Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Temel Araştırma Teknikleri Doç. Dr. Levent Dönmez Halk Sağlığı Anabilim Dalı.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Temel Araştırma Teknikleri Doç. Dr. Levent Dönmez Halk Sağlığı Anabilim Dalı."— Sunum transkripti:

1 Temel Araştırma Teknikleri Doç. Dr. Levent Dönmez Halk Sağlığı Anabilim Dalı

2 Epidemiyolojinin tanımı Epidemiyoloji; –Hem klinik hem de toplum bilimlerinde hastalıkların (sağlık sorunlarının) ; dağılımının saptanması (deskriptif epidemiyoloji), nedenlerinin saptanması (analitik epidemiyoloji) ile bunların teşhis, tedavi ve önlenmesi (deneysel epidemiyoloji) için uygun yöntemlerin belirlenmesi –..ne yarayan araştırma tekniklerini öğreten (inceleyen) bilim dalıdır

3 Epi.Arş.ların Genel Sınıflandırılması Gözlemsel yaklaşım –Araştırıcı tarafından incelenen özellikler araştırıcının kontrolü altında değildir –İncelenen olay dışındaki durumlar sabit tutulamaz –Randomizasyon çok zordur –Neden-sonuç ilişkisi her zaman tam olarak saptanamayabilir –Gerçek hayata daha uygun sonuçlar elde edilir –Olayların tekrarlanması olanaksızdır Deneysel yaklaşım –İncelenen faktörler araştırıcının kotrolü altındadır –Diğer tüm değişkenler sabit tutulabilir –Randomizasyon kolaydır –Neden-sonuç ilişkisi tam ve doğru şekilde saptanabilir –Deneysel koşullar gerçek hayattaki ile her zaman birebir aynı değildir –Deneysel koşullar istendiği zaman ve sayıda tekrarlanabilir

4 Araştırma Tipleri Gözlemsel Çalışmalar –Tanımlayıcı araştırmalar Olgu sunumları Vaka serileri Korelasyonel çalışmalar –Analitik araştırmalar Kesitsel araştırmalar Vaka-Kontrol araştırmaları Kohort araştırmaları Deneysel Çalışmalar –Hayvan Deneyleri –Klinik Deneyler Tedaviye yönelik Korumaya yönelik –Toplum Deneyleri Metodolojik Çalışmalar –Geçerlilik çalışmaları –Gözlemcilerarası tutarlılık

5 Deskriptif (Tanımlayıcı) Çalışmalar Olgu Sunumları Vaka Serileri Korelasyonel Çalışmalar Bazı özellikler hakkında bilgi verir: Kişi, Yer, Zaman Genellikle rutin toplanan ve elde hazır olan verileri kullanır Ucuzdur, zaman tasarrufu sağlar

6 Deskriptif (Tanımlayıcı) Çalışmalar Kullanılma Alanları: –Sağlık hizmetlerinin planlanması, Önceliklerin belirlenmesi –Analitik çalışmaların ilk adımı Tanımlama, bazı etyolojik faktörler hakkında bilgi (ipucu) verir Etyolojiye yönelik hipotezlerin oluşturulmasına katkıda bulunur

7 Vaka Takdimleri (Case Reports) Tıp dergilerinde en çok yer alan makale türleridir Tek bir hastadan elde edilen deneyimleri tanımlar Az rastlanan tıbbi durumları dökümante ederler Yeni bir hastalık / belirli bir maruziyetin yan etkisi hipotez formüle edebilir ancak bu hipotezleri test edemezler

8 Vaka Serileri (Case series) Kısa bir zaman periyodunda “1”den fazla vakanın toplanması’dır Yeni hastalık veya epidemiye dikkat çeker Örn: AIDS 5 vakada tanımlanmış

9 Korelasyonel Çalışmalar Farklı gruplardaki hastalık sıklıklarını karşılaştırmak için tüm toplumdan veri kullanır. “r” hesaplanır “r” nin değeri : –(+1) ile (-1) arasındadır Örnek: 44 ülkedeki; Günlük kişi başı et tüketimi ile kolon kanseri sıklığı bir çok ülkede ilişkili (korele) Kolon Ca sıklığı (1000de) Kişi başı et tüketimi (kg)

10 Korelasyonel çalışmalar Avantajları İlk adımdır; –olası bir etken-hastalık ilişkisinin araştırılmasında ilk adımdır Ucuz ve hızlı bir şekilde yapılabilir Sıklıkla elde zaten var olan bilgileri kullanır Dezavantajları “Etkenle hastalığı” birey düzeyinde eşleştirmek zordur Potansiyel karıştırıcı faktörlerin etkisini kontrol etmek olanaklı değildir

11 Analitik çalışmalar Neden-Sonuç ilişkisini analiz etmeyi amaçlar Her birinin avantaj & dezavantajları var Üç ( iki !?! ) temel tür ; vaka-kontrolkohort çalışması kesitsel

12 Cross-sectional studies (Kesitsel Çalışmalar) Population survey (toplum araş) Community survey (topluluk araş) Epidemiologic survey (epid.araş) Screening (taramalar) Prevalence studies (prevalans araş)

13 Kesitsel Çalışmalar Toplum Örnek Örneklem Yöntemi Anket, Fizik muayene, Lab yöntemleri Hastalık (+) Etken (+)Etken (-) Etken (+) Hastalık (-) Hastalık (+) Hastalık (-) prevalans

14 Kesitsel Çalışmalar Etken ve hastalık durumu tek bir anda değerlendirildiğinden –Neden-Sonuç ilişkisi şüphelidir: Etkenin devamında hastalıkla sonuçlanıp sonuçlanmadığını tanımlamak olanaklı değildir –Assosiyasyon olabilir Bu tür araştırmalar; –Bir hastalığın toplumdaki sıklığı hakkında bilgi verir –Sağlık hizmeti gereksinimleri ve toplumun sağlık durumu hakkında bilgi verir

15 Kesitsel çalışmalar Avantajları Kısa sürede Ucuz Yararlı veri Sonuçlar (tüm toplumda veya temsil eden örneklemde yapıldığından) genellenebilir Dezavantajları Etken-Sonuç İlişkisi (ikisi aynı anda değerlendirildiği için) güvenli olmayabilir Hafızaya bağlı “bias” olabilir (unutma) Selektif mortalite söz konusu olabilir

16 Vaka-kontrol (case-control) çalışması Toplum veya Hastane Etken (-) Kontroller [Hastalık (-)] Vakalar [Hastalık (+)] Etken(+) Etken (-) Etken(+) Her gruptaki etken hızını karşılaştırır Retrospective Hastalıktan nedene

17 Vaka kontrol çalışması Etken hızı: a b vaka grubu = x100, kontrol gurubu = x 100 a+c b+d

18 Vaka-kontrol çalışması Vaka grubunda sigara = 70 % Kontrol grubunda sigara = 40 % OR (Odds Ratio) = 70 x 60 / 30 x 40 = 3.7

19 Vaka-kontrol çalışması Vakaların Seçimi: 1. Belirlenmiş bir zaman periodu boyunca hastane “klinik’ten seçilebilir “Hospital based case- control study” 2. Tanımlanmış bir genel toplumdaki tüm hasta kişiler seçilebilir “Population based case- control study” Kontrollerin Seçimi: 1. Hastane kontrolleri aynı hastaneye başka nedenlerle başvuranlar veya diğer kliniklere başvuranlar 2. Vakaların arkadaşlar, komşular, akrabaları 3. Genel toplum kontrolleri Yaş, cinsiyet, sosyoekonomik durum vaka grubu ile benzer olmalıdır.

20 Vaka-kontrol çalışması Avantajları: Kohortla karşılaştırılınca relatif olarak hızlı and ucuz dur uzun latent periodu olan ve nadir hastalıklar için uygundur Tek bir hastalığa ait birden fazla etyolojik faktörün incelenmesi olanaklıdır Dezavantajları: Hospital based ise, bazı ölçümleri hesaplamak olanaklı değildir –Morbidite-mortalite hızları, rölatif risk, vb. Bazı durumlarda “etken- hastalık ilişkisini” göstermek zordur BIAS olasılığı yüksektir –Kayıtlar, görüşme, farklı kurumlar, seçilmiş kişiler

21 Kohort çalışmaları Incidence studies –İnsidans çalışması Longitudinal studies –uzunlamasına çalışma Follow-up studies –izleme çalışması Prospective studies –prospektif (ileriye dönük) çalışma

22 Kohort çalışması Toplum Etken (+) Etken (-) İnsidans etk. (+) = (a) / (a+b) x 100 İnsidans etk. (-) = (c) / (c+d) x 100 RR = İnsidans etk (+) / İnsidans etk (-) Hastalığı olmayan kişiler Hastalık (+) a Hastalık (-) b Hastalık (+) c Hastalık (-) d

23 Kohort çalışmaları Avantajları: Etken – hastalık ilişkisi gerçekçidir Tek bir etkenin sebep olacağı bir çok etki (sonuç) çalışılabilir Prospektif tipi BIAS’ı en aza indirir İnsidans hızı ve Rölatif Risk hesaplanabilir Dezavantajları: İnsidans hızı düşük ve latent periodu uzun hastalıklar için uygun değildir Prospektif ise, pahalı ve zaman alıcı olabilir Retrospektif ise, çok iyi tutulmuş kayıtlar olması gerekir İzlemde kayıplar ve yer değiştirmeler çok olur

24 Müdahale çalışmaları –Hayvan deneyleri –Klinik deneyler Tedaviye yönelik Korumaya yönelik –Toplum deneyleri Müdahale çalışmalarının türleri Randomize – non randomize Kotrollü - kontrolsüz Tek kör – çift kör

25 Müdahale çalışması Toplum Deney toplumu (homojen!?) (çalışma grubu) Karşılaştırma grubu Randomizayon Müdahale grubu İzlem (tedavi)(placebo) Sonuç (müdahale) Sonuç (kontrol) İyileşti İyileşmedi

26 Deneysel Çalışmalar Tedavi edici deneyler Bir ilaç veya tedavi prosedürünün belirli bir hastalığı olanlar arasında –semptomları azaltıp azaltmadığı –recürrensi önleyip önlemediği –hastalıktan ölüm riskini azaltıp azaltmadığını tanımlamak için yapılır Koruyucu deneyler ilaç veya prosedürün hastalık gelişme riskini azaltıp azaltmadığını değerlendirmek için belirli bir risk altındaki veya yüksek risk taşıyan sağlıklı bireyler arasında yapılabilir

27 Koruyucu deneyler Saha deneyleri Örnek: 1954 Francis- poliomiyelit için saha deneyi Sağlıklı çocuklar Aktif aşı Plasebo İzlem Randomizasyon Paralitik polio insidansı plasebo grubuna göre %50 daha azdı.

28 Koruyucu deneyler Toplum deneyi Örnek: Newburgh-Kingston diş sağlığı çalışması Newburgh Suya Sodyum florid eklendi Kingston: Herhangi bir şey eklenmeyen su Çürük, eksik veya dolgulu diş sayısında azalma

29 Müdahale araştırmaları Sorunlar Etik sorunlar –Zarar vermemeli –Gönüllü ve uygun katılımcılar –Katılımcılara yeterli bilgi verilmesi –Zaman zaman analiz yapma –İzinler Yapılabilirlik –Katılımcı bulma –Uzun zaman –İzlemde kayıplar Çalışmanın maliyeti

30 Metodolojik Araştırmalar Tanı yöntemlerinin değerini Gözlemcilerin ölçüm yeteneklerini / uyumunu ölçen çalışmalardır Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışmaları Validity (Sensitivity, Specificity ) Reproducibility Consistency

31 Geçerlilik Çalışması HastaSağlamToplam Hasta a ba+b Sağlamc d c+d Toplama+cb+da+b+c+d Referans Test Yeni Test Sensitivite: a / a+c Spesifisite: d / b+d

32 Gözlemciler Arası Tutarlılık HastaSağlamToplam Hasta a ba+b Sağlamc d c+d Toplama+cb+da+b+c+d 1.Gözlemci 2.Gözlemci a+b Tutarlılık: a+b+c+d kappa değeri !

33 Geçerli olan Güvenilir midir?

34 Temel Araştırma Teknikleri Doç. Dr. Levent Dönmez Halk Sağlığı Anabilim Dalı


"Temel Araştırma Teknikleri Doç. Dr. Levent Dönmez Halk Sağlığı Anabilim Dalı." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları