Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Çocukta Hastalık Algısı Yrd. Doç. Dr. Figen Işık ESENAY Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Çocukta Hastalık Algısı Yrd. Doç. Dr. Figen Işık ESENAY Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu"— Sunum transkripti:

1 Çocukta Hastalık Algısı Yrd. Doç. Dr. Figen Işık ESENAY Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu

2 Sağlığın boyutları

3 Kanser TRAVMA Kanser; ölümcül bir hastalık

4 Hastalık ve tedavi hakkındaki algı Çocukla hastalık ve tedavi hakkında konuşmak, Çocukla hastalık ve tedavi hakkında konuşmak, Başetme mekanizmalarını anlamak, Başetme mekanizmalarını anlamak, Bakımda ve karar verme sürecinde aktif rol almasını desteklemek Bakımda ve karar verme sürecinde aktif rol almasını desteklemek

5 Hastalığın anlamı Yaşamı tehdit eden hastalıkla başetmede en önemli kavramdır. Yaşamı tehdit eden hastalıkla başetmede en önemli kavramdır. Anlam, kişi ile dünyası arasındaki ilişkidir. Anlam, kişi ile dünyası arasındaki ilişkidir.

6 KANSERİN ANLAMI ÇOCUK Yaş Cinsiyet Bilişsel düzey Önceki deneyimler Roller BİLİŞSEL Anlama Bilgi SOSYAL İlişkiler (aile/arkadaş) Yaşam biçimi KİŞİSEL Benlik kavramı Fiziksel fonksiyonlar Duygular AİLE İletişim Kanserli akrabalar Gelişimsel düzey Roller İlişkiler STRESÖR KANSER

7 Anlam Bilişsel gelişim Bilişsel gelişim Geçmiş deneyimler Geçmiş deneyimler İnanç sistemleri İnanç sistemleri BİLGİ BİLGİ

8 1. Bilişsel gelişim Çocuğun hastalığı anlaması Biyolojik olgunluk Biyolojik olgunluk Deneyim Deneyim

9 Piaget Bebeklikten yetişkinliğe dek, bireyin içinde bulunduğu dünyayı anlama ve öğrenmesini sağlayan gelişime “bilişsel gelişim” denilmektedir. Bebeklikten yetişkinliğe dek, bireyin içinde bulunduğu dünyayı anlama ve öğrenmesini sağlayan gelişime “bilişsel gelişim” denilmektedir.

10 Piaget: Gelişimsel teori a) Duyu-Motor (Sensori-Motor Stage) b) İşlem Öncesi (Pre-Operational Stage) c) Somut işlemsel (Concrete Operational Thinking) d) Soyut işlemsel (Formal Operational Thinking)

11 Duyu-motor (<2) Kendini çevresinden ayıramaz Kendini çevresinden ayıramaz Refleksleriyle kendini ve çevresini keşfeder Refleksleriyle kendini ve çevresini keşfeder

12 Hastalığın anlamı Yüksek ses, parlak ışık, ani hareketlerden korkar Yüksek ses, parlak ışık, ani hareketlerden korkar Ağrı, acı, soğuk stresi Ağrı, acı, soğuk stresi Ayrılık anksiyetesi Ayrılık anksiyetesi Rutinlerinin değişmesi Rutinlerinin değişmesi

13 İşlem öncesi (2-7) Sihirli düşünce Sihirli düşünce Egosentriktir Egosentriktir Somut kavramlarla düşünür Somut kavramlarla düşünür Süreçleri geri dönüşsüz sanır Süreçleri geri dönüşsüz sanır Şu anki ağrı ve zevk temelinde işler Şu anki ağrı ve zevk temelinde işler Plan yapmaz Plan yapmaz İstekleriyle gerçeği karıştırır İstekleriyle gerçeği karıştırır Zayıf bir geçmiş ve gelecek duygusu vardır. Zayıf bir geçmiş ve gelecek duygusu vardır. İnsanın hatalarının hastalığa neden olacağına inanır İnsanın hatalarının hastalığa neden olacağına inanır Belirsizlikleri anlamaz Belirsizlikleri anlamaz

14 İşlem öncesi (2-7) Sembolik işlem dönemi 2-4 yaş 2-4 yaş Taklit Taklit Egosentrik Egosentrik Animistik Animistik Hayal gücü Hayal gücü Dil gelişimi hızlı X anlamlandırma yavaş Dil gelişimi hızlı X anlamlandırma yavaş Sezgisel dönem 4-7 yaş 4-7 yaş Taklit Taklit Egosentrik Egosentrik Zihinsel düşünce Zihinsel düşünce Sezgilere dayalı akıl yürütme Sezgilere dayalı akıl yürütme Korunum ilkesi gelişmememiş Korunum ilkesi gelişmememiş Neden-sonuç ilişkisi yok Neden-sonuç ilişkisi yok

15 Korkular Ebeveynlerden ayrılma, terk edilme ve yalnız kalma Ebeveynlerden ayrılma, terk edilme ve yalnız kalma Acı verici işlem korkusu Acı verici işlem korkusu Suç - ceza Suç - ceza Sakat kalma korkusu Sakat kalma korkusu Vücut bütünlüğünü kaybetme korkusu Vücut bütünlüğünü kaybetme korkusu Önceki deneyimler Önceki deneyimler

16 Hayal gücü Fantaziler: yanlış yorumlamalar Fantaziler: yanlış yorumlamalar

17 Hastalığın nedeni Sihir ve ceza düşüncesi Sihir ve ceza düşüncesi Söz dinlememek, suç işlemek=hastalık Söz dinlememek, suç işlemek=hastalık Tüm hastalıklar bulaşıcı Tüm hastalıklar bulaşıcı İlahi adalet, suçluluk, utanç

18 Bulaş Hastalık nedenleriyle ilgili doğru bilgi arttıkça, hastalığı açıklamada bulaşıcılık kavramı öne çıkmaya başlar. Hastalık nedenleriyle ilgili doğru bilgi arttıkça, hastalığı açıklamada bulaşıcılık kavramı öne çıkmaya başlar. Bulaşıcı olamayan hastalıklar için bile bulaşıcılık kavramına aşırı bağlıdırlar. Bulaşıcı olamayan hastalıklar için bile bulaşıcılık kavramına aşırı bağlıdırlar.

19 Hastalığa tepki Ceza Ceza Kontrol kaybı Kontrol kaybı Regresyon Regresyon Agresyon Agresyon

20 Semptom ifadesi Küçük çocuklar, vücut fonksiyonlarını ve hastalık sürecini anlamadıkları için semptomları doğru aktaramayabilirler Küçük çocuklar, vücut fonksiyonlarını ve hastalık sürecini anlamadıkları için semptomları doğru aktaramayabilirler Semptomlarla hastalık süreci arasında bağlantı kuramayabilirler Semptomlarla hastalık süreci arasında bağlantı kuramayabilirler

21 Semptom ifadesi Semptomları başkalarına söylemeden, kendileri başetmeye çalışmayla sonuçlanabilir. Semptomları başkalarına söylemeden, kendileri başetmeye çalışmayla sonuçlanabilir. Ceza alma korkusu ve utanma yüzünden bilgileri saklayabilir. Ceza alma korkusu ve utanma yüzünden bilgileri saklayabilir.

22 İşleme katmak Sağlığının kötüleşeceğiyle ya da invaziv bir işlemle korkutarak işleme uyumu sağlamaya Sağlığının kötüleşeceğiyle ya da invaziv bir işlemle korkutarak işleme uyumu sağlamaya Maladaptif algı

23 İşleme katmak “Hemşirelerin her dediğini yaptım ama hala hastayım eve gidemiyorum” “Hemşirelerin her dediğini yaptım ama hala hastayım eve gidemiyorum” Öfke ve red

24 Mikrop Kendi sihirli ve egosentrik düşünceleriyle açıklarlar Kendi sihirli ve egosentrik düşünceleriyle açıklarlar Mavi adamlar Mavi adamlar “mikroplar her zaman yok, annem gidince geliyorlar” “mikroplar her zaman yok, annem gidince geliyorlar”

25

26 Somut işlemsel (7-11) Somut düşünebilir Somut düşünebilir Soyut düşünemez Soyut düşünemez Nesne ve düşünce arası ilişki temellerini anlar ve kullanır Nesne ve düşünce arası ilişki temellerini anlar ve kullanır Daha az ben merkezcildir Daha az ben merkezcildir Kendini ve dünyayı ayırabilir Kendini ve dünyayı ayırabilir Korunum, Tersine döndürme Korunum, Tersine döndürme

27 Korkular Aileden ayrılma, Aileden ayrılma, Yabancı insanlar ve çevre, Yabancı insanlar ve çevre, Terkedilme korkusu, Terkedilme korkusu, Vücut bütünlüğünün tehdit edilmesi, Vücut bütünlüğünün tehdit edilmesi, Başarısızlık korkusu Başarısızlık korkusu

28 Hastalık: bir vücut bölümünün fonksiyon kaybı Hastalık: bir vücut bölümünün fonksiyon kaybı Mikropların, hastalık yaptığını söyler ama süreç ya da mekanizmasını bilmez. Mikropların, hastalık yaptığını söyler ama süreç ya da mekanizmasını bilmez. Tüm hastalıklar bulaşıcı değil Tüm hastalıklar bulaşıcı değil Hastalık nedeni

29 Hastalık algısı 5-12 yaş çocuklara lösemi sorulmuş: 5-12 yaş çocuklara lösemi sorulmuş: –%88’i kan hücrelerinde artış olduğu ve kontrol edilmezse vücuda zarar vereceği –%81 nedenini bilmiyor ya da yanlış biliyor –%0 suçluluk (Ross 1989)

30 Hastalığa tepki Hastalık: farklılık, yalnızlık Hastalık: farklılık, yalnızlık Engellenmişlik Engellenmişlik Kontrol kaybı Kontrol kaybı

31 Hastalık algısı Çocukta hastalık algısı gelişimininin önemli bir belirleyicisi diğerlerinin çocuğa davranışlarıdır. Çocukta hastalık algısı gelişimininin önemli bir belirleyicisi diğerlerinin çocuğa davranışlarıdır.

32 Hastalık algısı Hastalık ya da tedavinin etkileri görünür olunca çevredekilerin çocuğa tavırları değişir, bu çocuğun farklı hissetmesine neden olur Hastalık ya da tedavinin etkileri görünür olunca çevredekilerin çocuğa tavırları değişir, bu çocuğun farklı hissetmesine neden olur

33 Korkular Duygu ve düşüncelerini ifade edemez, oyun yada resimlerle duygularını açığa vurabilirler Duygu ve düşüncelerini ifade edemez, oyun yada resimlerle duygularını açığa vurabilirler

34 Benzeşim “kötü hücreler iyi hücrelerle savan düşmanlar gibidir” (savaş metaforu) “kötü hücreler iyi hücrelerle savan düşmanlar gibidir” (savaş metaforu) “kötü hücreler hızla büyüyüp tüm bahçeye yayılan ve iyi çiçeklerin (iyi hücreler) büyümesini engelleyen yabani otlar gibidir” (bahçe metaforu) “kötü hücreler hızla büyüyüp tüm bahçeye yayılan ve iyi çiçeklerin (iyi hücreler) büyümesini engelleyen yabani otlar gibidir” (bahçe metaforu)

35 8 yaşında çocuğun açıklaması; “Vücudumuz kale gibidir, tamam mı? Mikroplar duvardan minik bir parça yıkınca, kırmızı hücreler hemen surlara gidip beyaz hücreleri çağırır, onlar da hemen gelip duvara yama yapar” “Vücudumuz kale gibidir, tamam mı? Mikroplar duvardan minik bir parça yıkınca, kırmızı hücreler hemen surlara gidip beyaz hücreleri çağırır, onlar da hemen gelip duvara yama yapar”

36 10 yaş “Kırmızı hücreler mikroplarla savaşır. Bu mikroplar küçük yeşil adamlar gibi, elleri kolları gözleri kulakları falan var. Ellerinde kılıçları var ve kaleye girmeye çalışıyorlar.” “Kırmızı hücreler mikroplarla savaşır. Bu mikroplar küçük yeşil adamlar gibi, elleri kolları gözleri kulakları falan var. Ellerinde kılıçları var ve kaleye girmeye çalışıyorlar.”

37 Benzeşim Benzeşimin yararlı olup olmadığı? Benzeşimin yararlı olup olmadığı? Çok küçük çocuklar bazen “kelimesi kelimesine” anlar Çok küçük çocuklar bazen “kelimesi kelimesine” anlar “kötü hücrelerle savaşırlarken içimde bombalar mı patlayacak?”

38 Tepkiler Çocukların tepkileri: yetişkinlerin tepkilerine duyarlıdır, yetişkinlerin tepkilerine göre tepki verir.

39

40 Soyut işlemsel (11<) Soyut düşünme Soyut düşünme Özet düşünce Özet düşünce Mantık yürütme Mantık yürütme Olaylar arası ilişkiyi belirtebilir Olaylar arası ilişkiyi belirtebilir Hipotez kurmayı öğrenir Hipotez kurmayı öğrenir

41 Hastalık Hastalığın çoklu nedenselliğini anlar Hastalığın çoklu nedenselliğini anlar Hastalıkta psikososyal etkileri anlar (stres) Hastalıkta psikososyal etkileri anlar (stres)

42 Soyut işlemsel Farklı bölümler ya da fizyolojik etkiler arası ilişkiler Farklı bölümler ya da fizyolojik etkiler arası ilişkiler “kalp atımı ile kan içe ve dışa pompalanır” Ardışık ilişkileri anlar Ardışık ilişkileri anlar “kan akciğerdeki oksijeni alır ve vücuda taşır” Vücut fonksiyonları için gerekli mekanizmaların farkındadır Vücut fonksiyonları için gerekli mekanizmaların farkındadır “kan besinleri beyne taşıyarak onu canlı tutrar, böylece akciğere soluk alması için sinyal gönderebilir”

43 Korkular Ölüm anksiyetesi yüksek Ölüm anksiyetesi yüksek Beden imajı Beden imajı Reddedilme korkusu Reddedilme korkusu Bağımsızlık ve kimliğini kaybetme korkusu Bağımsızlık ve kimliğini kaybetme korkusu Sosyal ilişkilerin kesintiye uğraması Sosyal ilişkilerin kesintiye uğraması

44 Hastalığa tepki Sinirlilik Sinirlilik İsyankarlık İsyankarlık Saldırganlık Saldırganlık Depresyon Depresyon Anlam bulmaya çalışma Anlam bulmaya çalışma

45 Hastalık algısı Bilgi verilmese bile araştırır Bilgi verilmese bile araştırır Prosedür isimlerini hızla öğrenir ve iyi/ kötü ayrımı yapar (rem/rel) Prosedür isimlerini hızla öğrenir ve iyi/ kötü ayrımı yapar (rem/rel) Karşıt tepkileri nedeniyle hastalık algılarını anlamak güçtür. Karşıt tepkileri nedeniyle hastalık algılarını anlamak güçtür.

46 Sosyal anlam Ebeveyn ve çocuk arasında Ebeveyn ve çocuk arasında –Karşılıklı bahane –Susma anlaşması

47 Hastalık algısı Çocuklar durumun ciddiyetiyle ilgili çevredeki ipuçlarını yakalamakta oldukça iyidirler Çocuklar durumun ciddiyetiyle ilgili çevredeki ipuçlarını yakalamakta oldukça iyidirler Ebeveyn stresi vb. Duygularını ebeveynlerinden saklama eğilimindedir. Duygularını ebeveynlerinden saklama eğilimindedir. Sessizlik, ilgisizlik

48 Hastalık algısı Çocuklar hastalık anlamlarını ebeveyn ve diğer önemli kişilerden etkilenerek geliştirir. Bu nedenle ebeveynlerin çocukla iletişim kurarak bilgi sağlaması desteklenmeli Çocuklar hastalık anlamlarını ebeveyn ve diğer önemli kişilerden etkilenerek geliştirir. Bu nedenle ebeveynlerin çocukla iletişim kurarak bilgi sağlaması desteklenmeli Akran desteği sağlamak için okul bilgilendirme programları düznlenmeli Akran desteği sağlamak için okul bilgilendirme programları düznlenmeli

49 Çocuktan bilgiyi esirgemek İzolasyon İzolasyon Yalnızlık Yalnızlık “Etrafımda korku ve endişelerimi paylaşabileceğim kimsem yok” “Etrafımda korku ve endişelerimi paylaşabileceğim kimsem yok”

50 Kanseri anlamak Çocuklar kanseri anlamak için Çocuklar kanseri anlamak için –Yeterli –Doğru –Gelişimsel uygun bilgiye ihtiyaç duyar Bilgi çocuk almaya hazır olduğunda verilmeli Bilgi çocuk almaya hazır olduğunda verilmeli

51 Bilgilendirmek Uygun açıklama yapılmazsa kendi açıklamalarını yaratırlar Uygun açıklama yapılmazsa kendi açıklamalarını yaratırlar

52 Bilgilendirme Çocuğu izleyecek ekip tarafından, Çocuğu izleyecek ekip tarafından, Sakin ortamda, Sakin ortamda, Yeterli vakit ayrılarak, Yeterli vakit ayrılarak, Ailenin sosyokültürel dini ve maddi imkanlarını göz önünde tutarak, Ailenin sosyokültürel dini ve maddi imkanlarını göz önünde tutarak, Yerine kendini koyarak Yerine kendini koyarak

53 Bilgilendirmek Ebeveyne bilgi sağlamak ve çocuğuna gelişimsel olarak uygun bilgi vermesini kolaylaştırmak Ebeveyne bilgi sağlamak ve çocuğuna gelişimsel olarak uygun bilgi vermesini kolaylaştırmak Açık ve dürüst aile iletişimi teşvik etmek Açık ve dürüst aile iletişimi teşvik etmek Küçük çocuklar sağlık personeli yerine ebeveynden bilgi almak ister Küçük çocuklar sağlık personeli yerine ebeveynden bilgi almak ister

54 Bilgilendirme Çocuklar hastalıkla ilgili somut, günlük yaşamlarına temelli açıklamalardan daha çok faydalanırlar. Çocuklar hastalıkla ilgili somut, günlük yaşamlarına temelli açıklamalardan daha çok faydalanırlar. Ergenliğe kadar tıbbi temelli açıklamaları anlamazlar Ergenliğe kadar tıbbi temelli açıklamaları anlamazlar

55 Yaklaşım Aile ve arkadaşlarla teması teşvik ve kolaylaştırmak Aile ve arkadaşlarla teması teşvik ve kolaylaştırmak Ebeveynlere çocuğun başetme mekanizmaları açıklamak Ebeveynlere çocuğun başetme mekanizmaları açıklamak Benzer deneyimi olan diğer çocuklarla teması sağlamak Benzer deneyimi olan diğer çocuklarla teması sağlamak Suçluluk duyguları hakkında konuşmak Suçluluk duyguları hakkında konuşmak

56 Yaklaşım Grup deneyimi fırsatları hakkında bilgilendirmek Grup deneyimi fırsatları hakkında bilgilendirmek Oyun imkanları sağlamak (çizim, hikaye anlatma vb) Oyun imkanları sağlamak (çizim, hikaye anlatma vb) Ya doğrudan okul ya da ebeveyn aracılığıyla okulun desteğini sağlamak Ya doğrudan okul ya da ebeveyn aracılığıyla okulun desteğini sağlamak

57 HEMŞİRELER; İYİLEŞTİRİCİ BİR MEVCUDİYET.

58 Kaynaklar 1.Fife, B.L. (1994). The conceptualization of meaning in illness. Social sciences in medicine, 38(2), Fife, B.L. (1994). The conceptualization of meaning in illness. Social sciences in medicine, 38(2), Brewster, A.B. (1982). Chronically III Hospitalized Children's Concepts of Their Illness. Pediatrics, 69(3), Brewster, A.B. (1982). Chronically III Hospitalized Children's Concepts of Their Illness. Pediatrics, 69(3), Hymovic D.P. (1995). The meaning of cancer to children. Seminars on oncology nursing, 11(1), Hymovic D.P. (1995). The meaning of cancer to children. Seminars on oncology nursing, 11(1), Schonfeld D: The child's cognitive understanding of illness. In Lewis M (ed): Child and Adolescent Psychiatry: A Comprehensive Textbook. (Second Edition) Baltimore, Williams & Wilkins, 1996, pp Schonfeld D: The child's cognitive understanding of illness. In Lewis M (ed): Child and Adolescent Psychiatry: A Comprehensive Textbook. (Second Edition) Baltimore, Williams & Wilkins, 1996, pp Eiser, C. & Havermans T. (1992). Childrens understanding of cancer. Psycho-Oncology, 1, Eiser, C. & Havermans T. (1992). Childrens understanding of cancer. Psycho-Oncology, 1, Yeh, C. (2001). Adaptation in children with cancer. Nursing science querterly, 14(2), Yeh, C. (2001). Adaptation in children with cancer. Nursing science querterly, 14(2), Richer, M. & Ezer H. (2000). Understanding beliefs and meanings in the experience of cancer: a concept analysis. Journal of advanced nursing, 32(5), Richer, M. & Ezer H. (2000). Understanding beliefs and meanings in the experience of cancer: a concept analysis. Journal of advanced nursing, 32(5), Noll R.B. Et al. (1999). Social, Emotional, and Behavioral Functioning of Children With Cancer. Pediatrics,103 (1), Noll R.B. Et al. (1999). Social, Emotional, and Behavioral Functioning of Children With Cancer. Pediatrics,103 (1), 71-78


"Çocukta Hastalık Algısı Yrd. Doç. Dr. Figen Işık ESENAY Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları