dışa dönük plan bu insanlar başkalarını ikna edip yönetmek isterler, insanlarla devamlı ilişki halindedirler.  Bu tiplere uygun meslekler, satıcılık, komisyonculuk, politikacılık ve avukatlıktır. Kuder'de ilgi alanları "ikna" dır. 6. Artistik Tipler: Bunlar hayal gücü yüksek, yaratıcı insanlardır.  Müzisyenler, ressamlar, yazarlar kısaca sanatla uğraşanlar bu gruba girerler. Bunların Kuder'de ilgi alanları "Güzel Sanatlar" ve "Müzik" dir.

116

117 Psikanalitik Yaklaşımlar  Ekonomik ve sosyolojik görüşlerin tersine, meslek seçimini açıklamakta psikolojik yaklaşımların, daha çok bilinçli ya da bilinçdışı gereksinmeler, güdüler ye da benlik tasarımı gibi psikolojik etmenlere ağırlık verdikleri görülmektedir,  Diğer birçok davranış gibi, mesleki davranışların da bilinçdışı gereksinmeleri doyurma yolunda yüceltilmiş davranışlar olduğu görüşünden hareket etmektedirler.  Birey toplumca uygun görülen bazı etkinliklere katılarak libidosunu, toplumca kabul edilebilecek bir biçimde ifade eder.

118  Meslek de kişiliğin bir yansımasıdır. Hayatın ilk altı yılı kişiliğin oluştuğu dönemdir. Bu dönemde geliştirilen çevreye uyum mekanizmaları, daha karmaşık davranışların gelişimi için gerekli temeli oluşturur. Ancak, yetişkinlerin davranışları da, bebeklerinki gibi aynı içgüdüsel doyum kaynaklarına yöneliktir.  Psikanalitik kuramcılardan Brill (1949)'e göre, normal insanın meslek seçme konusunda rehberliğe ihtiyacı yoktur. Çünkü kişinin bilinçdışı dürtüleri, onun hangi alanda doyum sağlayacağını söyleyen en iyi rehberdir.

119 Karar Kuramları  Son yıllarda A.B.D'de meslek seçimini mantık dışı ve duygusal bir olgu olarak gören yaklaşımlara ve meslek danışmanlığında, bireyin psikodinamik yapısını ortaya çıkarıp benlik tasarımını yeniden biçimlendirmeye ağırlık veren uygulamalara karşı bazı tepkilerin gelişmeye başladığı görülmektedir.  Meslek psikolojisinde "Karar Kuramları" olarak bilinen bu yaklaşımların temsilcilerine (Katz Gelatt 1962, Hilton 1962) göre, karar verme sürecinin belirli stratejileri vardır ve bunlar çözümlenebilir.  O halde karar verme süreci salt duygusal bir eylem değil, bilişsel yönü ağır basan bir eylemdir. Karar süreci üzerinde çalışan kuramcılar, gelişim kuramcılarını, meslek seçiminin yaşam boyu verilen ve birbirine dayalı bir takım karar örüntülerinin ürünü olduğunu söylemelerine karşılık, bu kararların nasıl verildiğini söylemedikleri için eleştirmektedirler.

120  Karar sürecinin arkasındaki duygusal etmenleri ortaya çıkarmaya fazlaca önem verildiğinden, mesleki rehberlikte bilgi verme hizmetleri bir hayli ihmale uğramaktadır.  Bir okuldaki meslek danışmanlarının görevi normal öğrencilerle meşgul olmaktır. O halde danışmanların fonksiyonları arasında, karar verme sürecinde kullanılan bilişsel tekniklerin öğretilmesi de yer almalıdır.  Meslek danışmanlarının çoğu bugün Rogerian tekniğine ağırlık vermektedirler. Oysa bu teknik uyum bozukluğu gösteren kimseler için uygun bir teknik olabilir. Ancak karar verme süreci gibi bilişsel bir işlemin rehberliğin fonksiyonları dışında bırakılmaması gereklidir.

121  Karar kuramcıları bireylerin karar verme durumunda olgusal bilgiyi nasıl değerlendirdikleri, onları çözümleme, düzenleme ve yeniden birleştirme sırasında ne gibi stratejiler kullandıkları konusunda bazı açıklamalar getirmişlerdir.

122 Bandura’ya Göre Mesleki Gelişim(Sosyal Bilişsel Kuram)  Bandura’ya göre birçok insan davranışı modeli gözlemleme yoluyla öğrenilir.  Diğerleri gözlenirken,davranışın nasıl yapıldığı ve davranış ile ilgili krallar kodlanır. bu kodlar daha sonra davranış meydana getirilirken rehberlik eder.  Bandura’nın sosyal öğrenme kuramında sosyal etki kavramı önemli bir role sahiptir.

123  Ancak Bandura bireyin davranışlarının nedenlerini açıklarken,sosyal faktörlerin etkisini tek yönlü olarak ileri sürmemiştir.  Onun tezinin temelini üçlü karşılıklı belirleyiciler oluşturmaktadır. Bunlar birey,çevre ve davranış üçgenidir. Bu üç özellik birbirini karşılıklı olarak etkiler.  Kişi ve çevre faktörü birbirinden bağımsız değillerdir. Her bir faktör diğerini sürekli olarak etkilemektedir. Kişi çevresini yaratır,değiştirir bazende yok eder. Dolayısıyla çevre şartlarındaki bu değişiklikler davranışı ve gelecek yaşamlarını da değiştirebilecek etkiye sahiptir.

124  Psiko-sosyal faktörler,bireyin gelişiminde ve farklı kişisel özelliklerin kazanılmasında baskın bir rol oynamaktadır. Yakın sosyal çevre bireyin davranışlarında etkili olmakla birlikte, kitle iletişim araçları, kültürel kurumlar ve diğer uzak sosyal çevrede bireyin davranışlarında etkili olmaktadır.  Kendini Yetkin Görme, mesleki rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinde,üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulan önemli bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır.  Yetkinlik bireylerin mesleki aktivitelerini anlamada,kariyer gelişimlerini açıklamada önemli bir kavramdır.

125  Bandura yetkinliği, bireyin belli bir davranışı göstermek için gerekli etkinlikleri düzenleme ve başarılı bir şekilde yapma kapasitesine ilişkin kendi yargıları şeklinde tanımlamıştır.  Yani kendini yetkin görme bireyin gelecekte karşılaşabileceği güç durumların üstesinden gelmede ne derece başarılı olabileceğine ilişkin kendi hakkındaki yargısı,inancıdır.  Yetkinlik, bireyin becerilerinin bir fonksiyonu değildir. bireyin becerisini kullanarak yapabildiklerine ve daha neler yapabileceğine ilişkin yargılarının bir ürünüdür.  Yetkinlik bireyin farklı durumlarla baş etme belli bir etkinliği başarma yeteneğine kapasitesine ilişkin inancıdır.

126 Meslek seçimini etkileyen etmenler  1. Biyolojik Etmenler : Bireyin fiziksel özellikleri, cinsiyet, beden yapısı, görme ve işitme durumu vb.  2. Sosyolojik Etmenler : Duyguları, değerleri, aile ile ilişkileri, bağlı olduğu arkadaş çevresinin beklentileri ve baskıları, ailenin sosyal düzeyi, yakın ilişki kurulan öteki kişiler.  3. Psikolojik ya da Kişisel Etmenler : Bireyin ihtiyaçları, duyguları, tutumları, değerleri, ilgileri, yetenekleri.  Ekonomik Etmenler : Ailenin ekonomik düzeyi, çevrenin ya da ülkenin genel ekonomik durumu, otomasyon ve teknik gelişmeler, bunların toplumun insan gücü ihtiyacı üzerindeki etkileri.  5. Politik Etmenler : Mesleğe girme olanakları, iş bulma olanakları, eğitim fırsatları.  6. Şansla İlgili Etmenler : Doğal afetler, işleri ve iş yerlerini etkileyen beklenmedik olaylar, iç ve dış savaşlar.

127 BİREYSEL REHBERLİK Madde 9 — Öğrencinin bireysel ve sosyal gelişimini desteklemek, duygusal sorunlarında yardımcı olmak üzere gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri verilir. Bu hizmetlerde aşağıdaki hususlar temel alınır:  Öğrencilerin davranış, duygu, düşünce ve tutumlarına karşı duyarlık gösterilerek gizlilik ilkesine özellikle dikkat edilir.  Bireysel rehberlik etkinliklerinde öğrencilerin kendilerine ilişkin farkındalık düzeyini yükseltmelerine yardım edilir.  Öğrenci herhangi bir sorun ifade ettiğinde, bu alanda psikolojik danışmanın vereceği hizmet, öğrencinin sorununu onun adına çözmesi anlamına gelmez. 127

128  Öğrenci, sorununu çözme sorumluluğunu üstlenmek durumundadır. Psikolojik danışman, öğrenciyi sorununu çözme çabasında, alanın bilimsel yöntemlerine göre destekler.  Psikolojik danışma uygulamalarında, uygulamacının psikolojik danışma formasyonuna sahip olması esastır.  Bireysel rehberlik; öğrencilerin sorunlarına yardımın yanı sıra, onların kişilik ve sosyal gelişimlerine ve olgunlaşmalarına destek olmayı ve bu amaca yönelik düzenlenmiş bireysel ve grup etkinliklerini de içerir.

129 Psikolojik danışma danışma Yöneltme ve yerleştirme Oryantasyon Çevre / veli İle ilişkiler Bireyitanıma Müşavirlik Ar – Ge Bilgi toplama ve yayma İzlemedeğerlendirme

130 Rehberlik hizmet alanları Doğrudan sunulan hizmetlerDolaylı sunulan hizmetler Psikolojik danışma Okul PDR programını hazırlama OryantasyonKonsültasyon (müşavirlik) Öğrenciyi tanımaÇevre ve aile ile ilişkiler Bilgi toplama ve bilgilendirme Araştırma ve değerlendirme hizmetleri Yöneltme ve yerleştirme Sevk hizmetleri İzleme hizmetleri

131 1- Psikolojik danışma hizmetleri  Psikolojik danışma bireylerin kendilerini tanımalarını, güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek yaşadıkları problemleri etkili biçimde çözmek amacıyla, yüz yüze bir ilişki süreci içinde sunulan ve duyuşsal yönü ön planda olan profesyonel bir yardım hizmetidir.  Nihai amacı da bireyin karar verme ve problem çözme becerisini geliştirerek kişisel gelişimini sağlamaktır.  Psikolojik danışmanın kendine özgü çeşitli kuram,teknik ve ilkeleri vardır.

132  Psikolojik danışma hizmeti, ancak bu alanda yetişmiş ve yeterliliği olan uzman kişiler tarafından sunulur.  Dolayısıyla psikolojik danışma hizmetini vermek diğer rehberlik hizmetlerine göre uzun süreli bir eğitim gerektirir.  Bu hizmetin okulda sunulan tüm rehberlik hizmetleri için de önemli bir yeri vardır. Çünkü diğer hizmetlerin etkililiği,psikolojik danışmadaki anlayış ve ilkelerle yakından ilişkilidir.

133  Psikolojik danışmadaki anlayış ve ilkelerin diğer tüm rehberlik hizmetlerine yansıması beklenir.  Psikolojik danışma süreci içinde yardım alan kişiye “danışan”,yardım veren uzmana da “danışman” denilmektedir.  Bu hizmet bir danışan ile bir danışman arasında kurulan ilişki ise buna “Bireysel Psikolojik Danışma” denilmektedir.  Eğer bu ilişki bir danışman ve birden çok (genellikle 8-12)danışan arasında kurulmuşsa buna “Grupla Psikolojik Danışma” denilmektedir.

134  Psikolojik Danışma ilişkisi birden çok görüşmeyi gerektiren bir süreçtir.  Öğrencilerin ihtiyaçlarına göre bu sayı değişmekle birlikte genellikle görüşme sayısı 8-10 arasındadır. Duruma ve tercih edilen psikolojik yaklaşıma göre daha kısa süren psikolojik danışma sürecide olabilir.  Ancak bazı durumlarda bir iki görüşme ile de öğrenci sorunu çözülebilmektedir.  Genellikle öğrencinin sorunu bilgi eksikliğinden kaynaklanıyorsa,bu eksiklik giderildiğinde problemi çözebilmektedir. Böyle bir süreci Psikolojik Danışma olarak tanımlamak yerine bunu “görüşme” olarak tanımlamak daha uygundur.

135  Görüşme aynı zamanda öğrenci hakkında bilgi toplama tekniğidir. Bilgi toplama amacıyla görüşme yapılıyorsa öğrenci ile kurulan ilişki psikolojik danışma değildir. Özellikle öğretmenlerin kişisel sorunları ile ilgili öğrencilere sundukları yardımları görüşme olarak adlandırmak gerekir.  Öğretmenlerin öğrencilere yaptıkları görüşmelerin sayısı daha fazla olsa da bu ilişki psikolojik danışma ilişkisi değildir. Çünkü psikolojik danışma yapmak uzmanlık gerektiren bir iştir ve öğretmenler bu işi yapmak için yetişmemişlerdir.

136  Psikolojik Danışma hizmetleri tüm rehberlik hizmetlerinin temelini ve özünü oluşturur. Psikolojik danışmadan yoksun rehberlik hizmetleri tam sayılamaz.  Bu öneminden dolayı, geleneksel olarak “rehberlik “diye adlandırılan hizmet alanı günümüzde temelini ve özünü oluşturan psikolojik danışmadan hız alan bir anlayışla “psikolojik danışma ve rehberlik” alanı olarak gelişmektedir.  Psikolojik danışma hizmetleri diğer rehberlik hizmetleri arasında daha teknik,daha duyarlı olan ve ancak uzman personel tarafından profesyonel düzeyde sunulabilecek hizmetlerden oluşur..

137 Psikolojik danışma kuramları 1- Psikanalitik Terapi Anahtar Kişi Sigmund Freud  Psikoterapi tarihinin ilk görüşüdür, ilk sistemidir. Psikanaliz bir kişilik kuramıdır, bir felsefi sistemidir, bir psiko-terapi yöntemidir.

138  2.Varoluşçu Terapi  Anahtar Kişiler May,Maslow,Frankl  Hem psikanalize hem de davranışçılığa tepki olarak gelişti. İnsan varlığını denek yapmaya karşıdır.

139  3.Kişi Merkezli Terapi (Humanistik)  Anahtar Kişi Carl Rogers PDR’nin babasıdır. Psikanalize tepki olarak 1940 yıllarında yönlendirici olmayan terapi adı altında gelişti. Danışana terapide daha fazla sorumluluk yüklenir.

140 HÜMANİSTLİK EİTİM VE KİŞİSEL REHBERLİK HİZMETLERİ  Hümanistik yaklaşımının katkılarıyla insan doğasının olumlu olarak değerlendirilmesi gündeme gelmiştir. Bu nedenle günümüzde psikoloji normal dışılık yerine normallik üzerine bilgi üretme eğilimindedir.  Günümüzde bir boyutu ile öğrenci merkezli eğitim adını da verdiğimiz bu yaklaşımda,öğretmen bireysel farklılıklara dayalı çeşitliliğinin verimliliği artırdığını bilen ve demokratik tutumlara sahip bir rehberdir.

141  Koşulsuz saygı/koşulsuz kabul  Saydamlık (içtenlik/dürüstlük)  Empatik anlayış  Ben dili  Özsaygı geliştirici dil  Akran danışmanlığı

142  5.Gestalt Terapi  Anahtar Kişi Fritz Perls  Analitik terapiye karşıt olarak gelişmiştir. Deneyimlere önem verme, günlük yaşama önem verme, farkındalık ve bütünleşmeye önem verme esastır.  Zihin ve beden işlevlerinin bütünleştirilmesi esasına dayanır.

143  6.Transaksiyonel Analiz  Anahtar Kişi Eric Berne  Çağdaş modeldir. Bilişsel ve davranışsal yönlerin bütünleştirilmesi esasına dayanır.  İnsanlara şu andaki farkındalıkları içinde kararlarını gözden geçirme, analiz etme esasına dayanır.

144  7.Davranışçı Terapi  Davranış bozukluklarının düzeltilmesinde öğrenme prensipleri uygulanır. Her sonuç yeni bir araştırma için oluşturucudur. Burada her teknik yeniden ıslah edilmesi gereken bir özellik taşır.

145  8.Rasyonel Emotif Terapi ( RET ) Þ Mantıksal, Duygusal Tedavi Anahtar Kişi Albert Allis Üst düzeyde öğretici, bilişsel, eylem yönelimli tedavi modelidir. Kişisel problemlerin temelinde inanç sistemlerinin ve düşüncenin rolü olduğu şeklinde görüşleri vardır.

146  9- Aile terapisi

147 2- oryantasyon hizmetleri  Psikolojik danışma ve rehberlikte alıştırma-oryantasyon hizmetleri öğrencilere okulu ve okulda bulunan olanakları tanıtmak amacı ile düzenlenen çalışmaları kapsar.  Öğrencilere okulu ve okulda bulunan olanakları hatta yakın çevreyi tanıtmak, okul yöneticileri başta olmak üzere okuldaki tüm personeli ilgilendiren bir sorumluluktur.  Her okul düzeyi için geçerli olmak üzere, okulu ve yakın çevreyi, okulda ve yakın çevrede bulunan olanakları iyi tanıyan ve bunları kullanan öğrencilerin daha üstün bir gelişme gösterdikleri anlaşılmıştır. Yapılan araştırmalar, okulda ve yakın çevrede kendilerine açık bulunan her çeşit fırsat ve olanaklardan yararlanan öğrencilerin daha başarılı olduklarını doğrulamaktadır.

148 3-bireyi tanıma hizmetleri  BİREYİ TANIMANIN AMACI  1. Bireyin kendisini tanımasına ve gerçekçi bir benlik geliştirmesine yardım etmek için,  2. Herhangi bir konuda karar vermek için gerekli temel bilgilerin toplanması amacı ile,  3. Yetenek ve ilgileri doğrultusunda bireyleri akademik programlara ve mesleklere yönlendirmek için,  4.Genelde ve okulda düzenlenecek eğitim programları için uygun olacak bireyleri ayırma ve sınıflandırmada,  5.İş verimi artırmak için bireylerin ve işin niteliklerine uygun kişileri seçmek ve yerleştirmek için,

149  6.Evlilik ve eş seçiminde bireylere yardımcı olmak için,  7.Bir kurumun özel amaçları için en uygun kişileri seçmek için,  8.Bireyin problemlerine uygun yardım ve tedavi hizmetini kararlaştırmak ve teşhis koymak için,  9.Bireylerin belirli konularda gelecekteki başarılarını yordamak, tahminlerde bulunmak için. (Özgüven, 2001; s.82-83)  Her birey çeşitli yönleriyle diğerlerinden farklıdır. O halde bireyi tanımanın asıl amacı onun kendisini tanımasına, kendisinin başkalarından olan farklılıklarını görmesine yardım etmektir.

150 ÖĞRENCİLERİN KATILIMI Madde 15 — Eğitsel ve meslekî rehberlik çalışmalarında öğrenciler için; sorumluluk üstlenmek, gönüllülüğü artırmak, akran dayanışmasını desteklemek ve çalışmaların verimini artırmak amacıyla etkinliklerin düzenlenmesi ve uygulanmasında gerekli koşullar hazırlanır, katkı ve katılımları sağlanır. 150

151 AİLELERİN KATILIMI Madde 16 — Öğrencilerin gelişimlerinin aile boyutunda da desteklenmesi, bir bütün olarak tanınması, tanıtılması ve değerlendirilmesi, ailelerin yönlendirmede ve eğitim yaşantısındaki karar sürecinde gerekli yerini alması ve bu konuda bilinçlenmesi için hizmetlere veli ve ailelerin katılımı ve katkısını sağlayacak önlemler alınır. 151

152 BİREYİ TANIMA Madde 10 — Eğitsel, meslekî ve bireysel rehberlik hizmetlerinin sistemli, sağlıklı ve öğrencinin özellik ve gereksinimlerine uygun şekilde verilebilmesi için bireyi tanıma çalışmaları yürütülür. Bu çalışmalarda aşağıdaki konulara dikkat edilir:  Öğrencinin yetenek, ilgi, istek, meslekî değer, başarı gibi bireysel özellikleri ile sosyal, kültürel özellikleri olabildiğince çok boyutlu olarak ele alınır.  Bilgilerin toplanmasında, değerlendirilmesinde ve kullanılmasında bilimsel standartlara uyulur. 152

153  Bu çalışmalarda uygulanan ölçme aracı, yöntem ve tekniklerin kullanılması bir amaç değil araçtır.  Bireyi tanıma çalışmalarında temel amaç; öğrencinin kendini tanımasıdır. Öğrenci hakkında elde edilen bilgiler, onun gelişimini desteklemek için kullanılır.  Bireyi tanıma çalışmaları bir süreç dahilinde yürütülür.  Elde edilen bilgiler bütünleştirilerek değerlendirilir.

154 BİREYİ TANIMA HİZMETLERİ İLE İLGİLİ GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULACAK ESASLAR  Bireyleri tanımanın tek amacı ve gereği onların kendilerini tanımalarına yardımcı olmaktır. Tanıma hizmetlerinde bireyleri tanıma sadece bir araç, onların kendi kendilerini daha iyi tanımalarına yardım ise amaçtır.  Geçerliliği ve güvenirliliği ne kadar yüksek olursa olsun, tek bir ölçme aracı bireyi tanımada yeterli değildir.

155  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde öğrencilerin kendilerini daha iyi tanımalarına yardım amacı ile toplanan, ancak kullanılmayan bilgilerin gereği ve önemi yoktur. Bu nedenle okullarda öğrenciler hakkında toplanan bütün bilgiler mutlaka öğrencilerle paylaşılmalı ve birlikte yorumlanmalıdır.  Akademik durumu, sosyal ve psikolojik uyumu ne olursa olsun her öğrencinin kendi kapasite ve özellikleri hakkında daha çok bilgi edinmeye; böylece kendisi hakkında gerçekçi ve tutarlı görüş kazanmaya ihtiyacı vardır. Bu nedenle tanıma hizmetleri okullarda bütün öğrencileri kapsamalıdır.

156  Okullarda yapılacak tanıma çalışmaları yalnızca rehber öğretmenin yerine getirebileceği bir etkinlik olmayıp mutlaka ekip halinde birlikte çalışmayı gerektirir.  Birey tüm özellikleri bakımından sürekli bir değişme ve gelişme içerisindedir.  Bu değişme ve gelişme okul yıllarında daha hızlıdır.

157  Belirli dönemlerde toplanılmış bilgiler sadece o dönem için geçerli olabileceğinden, bu tür sınırlı bilgilere dayanılarak öğrencilerin kendi kendilerini tanımalarına yardım etme çabaları son derece yanıltıcı olabilir.  Bu bakımdan öğrenciler hakkında bilgi toplama belirli bir sınıfa ya da yaşa özgü olmaktan çok, her sınıfta ve yaşta sürekli olarak yapılması gereken bir çalışmadır.

158  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde bireyler hakkında bilgi toplamada kişisel kanı, görüş ve tutumların ötesinde objektif, geçerli ve güvenilir niteliklere sahip ölçme araçlarını kullanmak gerekir.

159  Bireyin herhangi bir özelliği hakkında çeşitli zamanlarda değişik araçlar kullanmadan, tek bir uygulamaya dayanılarak asla genel bir sonuç çıkarmaya gidilmemelidir.  Öğrenciler hakkında toplanan bilgilerden başkaları tarafından edinildiğinde ya da öğrenildiğinde bireyin mutluluğunu ve gelişimini olumsuz yönde etkileyecek nitelikteki özel bilgiler gizli tutulmalı, yanlızca öğrenciyle paylaşılmalıdır.

160  Tanıma hizmetlerinde bireylerin her yönü ile bir bütün olarak tanınması idealdir. Bireyi tanıma çabaları bu ideale yaklaşmaya yönelik olmalıdır.  Geçerliliği ve güvenirliliği ne kadar yüksek olursa olsun, birey hakkında mevcut bilgilerimize bir şey katmayacak tekniklerin kullanılmasından kaçınılmalıdır.  Sonuçları kullanılmayacak araç ve tekniklerin uygulanmasından kesinlikle kaçınılmalıdır.

161  Öğrenciler Hakkında :  Öğrencinin kendisinden, yakınlarından ve okul kayıtlarından,  Öğrencinin sağlık gelişiminin incelenmesinden,  Öğrencinin kişisel dosyasındaki kayıtlardan,  Derslerdeki başarı durumunun değerlendirilmesinden,  Ders içi ve dışı davranışlarının incelenmesinden,

162  Öğrencinin ilgi, yetenek ve değerlerinin, değişik çalışma alanlarının, arkadaş ilişkilerinin gözlenmesinden,  Ailenin sosyo-ekonomik durumunun ve öğrencinin okul dışı sosyal yaşamının incelenmesinden,  Öğrencinin kişilik özelliklerinin ve yeteneklerinin incelenmesinden,  Mesleki bilgi ve gelecekle ilgili düşüncelerinin incelenmesinden, elde edilir.

163 ÖĞRENCİLERİN TANINMASI GEREKEN YÖNLERİ  1. Beden gelişimi: Beden ölçüleri, ayak, boy, ağırlık, göğüs, kalça v.s. gibi bireyler ve cinsler arasındaki farklar “doğrudan” ölçülebilmektedir.

164  2. Öğrencinin çevresi:  Yapılan çeşitli araştırmalar aile çevresinin ve yakın çevrenin bireyin kişisel tutum ve değer yargıları ile alışkanlıklarının gelişiminde çok önemli etkileri olduğunu göstermiştir.  Bu nedenle ana, baba ve kardeşler ve aile çevresine yakın kişilerin meslekleri, sağlıkları, eğitimleri, aile ilişkileri, sosyo- ekonomik durumları v.s. nitelikleri hakkındaki bilgiler toplanmalıdır.

165  Ailenin ve kişinin bulunduğu yakın çevreye ait kültürel ve sosyal nitelikteki bilgiler de bireyin gelişim ve uyum özellikleri hakkında tamamlayıcı bilgiler verirler.  Bu bilgiler bireyin gözlenen davranışlarının nedenlerinin anlaşılmasında ve bilinçli olarak bireye yardım edilmesinde kullanılır.

166  3. Sağlık durumu:  Öğrencinin beden sağlığı onun kişilik gelişimini olduğu kadar okul başarısını da etkilemektedir.  Bu nedenle öğrencilerin bedence, gelişim dönemlerine uygun olarak gelişip gelişmedikleri belli aralıklarla izlenmelidir.

167  4. Öğrencinin yetenekleri:  Yetenek, bireyin öğrenebilme gücüdür.  Başka deyişle yetenek bireyin gelecekte neler yapacağını değil; eğitim aracılığıyla neler kazanabileceğini, neler yapılabileceğini göstermektedir.  Böylece bireyin yetenekleri hakkında bilgi edinerek o bireyin gelecekteki başarısını kestirebilmek mümkün olabilmektedir.  Öğrencileri kendi potansiyelleri doğrultusunda yönlendirebilmek için öncelikle yeteneklerini tanımak gerekir.

168  5. Öğrencinin ilgileri:  İlgi, bireyin bir şeyden hoşlanıp hoşlanmama derecesini ifade etmektedir. Örneğin, boş zamanlarında müzik dinleyen, harçlığını disket veya kasetlere harcayan, müzik konserlerini genellikle kaçırmayan, bir müzik aleti çalmak uğraşı veren bir öğrencinin müziğe karşı ilgisinin olduğu söylenebilir.

169  Öğrencinin yetenekleri ile birlikte ilgisinin de bilinmesi, o öğrencinin bir alana veya mesleğe yönlendirilebilmesi için gereklidir.  Öğretmenler, gözlem yolu ile öğrencilerin yetenekleri ve ilgileri hakkında bilgi toplayıp bu bilgileri veliler ve rehber öğretmenler ile paylaşarak o öğrencinin yönlendirilmesine katkıda bulunabilirler.

170  6. Öğrencinin başarısı: Öğrencilerin başarı durumunun, üstün ve zayıf oldukları alanların bilinmesi başarısızlık nedenlerinin bulunup ortadan kaldırılmasına yardım edebilir. Ayrıca, geçmiş ve halihazırdaki başarısının bilinmesi, öğrencinin gelecekteki başarısının kestirilmesine, uygun bir alana ve mesleğe yönlendirilmesine yardım edebilir.

171  7. Öğrencinin kişilik özellikleri: Bireyin yetenekleri, ilgileri, mizacı, duygusal yaşamı, alışkanlıkları, tavır ve değerleri, liderlik özellikleri, bağımsız davranabilme, duygusal kararlılık, başkalarıyla işbirliği yapabilme kişilik özellikleri arasındadır.

172  8. Öğrencinin benlik algısı: Benlik, bireyin kendini nasıl gördüğüdür. Örneğin, bir öğrenci kendisini derslerinde başarılı, zeki biri olarak görürken, diğer yandan kendisini düzensiz veya insan ilişkilerinde başarısız olarak tanımlayabilir. Öğrencinin geliştirdiği benlik algısı onun ruh sağlığı, meslek seçimi ve okul başarısı ile anlamlı olarak ilişkilidir.

173  9. Sosyal destek sistemi: Sosyal destek sistemi, bireyin nasıl bir çevrede yaşadığını, aile çevresini, ailesi dışındaki diğer çevreyi; ailesi, arkadaşları, öğretmenleri, akrabaları,komşuları ve bireyin yaşamında önemli olan diğer kimselerle olan ilişkilerinin niteliğini; bu kimselerden ne derecede destek aldığını göstermektedir.

174 PSİKOLOJİK ÖLÇME ARAÇLARI Madde 14 — Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde bireyi tanıma ve diğer çalışmalarda kullanılacak ölçme- değerlendirme araçlarının sağlanması, kullanımı, uygulanması ve bilimsel standartlarının korunmasına ilişkin önlemler Bakanlıkça alınır. 174

175 BİREYİ TANIMA TEKNİKLERİNİN SINIFLANDIRILMASI  Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılan teknikler, bireylere yardım için sadece birer araç gibi düşünülmelidir.  Sonuçları kullanılmayan, bireyin kendini daha gerçekçi ve doğru olarak tanımasına yardım amacı ile sonuçları bireyle paylaşılmayan hiçbir tekniğin değeri yoktur.

176  Psikolojik Danışma ve Rehberlikte bir teknik kullanma yerine her zaman daha çok teknikle bilgi toplama yolu tercih edilmelidir.  Tekniklerin uygulanmasında mutlaka süreklilik olmalı. Psikolojik Danışma ve Rehberlikte kullanılacak tüm teknikler Psikolojik Danışma ve Rehberlikte tanıma ve tanıtma hizmetlerinin tamamlayıcı ve ayrılmaz bir parçası olarak düşünülmelidir.

177  Bireyi tanımak, bireylerin çeşitli nitelikleri hakkında bilgi toplamayı gerektirir.  Bireyin tüm yetenek, kişilik ve davranış özellikleri hakkında topluca aynı anda tek bir araçla bilgi elde edebilecek bir teknoloji henüz geliştirilmiş değildir.

178  Bireyin niteliklerine ilişkin bilgiler tek tek ve her biri farklı yaklaşım, yöntem ve ölçme araçları ile elde edilmektedir.  Bireyi tanımada yaralanılan yaklaşım ve teknikler oldukça çok sayıda olmakla birlikte bunları bazı ölçütlere göre gruplamak ve sınıflandırmak olanaklı görülmektedir.

179  Bu teknikler bir ölçüte göre test ve test dışı teknikler olarak iki gruba ayrılır.  Buna göre çeşitli yetenek, kişilik, ilgi ve tutum envanterleri, envanterler test grubuna;  anket, görüşme, gözlem test dışı teknikler grubuna dahil olmaktadır.

180  Bunun yanında bilginin kaynağı, bilginin elde ediliş süreci ve bilgilerin toplanmasında yapılması olası hata kaynakları ölçüt alınarak farklı sınıflamalarda yapılmıştır.  Bu ölçütlere göre bireyi tanıma teknikleri 4 yaklaşım içinde sınıflandırılmıştır. Bu sınıflama şöyledir:  Standart testler  Durumsal testler  Kendini anlatma teknikleri  Gözlemsel teknikler

181 STANDART TESTLER  Standart testler maksimum performans ( yetenek, başarı testleri), tipik davranış testleri (ilgi envanterleri, kişilik testleri, tutum ölçekleri ) olarak iki gruba ayrılır.

182  Standart testlerde, testin içeriği, madde veya soru sayısı, testin açıklaması ve testin cevaplaması için verilen süre, testin uygulanması, puanlanması ve değerlendirilmesi testi alan her birey için aynıdır, standarttır.  Standart testler, uygulanan kişi sayısına göre bireysel – grup testleri; cevaplandırılması için verilen zamana göre hız – güç testleri olarak ayrılır.

183 Yetenek testleri  Bireylerin zihinsel ya da akademik yetenekleri hakkında bilgi toplamak ve bireyin geleceğe yönelik başarısını yordamak (tahmin etmek) amacı ile kullanılan testlerdir.  Bu testler belirli yaş grupları için değişik şekillerde hazırlanır.  Genel yetenek, özel yetenek ve farklı yetenek testleri olarak hazırlanır ve incelenir.

184  Genel yetenek testleri belirli düzeylerde bireyin genel zihin yeteneklerini;  özel yetenek testleri, müzik, resim, sanat dallarında bireyin sahip olduğu özel zihin yeteneklerini;  farklı yetenek testleri de, dil yeteneği, soyut kavrama yeteneği, mekanik kavrama yeteneği gibi farklı zihin yeteneklerini ölçmek amacıyla hazırlanmıştır.  Farklı yetenek testleri en yaygın olarak kullanılan yetenek testleri arasındadır.

185  Müzik ve resim gibi güzel sanatlara ilişkin ölçme ve gözlemler daha erken yaşlarda okulöncesi ve ilköğretim düzeyinde başlamalıdır.  Araç kullanma, el ve göz koordinasyonu, tasarım gibi sekizinci yılda ve lise-1 de yapılacak yöneltmelere esas olacak özel yeteneklerin de ölçülmesi yerinde olur.

186  Ancak bazı denemelerin ötesinde okullarımızda henüz özel yetenek testleri kullanılmamaktadır.  Bu konuda ülkemizde hazırlanmış ölçeklerde yoktur.  Bu testler, daha çok öğrencileri yönlendirmek amacı ile yani öğrencilerin kendi potansiyellerine uygun bir derse, alana veya mesleğe yönlendirmek ya da öğrencinin yeteneği ile ilişkili herhangi bir uyum sorunu olup olmadığını teşhis etmek gibi amaçlarla da kullanılabilir.

187  Özel yetenek testleri rehberlikte daha çok güzel sanatlarda yetenekli olan bireyleri teşhis veya seçme – yerleştirme amacı ile kullanılır.  İlköğretimde uygulanan özel yetenek testleri kesin sonuç veren testler değildir.  Tamamen öğrenciyi yönlendirmek amaçlıdır.

188 Başarı testleri  Başarı testleri maksimum performans ölçen testler grubuna dahildir. Öğretmen yapımı başarı testleri – standart başarı testleri olarak ikiye ayrılır.  Öğretmen yapımı başarı testleri, öğrencilerin bir derse ilişkin başarılarını ölçmek, değerlendirmek amacıyla hazırlanmış ama geçerlik ve güvenirlikleri yüksek olmayan testlerdir.

189  Standart başarı testleri ise geçerlik ve güvenirlikleri saptanmış, grup içerisinde başarısı en yüksek olan adayları seçmek ve başarılarına göre bir alana, programa veya işe yerleştirmek amacıyla uzman bir grup tarafından hazırlanmış testlerdir.  Öğrencinin başarısızlık nedenleri, başarı ve yetenek düzeylerinin karşılaştırılması gibi amaçlarla da kullanılabilir.

190 İlgi envanterleri  Bireylerin ilgisini ölçmek amacıyla geliştirilmiş envanterlerdir.  Okullarda öğrencilerin hangi alana, programa, mesleğe veya etkinliğe ilgisi olduğunu saptamak ve böylece öğrenciyi yönlendirmek amacıyla uygulanmaktadır.  Bireylerin ilgilerinin ölçülmesi ilgi envanterleri ve gözlemsel yollarla yapılmaktadır.

191  Öğrencilerin okuldaki faaliyet alanları veya eğitsel kollardan hangisine ilgi duydukları, sosyal ve kültürel kolların hangisine üye oldukları, boş zamanlarında zamanını nasıl kullandığı gibi konulara ilişkin bilgiler öğrencinin sosyal, eğitsel ve meslek ilgileri hakkında gözlemsel ve tamamlayıcı ve geçerli bilgiler verirler.

192  Sanayi sektöründe ilgi envanterleri işe en uygun kişiyi seçmek ve işe yerleştirmek amacıyla kullanılmaktadır.  Okullarda Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetleri kapsamında Kuder İlgi Envanteri, Strong İlgi Envanteri ve bunlara benzer birçok ilgi envanterleri kullanılmaktadır.

193  İlgi envanterlerinin, uygulanması, puanlanması, puanların yorumlanması ve sonuçların kullanılması, Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanında uzman kişiler tarafından, profesyonel olarak yapılmalıdır.

194 Kişilik testleri  Kişilik test ve envanterleri genellikle bireylerin kişilik özellikleri ve uyum düzeyleri hakkında bilgi toplamak, bir sorununun çözümü amacıyla başvuran kişiye doğru tanı koyabilmek, toplumdaki risk altında bulunan, ruh sağlığı sorunu bulunan veya psikolojik danışmaya ihtiyacı olan bireyleri belirlemek amacıyla kullanılmaktadır.  Ayrıca çeşitli sektörlerde iş için başvuran adayı işin gerektirdiği kişilik özelliklerine sahip olup olmadığını belirlemek, böylece işe en uygun bireyi seçmek amacıyla da kullanılmaktadır.

195  Türkiye’de genellikle Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri, Hacettepe Kişilik Envanterleri kullanılmaktadır.

196 Tutum Testleri  Tutum ölçekleri bireyin duygusal, düşünsel ve davranışsal eğilimlerini ölçmek amacıyla hazırlanmış araçlardır.  Genellikle Likert Tipi derecelendirme ölçekleri biçiminde hazırlanmıştır.  Eşlerin çocuk yetiştirme tutumları, ailede gencin bağımsızlık veya bağımlılık eğilimi, anne-babanın ailede otoriter veya demokratik olması gibi tutumlar tutum ölçekleri ile ölçülebilir.  Tutum ölçeklerinin geliştirilmesi ve sonuçlardan yararlanarak bireye yardım sunulması uzmanlık işidir.

197 KENDİNİ ANLATMA TEKNİKLERİ  Kendini Anlatma Teknikleri Şunlardır:  1) Görüşme  2) Anket  3) Envanter  4) Problem tarama listeleri  5) Otobiyografi  6) Psikodrama  7) Oyun ve oyun terapisi  8) Arzu listesi

198 GÖZLEMSEL TEKNİKLER Bireyi tanıyandan sorma yada diğer bir ifadeyle gözlemsel yaklaşım içinde yer alan teknikler olarak  gözlem,  derecelendirme ölçekleri,  vak’a kaydı,  vak’a incelemesi,  sosyometri,  kim bu,  sosyo drama, teknikleri yer almaktadır.

199 4-BİLGİ TOPLAMA -YAYMA HİZMETLERİ  Rehberlik Servisimiz, öğrencilere 3 ayrı grupta bilgiler sağlar. 1. Eğitsel Bilgi ; Okul ve çevresi ile ilgili, verimli çalışma yolları, üst eğitim kurumları hakkında bilgi verilir. 2. Mesleki Bilgi ; Öğrencilerin gireceği meslekler, okullar hakkında bilgi vermek. Mesleğin nasıl seçileceği, meslekleri seçerken hangi özellikleri bilmeleri gerektiği kendi ilgi ve yetenekleri ile nasıl uzlaştıracakları konusunda bilgi verilir. 3. Kişisel ve sosyal bilgi ; Kimlik duygu ve kaygıları, topluma uyum, bedensel ve duygusal gelişim, toplum kuralları ve çevreye iletişim konularında bilgi verilir.

200 5.İzleme ve Değerlendirme Hizmeti  Yapılan önceki hizmetlerin bir devamı gibi düşünülebilir.  Yöneltme ve yerleştirme sürecinin sonucu ne olmuştur?  Psikolojik danışma yardımı alan öğrencide bu hizmetin sonucu beklenen değişiklik gerçekleşmiş midir?

201  Rehberlik hizmetlerinin amaçlarında biri öğrencilerin ilgi,yetenek ve diğer özellikler;doğrultusunda bir eğitim programı seçme ve bunda başarılı olmalarını sağlamaktadır.  Öğrenciyi tanıma hizmetlerinden öğrenci hakkında elde edilen bilgiler ışığında onun yönelebileceği okullar veya programların neler olduğunu bilmesi ve kendisi için en uygun olanı seçmesi sürecinde sunulan hizmetler yöneltme ve yerleştirme hizmetleri olarak adlandırılmaktadır.

202  Bu süreçte,okul rehberlik servisinde sunulan birçok hizmet alanından yararlanılır.  Öğrencinin ilgi ve yetenekleri hakkında bilgi edinmek için öğrenciyi tanıma; öğrencinin programlar ve okullar hakkında bilgi edinebilmesi için bilgi verme; bu konularla ilgili öğrencinin gerçekçi algı ve beklentileri yoksa psikolojik danışma; ailenin beklenti ve değerleri öğrencinin uygun kararlar almasını engelliyorsa müşavirlik hizmetleri de işe koşularak yöneltme ve yerleştirme hizmetleri sunulmaktadır.

203  Öğrencilerin okuldaki bir programa veya bir üst eğitim kurumuna yöneltilip yerleşmesine yardım edilebildiği gibi bir mesleğe veya bir işe yöneltilip yerleştirilmesi de bu hizmetler içinde yer alır.  Ayrıca öğrenci bir grup rehberliği çalışmasında veya psikolojik danışma süreci içinde kendisiyle ilgili bir konuda karar alabilir ve o yönde davranmaya başlayabilir. Böyle bir durumda yerleştirme olarak tanımlanabilir

204  Özellikle eğitsel ve mesleki rehberlik hizmetlerinde yöneltme sürecine ilköğretim yıllarından itibaren başlamakta yarar vardır.  Öğrencilerle küçük yaşlardan itibaren bulundukları gelişim düzeylerine uygun olarak hem eğitsel hem de mesleki rehberlik çalışmaları yapabilir.  Böylece öğrencilerin program,okul ve meslek seçiminde problem yaşamaları önlenmiş olur.

205  Öğrencinin,bir üst okula ve programa yerleşme kararına temel oluşturacak öneri;okul rehber öğretmeni,sınıf rehber öğretmeni,ders öğretmeni ve varsa okul doktorunun yaptığı çalışma sonuçlarına dayanmalıdır.  Bu sonuçlara göre gerekli kararı verecek olanlar ise,öğrenci ile onun velisidir.

206 6)Sevk (Yardım Almaya Yönlendirme)Hizmetleri  Öğrenciler kökleri kişiliğin derinliğinde yer alan psikolojik bir rahatsızlık,sahip olduğu özellikleri tanıma ve yeteneklerini geliştirme,çekingen davranma,olumsuz aile ve arkadaş ilişkileri,ders başarısızlığı,özel destek eğitim alma,meslek seçme iş bulma,burs alma gibi konularda yardıma ihtiyaç duyabilirler.

207  Bu hizmetlerin bir kısmı okul ortamında ve okulda görevli personel tarafından sunulabilir. Bazı hizmetler ise,okul dışındaki kurumlarda sunulan hizmetlerdir. Okulda sunulan hizmetlerin bir kısmı öğretmenler tarafından sunulabildiği gibi bazı hizmetler ancak psikolojik danışman tarafından verilebilir.

208  Öğretmen,öğrencinin dile getirdiği sorunun niteliğine göre kendi yeterliliği dışında ise öğrenciyi mutlaka yardım almak üzere psikolojik danışmana yönlendirmelidir.

209  Öğrenciler yaşadıkları sorunların içerik ve yoğunluklarına göre ruh sağlığı alanında doğrudan veya destekleyici hizmet veren farklı uzmanlardan yardım alabilirler. Psikiyatrist,psikolog,psikolojik danışman,sosyal çalışmacı (sosyal hizmet uzmanı),özel eğitim uzmanı bunların başlıcalarıdır.

210  Bir öğretmenin öğrencilerin etkili hizmet almalarını sağlamak için hangi durumda kimlerle baş vurulması gerektiği;bu uzmanların nerede bulundukları ve neler yaparak işlerini icra ettiklerini bilmesi gerekir.

211 7)İzleme Hizmetleri:  İzleme hizmetlerinde tüm öğrencilerin ele alınması, temel ilkedir. İzleme hizmetleriyle şunların gerçekleştirilmesi beklenir;  1) Belirli eğitici çalışmalara,okul içi programlara,üst okullara,geçici ve sürekli iş ve mesleklere yönelenlerle psikolojik yardım almış olanların,bulundukları yeni çevrelerinde nasıl bir uyum ve gelişim gösterdikleri,aralıksız izlenir.

212  2)İzleme çalışmaları ile elde edilen bilgilerden yaralanılarak,bu kişilere yapılması gereken yeni rehberlik ve psikolojik yardımların neler olacağı kararlaştırılır.  3)İzleme hizmetlerinin sonuçlarının ışığında,okul rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri,yeniden gözden geçiriliyor ve eksik görülen hizmetler gerçekleştirilmeye çalışılır.

213 8-Konsültasyon (Müşavirlik) Hizmetleri:  Psikolojik danışma ve rehberlikte müşavirlik hizmetlerinin amacı, okuldaki yönetici ve öğretmenlerin daha yeterli ve ortak bir rehberlik anlayışına sahip olmasını ve böylece okuldaki çalışmalarda bu anlayışın esas alınmasını ve tüm olanakların bu anlayışa uygun bir biçimde kullanılmasını sağlamaktır.

214  Buna göre müşavirlik hizmetleri doğrudan doğruya öğrencilere dönük olmayan,ancak öğrencilere verilen psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artırmaya yardım eden hizmetlerdir.  Konsültasyon çalışmalarıyla kazandırılması hedeflenen uygun ve ortak anlayışta rehberlik hizmetlerinde gerekli olan işbirliğidir.

215  Konsültasyon çalışmaları kapsamında yapılabilecek çalışmalara örnekler:  -Velilere okulun amacını,programını ve politikasını tanıtma,  -Öğrencilere okulda kazandırılması hedeflenen davranışların evde desteklenmesini sağlama,  -Evde öğrenciyi olumsuz etkileyen koşulları olumluya dönüştürme,  -Okulda daha etkili bir öğrenme ortamı oluşturma,

216  -Okulda alınacak kararlara katılım ve bunların uygulanmasında ortak anlayış geliştirme,  -Bazı öğrenciler için alınan özel önlemler de hem fikir olma ve bunlara uyma,  -Olumsuz öğretmen davranışlarını değiştirme çalışmaları,  -Öğrenme ve çalışma güçlüğü olan öğrencileri tanıma ve bunlarla ilgili olan öğretmenlerle iş birliği yapma,  -Öğretmenin bir öğrencinin sorunuyla çalışırken bunu başarmak için yeterliliği yükseltme çalışmaları.

217 9-Çevre Ve Aile İle İlişkiler:  Doğrudan öğrenciye yönelik olmayıp,rehberlik ve psikolojik danışmaya önemli katkıları bulunabilecek ikinci bir hizmet grubu da çevre ve velilerle ilişki hizmetleridir. Bu hizmetlerin verilmesi sırasında,çeşitli rehberlik ve psikolojik danışma tekniklerinden, toplantılarından yararlanılmaktadır.

218  Çevre ve velilerle ilişki konusunda rehber öğretmenler,sınıf rehber öğretmenleri ve okul yöneticilerinin ortak çabası ile şu hizmetler verilebiliyor;  1) Rehberlik ve psikolojik danışma ile ilgili olarak,çevrede yardım alınabilecek kurum ve kuruluşlar tanınıyor ve bunlarla yakın ilişki kuruluyor. Ruh ve sinir hastalıkları hastane ve klinikler;öteki sağlık kuruluşları,yardım alınabilecek kuruluşların başlıcalarıdır.  Bu yakın ilişkiler; okulda verilen rehberlik ve psikolojik danışma yardımının etkili olmaması durumunda,bu öğrencilerin başka yetkili kurum ve kişilere yönlendirilebilmesi içinde gereklidir.

219  2)Çevrede bulunan her düzeydeki okulların rehberlik ve psikolojik danışma çalışmaları inceleniyor; bunların uzman ve öteki iş görenleriyle işbirliği yapılıyor. Bunlarla, ortaklaşa araştırma, değerlendirme ve tasarımlar da ele alınabiliyor.

220  3)Aile ziyaretlerinden,okul-aile birliği,okulu koruma ve yardım derneği gibi kuruluşların toplantılarından yararlanılarak velilere,çocukların gelişim,yetenek,ilgi,başarı ve gereksinimlerine ilişkin bilgi veriliyor. Onlara,rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri tanıtılıyor. Bu yolla,bu hizmetlerin çevrede tanınması sağlanıyor.

221  4)Yayın organlarında,radyo ve televizyonda yayınlanmak üzere,rehberlik ve psikolojik danışma ile ilgili çeşitli yazılar hazırlanıyor ve bunların yayınlanmasına çalışılıyor.  Okul ve çevredeki kurumlar arasında yapılacak resmi yazışmalar ve oluşturulacak protokollerde sorumluluk okul yönetimindedir.  Psikolojik danışman daha çok olanakların araştırılması ve çevredeki diğer okullarda sunulan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin neler olduğunu bilmesi ve bunlardan yararlanmakla çevre ile ilişkilere katkıda bulunabilir.

222 REHBERLİK HİZMETLERİNİN ÖRGÜLENMESİ  Rehberlik hizmetlerinin örgütlenmesi; 1. Merkezi düzeyde, 2. İl düzeyinde, 3. Okul düzeyinde Olmak üzere 3 kademelidir.

223  A. Merkezde örgütlenme ülkemizde eğitim hizmetlerinin en üst kuruluşu Milli Eğitim Bakanlığıdır.  Bakanlık bünyesinde yer alan; Talim ve Terbiye Dairesi, İlköğretim, Ortaöğretim, Mesleki ve Teknik Öğretim, Özel Eğitim ve Rehberlik Dairesi okullarda yapılan rehberlik hizmetlerini bakanlık düzeyinde destekleyen kuruluşlardır

224  Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan "Özel Eğitim, Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü" gün ve 3797 sayılı yasa ile kurulmuştur.

225  B. İl düzeyinde örgütlenme İllerdeki örgütlenme İl Milli Eğitim Müdürlükleri bünyesinde olan "Rehberlik ve Araştırma Merkezleri " ile sağlanmıştır.  Bu merkezler iki bölümden oluşmaktadır. Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Bölümü Özel Eğitim Bölümü

226  C. Okul Düzeyinde Örgütlenme öğretim yılından itibaren tüm orta dereceli okul programlarında rehberlik faaliyetlerine yer verilmesi yasal olarak uygulamaya geçmiştir.  Bugünkü uygulamada okul müdürü okulunda rehberlik çalışmalarını organize edilmesi ve yürütülmesinden sorumludur.

227 Rehberlik ve Psikolojik Danışma hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan kişi ve birimler:  OKUL MÜDÜRÜ  OKUL MÜDÜR YARDIMCISI  Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu  Koordinatör Psikolojik Danışman  Psikolojik Danışman  Sınıf rehber Öğretmeni

228 MİLLÎ EĞİTİM MÜDÜRLÜKLERİNDE REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ Millî Eğitim Müdür Yardımcısı/Şube Müdürü Madde 17 — Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri bölümünden sorumlu millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü, il / ilçe genelindeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri ile ilgili etkinliklerin bütünlük içerisinde plânlanması, programlanması, eşgüdümü ve yürütülmesinden millî eğitim müdürü adına yetkili ve sorumludur. 228

229 Millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürünün görevlendirilmesinde rehberlik ve psikolojik danışma alanında eğitim görmüş olanların; bu nitelikteki elemanların bulunmaması durumunda ise alanın özelliği dikkate alınarak millî eğitim müdürlüğünce görevlendirme yapılır.

230 MİLLÎ EĞİTİM MÜDÜR YARDIMCISI/ŞUBE MÜDÜRÜNÜN GÖREVLERİ Madde 18 — İl ve ilçede rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinden sorumlu millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü aşağıdaki görevleri yapar.  Bakanlık ile kurumlar arasındaki haberleşme ve eşgüdümü sağlar, gelen yazıları ilgili kurumlara ulaştırır ve sonuçlarını izler.  İl ve ilçelerde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten kurumların bütçe işlerini yürütür.  Rehberlik ve araştırma merkezleri ile eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin her türlü personel gereksinimini belirler ve yerel olanaklarla karşılanamayan gereksinimlerin Bakanlığa bildirilmesini sağlar. 230

231  Rehberlik ve araştırma merkezleri ile rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servislerinde görevli personelin il içi atamalarında komisyon üyesi olarak görev alır ve atamalara ilişkin rehberlik ve araştırma merkezi müdürlüklerini bilgilendirir.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten kurum ve servislerin açılması için gerekli inceleme, plânlama, değerlendirme çalışmalarını ve kuruluş işlemlerini yürütür.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürüten kurum ve servislerin yer, donatım, araç-gereç gibi her türlü gereksinimlerini sağlar.

232 MİLLÎ EĞİTİM MÜDÜR YARDIMCISI/ŞUBE MÜDÜRÜNÜN GÖREVLERİ Madde 18 — İl ve ilçede rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinden sorumlu millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü aşağıdaki görevleri yapar.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonuna katılır, bu komisyonun sekreter ya hizmetlerinin yürütülmesini ve alınan kararların zamanında Bakanlığa iletilmesini sağlar.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri il danışma komisyonunda alınan kararların uygulanmasına ilişkin gerekli çalışmaları yürütür.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili çerçeve programlarının uygulanabilmesi için gereksinimlerin karşılanması, eşgüdümün oluşturulması gibi destek hizmetleri sağlar. 232

233  İl/İlçede bulunan eğitim-öğretim kurumlarının yöneltmedeki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin organizasyonunu ve eşgüdümünü sağlar.  Rehberlik ve araştırma merkezi tarafından gönderilen rehberlik ve psikolojik danışma servislerinin yıllık rapor ve programlarının değerlendirilmesine ilişkin rapor ile rehberlik ve araştırma merkezine ait çalışma raporları ve programları incelenerek bunların her yıl ekim ayı sonuna kadar Bakanlığa gönderilmesini sağlar.  Bölüm personelinin görevlendirilmesini, iş bölümünü, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili kurumlar ve okullarla eşgüdüm içinde çalışılmasını sağlar. Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri ile ilgili kurum-kuruluş ve üniversitelerle iş birliği yapar. Hizmetlerde yararlanmak üzere rehberlik ve psikolojik danışma alanlarındaki gelişmeleri izler.

234 EĞİTİM-ÖĞRETİM KURUMLARINDA REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ Servisin Kuruluşu ve Okul Yönetimi Rehberlik ve Psikolojik Danışma Servislerinin Kuruluşu Madde 43 — Resmî ve özel eğitim-öğretim kurumlarında rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini yürütmek üzere, rehberlik ve psikolojik danışma servisi kurulur. Bu servise öğrenci sayısına göre yeterli eleman atanır. Hizmetin özellikleri açısından uygun fizikî ortam ve gerekli donatım sağlanır. 234

235 Madde 44 — Rehberlik ve psikolojik danışma servisi rehberlik ve araştırma merkeziyle koordineli çalışır. Psikolojik danışmanı bulunmayan eğitim- öğretim kurumları sınıf rehber öğretmenliğine ilişkin rehberlik hizmetleri kapsamında, yürütme kurulu aracılığıyla rehberlik ve araştırma merkezleriyle iş birliği içinde çalışır.

236 REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YÜRÜTME KOMİSYONU Madde 45 — Her eğitim-öğretim kurumunda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin plânlanması, eş güdümün ve kurum içindeki iş birliğinin sağlanması amacıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu oluşturulur. Bu komisyon, ders yılında birinci ve ikinci dönemin başladığı ilk ay ile ders yılının tamamlandığı son ay içerisinde olmak üzere, yılda en az üç defa toplanır. Ayrıca ders yılı içinde gerektiğinde okul müdürünün uygun gördüğü tarihlerde de toplanabilir. Rehberlik ve psikolojik danışma servisindeki psikolojik danışmanlar bu komisyonun sürekli üyesidir. Diğer üyeler her ders yılı başında öğretmenler kurulunda yeniden belirlenir. 236

237 Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu okul müdürünün başkanlığında aşağıdaki üyelerden oluşturulur:  Müdür yardımcıları.  Rehberlik ve psikolojik danışma servisi psikolojik danışmanları.  Sınıf rehber öğretmenlerinden her sınıf seviyesinden seçilecek en az birer temsilci.  Disiplin kurulundan bir temsilci.  Okul-aile birliği ve okul koruma derneğinden birer temsilci.  Okul öğrenci temsilcisi.

238 REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YÜRÜTME KOMİSYONUNUN GÖREVLERİ Madde 46 — Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu aşağıdaki görevleri yapar :  Rehberlik ve psikolojik danışma servisince hazırlanan yıllık program ve yürütme plânını inceler, bu konudaki görüşlerini bildirir. Uygulanması için gerekli önlemleri karara bağlar.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesi sırasında hizmetlere ilişkin çalışmaları ve ortaya çıkan sorunları inceler, değerlendirir ve bunların çözümüne ilişkin önlemleri belirler.  Eğitim ortamında; öğrenciler, aileler, yöneticiler, öğretmenler ve psikolojik danışmanlar arasında sağlıklı ve uyumlu ilişkiler kurulabilmesi için gerekli önlemleri görüşür ve yapılacak çalışmaları belirler. 238

239  Yönlendirmeye ilişkin eğitsel ve meslekî rehberlik çalışmalarında ve öğrencileri yönlendirmede, okuldaki eğitim-öğretim etkinlikleri ile eğitsel etkinliklerden karşılıklı olarak yararlanılabilmesi için gerekli önlemleri ve çalışmaları belirler.  Yapılacak çalışmalarda birey, aile, ilgili kurum- kuruluşlara yönelik iletişim ve iş birliğine ilişkin önlemleri belirler.  Psikolojik danışmanı bulunmayan eğitim-öğretim kurumlarında gerektiğinde rehberlik ve araştırma merkezinden bir uzmanın bu komisyona katılması sağlanır.

240  Rehberlik Hizmetleri Okul Yürütme Kurulunun Görevleri 1- Okul Rehberlik Hizmetleri Bürosunca hazırlanan yıllık rehberlik planını inceler ve uygulanması için gerekli tedbirleri alır. 2- Rehberlik hizmetlerinin yürütülmesinde okulun her türlü imkanlarının kullanılmasında yardımcı olur. 3-Öğretim yılı içersinde, öğrenci-yönetim, öğrenci-öğretmen, öğrenci-rehber uzman arasında ki iliºkilerde göz önünde bulundurulması gereken esasları tespit eder

241 OKUL MÜDÜRÜNÜN REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİNE İLİŞKİN GÖREVLERİ Madde 47 — Okul müdürü aşağıdaki görevleri yapar: Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için, hizmetin gerektirdiği fiziksel şartları ve uygun çalışma ortamını hazırlar, kullanılacak araç ve gereci sağlar.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonunu kurar, bu komisyona başkanlık eder.  Okulun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık program ve yürütme plânının hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını izler.  Okulun psikolojik danışman ihtiyacını, öğrenci sayısını ve bu sayıdaki artışı dikkate alarak belirler ve bulunduğu il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünün ilgili bölümüne bildirir. 241

242  Okulda birden fazla psikolojik danışman varsa birini koordinatör olarak görevlendirir.  Rehberlik ve psikolojik danışma servisinde birden fazla psikolojik danışman olması hâlinde; program, plânlama, araştırma gibi birlikte yapılması gereken görevler dışında, hizmetlerin yürütülmesinde öğrenci sayıları, sınıflar, meslekî formasyon ve özel beceriler gibi ölçütlere göre gerektiğinde psikolojik danışmanlar arasında iş bölümü yapar. Ancak bu iş bölümünün dengeli olmasına ve hizmetlerin gerektirdiği eş güdüm ve bütünlüğü zedelememesine dikkat eder.

243 OKUL MÜDÜRÜNÜN REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİNE İLİŞKİN GÖREVLERİ  Rehberlik ve psikolojik danışma servisiyle iş birliği yaparak okuldaki öğretmenleri her sınıfa bir sınıf rehber öğretmeni olmak üzere görevlendirir. Zorunlu olmadıkça sınıf rehber öğretmenlerini sınıftaki öğrencilerin mezuniyetine kadar değiştirmez ve sınıf rehber öğretmenlerini bir zorunluluk bulunmadıkça yönetim işlerinde görevlendirmez.  Okuldaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin ve bu konudaki programın verimli ve düzenli bir biçimde yürütülmesi için psikolojik danışman, sınıf rehber öğretmenleri, öğrenciler ve veliler arasında eş güdümü sağlamak için gerekli özeni gösterir. 243

244  ı) Öğrencileri yönlendirme çalışmalarında rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisi elemanları, öğrenciler, veliler, sınıf rehber öğretmenleri, branş öğretmenleri ve diğer yöneticiler arasında iş birliği ve organizasyon ile değerlendirme sonuçlarının bir bütünlük içinde kayıtlarının tutulmasını sağlar.  Başka eğitim-öğretim kurumlarından gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını, geldikleri eğitim kurumlarından ister ve rehberlik ve psikolojik danışma servisine iletir.  Rehberlik ve psikolojik danışma servisince hazırlanan program ile yürütme plânının birer örneğini ders yılının başladığı ilk ay içerisinde, yıl sonu çalışma raporunun bir örneğini ise ders yılının tamamlandığı ay içerisinde bağlı bulunduğu rehberlik ve araştırma merkezine gönderir.

245  Okul Müdürünün Görevleri 1- Rehberlik hizmetleri okul yönetme kurulunu kurar, bu kurula başkanlık eder. 2- Okul Rehberlik Hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili yıllık planın hazırlanmasını sağlar ve uygulanmasını takip eder. 3- Okulda birden fazla Rehberlik uzmanı bulunduğu takdirde, aralarından birini Okul Rehberlik Kolu başkani seçer.

246 MÜDÜR YARDIMCILARININ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİNE İLİŞKİN GÖREVLERİ Madde 48 — Okul müdür yardımcıları aşağıdaki görevleri yapar:  Sorumlu olduğu sınıflardaki öğrencilere ilişkin sorunları ve bu öğrencilerle ilgili gerekli bilgi ve belgeleri rehberlik ve psikolojik danışma servisine iletir.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütme komisyonu toplantılarına katılır.  Okul müdürünün vereceği rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili diğer görevleri yapar. 246

247  Okul Müdür Yardımcısının Görevleri 1- Öğrencilerden ve velilerden gelen problemleri, problemli çocukların sürekli basarisizlik ve devamsızlık konuları ile ilgili bilgi ve belgeleri Rehberlik Hizmetleri bürolarına gönderir. 2- Rehberlik hizmetleri ilgili konularda rehberlik bürosu personeli ile işbirliği içinde çalışır ve ortaya çıkacak güçlüklerin giderilmesine yardımcı olur.

248 KOORDİNATÖR PSİKOLOJİK DANIŞMANIN GÖREVLERİ Madde 49 — Koordinatör psikolojik danışman aşağıdaki görevleri yapar:  Rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile okul yönetimi arasındaki koordinasyonu sağlar.  Rehberlik ve psikolojik danışma servisinin hazırladığı okulun rehberlik programlarını ve çalışma raporlarını onaylanmak ve birer örneğini rehberlik ve araştırma merkezine gönderilmek üzere okul müdürüne iletir.  Uygulanan rehberlik programları, gerçekleştirilen ve yapılacak olan rehberlik etkinliklerine ilişkin olarak öğretmenler kuruluna bilgi verir.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri etkinliklerine servis elemanı olarak fiilen katılır. 248

249  Koordinatör PDR uzmanının Görevleri 1- Rehberlik bürosu ile okul idaresi arasında ki koordinasyonu sağlar. 2- Okulda ki diğer Psikolojik Danışma ve Rehberlik uzmanı ile birlikte okul rehberlik programını ve programın yıllık uygulama planını hazırlayarak okul müdürünün tasdikine sunar. 3- Uygulanmakta olan rehberlik programının ne ölçüde gerçekleştiği hususunda öğretmenler kuruluna bilgi verir.

250  4- Okulda yapılacak her türlü test, araç- gereç,ve benzeri çalışmaları planlar. 5- Psikolojik tedavi görmesi gereken öğrencileri ilgili sağlık kurumlarına gönderir. 6- Okullardaki Rehberlik çalışmalarına fiilen katılır. 7- Rehberlik saatlerinde üzerinde durulacak konuların özetini okul müdürüne ve sınıf öğretmenlerine verir.

251 PSİKOLOJİK DANIŞMANIN GÖREVLERİ Madde 50 — Psikolojik danışman aşağıdaki görevleri yapar:  İl çerçeve programını temel alarak okulunun rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri programını sınıf düzeylerine, okulun türüne ve öğrencilerin ihtiyaçlarına göre hazırlar.  Rehberlik programının ilgili kısmının uygulanmasında sınıf öğretmenlerine rehberlik eder.  Okulunun tür ve özelliklerine göre gerekli eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerini plânlar, programlaştırarak uygular veya uygulanmasına rehberlik eder.  Bireysel rehberlik hizmetlerini alanın ilke ve standartlarına uygun biçimde yürütür. 251

252  Eğitsel, meslekî ve bireysel rehberlik çalışmaları için öğrencilere yönelik olarak bireyi tanıma etkinliklerini yürütür.  Bireysel rehberlik hizmetleri kapsamında formasyonu uygunsa psikolojik danışma yapar.  Sınıflarda yürütülen eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerinden, uygulanması rehberlik ve psikolojik danışma alanında özel bilgi ve beceri gerektirenleri uygular.  Okul içinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleriyle ilgili konularda araştırmalar yapar, bunların sonuçlarından yararlanılmasını sağlar.

253 PSİKOLOJİK DANIŞMANIN GÖREVLERİ  Öğrencinin mezun olacağı dönemde, okuldaki tüm eğitim-öğretim sürecindeki gelişimini, yönlendirilmesi açısından önemli özelliklerini ve bu konudaki önerilerini içeren bir değerlendirme raporunu sınıf rehber öğretmeni, veli, öğrenci ve okul yönetiminin iş birliğiyle hazırlar. Bu raporun aslını öğrenci gelişim dosyasına koyar, bir örneğini de öğrenciye veya velisine verir.  Eğitim-öğretim kurumundaki seçmeli derslerin konulmasında çevre koşulları, okulun olanakları, öğretmen sayısı ve branşı da gözetilerek yeni seçmeli derslere ilişkin araştırma yapar, bu derslerin zümre öğretmenlerince gerçekleştirilecek program çalışmalarında alanı ile ilgili görüşlerini bildirir. 253

254  Okulda özel eğitim gerektiren öğrenci varsa veya kaynaştırma eğitimi sürdürülüyorsa, bu kapsamdaki öğrencilere ve ailelerine gerekli rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini rehberlik ve araştırma merkezinin iş birliğiyle verir.  Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin öğrenci gelişim dosyalarını ve diğer gerekli kayıtları tutar, ilgili yazışmaları hazırlar ve istenen raporları düzenler.  Okula bir alt öğrenim kademesinden veya nakil yoluyla gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını inceler, sınıf rehber öğretmeniyle iş birliği içinde değerlendirir.

255 PSİKOLOJİK DANIŞMANIN GÖREVLERİ  Gerektiğinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinde kullanılacak ölçme araçları, doküman ve kaynakları hazırlama ve geliştirme çalışmalarına katılır.  Öğrencilerin ilgi, yetenek ve akademik başarıları doğrultusunda eğitsel kollara yöneltilmesi konusunda branş ve sınıf rehber öğretmenine bilgi verir ve iş birliği yapar.  Ailelere, öğrencilere, sınıf rehber öğretmenlerine ve gerektiğinde diğer okul personeline yönelik hizmet alanına uygun toplantı, konferans ve panel gibi etkinlikler düzenler. 255

256  Okulda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerine ilişkin komisyonlara ve toplantılara katılır, gerekli bilgileri verir, görüşlerini belirtir.  Orta öğretim kurumlarında Millî Eğitim Bakanlığı Orta öğretim Kurumları Ödül ve Disiplin Yönetmeliğinin ilgili maddesinde belirtilen görevi yapar.  Ders yılı sonunda bu alanda yapılan çalışmaları değerlendirir, sonuçlarını ve gerekli bilgileri içeren bir rapor hazırlar.

257  Okul P.D.R uzmanlarının Görevi 1- Rehberlik programının uygulanışında sınıf rehber öğretmenine yardim eder. 2- Okula yeni gelen öğrencilere sınıf rehber öğretmeni ile işbirliği yaparak, okulu ve yakın çevreyi tanıtan çalışmalar yapar. 3- Sınıf rehber öğretmenleri ile görüşerek problemli ve rehberliğe muhtaç öğrencileri tespit eder. Şahsi ve ailevi problemlerinin çözümü için gerekli çalışmaları yapar.

258  4- Okul müdürleri tarafından gönderilen okul rehberlik hizmetleri program ve planlarını; yıl sonu çalışma raporlarını inceler ve değerlendirir. 5- bakanlığa bağlı her derece ve türdeki resmi ve özel okullar bünyesinde özel sınıf, yardımcı derslik ve okul rehberlik hizmetleri bürolarının açılması hususunda, Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin yaptığı planlama hazırlıklarını inceler, değerlendirir. Personel, derslik, araç- gereç ve bunun gibi birtakım ihtiyaçların temin edilmesini sağlar.

259  6- Okulda iş meslekleri tanıtıcı programlar hazırlar,ilgili okullara ve iş yerlerine öğrencilerle birlikte geziler düzenler.  7- Çocukların genel olarak yetenek, ilgi, basari ve gelişim durumları ve diğer konular hakkında velilere açıklamalarda bulunur. 8- Öğretim programları, okul meslek seçimi, basarisizlik, öğrenme güçlükleri, şahsi ve sosyal uyum problemleri ve benzeri konularda öğrencilere psikolojik danışmanlık yapar. Uyum ve gelişim durumlarını takip eder ve sonuçlarını değerlendirir.

260  9-İl düzeyinde rehberlik hizmetlerinin planlanması, yürütülmesi, geliştirilmesi ve kurumlar arası koordinasyonun sağlanması, ihtiyaçlarının karşılanması ile ilgili olarak Rehberlik ve Araştırma Merkezlerince tespit edilen teklifleri “Rehberlik Hizmetleri İl Danışma Kurulunca” bu kurulda alınan kararların da ayrıntılı bir rapor halinde bakanlığa gönderilmesini sağlar.  10- Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli öğrencilerle, özel ihtiyaçları olan öğrencileri tespit eder ve bunları koordinatör rehber uzmana bildirir.

261  11- Okul-Aile birliği toplantılarına katılır ve bu toplantılarda Rehberlik Ve Psikolojik Danışma hizmetleri hakkında bilgi verir. 12- Yüksek öğretim kurumları ile işbirliği yaparak yeni galişmeleri takip eder ve konulardaki araştırma sonuçlarını değerlendirir.

262 SINIF REHBER ÖĞRETMENİNİN GÖREVLERİ  Madde 51 — Sınıf rehber öğretmeni aşağıdaki görevleri yapar:  Okulun rehberlik ve psikolojik danışma programı çerçevesinde sınıfın yıllık çalışmalarını plânlar ve bu plânlamanın bir örneğini rehberlik ve psikolojik danışma servisine verir.  Rehberlik için ayrılan sürede sınıfa girer. Sınıf rehberlik çalışmaları kapsamında eğitsel ve meslekî rehberlik etkinliklerini, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisinin organizasyonu ve rehberliğinde yürütür. 262

263 SINIF REHBER ÖĞRETMENİNİN GÖREVLERİ  Sınıfındaki öğrencilerin öğrenci gelişim dosyalarının tutulmasında, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisiyle iş birliği yapar.  Sınıfa yeni gelen öğrencilerin gelişim dosyalarını rehberlik ve psikolojik danışma servisi ile iş birliği içinde inceler, değerlendirir.  Çalışmalarda öğrenci hakkında topladığı bilgilerden özel ve kişisel olanların gizliliğini korur.  Sınıfıyla ilgili çalışmalarını, ihtiyaç ve önerilerini belirten bir raporu ders yılı sonunda ilk hafta içinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisine iletir. 263

264 SINIF REHBER ÖĞRETMENİNİN GÖREVLERİ  Öğrencilerin ilgi, yetenek ve akademik başarıları doğrultusunda eğitsel kollara yöneltilmeleri konusunda psikolojik danışmanla iş birliği yapar.  Okul müdürünün vereceği, hizmetle ilgili diğer görevleri yapar.  İlköğretimde 1'inci sınıftan 5'inci sınıfa kadar olan sınıfları okutan öğretmenler de bu görevleri kendi sınıflarında; üst sınıflardaki sınıf rehber öğretmenleri gibi, öğrencilerinin yaş, gelişim, eğitim durumları, bireysel özellikleri ve gereksinimleri doğrultusunda, rehberlik ve psikolojik danışma servisinin eş güdümünde yürütürler. 264

265  Sınıf Rehber Öğretmeninin Görevleri 1- Rehberlik hizmetlerini yürüten uzmanlarca verilen yıllık çalışma planı çerçevesinde kendi sınıfı için yıllık bir çalışma planı hazırlar. 2- Sorumlu olduğu sınıfla ilgili çalışmalarda, işbirliği yaptığı psikolojik danışma uzmanına her türlü yardımda bulunur. 3- Problemi tespit edilen öğrencilere mülakat yapar, şahsi ve ailevi problemlerinin çözülmesi için gerektiğinde okul yönetimi, öğretmenler ve aileleriyle işbirliği içinde çalışarak ortaya çıkan sonuçları rehberlik uzmanıyla birlikte dosyaya isler.

266  4- Rehberlik uzmanıyla işbirliği yaparak; bölüm, seçmeli ders, okul, is ve meslek seçimlerinde öğrenciye yardim ederler.  5- Rehber uzmanlarla işbirliğini sürekli tutarak; öğrenciyi tanımak amacıyla uygulanan form, fıs, gözlem kartları, anket, test ve benzerlerini öğrenciye uygular. Bunun yanında kendi gözlem ve değerlendirmelerini de göz önünde tutarak sonuçları Rehber uzmanla beraber öğrenci toplu dosyasına isler.

267  6- Sosyal ilişkileri zayıf olan öğrencilerin bu ilişkilerini geliştirmek için eğitici çalışmalarda bulunur. 7- Okul müdürünün verdiği Rehberlikle ilgili diğer görevleri de yerine getirir.

268 DİĞER ÖĞRETMENLER Madde 52 — Sınıf rehber öğretmenliği görevi olmayan öğretmenler de gerektiğinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisinin plânlama ve eş güdümüyle çalışmalara yardımcı olurlar. Okul Müdürünün vereceği, rehberlikle ilgili görevleri yerine getirirler. 268

269 ÇALIŞMA SAATLERİ VE İZİNLER Rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde görevli psikolojik danışmanların çalışma süreleri haftalık 30 iş saatidir. Günlük çalışma saatleri eğitim-öğretim kurumunun özellik ve ihtiyaçlarına göre okul müdürlüğünce düzenlenir. Bu elemanlar izin ve tatillerini diğer öğretmenler gibi kullanırlar. 269

270 VERİLEMEYECEK GÖREVLER Madde 55 — Eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerinde görevli psikolojik danışmanlara yönetim, büro işlerinde, ders, nöbet ve sınav gibi rehberlik ve psikolojik danışmadaki hizmet alanlarıyla ilişkisiz konularda görev verilemez. Ancak bu durum yönetici olarak atanmalarına engel teşkil etmez. 270

271


"Rehberlik. Çağdaş Eğitim Sisteminde Rehberlik  Çağdaş anlayışa göre eğitimin genel amacı: - Bedensel ve psikolojik olarak sağlıklı, topluma etkin bir." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları