Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Türkçe Cümlede Anlam. Cümlenin Yorumu  Cümle :  Bir duyguyu, bir dü ş ünceyi, bir eylemi, bir olayı kesin bir yargı halinde anlatan sözcük toplulu ğ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Türkçe Cümlede Anlam. Cümlenin Yorumu  Cümle :  Bir duyguyu, bir dü ş ünceyi, bir eylemi, bir olayı kesin bir yargı halinde anlatan sözcük toplulu ğ."— Sunum transkripti:

1 Türkçe Cümlede Anlam

2 Cümlenin Yorumu  Cümle :  Bir duyguyu, bir dü ş ünceyi, bir eylemi, bir olayı kesin bir yargı halinde anlatan sözcük toplulu ğ una cümle denir.

3  Cümledeki sözcük sayısı, anlatmak istedi ğ imiz duygu ya da dü ş ünceye göre de ğ i ş ir. Cümledeki sözcük sayısı arttıkça, anlatılmak istenen daha da netle ş ir. Burcu geliyor. Burcu sinemadan geliyor. Burcu arkada ş larıyla sinemadan geliyor.  Cümledeki sözcük sayısı, anlatmak istedi ğ imiz duygu ya da dü ş ünceye göre de ğ i ş ir. Cümledeki sözcük sayısı arttıkça, anlatılmak istenen daha da netle ş ir. Burcu geliyor. Burcu sinemadan geliyor. Burcu arkada ş larıyla sinemadan geliyor.

4  D ikkat !..  Söz kümelerinin cümle özelli ğ i kazanabilmesi için, mutlaka bir yargı bildirmesi gerekir.  Yargının olu ş ması için en az iki temel ö ğ enin ( özne – yüklem ) bulunması gerekir.  Cümlenin temel ö ğ eleri yüklem ve öznedir. Yüklemin bulunmadı ğ ı sözler cümle de ğ il tamlama ya da söz öbe ğ idir.  D ikkat !..  Söz kümelerinin cümle özelli ğ i kazanabilmesi için, mutlaka bir yargı bildirmesi gerekir.  Yargının olu ş ması için en az iki temel ö ğ enin ( özne – yüklem ) bulunması gerekir.  Cümlenin temel ö ğ eleri yüklem ve öznedir. Yüklemin bulunmadı ğ ı sözler cümle de ğ il tamlama ya da söz öbe ğ idir.

5  D ikkat!..  “Birden a ğ lamaya ba ş ladı” ---- ( Durum cümlesi )  “ Adam evi ate ş e verdi.” ( Olay cümlesi )  “ İ stanbul dünyanın en güzel ş ehridir.” ( Dü ş ünce )  “ Çocuk, parasını kaybedince çok üzüldü.” ( Duygu )  “ Tiyatro sinemaya göre daha e ğ iticidir.” ( Fikir )  D ikkat!..  “Birden a ğ lamaya ba ş ladı” ---- ( Durum cümlesi )  “ Adam evi ate ş e verdi.” ( Olay cümlesi )  “ İ stanbul dünyanın en güzel ş ehridir.” ( Dü ş ünce )  “ Çocuk, parasını kaybedince çok üzüldü.” ( Duygu )  “ Tiyatro sinemaya göre daha e ğ iticidir.” ( Fikir )

6 Uyarı  Bir tek sözcük de yargı olu ş turursa cümledir. “ Anlıyorum.” sözcü ğ ü cümledir. Yüklemi ve öznesi vardır.  Türkçede de ğ i ş ik nedenlerle yüklemin kullanılmadı ğ ı cümleler vardır. Bu cümlelere “ eksiltili cümle” denir. Böyle cümlelerde yargı olu ş madı ğ ı halde söylenen bellidir. “ Önce sıcak bir çorba, sonra iyi kızarmı ş tavuk eti…” Bu cümle eksiltili bir cümledir. Yargı olu ş madı ğ ı halde cümledeki dü ş ünceyi anlamak mümkündür.

7 Cümlede Konu  Cümlede konu, “ anlatılmak istenendir.”  Cümlenin konusunu bulmak için vurgulanmak istenen sözcü ğ ün anlamıyla cümledeki di ğ er sözcüklerin anlamını beraber dü ş ünmek lazımdır.

8  “ Ca ğ alo ğ lu semtimiz basın – yayımcılı ğ ın yo ğ un oldu ğ u bir bölgedir.” Konu : Ca ğ alo ğ lu’nun özelli ğ i  “ Bu eserde, Türkçenin Arapçadan üstün oldu ğ u vurgulanıyor.” Konu : Eserin içeri ğ i

9 Cümlede V urgu  Cümlede vurgu, önemi öne çıkarılmak istenen sözcü ğ ün ya da söz öbe ğ inin üzerindedir.

10 D ikkat!..  F iil cümlelerinde vurgulanmak istenen, eylemden önce söylenir. “ Dün ak ş am sizi k onu ş tuk.” “ Sınav sonuçları yarın a çıklanıyor.”

11 D ikkat!.. İİ sim cümlelerinde vurgu yüklemin üzerindedir.  “ Evlerin ne ş esi çocuklardır.” Dünyayı güzel gösteren se v gidir.”

12 Cümlede Anlam Cümlede Anlatım B içimleri

13 N esnel Anlatım  Akla ve sa ğ duyuya dayanan cümlelerdir.  Do ğ rulu ğ u veya yanlı ş lı ğ ı ki ş iden ki ş iye de ğ i ş meyen,kanıtlanabilir nitelikte olan cümlelerdir.  Bu cümlelerde ki ş isel dü ş ünceler yer almaz.  Do ğ ruluk ve yanlı ş lıkları gözlem, ara ş tırma ve deneylerle kanıtlanabilir nitelikte olan cümlelerdir.  Akla ve sa ğ duyuya dayanan cümlelerdir.  Do ğ rulu ğ u veya yanlı ş lı ğ ı ki ş iden ki ş iye de ğ i ş meyen,kanıtlanabilir nitelikte olan cümlelerdir.  Bu cümlelerde ki ş isel dü ş ünceler yer almaz.  Do ğ ruluk ve yanlı ş lıkları gözlem, ara ş tırma ve deneylerle kanıtlanabilir nitelikte olan cümlelerdir.

14 Örnek cümleler “ Müzik güzel sanatlardan biridir.” “ Yaban” cumhuriyet dönemini anlatan bir eserdir. “ Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkedir.” “ Fırat Nehri, Do ğ u Anadolu topraklarından do ğ ar.” “ Cahit Sıtkı, ‘Otuz Be ş Ya ş ’ ş iirinde ölüm duygusunu dile getirmi ş tir.” “ Müzik güzel sanatlardan biridir.” “ Yaban” cumhuriyet dönemini anlatan bir eserdir. “ Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkedir.” “ Fırat Nehri, Do ğ u Anadolu topraklarından do ğ ar.” “ Cahit Sıtkı, ‘Otuz Be ş Ya ş ’ ş iirinde ölüm duygusunu dile getirmi ş tir.”

15 Öznel Anlatım  Do ğ rulu ğ u veya yanlı ş lı ğ ı ki ş iden ki ş iye de ğ i ş en, kanıtlanması mümkün olmayan duygulara yer veren yargılara öznel yargılar denir.  Bu ş ekildeki anlatıma da öznel anlatım denir.  Bu tür cisimler ki ş isel yorumlara açıktır.  Herkes kendince bir de ğ erlendirme yapıp farklı anlam çıkarabilir.  Bu cümlelerde ki ş isel be ğ eniler, duygular ön plandadır.  Do ğ rulu ğ u veya yanlı ş lı ğ ı ki ş iden ki ş iye de ğ i ş en, kanıtlanması mümkün olmayan duygulara yer veren yargılara öznel yargılar denir.  Bu ş ekildeki anlatıma da öznel anlatım denir.  Bu tür cisimler ki ş isel yorumlara açıktır.  Herkes kendince bir de ğ erlendirme yapıp farklı anlam çıkarabilir.  Bu cümlelerde ki ş isel be ğ eniler, duygular ön plandadır.

16 Örnek cümleler “ Çorum ülkemizin en güzel ş ehridir.” “ En etkili yöntem yazarak çalı ş maktır.” “ Siyah elbise size çok yakı ş ıyor.” “ Necip Fazıl, asrımızın en büyük ş airidir.” “ Bu takım elbise sana hiç yakı ş mamı ş.” “ Çorum ülkemizin en güzel ş ehridir.” “ En etkili yöntem yazarak çalı ş maktır.” “ Siyah elbise size çok yakı ş ıyor.” “ Necip Fazıl, asrımızın en büyük ş airidir.” “ Bu takım elbise sana hiç yakı ş mamı ş.”

17 Uyarılar  Bazı cümlelerde öznellik ve nesnellik bir arada bulunabilir. “ Ankara, toprak olarak İ stanbul’dan büyüktür; Nesnel Anlatım güzellikte İ stanbul’la boy ölçü ş emez.” Öznel Anlatım  Bazı cümlelerde öznellik ve nesnellik bir arada bulunabilir. “ Ankara, toprak olarak İ stanbul’dan büyüktür; Nesnel Anlatım güzellikte İ stanbul’la boy ölçü ş emez.” Öznel Anlatım

18 D ikkat!..  Sınavlarda “ öznel ve nesnel anlatım”, de ğ i ş ik soru kökleriyle kar ş ınıza çıkabilir : … A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde yazar ki ş isel dü ş üncelerine yer vermi ş tir – vermemi ş tir? … A ş a ğ ıdakilerin hangisi kanıtlanabilirlik açısından di ğ erlerinden faklıdır? …A ş a ğ ıdaki yargılardan hangisi ki ş iden ki ş iye de ğ i ş ebilir?  Sınavlarda “ öznel ve nesnel anlatım”, de ğ i ş ik soru kökleriyle kar ş ınıza çıkabilir : … A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde yazar ki ş isel dü ş üncelerine yer vermi ş tir – vermemi ş tir? … A ş a ğ ıdakilerin hangisi kanıtlanabilirlik açısından di ğ erlerinden faklıdır? …A ş a ğ ıdaki yargılardan hangisi ki ş iden ki ş iye de ğ i ş ebilir?

19 Soru : ÖO  A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir anlatım vardır? A ) Göreceksiniz bu maç berabere bitecek. B ) Kutuplardaki buzulların erimesiyle denizlerin seviyesi yükseliyor. C ) Ya ş amın temelinde kar ş ılıklı sevgi ve saygı vardır. D ) Beyaz, di ğ er renklerden güzeldir. Cevap : B  A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir anlatım vardır? A ) Göreceksiniz bu maç berabere bitecek. B ) Kutuplardaki buzulların erimesiyle denizlerin seviyesi yükseliyor. C ) Ya ş amın temelinde kar ş ılıklı sevgi ve saygı vardır. D ) Beyaz, di ğ er renklerden güzeldir. Cevap : B

20 D o ğ rudan Anlatım  Ki ş inin kendi dü ş üncelerini kendi ifadeleriyle anlatmasına ya da ba ş kasına ait bir sözü, bir konu ş mayı a ğ zından çıktı ğ ı biçimiyle aynen aktarmaya do ğ rudan anlatım denir.

21 Örnek cümleler  “ Bugün denizin daha sakin, suyun daha berrak oldu ğ unu görüyorum.” Bu cümle, birinci ki ş inin anlatımıyla verilmi ş tir. Bu cümlede do ğ rudan bir anlatım vardır.  “ Bugün denizin daha sakin, suyun daha berrak oldu ğ unu görüyorum.” Bu cümle, birinci ki ş inin anlatımıyla verilmi ş tir. Bu cümlede do ğ rudan bir anlatım vardır.

22 Örnek inceleme  Ahmet Ha ş im, “ Ş iir sessiz bir ş arkıdır.” der.  Bu cümlede Ahmet Ha ş im’in sözleri hiçbir de ğ i ş ikli ğ e u ğ ratılmadan tırnak içinde verildi ğ i için do ğ rudan anlatıma ba ş vurulmu ş tur.  Ahmet Ha ş im, “ Ş iir sessiz bir ş arkıdır.” der.  Bu cümlede Ahmet Ha ş im’in sözleri hiçbir de ğ i ş ikli ğ e u ğ ratılmadan tırnak içinde verildi ğ i için do ğ rudan anlatıma ba ş vurulmu ş tur.

23 Örnek inceleme  Atatürk, “ Ö ğ retmenler yeni nesil sizin eseriniz olacaktır.” demi ş tir. Bu cümlede de Atatürk’ün ö ğ retmenlerle ilgili sözü aynen aktarılarak do ğ rudan anlatıma ba ş vurulmu ş tur.  Atatürk, “ Ö ğ retmenler yeni nesil sizin eseriniz olacaktır.” demi ş tir. Bu cümlede de Atatürk’ün ö ğ retmenlerle ilgili sözü aynen aktarılarak do ğ rudan anlatıma ba ş vurulmu ş tur.

24 D olaylı Anlatım  Ba ş kasına ait olan bir söz anlatıcının a ğ zında biçim bakımından küçük de ğ i ş ikliklere u ğ ratılarak verilirse buna dolaylı anlatım denir.  Ba ş kasına ait olan bir söz anlatıcının a ğ zında biçim bakımından küçük de ğ i ş ikliklere u ğ ratılarak verilirse buna dolaylı anlatım denir.

25 Örnek İ ncelemeler  Ahmet Ha ş im, “ Ş iir sessiz ş arkıdır.” der. ( D o ğ rudan )  Ahmet Ha ş im, ş iirin sessiz bir ş arkı gibi oldu ğ unu söylüyor. ( D olaylı Anlatım ) Ahmet Ha ş im’in “ Ş iir sessiz bir ş arkıdır.” sözü biçimce de ğ i ş ikli ğ e u ğ ratılarak verilmi ş tir.  Ahmet Ha ş im, “ Ş iir sessiz ş arkıdır.” der. ( D o ğ rudan )  Ahmet Ha ş im, ş iirin sessiz bir ş arkı gibi oldu ğ unu söylüyor. ( D olaylı Anlatım ) Ahmet Ha ş im’in “ Ş iir sessiz bir ş arkıdır.” sözü biçimce de ğ i ş ikli ğ e u ğ ratılarak verilmi ş tir.

26 Soru  A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı bir anlatıma ba ş vurulmu ş tur? A ) “Bugün çok iyiyim.” dedi annem. B ) İ çimde inanılmaz bir hırs var. C ) Sen yanımdayken bile seni özlüyorum. D ) Sanatın altın bir bilezik oldu ğ unu hep söylerdi. Cevap : D  A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı bir anlatıma ba ş vurulmu ş tur? A ) “Bugün çok iyiyim.” dedi annem. B ) İ çimde inanılmaz bir hırs var. C ) Sen yanımdayken bile seni özlüyorum. D ) Sanatın altın bir bilezik oldu ğ unu hep söylerdi. Cevap : D

27 D ikkat!..  Konunun anlatımında bütünlük olsun diye, cümleleri anlam özelliklerine göre çe ş itli ana ba ş lıklar altında inceleyece ğ iz.  Lise giri ş sınavlarında cümleler arasındaki anlam ili ş kileri, cümlenin anlam özelli ğ i ile ilgili çok sayıda soru bulunmaktadır.  Konunun anlatımında bütünlük olsun diye, cümleleri anlam özelliklerine göre çe ş itli ana ba ş lıklar altında inceleyece ğ iz.  Lise giri ş sınavlarında cümleler arasındaki anlam ili ş kileri, cümlenin anlam özelli ğ i ile ilgili çok sayıda soru bulunmaktadır.

28 1. Kar ş ıt Durumları Anlatan Cümleler  Çeli ş en yargılar, bir cümle içinde oldu ğ u gibi cümleler arasında da söz konusu olabilir. Aynı cümle içinde bir olayın, bir eserin, ya da ki ş ilerin, durumların zıt ( kar ş ıt ) özellikleri bir arada verilebilir veya cümleler arasında anlamca çeli ş ki olabilir.  Çeli ş en yargılar, bir cümle içinde oldu ğ u gibi cümleler arasında da söz konusu olabilir. Aynı cümle içinde bir olayın, bir eserin, ya da ki ş ilerin, durumların zıt ( kar ş ıt ) özellikleri bir arada verilebilir veya cümleler arasında anlamca çeli ş ki olabilir.

29 İ ncelemeler  Çeli ş ki, zıt anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla da sa ğ lanabilir :  “ Elektrik, çok faydalı bir bulu ş ; ancak dikkat edilmezse çok büyük zararlar verebilir.” “ fayda – zarar ”  Çeli ş ki, zıt anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla da sa ğ lanabilir :  “ Elektrik, çok faydalı bir bulu ş ; ancak dikkat edilmezse çok büyük zararlar verebilir.” “ fayda – zarar ”

30 İ ncelemeler  Çeli ş ki, kar ş ıt anlamlı sözcükler kullanılmadan dasa ğ lanabilir :  “ İ stanbul, i ş imkanı çok geni ş olan bir ş ehir ; ancak insanı canından bezdiriyor.” ( İ stanbul’un olumlu yönü olan i ş imkanlarının geni ş olması ile olumsuz yönü “insanları bezdirmesi ” bir arada kullanılmı ş ve yargılar arasında çeli ş ki do ğ mu ş tur.)

31 Soru : ÖO  A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisi kendi içinde çeli ş kili anlam ta ş ımaktadır? A ) Bu yarı ş ı sonuna kadar sürdürece ğ im. B ) Gece gündüz demeyip çalı ş arak i ş i bitirir. C ) Tarih dersini sevdi ğ im kadar kimyayı da severim. D ) Çelik gibi iradeli adam; ama sigarayı bırakamaz. CEVAP : D

32 2. K o ş ul B ildiren Cümleler  Bir yargının veya durumun bir ko ş ula ba ğ lı olarak gerçekle ş ti ğ ini bildiren cümlelerdir. Böyle cümlelerde asıl yargının gerçekle ş mesi yan yargının gerçekle ş mesine ba ğ lıdır. Yargının gerçekle ş mesi “ se – sa” ko ş ul ekiyle, “ ama, fakat” gibi ba ğ laçlarla bir ko ş ula ba ğ lanır.  Bir yargının veya durumun bir ko ş ula ba ğ lı olarak gerçekle ş ti ğ ini bildiren cümlelerdir. Böyle cümlelerde asıl yargının gerçekle ş mesi yan yargının gerçekle ş mesine ba ğ lıdır. Yargının gerçekle ş mesi “ se – sa” ko ş ul ekiyle, “ ama, fakat” gibi ba ğ laçlarla bir ko ş ula ba ğ lanır.

33 Örnekler  Kendimizi yenilersek ça ğ da ş dünyaya uyum sa ğ larız. ko ş ul Sonuç  Hızlı ko ş abilirsin ; ancak kalbini fazla yormayacaksın. sonuç ko ş ul  Seninle sahile gelirim ; ama denizde yüzemem. sonuç ko ş ul  Kendimizi yenilersek ça ğ da ş dünyaya uyum sa ğ larız. ko ş ul Sonuç  Hızlı ko ş abilirsin ; ancak kalbini fazla yormayacaksın. sonuç ko ş ul  Seninle sahile gelirim ; ama denizde yüzemem. sonuç ko ş ul

34 Örnekler  Bu sıralar ya ğ mur ya ğ arsa yazın su sıkıntısı olmaz. ko ş ul sonuç  Bir gün param olursa bo ğ azda ev alaca ğ ım. ko ş ul sonuç  Personelin parası arttırıldı ğ ı takdirde verimi artar. ko ş ul sonuç  Bu sıralar ya ğ mur ya ğ arsa yazın su sıkıntısı olmaz. ko ş ul sonuç  Bir gün param olursa bo ğ azda ev alaca ğ ım. ko ş ul sonuç  Personelin parası arttırıldı ğ ı takdirde verimi artar. ko ş ul sonuç

35 Uyarı  “se – sa ” eki, cümleye bazen istek anlamı katabilir. “ Kar ya ğ masa da ya ğ mur ya ğ sa.” Cümlede “se – sa” istek bildirmektedir. Cümleye ko ş ul anlamı katmamı ş tır.  “se – sa ” eki, cümleye bazen istek anlamı katabilir. “ Kar ya ğ masa da ya ğ mur ya ğ sa.” Cümlede “se – sa” istek bildirmektedir. Cümleye ko ş ul anlamı katmamı ş tır.

36 Soru : FL  A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde eylemin gerçekle ş mesi ş arta ba ğ lanmı ş tır? A ) Beni arayınca bulaca ğ ını biliyorsun. B ) Geç kaldı ğ ını ö ğ renince üzüldü. C ) Ö ğ retmen derse girince gürültü kesildi. D ) İş lerimi bir yoluna koyarsam gerisi kolay. Cevap : D  A ş a ğ ıdaki cümlelerin hangisinde eylemin gerçekle ş mesi ş arta ba ğ lanmı ş tır? A ) Beni arayınca bulaca ğ ını biliyorsun. B ) Geç kaldı ğ ını ö ğ renince üzüldü. C ) Ö ğ retmen derse girince gürültü kesildi. D ) İş lerimi bir yoluna koyarsam gerisi kolay. Cevap : D

37 Olasılık B ildiren Cümleler  Geçekle ş mesi mümkün olan bir olayı ya da durumu ifade eden cümlelerdir. Böyle cümlelerde eylem ya da durumun olumlu veya olumsuz sonuçlanabilece ğ i anlamı vardır.  Kesin anlam ta ş ımayan cümlelerdir.  Geçekle ş mesi mümkün olan bir olayı ya da durumu ifade eden cümlelerdir. Böyle cümlelerde eylem ya da durumun olumlu veya olumsuz sonuçlanabilece ğ i anlamı vardır.  Kesin anlam ta ş ımayan cümlelerdir.

38 Olasılık B ildiren Cümleler  Bir durum ya da olay hakkında “tecrübelere” ya da “ sezgiye dayalı” olarak fikir yürütmektir.  Düşüncenin “ gerçekle ş ebilir” ya da “gerçekle ş meyebilir” oluşudur.

39 D ikkat!..  Bir cümleye olasılık anlamı katan unsurlar vardır.  Çoğunlukla olasılık anlamı “ - e bilmek” yardımcı eylemi fiile eklenerek yapılır.  Ayrıca - meli ( - malı ), -ecek ( -acak ) -tır ( -tir ) ekleri de olasılık anlamı taşıyan cümleler kurabilir.  Bir cümleye olasılık anlamı katan unsurlar vardır.  Çoğunlukla olasılık anlamı “ - e bilmek” yardımcı eylemi fiile eklenerek yapılır.  Ayrıca - meli ( - malı ), -ecek ( -acak ) -tır ( -tir ) ekleri de olasılık anlamı taşıyan cümleler kurabilir.

40 Örnek Cümleler Dayım yarın bize gelebilir.” Sesindeki titreme yüzündeki sarılık heyecanından olacak.” Yanındaki Ay ş e’nin karde ş i olmalı. Geç kaldık, vapur kalkmı ş tır.” Ş imdi, annem eve gelmi ş tir.” Bizim memlekete kar ya ğ ıyordur. Dayım yarın bize gelebilir.” Sesindeki titreme yüzündeki sarılık heyecanından olacak.” Yanındaki Ay ş e’nin karde ş i olmalı. Geç kaldık, vapur kalkmı ş tır.” Ş imdi, annem eve gelmi ş tir.” Bizim memlekete kar ya ğ ıyordur.

41 Örnekler  “ Atatürk, 1938’de ölmü ş tür.” cümlesinin anlamında bir kesinlik vardır ; çünkü tarih verilmi ş tir.  Ancak, “ Uçak ş imdi İ zmir’e varmı ş tır.” cümlesinde kesinlik yoktur. Uçak İ zmir’e ula ş mı ş da olabilir, ula ş mamı ş da olabilir.  “ Atatürk, 1938’de ölmü ş tür.” cümlesinin anlamında bir kesinlik vardır ; çünkü tarih verilmi ş tir.  Ancak, “ Uçak ş imdi İ zmir’e varmı ş tır.” cümlesinde kesinlik yoktur. Uçak İ zmir’e ula ş mı ş da olabilir, ula ş mamı ş da olabilir.

42 Örnekler Bugün ya ğ mur ya ğ mayabilir. Tören çoktan yapılmı ş olmalı. Ş imdi Gülhane Parkı’nda yapraklar dökülmü ş, topra ğ ın kokusu etrafı sarmı ş tır. Belki bu olaydan sonra oradan ayrılırız. Bugün ya ğ mur ya ğ mayabilir. Tören çoktan yapılmı ş olmalı. Ş imdi Gülhane Parkı’nda yapraklar dökülmü ş, topra ğ ın kokusu etrafı sarmı ş tır. Belki bu olaydan sonra oradan ayrılırız.

43 E ş itlik B ildiren Cümleler  Kimi cümleler, herhangi bir ş eyin ortadan ya da e ş it biçimde bölündü ğ ü anlamı ta ş ır. Bu tür yargılarda e ş itlik söz konusudur.  Ancak kimi cümlelerde herhangi bir ş eyin ortadan veya e ş it olarak bölünmedi ğ i anlamı vardır ya da e ş itli ğ in oldu ğ una dair herhangi bir ipucu verilmemi ş tir. Bu tür cümleler de e ş itlik söz konusu de ğ ildir  Kimi cümleler, herhangi bir ş eyin ortadan ya da e ş it biçimde bölündü ğ ü anlamı ta ş ır. Bu tür yargılarda e ş itlik söz konusudur.  Ancak kimi cümlelerde herhangi bir ş eyin ortadan veya e ş it olarak bölünmedi ğ i anlamı vardır ya da e ş itli ğ in oldu ğ una dair herhangi bir ipucu verilmemi ş tir. Bu tür cümleler de e ş itlik söz konusu de ğ ildir

44 Örnekler  Harçlıklarını karde ş payı yaparak birkaç gün idare ettiler.  Bir elmayı yarı yarıya payla ş ıp yediler.  Cebindeki paranın yarısını bana verdi.  Sen de Burcu kadar güzelsin.  Sava ş yıllarındaki yoksullu ğ u ben de ya ş adım.  Harçlıklarını karde ş payı yaparak birkaç gün idare ettiler.  Bir elmayı yarı yarıya payla ş ıp yediler.  Cebindeki paranın yarısını bana verdi.  Sen de Burcu kadar güzelsin.  Sava ş yıllarındaki yoksullu ğ u ben de ya ş adım.

45 Y akın Anlamlı Cümleler  Sınavlarda çıkan sorular daha çok cümlenin yakın anlamlısını bulmaya yöneliktir.  Bu tarz sorularda yapılması gereken, cümleleri okuyup yorumlamak, daha sonra da bunların benzer ya da yakın anlamlısını bulmaktır.  Bu tür cümlelerde anlam bakımından tam bir e ş itlik yoktur. İ ki cümle de aynı do ğ rultuda söylenmi ş tir. Aynı dü ş ünceyi iletmek istemi ş tir.  Sınavlarda çıkan sorular daha çok cümlenin yakın anlamlısını bulmaya yöneliktir.  Bu tarz sorularda yapılması gereken, cümleleri okuyup yorumlamak, daha sonra da bunların benzer ya da yakın anlamlısını bulmaktır.  Bu tür cümlelerde anlam bakımından tam bir e ş itlik yoktur. İ ki cümle de aynı do ğ rultuda söylenmi ş tir. Aynı dü ş ünceyi iletmek istemi ş tir.

46 Örnekler  Sanatçı, eserlerini kendi topra ğ ının özsuyu ile beslemelidir.  Sanatçı, eserlerini olu ş tururken halkının kültürel birikiminden faydalanmalıdır.

47 Örnekler  Dil, toplumsal ya ş ayı ş ın bir ürünüdür; ancak dil dü ş ünceyle vardır.  Dil, toplumsal bir olgudur ve dü ş üncenin bir meyvesidir.

48 Örnekler  Hayatta hangi noktaya geldi ğ inizi bilmiyorsanız nereye gidece ğ inizi de bilemezsiniz.  Amacı olmayan insanlar, rüzgarda savrulan tozlara benzerler.  Hayatta hangi noktaya geldi ğ inizi bilmiyorsanız nereye gidece ğ inizi de bilemezsiniz.  Amacı olmayan insanlar, rüzgarda savrulan tozlara benzerler.

49 Örnekler  E ğ er hayat bir yolsa, her zaman yoku ş yukarı giden bir yoldur.  Hayatı boyunca insano ğ lunun önüne hep zorluklar çıkar.  E ğ er hayat bir yolsa, her zaman yoku ş yukarı giden bir yoldur.  Hayatı boyunca insano ğ lunun önüne hep zorluklar çıkar.

50 Örnekler  Aklınızın süzgecinden geçmeyen sözler hep sizi yaralar.  Akla ve sa ğ duyuya dayanmadan konu ş uyorsanız ba ş ınız a ğ rıyacak demektir.  Aklınızın süzgecinden geçmeyen sözler hep sizi yaralar.  Akla ve sa ğ duyuya dayanmadan konu ş uyorsanız ba ş ınız a ğ rıyacak demektir.

51 Örnekler  Edebiyat toplumun aynasıdır.  Toplumsal hayatı edebiyat yansıtır.

52 Soru : LGS  “ Ona güvendi ğ im için dediklerine kandım.” cümlesine anlamca en yakın olan cümle a ş a ğ ıdakilerden hangisidir? A ) Yaptı ğ ım hatanın sorumlusu odur. B ) Bunun iyi niyetinden hiç ş üphe etmedim. C ) Ona güvenmekle hata ettim. D ) Güvendi ğ im da ğ lara karlar ya ğ mı ş tı. CEVAP : C

53 K ar ş ıla ş tırma B ildiren Cümleler  İ ki veya daha fazla varlık arasındaki benzerlik farklılık üstünlük gibi durumları belirtmek ve ifade etmek özelli ğ i ta ş ıyan cümlelerdir.

54 K ar ş ıla ş tırma B ildiren Cümleler  Bu cümleleri olu ş turmak için : göre daha kadar en gibi çok fazla gibi edatlar kullanılır.  Bu cümleleri olu ş turmak için : göre daha kadar en gibi çok fazla gibi edatlar kullanılır.

55 K ar ş ıla ş tırma B ildiren Cümleler  “ Bugün hava dünden daha so ğ uk.”  “ Senin kadar titiz birini görmedim.”  “ Sınıfın en çalı ş kanı Ahmet’tir.”  “ Kar ş ı takıma göre biz daha iyi oynuyoruz.”  “ Hiçbir ş iiri bu kadar be ğ enmemi ş tim.”  “ Bu ö ğ retmenimiz di ğ erine göre daha iyi anlatıyor.”  “ Özlemeyi kimse benden daha iyi bilemez.  “ Bugün hava dünden daha so ğ uk.”  “ Senin kadar titiz birini görmedim.”  “ Sınıfın en çalı ş kanı Ahmet’tir.”  “ Kar ş ı takıma göre biz daha iyi oynuyoruz.”  “ Hiçbir ş iiri bu kadar be ğ enmemi ş tim.”  “ Bu ö ğ retmenimiz di ğ erine göre daha iyi anlatıyor.”  “ Özlemeyi kimse benden daha iyi bilemez.

56 N eden – Sonuç İ lgisi B ulunan Cümleler  Cümlede yargılardan biri di ğ erinin gerçekle ş mesine neden oluyorsa bu cümleler arasında neden – sonuç ili ş kisi vardır. Yani bir olayı, bir durumu nedeniyle birlikte vermektir.  Cümlede yargılardan biri di ğ erinin gerçekle ş mesine neden oluyorsa bu cümleler arasında neden – sonuç ili ş kisi vardır. Yani bir olayı, bir durumu nedeniyle birlikte vermektir.

57 N eden ( Sebep ) – Sonuç İ li ş kisi  Böyle cümlelerde ;  “ niçin – neden – hangi sebeple” sorularının cevabı vardır.  Bazen de cümleye ;  “ – den, - dikçe, - ince” eklerle neden – sonuç anlamı katılır.  Böyle cümlelerde ;  “ niçin – neden – hangi sebeple” sorularının cevabı vardır.  Bazen de cümleye ;  “ – den, - dikçe, - ince” eklerle neden – sonuç anlamı katılır.

58 D ikkat!..  Neden – sonuç bildiren cümlelerde : Y an yargılar “ neden ” i T emel yargılar ise “ sonuç ” u bildirirler. Adresi bulamadı ğ ımız için geç kaldık.” neden sonuç ( Yan Yargı ) ( Temel Yargı )  Neden – sonuç bildiren cümlelerde : Y an yargılar “ neden ” i T emel yargılar ise “ sonuç ” u bildirirler. Adresi bulamadı ğ ımız için geç kaldık.” neden sonuç ( Yan Yargı ) ( Temel Yargı )

59 D ikkat!..  - den, - dan ekiyle de neden – sonuç ili ş kisi kurulabilir. “ Adresi bulamadı ğ ımız dan geç kaldık.” “ Yoruldu ğ un dan çalı ş mayı bıraktı.”  - den, - dan ekiyle de neden – sonuç ili ş kisi kurulabilir. “ Adresi bulamadı ğ ımız dan geç kaldık.” “ Yoruldu ğ un dan çalı ş mayı bıraktı.”

60 D ikkat!..  “ çünkü, demek ki ” gibi ba ğ laçlarla da neden – sonuç ili ş kisi kurulabilir Uyarı Ba ğ laçlarla kuruldu ğ u zaman “sonuç” cümlesi ba ş ta, “ gerekçesi ” sonda olur.  “ çünkü, demek ki ” gibi ba ğ laçlarla da neden – sonuç ili ş kisi kurulabilir Uyarı Ba ğ laçlarla kuruldu ğ u zaman “sonuç” cümlesi ba ş ta, “ gerekçesi ” sonda olur.

61 N eden ( Sebep ) – Sonuç İ li ş kisi  “Sınavı kazanamadı ; çünkü çok az çalı ş tı.” sonuç neden ( sebep )  “ Sabah derse gelemedi ; demek ki uyanamadı.” sonuç neden ( sebep )  “Sınavı kazanamadı ; çünkü çok az çalı ş tı.” sonuç neden ( sebep )  “ Sabah derse gelemedi ; demek ki uyanamadı.” sonuç neden ( sebep )

62 Örnek Cümleler “ Kampanyayı kaçırdı ğ ı için çok üzülmü ş tü.” neden sonuç “ Sivrisineklerin çoklu ğ un dan gözüme uyku girmedi.” neden sonuç “ Pencerenin açılması yla ka ğ ıtlar etrafa yayıldı.” neden sonuç “ Kampanyayı kaçırdı ğ ı için çok üzülmü ş tü.” neden sonuç “ Sivrisineklerin çoklu ğ un dan gözüme uyku girmedi.” neden sonuç “ Pencerenin açılması yla ka ğ ıtlar etrafa yayıldı.” neden sonuç

63 Soru : LGS 1. Birkaç saat için izin almaya de ğ mez. 2. Bunu senden sakladı ğ ım için üzgünüm. 3. Ona güvenmedi ğ in için sana çok kızıyor. 4. Karar vermek için henüz çok erken. “ İ çin” sözcü ğ ü, yukarıdaki cümlelerin hangilerinde neden – sonuç ili ş kisi kurmu ş tur? A ) 1 – 2 B ) 1 – 4 C ) 2 – 3 D ) 3 – 4 Cevap : C / 2 – 3 1. Birkaç saat için izin almaya de ğ mez. 2. Bunu senden sakladı ğ ım için üzgünüm. 3. Ona güvenmedi ğ in için sana çok kızıyor. 4. Karar vermek için henüz çok erken. “ İ çin” sözcü ğ ü, yukarıdaki cümlelerin hangilerinde neden – sonuç ili ş kisi kurmu ş tur? A ) 1 – 2 B ) 1 – 4 C ) 2 – 3 D ) 3 – 4 Cevap : C / 2 – 3

64 Amaç İ li ş kisi Ta ş ıyan Cümleler  Bir eylem, amaç için yapılıyorsa o cümlede amaç ili ş kisi vardır.  Bu tür cümlelerde eylemin hangi amaca ba ğ lı olarak yapıldı ğ ı belirtilir.  Cümlelere amaç anlamını “ için”, “ üzere”, “ diye” gibi edatlar verir.  Bir eylem, amaç için yapılıyorsa o cümlede amaç ili ş kisi vardır.  Bu tür cümlelerde eylemin hangi amaca ba ğ lı olarak yapıldı ğ ı belirtilir.  Cümlelere amaç anlamını “ için”, “ üzere”, “ diye” gibi edatlar verir.

65 Örnekler “ Sorunlarımızı konu ş arak halledelim diye buraya geldim.” “ İş e gitmek üzere yola çıktım.” “ Sesinizi duymak için telefon ettim.” “ Ders çalı ş mak için kütüphaneye gittim.” “ Sorunlarımızı konu ş arak halledelim diye buraya geldim.” “ İş e gitmek üzere yola çıktım.” “ Sesinizi duymak için telefon ettim.” “ Ders çalı ş mak için kütüphaneye gittim.”

66 Uyarı 1  Bu tür cümlelerde geçen edatların ( için, üzere, diye ) yerine “ amacıyla ” sözcü ğ ü kullanılabilir.  “ Sizi mutlu etmek için her ş eyi yaptım.” amaç sonuç  “ Sizi mutlu etmek amacıyla her ş eyi yaptım.” amaç sonuç  Bu tür cümlelerde geçen edatların ( için, üzere, diye ) yerine “ amacıyla ” sözcü ğ ü kullanılabilir.  “ Sizi mutlu etmek için her ş eyi yaptım.” amaç sonuç  “ Sizi mutlu etmek amacıyla her ş eyi yaptım.” amaç sonuç

67 Uyarı 2  - e durum eki de cümleye amaç ili ş kisi katmaktadır.  “ Sizi ziyaret etmek için geldim.” amaç sonuç  “ Sizi ziyaret etmey e geldim.” amaç sonuç

68 A ş amalı D urum Anlatan Cümleler  Bir durumun giderek artması veya giderek azalması ya da bir durumdan ba ş ka bir duruma geçi ş i bildiren cümlelerdir.  Bir durumun giderek artması veya giderek azalması ya da bir durumdan ba ş ka bir duruma geçi ş i bildiren cümlelerdir.

69 Örnekler “Çalı ş ma ş artlarımız her geçen gün kötüye gidiyor.” “ Babam her geçen gün iyile ş iyor.” “ Hava giderek bozdu, kar ya ğ dı.” “ Dı ş borçlarımız katlanarak büyüyor.” “ Tarlalar sulanıyor, sulandıkça bu ğ dayların boyu yükseliyor.

70 K inayeli Cümleler  Bir gerçe ğ i etkili anlatmak için sözün zıt manasını içerebilecek bir ş ekilde kullanılmasına “ kinaye” denir.  Bu ş ekilde kullanılan cümlelere de kinayeli cümleler denir.  Bir gerçe ğ i etkili anlatmak için sözün zıt manasını içerebilecek bir ş ekilde kullanılmasına “ kinaye” denir.  Bu ş ekilde kullanılan cümlelere de kinayeli cümleler denir.

71 Örnek Cümleler Karısını çok sevdi ğ i, eve sürekli geç gelmesinden anla ş ılıyor. Kanser hastalıklarının artması, gıdalarımızın ne kadar do ğ al ; ya ş am ş artlarımızın ne kadar sa ğ lıklı oldu ğ unu çok iyi gösteriyor. E ğ itimin bütün sorunlarını ö ğ retmenlere yükleyelim, böylece sorunu kısa yoldan çözelim. Karısını çok sevdi ğ i, eve sürekli geç gelmesinden anla ş ılıyor. Kanser hastalıklarının artması, gıdalarımızın ne kadar do ğ al ; ya ş am ş artlarımızın ne kadar sa ğ lıklı oldu ğ unu çok iyi gösteriyor. E ğ itimin bütün sorunlarını ö ğ retmenlere yükleyelim, böylece sorunu kısa yoldan çözelim.

72 S item B ildiren Cümleler  Bir durum kar ş ısında ho ş nutsuzluk bildiren cümlelerdir.  Sözü ya da hareketleriyle, birinin, bir kimseyi kırdı ğ ını, üzdü ğ ünü veya gücendirdi ğ ini öfkelenmeden dile getiren cümleler sitem anlatımlı; sözü söyleyenin bir ki ş iye kızdı ğ ını anlatan cümlelerse kızgınlık anlamlı cümlelerdir.  Bir durum kar ş ısında ho ş nutsuzluk bildiren cümlelerdir.  Sözü ya da hareketleriyle, birinin, bir kimseyi kırdı ğ ını, üzdü ğ ünü veya gücendirdi ğ ini öfkelenmeden dile getiren cümleler sitem anlatımlı; sözü söyleyenin bir ki ş iye kızdı ğ ını anlatan cümlelerse kızgınlık anlamlı cümlelerdir.

73 Örnek Cümleler İ nsan dostlarını hiç arayıp sormaz mı? Alaca ğ ı olsun ; buralara kadar geldi, bize u ğ ramadı. İ nsan sevdi ğ inden bunları üstün tutar mı? Her hafta sonu toplanıp kıra gidersiniz de beni ça ğ ırmazsınız. İ nsan, kendisine bunca eme ğ i geçen insanı bir kere de olsa arayıp sorar. İ nsan dostlarını hiç arayıp sormaz mı? Alaca ğ ı olsun ; buralara kadar geldi, bize u ğ ramadı. İ nsan sevdi ğ inden bunları üstün tutar mı? Her hafta sonu toplanıp kıra gidersiniz de beni ça ğ ırmazsınız. İ nsan, kendisine bunca eme ğ i geçen insanı bir kere de olsa arayıp sorar.

74 Azımsama v e K üçümseme B ildiren Cümleler  Var olanları yeterli görmeme, az görme ve nitelik bakımından de ğ er ve önem vermeme, küçük görme anlamlarını ifade eden cümlelerdir.  Var olanları yeterli görmeme, az görme ve nitelik bakımından de ğ er ve önem vermeme, küçük görme anlamlarını ifade eden cümlelerdir.

75 Örnek Cümleler Bu ay yalnız iki gün çalı ş mı ş. ( Azımsama ) Bülent mi yapacak bu soruyu inanmam. ( K üçümseme Bu kadar parayla tatile mi çıkılır! ( Azımsama ) Bu kadar satı ş ı yeterli görmüyoruz. ( Azımsama ) Böyle bir senaryoyu çocuklar da yazar. ( K üçümseme ) Çok gördük böyle vatanseverleri! ( K üçümseme ) Birkaç madalya aldı diye kendine ne zannediyor? ( K üçümseme ) Bu ay yalnız iki gün çalı ş mı ş. ( Azımsama ) Bülent mi yapacak bu soruyu inanmam. ( K üçümseme Bu kadar parayla tatile mi çıkılır! ( Azımsama ) Bu kadar satı ş ı yeterli görmüyoruz. ( Azımsama ) Böyle bir senaryoyu çocuklar da yazar. ( K üçümseme ) Çok gördük böyle vatanseverleri! ( K üçümseme ) Birkaç madalya aldı diye kendine ne zannediyor? ( K üçümseme )

76 Ön Y argı ( P e ş in H üküm ) İ çeren Cümleler  Ön yargı, sonuçla ilgili pe ş in hükümlü olmaktır. Önceden karar vermektir. Bir olay ya da ki ş iyle ilgili edindi ğ imiz olumlu veya olumsuz yargılardır.  Bir eylem henüz sonuçlanmadan, o eylemin nasıl sonuçlanaca ğ ı konusunda fikir yürüten cümlelerdir.  Ön yargı, sonuçla ilgili pe ş in hükümlü olmaktır. Önceden karar vermektir. Bir olay ya da ki ş iyle ilgili edindi ğ imiz olumlu veya olumsuz yargılardır.  Bir eylem henüz sonuçlanmadan, o eylemin nasıl sonuçlanaca ğ ı konusunda fikir yürüten cümlelerdir.

77 Örnek Cümleler Kitabınızı kimse almaz. Eminim ilkö ğ retim müfredatı yakında yine de ğ i ş ir. Doktor olunca bizi hepten unutursun sen. Bizi görür görmez yine ba ğ ırıp ça ğ ıracak. Bu kafayla bir baltaya sap olamaz o. Haberi, bahsetti ğ in televizyon kanalı vermi ş se kesinlikle yalandır. Bu soruyu kimse çözemez. Kitabınızı kimse almaz. Eminim ilkö ğ retim müfredatı yakında yine de ğ i ş ir. Doktor olunca bizi hepten unutursun sen. Bizi görür görmez yine ba ğ ırıp ça ğ ıracak. Bu kafayla bir baltaya sap olamaz o. Haberi, bahsetti ğ in televizyon kanalı vermi ş se kesinlikle yalandır. Bu soruyu kimse çözemez.

78 Öneri B ildiren Cümleler  Çözüm bulmak amacıyla bir konuda ileri sürülen dü ş ünce ve teklifleri içeren cümlelerdir.  Bir sorunu çözmek, herhangi bir konuda yol gösterip bilgi ve fikir vermek amacıyla, öne sürülen görü ş ü, dü ş ünceyi ve teklifi içeren cümlelere öneri bildiren cümleler denir.  Öneri; bir sorunun çözülmesi, bir eksikli ğ in giderilmesi için yapılması gerekeni belirten ki ş isel dü ş üncedir.  “ Tavsiye, ö ğ üt, duruma göre” önerinin yerinde kullanılabilir.  Çözüm bulmak amacıyla bir konuda ileri sürülen dü ş ünce ve teklifleri içeren cümlelerdir.  Bir sorunu çözmek, herhangi bir konuda yol gösterip bilgi ve fikir vermek amacıyla, öne sürülen görü ş ü, dü ş ünceyi ve teklifi içeren cümlelere öneri bildiren cümleler denir.  Öneri; bir sorunun çözülmesi, bir eksikli ğ in giderilmesi için yapılması gerekeni belirten ki ş isel dü ş üncedir.  “ Tavsiye, ö ğ üt, duruma göre” önerinin yerinde kullanılabilir.

79 Örnek Cümleler Hamur türü yiyecekleri azaltmanızda fayda var. İ sterseniz ürünleri evinize teslim edelim. Çocukların yanında sigara içmezseniz iyi olur. Bu gece bizde kalabilirsiniz. Daha kısa ifadeler kullanırsanız iyi olur. Kitabın sonuna birkaç güzel ş iir eklenmesi güzel olabilirdi. Ders çalı ş ırken yüksek sesle müzik dinlememelisiniz. Hamur türü yiyecekleri azaltmanızda fayda var. İ sterseniz ürünleri evinize teslim edelim. Çocukların yanında sigara içmezseniz iyi olur. Bu gece bizde kalabilirsiniz. Daha kısa ifadeler kullanırsanız iyi olur. Kitabın sonuna birkaç güzel ş iir eklenmesi güzel olabilirdi. Ders çalı ş ırken yüksek sesle müzik dinlememelisiniz.

80 B e ğ enme – Takdir Etme  Bir ş ey hakkında olumlu dü ş ünmek, onu güzel bulmak, onu takdir etmektir.  Herhangi bir ş eye yönelik be ğ eniyi, övgüyü dile getiren cümlelerdir.  Bir ş ey hakkında olumlu dü ş ünmek, onu güzel bulmak, onu takdir etmektir.  Herhangi bir ş eye yönelik be ğ eniyi, övgüyü dile getiren cümlelerdir.

81 Örnek Cümleler Son kaseti çok güzel olmu ş. Çocuk dedi ğ in böyle akıllı olur. Romanın dili çok etkileyici ve zarif. Çe ş me harika bir tatil beldesi. Bozkırın ortasında açılmı ş sapsarı bir çiçektir bu ş iirler. Son kaseti çok güzel olmu ş. Çocuk dedi ğ in böyle akıllı olur. Romanın dili çok etkileyici ve zarif. Çe ş me harika bir tatil beldesi. Bozkırın ortasında açılmı ş sapsarı bir çiçektir bu ş iirler.

82 Özlem Anlatan Cümleler  Geçmi ş e ait güzel anların, ortamların, duyguların depre ş mesi, ortaya çıkması, hatırlanmasıdır. Anadolu’daki günlerim gözümde tütüyor. Eski ramazanlar ne güzeldi. Gençli ğ imdeki gibi kedersiz olsam. O eski ekmeklerin tadı nerde ş imdi?  Geçmi ş e ait güzel anların, ortamların, duyguların depre ş mesi, ortaya çıkması, hatırlanmasıdır. Anadolu’daki günlerim gözümde tütüyor. Eski ramazanlar ne güzeldi. Gençli ğ imdeki gibi kedersiz olsam. O eski ekmeklerin tadı nerde ş imdi?

83 Abartma Anlatan Cümleler  Bir kavramı, durumu oldu ğ undan az veya fazla göstermeye abartma denir.  Meydanda i ğ ne atsanız yere dü ş mezdi.  Ay kadar beyaz güne ş kadar parlaktı yar.  Da ğ gibi adamdı benim babam.  Seni dünyalar kadar seviyorum.  Bir ah çeksem kar ş ıki da ğ lar yıkılır.  Bir kavramı, durumu oldu ğ undan az veya fazla göstermeye abartma denir.  Meydanda i ğ ne atsanız yere dü ş mezdi.  Ay kadar beyaz güne ş kadar parlaktı yar.  Da ğ gibi adamdı benim babam.  Seni dünyalar kadar seviyorum.  Bir ah çeksem kar ş ıki da ğ lar yıkılır.

84 D e ğ erlendirme İ fade E den Cümleler  Daha çok sanat, edebiyat eserleri ve sanatçı ile ilgili yapılan ele ş tirilerin yer aldı ğ ı cümlelerdir.  De ğ erlendirme özelli ğ i ta ş ıyan cümlelerde anlatıcı; bir yapıt, bir sanatçı, bir olayla ilgili olumlu ya da olumsuz belirlemeleri anlatır.  Daha çok sanat, edebiyat eserleri ve sanatçı ile ilgili yapılan ele ş tirilerin yer aldı ğ ı cümlelerdir.  De ğ erlendirme özelli ğ i ta ş ıyan cümlelerde anlatıcı; bir yapıt, bir sanatçı, bir olayla ilgili olumlu ya da olumsuz belirlemeleri anlatır.

85 Örnek Cümleler Bu romanlar, kırsal kesimde ya ş ayan insanların hayat öykülerini çarpıcı bir tarzda anlatıyor. ( Bu cümlede romanlarla ve onların i ş ledi ğ i konularla ilgili bir de ğ erlendirme yapılmı ş tır. ) Anadolu kadını, ruhundaki inceli ğ i ve asaleti bu kilim motiflerine ba ş arılı bir ş ekilde i ş lemi ş. ( Kilimlerin motifleri ve Anadolu kadını hakkında bir de ğ erlendirme yapılmı ş tır. ) Bu romanlar, kırsal kesimde ya ş ayan insanların hayat öykülerini çarpıcı bir tarzda anlatıyor. ( Bu cümlede romanlarla ve onların i ş ledi ğ i konularla ilgili bir de ğ erlendirme yapılmı ş tır. ) Anadolu kadını, ruhundaki inceli ğ i ve asaleti bu kilim motiflerine ba ş arılı bir ş ekilde i ş lemi ş. ( Kilimlerin motifleri ve Anadolu kadını hakkında bir de ğ erlendirme yapılmı ş tır. )

86 Üslupla İ lgili İ fadeler Ta ş ıyan Cümleler  Yazarın eserinde takip etti ğ i, kullandı ğ ı anlatı ş biçimine üslup denir.  Bir eserin dil ve anlatım özellikleridir üslup …  Herhangi bir metne yöneltti ğ imiz “ N asıl anlatılmı ş ? " sorusuna dil ve anlatımla ilgili bir yanıt alırız ve aldı ğ ımız bu yanıt, yazarın üslubunu ortaya koyar

87 D ikkat!..  Bir sanat eseri için;  “ Y azar ne / neyi anlatıyor?” sorusu “konuyu” “ Y azar konuyu nasıl anlatıyor?” sorusu ise “ üslubu” verir.

88 Örnek Cümleler Ş air, ş iirlerinin anlamını söz sanatlarıyla bo ğ mamı ş, yalın bir dil, sade bir anlatım kullanmı ş. Ş air, ş iirlerinin anlatımını nasıl sa ğ lamı ş ? Yalın bir dil, sade bir anlatım kullanarak sa ğ lamı ş. Yazar, romanlarındaki kahramanları ş i v eleriyle konu ş turmu ş tur. Nasıl konu ş turmu ş ? / Ş iveleriyle ( Üslup ) Ş air, ş iirlerinin anlamını söz sanatlarıyla bo ğ mamı ş, yalın bir dil, sade bir anlatım kullanmı ş. Ş air, ş iirlerinin anlatımını nasıl sa ğ lamı ş ? Yalın bir dil, sade bir anlatım kullanarak sa ğ lamı ş. Yazar, romanlarındaki kahramanları ş i v eleriyle konu ş turmu ş tur. Nasıl konu ş turmu ş ? / Ş iveleriyle ( Üslup )

89 Örnekler Yazar, soyut kavramları sembollerle ifade etmi ş, adeta sözcüklerle resim yapmı ş tır. İ lk kitabında H alk edebiyatı ifadeleriyle yazdı ğ ı küçük ş iirleri yer almı ş tır. K ısa v e özlü bir anlatım, de v rik cümleler, eserine en belirgin özelli ğ idir Yazar, soyut kavramları sembollerle ifade etmi ş, adeta sözcüklerle resim yapmı ş tır. İ lk kitabında H alk edebiyatı ifadeleriyle yazdı ğ ı küçük ş iirleri yer almı ş tır. K ısa v e özlü bir anlatım, de v rik cümleler, eserine en belirgin özelli ğ idir

90 Y akınma İ fade Eden Cümleler  Herhangi bir durumdan dert yanma, ş ikayette bulunma, sızlanma ifade eden cümlelerdir. Yetenekli ama, ş u derslerine de bir çalı ş sa1 Bir millet bu kadar duyarsız olamaz. Ah o ukalalı ğ ı da olmasa ! Sözümü bir dinlese ! Haftada 10 milyon veriyorum da be ğ enmiyor.

91 Çaresizlik İ fade Eden Cümleler  Bir olay veya durum kar ş ısında aciz kalma bir ş ey yapamama durumunu ifade eder. Yangın bütün binayı sardı. Elimiz kolumuz ba ğ lı seyrettik manzarayı. Adam göz göre göre öldü. Donup kaldım oracıkta, ellerim önüme dü ş tü.  Bir olay veya durum kar ş ısında aciz kalma bir ş ey yapamama durumunu ifade eder. Yangın bütün binayı sardı. Elimiz kolumuz ba ğ lı seyrettik manzarayı. Adam göz göre göre öldü. Donup kaldım oracıkta, ellerim önüme dü ş tü.

92 U yarı Bildiren Cümleler  Bir konuyla ilgili olarak insanları ikaz etme, onlara uyarılarda bulunma ifade eden cümlelerdir. Burada denize girilmez. Kapıya gelen üniformalı ki ş ilere dikkat edin. Davranı ş larını gözden geçirirsen iyi olur.  Bir konuyla ilgili olarak insanları ikaz etme, onlara uyarılarda bulunma ifade eden cümlelerdir. Burada denize girilmez. Kapıya gelen üniformalı ki ş ilere dikkat edin. Davranı ş larını gözden geçirirsen iyi olur.

93 K ızgınlık ( Ö fke ) İ fade Eden Cümleler  Duygu ve dü ş üncelerini olumsuz bir ş ekilde dı ş a yansıtma, sert bir üslup takınma durumudur. Allah sizi kahretsin ! Böyle olur mu karde ş im ! Hayır, istemiyorum ! Ş imdi ona gösteririm !  Duygu ve dü ş üncelerini olumsuz bir ş ekilde dı ş a yansıtma, sert bir üslup takınma durumudur. Allah sizi kahretsin ! Böyle olur mu karde ş im ! Hayır, istemiyorum ! Ş imdi ona gösteririm !

94 H ayıflanma Anlamı V eren Cümleler  Kaçırılan bir fırsattan dolayı üzülmek, yerinmek v e acınmak hayıflanma olarak de ğ erlendirilir. Babamı ömrünün son yıllarında çok üzdüm. Ş imdi ona yanıyorum. Kapımıza gelen kısmeti aya ğ ımızla teptik. Güne ş tutulması olayını nasıl kaçırırım! Can dostum bize gelmi ş, benim haberim olmamı ş.  Kaçırılan bir fırsattan dolayı üzülmek, yerinmek v e acınmak hayıflanma olarak de ğ erlendirilir. Babamı ömrünün son yıllarında çok üzdüm. Ş imdi ona yanıyorum. Kapımıza gelen kısmeti aya ğ ımızla teptik. Güne ş tutulması olayını nasıl kaçırırım! Can dostum bize gelmi ş, benim haberim olmamı ş.

95 V arsayım Bildiren Cümleler  Henüz gerçekle ş memi ş bir olayı, gerçekle ş mi ş gibi kabul ederek bunun üzerine bir hüküm veren cümlelerdir.  Bir olayın, bir durumun bir an için gerçekle ş mi ş oldu ğ unu dü ş ünmektir.  Var olmayan bir ş eyi var gibi göstermektir.  Henüz gerçekle ş memi ş bir olayı, gerçekle ş mi ş gibi kabul ederek bunun üzerine bir hüküm veren cümlelerdir.  Bir olayın, bir durumun bir an için gerçekle ş mi ş oldu ğ unu dü ş ünmektir.  Var olmayan bir ş eyi var gibi göstermektir.

96 D ikkat!  Varsayım anlamı; diyelim ki, tut ki, varsayalım, farz edelim, kabul edelim ki gibi ifadelerle sa ğ lanır.  Varsayım anlamı; diyelim ki, tut ki, varsayalım, farz edelim, kabul edelim ki gibi ifadelerle sa ğ lanır.

97 Örnekler Farz et ki da ğ ın zirvesindesin. O adamlar tut ki seni desteklemedi. Diyelim ki zengin oldun, ne yaparsın? Farz et ki yolda kaldınız. Varsayalım bizimle gelmediler. Kabul edelim ki sınavı kazanamadın, üzülür müsün? Farz et ki da ğ ın zirvesindesin. O adamlar tut ki seni desteklemedi. Diyelim ki zengin oldun, ne yaparsın? Farz et ki yolda kaldınız. Varsayalım bizimle gelmediler. Kabul edelim ki sınavı kazanamadın, üzülür müsün?

98 Ele ş tiri ( Tenkit )  Bir insanı, bir eseri, bir konuyu do ğ ru veya yanlı ş olumlu veya olumsuz yönlerini ele alıp incelemektir.  Eseri ya da yazarı her yönüyle de ğ erlendirmek amacıyla yazılan yazılardır.  Ele ş tiriden anla ş ılan olumsuzlukların yıkıcı olması de ğ il, yapıcı olmasıdır.  Yani bir edebi eserin ya da yazarın daha mükemmele ula ş ması için yapılan yönlendirmelerdir  Bir insanı, bir eseri, bir konuyu do ğ ru veya yanlı ş olumlu veya olumsuz yönlerini ele alıp incelemektir.  Eseri ya da yazarı her yönüyle de ğ erlendirmek amacıyla yazılan yazılardır.  Ele ş tiriden anla ş ılan olumsuzlukların yıkıcı olması de ğ il, yapıcı olmasıdır.  Yani bir edebi eserin ya da yazarın daha mükemmele ula ş ması için yapılan yönlendirmelerdir

99 Örnekler Okula zamanında gelmiyorsun, gelsen de çalı ş mıyorsun. Roman toplumsal konuları ele almı ş ; fakat dil pürüzleri ayıklanmamı ş. Bu öyküde ş iirsel bir anlatım göremedim. Yazar, eserinde Ankara’yı ayrıntılarıyla anlatmamı ş. Okula zamanında gelmiyorsun, gelsen de çalı ş mıyorsun. Roman toplumsal konuları ele almı ş ; fakat dil pürüzleri ayıklanmamı ş. Bu öyküde ş iirsel bir anlatım göremedim. Yazar, eserinde Ankara’yı ayrıntılarıyla anlatmamı ş.

100 Tanım Cümleleri  Tanımlama; bir kavramı, bir durumu nitelik ve özellikleriyle belirleme, i ş levini gösterme ya da onu benzerlerinden ayıran ayırıcı yönlerini göstermeye denir.  Bu amaçla kurulan cümlelere de tanım cümlesi denir. Bir kavramın, bir varlı ğ ın anlatıldı ğ ı cümleye " B u nedir?", " B u ş ey nedir?" sorusunu yöneltti ğ imizde yanıt alabiliyorsak bu cümle bir tanım cümlesidir.  Tanımlama; bir kavramı, bir durumu nitelik ve özellikleriyle belirleme, i ş levini gösterme ya da onu benzerlerinden ayıran ayırıcı yönlerini göstermeye denir.  Bu amaçla kurulan cümlelere de tanım cümlesi denir. Bir kavramın, bir varlı ğ ın anlatıldı ğ ı cümleye " B u nedir?", " B u ş ey nedir?" sorusunu yöneltti ğ imizde yanıt alabiliyorsak bu cümle bir tanım cümlesidir.

101 D ikkat!..  Bir kavramın, bir varlı ğ ın anlatıldı ğ ı cümleye " B u nedir?", " B u ş ey nedir?" sorusunu yöneltti ğ imizde yanıt alabiliyorsak bu cümle bir tanım cümlesidir.  Tanım cümlesi, nesnel ya da öznel nitelik ta ş ıyabilir.

102 Örnekler Roman, olmu ş ya da olabilecek olayları anlatan uzun bir edebiyat eseridir. Sanatsal yaratımın temeli, do ğ ayı taklit etmek de ğ il, yeniden biçimlendirmektir. Roman, olmu ş ya da olabilecek olayları anlatan uzun bir edebiyat eseridir. Sanatsal yaratımın temeli, do ğ ayı taklit etmek de ğ il, yeniden biçimlendirmektir.

103 Örnekler Buz suyun donmu ş halidir. ( Nesnel ) A ş k, sevgilerin en güçlüsüdür. (Öznel ) Ş iir, duygu ve dü ş üncelerin billurdan kelimeler haline gelmesidir. ( Öznel tanım ) Sıfat; isimleri çe ş itli yönlerden niteleyen ya da belirten kelimelerdir. ( Nesnel tanım) Buz suyun donmu ş halidir. ( Nesnel ) A ş k, sevgilerin en güçlüsüdür. (Öznel ) Ş iir, duygu ve dü ş üncelerin billurdan kelimeler haline gelmesidir. ( Öznel tanım ) Sıfat; isimleri çe ş itli yönlerden niteleyen ya da belirten kelimelerdir. ( Nesnel tanım)


"Türkçe Cümlede Anlam. Cümlenin Yorumu  Cümle :  Bir duyguyu, bir dü ş ünceyi, bir eylemi, bir olayı kesin bir yargı halinde anlatan sözcük toplulu ğ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları