Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 Kredi Krizi: Nedenleri ve Türkiye Ekonomisi Burak Saltoglu Bogazici Universitesi TBB Eğitimi 9 Kasım 2009.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 Kredi Krizi: Nedenleri ve Türkiye Ekonomisi Burak Saltoglu Bogazici Universitesi TBB Eğitimi 9 Kasım 2009."— Sunum transkripti:

1 1 Kredi Krizi: Nedenleri ve Türkiye Ekonomisi Burak Saltoglu Bogazici Universitesi TBB Eğitimi 9 Kasım 2009

2 2 İçerik Kredi Krizinin Nedenleri Alınan Önlemler ve Etkinlikleri Global Finansal Şartlar Dünya ve Türk Bankacılık Kesimine Yansımaları

3 3 Hata Nerede? Eski FED Başkanı Alan Greenspan Senatodaki konuşmasında piyasaların beklenen şekilde çalışmamasından ötürü duyduğu şaşkınlığı şu şekilde ifade etti. “I made a mistake in presuming that the self-interests of organizations, specifically banks and others, were such as that they were best capable of protecting their own shareholders and their equity in the firms.”

4 4  1929 Büyük Buhran  (Savings and Loan crisis)  1994 (Turkiye)  1997 GDA Krizi  1998 (LTCM)  2001.com balonu  2000 Kasım ve 2001 Şubat (Türkiye)  2006 Mayıs (FED Faizi)  2007-? Kredi Krizi Global ve Yerel Finansal Krizler

5 5 Kredi Krizi ve Nedenleri: Makro Dünya ekonomisinde düşük enflasyon, yüksek büyümenin (great moderation) kalıcı olduğuna ortak inanış. ABD’de sorun olursa gelişmekte olan ülkeler devreye girecek (Ayrışma:de-coupling) ve 2001’de olduğu gibi para politikalarının etkin çalışacağı inancı. Aşırı iyimser beklentilerin ve risk iştahının denetim ve düzenleme otoritelerince dizginlememesi. 5

6 6 Dünya Ekonomisinde Gerçek GSYİHEnflasyon oranları Kaynak: IMF

7 7 Kredi Krizi ve Nedenleri:Finansal Konut kesimi ve kredi riski Konut kesiminin finansmanı Aşırı Yüksek Varlık Fiyatları Güven Kaybı ve Likidite Riski 7

8 8 ABD Konut kesimi GSE (Government Sponsored Enterprises) Kredi müşterileri dereceleri (prime, Alt-A, subprime,FICO skorları) –Hem kredi kalitesi hem de dokumantasyon yeterliliği Kredi ödemeleri (Sabit faizli, değişken faizli, hibrid). –Negatif amortizasyon nedeni ile değişken faizli krediler çok maliyetli olabiliyor. Fonlama biçimi: –Mevduat ve bilanço içi (Swap’la hedge ama SandL krizi sonrası kaygılar). –Covered Bonds (Bilanço içi fonlama) –MBS (RMBS) (Bilanço Dışı Fonlama).

9 9 Subprıme konut kredileri KREDİ SINIFI ortalama konut fiyatı FICO NOTU PRİME SABİT FAİZLİ KREDİ 499,000 ABD DOLARI732 ALT A Değişken Faizli Kredi: 321,000 ABD DOLARI 711 ALT A SABİT Faizli Kredi: 225,000 ABD DOLARI 717 Subprime Değişken Faizli Kredi: 200,000 ABD DOLARI 624

10 10 Subprime Kredileri

11 11 Subprime tanımı Kaynak: Hull FICO 680 ve %5 peşinat (downpayment). Temmuz 2007’de toplam 1.4 trilyon ABD Dolarlık bir suprime konut kredisi dağıtılmış. Bunların %75’inin seküritizasyonu Hibrid ARM: 2/28: 5% pesinat (%95 LTV), –%8 ilk iki yıl, 28 yıl: LIBOR+600 bps

12 12 Conforming ve non-conforming krediler ve fonlama Conforming krediler: Hükümet Garantili Mortgage Firmaları: Government Sponsored Enterprises GSE’ler tarafından onaylanabilecek kalitedeki kredilerdir. Conforming kredi kalitesinde olmayan (private label comforming) krediler ise özel sektör MBS’leri tarafından fonlanmıştır. Private labeling fonlama biçimi ile daha düşük kalitede (nonconforming) alt-a ve subprime krediler finanse edilmiştir.

13 krizi ve sonrası Konut kredileri önemli oranda ticari bankaların mevduaları ile fonlanır(dı) ’te yaşanan S&L krizi mevduat faizlerinin oynaklığından ve vade uyumsuzluğundan kaynaklandığı için 1990 sonrası değişik modeller denendi. Bunların başında seküritizasyon yöntemleri yeralmaktadır.

14 14 Hükümet destekli MBS’ler Hükümet destekli Konut Kredilerine Dayalı ihraçlar yaygınlaştı (MBS). Mortgage Backed Securities: konut kredisi alacakları üzerinden çıkarılan tahviller. –İkinci el piyasası da olduğu için alınıp satılyor. –Fannie Mae, Freddie Mac hükümet destekli firmalar: krediler hazine tarafından garanti ediliyor, Sabit faizli konut kredilerini satın alan bu firmalar sabit faizli ürün ihrac ediyorlardı.

15 15 Fonlama Yapısı Bu ürünleri GSE’lerden (government sponsored enterprises) alan yatırımcı normal sartlarda kredi riski degil piyasa riski tasiyorlardi. Kredi riski hükümet garantisi nedeni ile sınırlanmıştır. ABD bankaları tarafından dağıtılan konut kredilerinin 1/3’ünden azı bilançolarda kalmış gerisi MBS’lerle bilanço dışına çıkarılmıştır.

16 16 MBS ABD’deki toplam konut kredisi miktarı 11 trilyona yakındır. Toplam seküritizasyon 6.5 trilyon ABD Dolarıdır. OECD ya da AB’de MBS uygulaması çok sınırlıdır. –AB’de MBS oranları %20’yi aşmamaktadır.

17 17 Dağıtılan MBS ürünlerinin kaynakları: OECD

18 18 konut kredilerinin fonlanması

19 19 Sorunlu krediler

20 20 Sorunlu krediler

21 21 CDO Nedir Riskler Nasıl Oluştu? Konut borcu alacakları (ya da RMBS’ler) satın alınarak kredi kalitelerine göre havuz içinde toplanıyor. Bu havuzlar kredi kalitelerine göre, tranşlara ayrılıyor. En tepede en kaliteli krediler aşağısında biraz düşük son ikisi ise mezanine ve en kötüsüsü ‘equity’ Bu bonolar kredi risklerine bağlı olarak AAA, AA,.. BBB gibi derecelerle ihrac edilmektedir. En düşük tranş equity yatırım bankalarında kalıyor. CDO ödemelerinde öncelik AAA’da. Sonra aşağı doğru iniyor. Eğer diğer ödemlerde çok büyük kayıp olursa AAA dereceli CDO’lar da paralarını alamıyabiliyor.

22 22

23 23

24 24

25 25

26 26

27 27

28 28 Kredi krizinin tetiklenmesi Düşen ev fiyatları (negative equity ve walking away) Artan faiz oranları ve ARM nedeni ile artan maliyetler

29 29 Ev Fiyatları Düşmeye Devam Ediyor 29

30 30 Aktif Pasif ve likidite riski SIV’ler ve likidite riski Vade uyumsuzluğu ABCP piyasası

31 31 Kredi Riski Mikro Nedenler: Likidite riski vade uyumsuzluğu 1960’larda İngiliz Bankacılık kesiminde likit aktiflerin toplam aktiflere oranı %30’larda 2007’de bu oran %0.5’e düşmüştür

32 32 ABD Ticari Bankacılık Kesimi Nakit Aktif/Toplam Aktifler

33 33 Likidite Daralıyor: Özel Sektör Tahvil Piyasası 33

34 Güven Kaybı,Teminatlandırmada Sorunlar:Haircut 34

35 35 Güven kaybı ve likidite riski

36 TED spread: 3 ay hazine – 3ay LIBOR 36

37 3 ay vadeli LIBOR-OIS 37

38

39 39 39 Kredi Krizi Nedenleri Derecelendirme Firmalarının Notlandırma Sorunları (Ürünü alana değil satan gruba derece verilmesi.) Dikkate Alınamayan Sistemik Risk Olasılığı ve Panik. Eyaletlerin ve çeşitli çevrelerin konut kesimine ilişkin kaygılarının ABD Hazinesinin dikkate almaması. Düzenleme Boşlukları ve Bazı İhmaller –Basel I Çerçevesi Altında Sekürizitasyon Uygulamalarının Sermaye Yeterliliği Avantajları Sağlaması

40 40 Sermaye yeterliliği ve yapısal ürünler AAA dereceli bir ürünün diğer AAA dereceli ürünlerle aynı düzeyde sermaye yeterliliğine sahiptir. Bu ürünler ‘alım-satım portföyünde’ değerlendirildiğinde VaR rakamları da düşük çıkmaktadır: –AAA dereceli olduğu için spread volatilitesi düşük –Ekonomi iyi iken spreadler genelde düşük.

41 41 Diğer Nedenler: FED ve Düzenleme İhmalleri Mayıs 17, 2007 “ Subprime Probleminin Ekonomiye ve Finans Kesimine Ciddi Bir Etkisi Olacağını Düşünmüyoruz ’) Ben Bernanke, FED Başkanı 2007 ilkbaharı: FED Kredi Zararları 50 milyar ABD Dolarını aşmayacaktır sonbaharı: FED Kredi Zararları 150 milyar ABD Doları aşmaz Şubat: G7’ler. Kredi Zararları 400 milyar ABD Dolar 2008 Ağustos: Zarar 500+ Milyar ABD Doları trilyon ABD Doları (mart 2009 Geithner: 700 milyar ABD doları banka kurtarma için yeterli değil!) 41

42 42 Geçmiş Kriz Yönetimi Neden Çalışmadı: LTCM ve Lehman LTCM yatırımcıları 1994’de %20, 1995’te % ’da 41% 1997’de 17% kar sağlamışlardır. LTCM’in sermayesi 5 milyar $, varlıkları batmaya yakın 100 milyar $ Toplam 3.5 milyar $ zarar etti ve FED NY 3.65 milyar $’lık bir kurtarma gerçekleştirdi.

43 43 Resmi otoriteler ve kriz yonetimi eskisi kadar kolay algıladı 1998 ve 2001 krizlerindeki önlemler ve para politikalarının kredi krizinde yetersizliği LTCM’in kaldirac düzeyi 20 kurtarmanın maliyeti 3.65 milyar ABD Doları Lehman (Bear Stearns) kaldiraci %30+ bilanço büyüklüğü LTCM’in 7-8 katı. FED Deleveraging’i mi yoksa resesyonu mu fonluyor.

44 Lehman Batış Sırasında Çalışanlar

45 45 Lehman Bilançosu: Özkaynak %3

46 46 Kaldıraç Oranları Bilanço dışı da dahil edildiğinde 100’lere yakın. %1’in altında özkaynak (Özkaynaklar Varlıkların %1’ini ancak karşılıyor.)

47 47 Kredi Riski Nedenleri Düzenleme Dışı Finans Kesiminin Rolü: –Hedge Fonlar (Serbest Fonlar): 1.9 trilyon ABD Doları –Konut kredisi sağlayan finans kurumlarının yasal düzenleme eksiklikleri –Sigorta şirketleri: tüm konut kesimi kredilerinin CDS’lerini yazan şirketler AIG. 47

48 48 Kredi Krizi ÖZET Risk Yönetimi Süreçlerinin Düzenleme ve Denetleme eksikleri Likidite Sıkışıklığında Muhasebe ve Değerleme Sorunları Bazı Önemli Bankalarda Risk Yönetimi Uygulama ve Yönetişim Sorunları (önemli bazı bankaların CRO pozisyonlarındaki kişilerin uyarılarının dinlenmemesi). Düzenlemede koordinasyon eksikliği, Yat. Bankaları, sigorta şirketleri, eyalet bankaları,.. 48

49 49 Gelinen nokta ve finansal önlemler Stres testi ve sermaye ekleme (Nisan 2009) Konut kesimi ve negatif equity müşterilerine destek, Fonlama desteği, ABCP’a fonlama, FAnnie Mae, Freddie Mac+AIG destekleri

50 50 Devam eden riskler ve fırsatlar RMBS’den sonra CMBS’lerde artan riskler ve Alt-A ve kredi kartları. Daha önemlisi toparlanma hızı Ancak, Eylül 2008’de %51 olan konut sahiplerinin negatif özkaynak sahipliği 2009 Ekimde %29. Seküritizasyon piyasaları açılıyor.

51 51 Abd 30 yıllık faizleri:12 Nisan 2009

52 52 12 Nisan 2009

53 Özel Sektör Tahvilleri: 27 Mayıs 2009

54 54 Benzer Bir Krizin Tekrar Yaşanmaması İçin Neler Yapılmalı? Tartışmalar: Krizin ilerde tekrar yaşanmaması için yapılan çalışmlalar: G7 Toplantıları, PWG (President’s Working Group, BIS, Finansal İstikrar Forumu seri halinde çalışmalar yayınladı) Genel Kanı Düzenleme ve Denetim Süreçlerini Güçlendirilmesi Genel Finansal Yapıyı Kısmen Yeniden Tasarlamak CDS piyasaları yeniden yapılandırılacak. OTC’ler resmi piyasa biçimine getirilecek? 54

55 55 Subprime Krizi ve BASEL II BASEL II, BASEL I’den Daha Başarılı (Risk Duyarlılığı vb. Nedenlerden Ötürü) Ancak; –BASEL II derecelendirme firmalarının performansına endekslidir. –Subprime sürecinde derece firmalarının önceki performansı konusunda ciddi kaygılar uyanmıştır. –Likidite Riski BASEL II’de yoktur. –Riskler arası korelasyon ve sistemik risk bulunmamaktadır. BASEL II Ortaya Çıkabilecek Sorunların üstesinden gelebilmek için güçlendirilecektir. Yeni BASEL versiyonlarını beklemeliyiz 55

56 56 Yeni BASEL Neler Getirebilir? Likidite Riski için Karşılık Ayrılması Beklenebilir. BASEL II Riskler Arasındaki Etkileşimi İhmal Etmektedir: Yeni Uygulamalarda Bu Konu Üzerine Çalışılmaktadır. Sistemik Risk Senaryoları ve Bunların Sermaye Yeterliliği Üzerine Olan Etkileri Çalışılabilir. –Sorunları: olasılık çok düşük ama etki yıkıcı, –Bireysel kurumların elinde bütünsel veri yok: Kamu Kurumları üzerinde çalışmalı. 56

57 57 Risk sistemleri ne kadar suçlu? AAA dereceli CDO’ların sermaye yeterlilik oranları Bunların ticari portfoyde bulunması ve dusuk VaR degerleri yansıtmaları Sistemik ve etkileşim riskleri

58 58 Başka Değişimler Bilanço Dışı ve İçi Varlıkların Sunumunda Şeffaflık Artırılacaktır. Yapısal Ürünlerin Bilanço Etkileri ve Sermaye Yeterliliği Oranları Üzerinde Çalışılmaktadır. Karşı-taraf riski daha yakından izlenecek ve sermaye yeterliliği süreçleri yeniden değerlendirilecektir. CDS Piyasalarının düzenlenmesi ya da exposure’larının daha kolay takip edilebileceği takas sistemi dizayn edilmeli. 58

59 59 BASEL Harici Diğer Düzenlemeler Tezgah Üzeri Türev Piyasası ve Özellikle Kredi Türevleri Piyasası İşlemleri Şeffaflaşacak ve Takas İşlemleri Süreçleri Netleştirilecektir. Derecelendirme Firmalarının Kullandıkları Metodolojiler ve Veriler Kamuoyu ile Paylaşılacaktır. Derecelendirme firmalarının yapısal ürün derecelendirme metotları kurumsal derecelendirme metodolojilerinden ayrıştırılmalı. Kriz Yönetiminde Düzenleyici Otoriteler ve Para Otoriteleri Arasında Eşgüdüm. 59

60 60 Yeni Finansal Düzenlemeler Kredi Riski Dışındaki Yoğunlaşma Riskleri de Dikkate Alınacak (Örnek:Bilanço içindeki VDMK vb ürünlerdeki Yoğunlaşma riski dikkate alınacaktır). Menkul Değerler Cüzdanı Üzerindeki Temerrüt ve Ekstrem Durum (Olay) Riski nasıl yönetilir düşünülmelidir. Sistemik risklerin oluşma sürecini düzenleyici otoriteler yakından izleyecektir. 60

61 61 KREDİ KRİZİ SONRASI DÜNYA EKONOMİSİ

62 Baltık Dry Endeksi 62

63 63 Dünya Büyüme Oranları

64 64 IMF 2009, Nisan, Kaynak: Garanti Bankası Ekonomi Raporu

65 Dünya Bankası 65

66 66 Enflasyon düşüyor

67 67 Bütçeler Açık Veriyor

68 68 Borç Stokları Artıyor

69 69 Temel riskler ABD dışı ülkelerin ekonomik tutumu Çin ABD’deki tüketim düşüşünü önlemeyemebilir. AB: koordinasyon sorunları ve büyümesinin sağlıklığı sorunları Japonya kronik sorunlar Kriz sadece teşvik programları ile aşılamaz. W tipi duzelme mi U mu?

70 70 avantajlar Uzun süreli kriz mücadelesi Global olarak mücadele konusunda geçmişe oranla daha rasyonel tavır..

71 71 KREDİ RİSKİ ve TÜRKİYE EKONOMİSİ

72 72 Türkiye Ekonomisi Üç temel bilanço: –Devlet –Birey + Özel Sektör –Bankacılık

73 73 Kamu Borçluluğu

74 İç ve Dış Borç 74

75 75

76 76

77 Sermaye hareketleri 77

78 78

79 79

80 80 Hane halkı

81 81 Tüketici ALM Riski

82 82 Bankacılık Kesimi Karşılaştırması

83 83 Türk Bankacılık Büyüklüğü

84 84 Özel Sektör Kaynak: TCMB

85 85 Bankacılık Kesimi

86 86 Turki Bankacılık Kesimi Kredi Riski YIL Konut kredileri Otomobil kredileri Sorunlu krediler Total Sorunlu kredilL % ,10% ,50% ,50% ,60% ,10% ,20% ,20% ,00% ,60% ,80% Q ,80% ,70% Q ,90% ,60% ,10% ,50%

87 87 Turk Bankacılık Kesimi Kredi Riski Bireysel krediler Kredi kartları Sorunlu kredil % ,20%6.578NA ,80% ,30% ,00% ,70% ,10% ,90% ,60% ,70% ,10% ,30% ,20% ,40% ,60% ,90% Sorunlu kredil

88 88 Temel avantajlar Tüketicinin banka kredisi bağlılığı sınırlı olması (Göreli olarak). Bankacılık kesiminin 1 yıl kadar ortalama bir krize direnebilecek olması

89 89 Temel riskler GSMH azalışı sonrası kredi riski. Ne kadarı yönetilir? (%5-10%) Faizin krediye dönüşmesi sorunları. Düşük TL faizinin kur üzerine aşağı yönlü baskı yapamaması.

90 90 Senaryolar Döviz kuru: düşüş sınırlı olabilir seviyeleri çok kolay ulaşılmaz. Faiz: %8 gibi seviyelerin daha altı risklidir ve global ve yerel riskler etkili olabilir. –Kredi dağıtımı arz ve talep nedeni ile sınırlı olur. –Türk tüketicisi global rahatlama olmadan tekrar hızlı tüketime dönmeyebilir. –Eğer global ekonomi açılırsa ilk tepki emtia fiyatlarına gelecektir. Enflasyon iniş trendi azalarak devam eder (kur+emtia artış riski ile). Eğer global daralma devam ederse ülke riski nedeni ile faizler yine çok inemez enflasyon inse bile.. Bütçe açığı muhtemelen kolay artabilir. Faiz seviyesi kritik ama vergi gelirleri kaybı daha baskın olabilir? Cari açık azalması önemli ama çok da faydalı değil.

91 91 Toparlanma Hızı Bütçe açığı Emtia fiyatları Uluslar arası düzenlemeler ve risk iştahının yerine gelmesi ’daki fonlar aynı hız ve derinlikte geri döner mi? En hızlı büyüme konut kesiminde hızlı büyüme ile olur.

92 92 Sonuç Kaygı ve sistemik finansal kriz olasılığı alınan önlemler sonucu çok azalmıştır. Global resesyonu derinliği sadece ABD teşviklerinin etkinliği ile yönetilemeyecek kadar karmaşık görünmektedir. Almanya, Çin belirli avantajlara sahip ancak yine global büyümenin motoru olması zor görünüyor. Reel anlamda kalıcı olumlu etkileri ancak 2010 içinde görebiliriz. Global Bankaların sadece normal kredi vermesi değil seküritizasyon vb piyasaları da açması lazım.

93 93 Sonuç Temel risk eldeki teşvik programlarının yeterli olmaması durumu ve ek kaynak zorunluluğudur. Bunun finansmanı borçdinamiklerini etkiler. Kamu finansmanı ile bu yapılırsa sorun başka monetize edilirse başka sorun çıkar. Orta vadede yüksek faiz ve enflasyon kaçınılımazdır. Dış ticarette genişleme Türkiye büyümesi için gereklidir.


"1 Kredi Krizi: Nedenleri ve Türkiye Ekonomisi Burak Saltoglu Bogazici Universitesi TBB Eğitimi 9 Kasım 2009." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları