Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 1 MİKRO-İKTİSAT Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 1 MİKRO-İKTİSAT Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol."— Sunum transkripti:

1 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 1 MİKRO-İKTİSAT Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol

2 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 2 Tartışılacak Konular Tekelci Rekabet Oligopol Fiyat Rekabeti Rekabete karşı Birleşme: Mahkum Açmazı

3 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 3 Tartışılacak Konular Mahkum Açmazının Oligopol Fiyatlaması Açısından Önemi Kartel

4 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 4 Tekelci Rekabet Tekelci rekabet piyasaları tam rekabet piyasalarına şu iki açıdan benzerler: (1) piyasada çok sayıda firma vardır ve (2) piyasaya girişin önünde engeller yoktur. Fakat tam rekabet piyasasından farklılaştırılmış ürün üretilmesi bakımından ayrılır.

5 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 5 Tekelci Rekabet Özellikleri 1)Çok sayıda firma 2)Serbest giriş-çıkış 3)Farklılaştırılmış Ürün (kalite, görünüm veya marka aşinalığı bakımından farklı), fakat hala ürün ikame edilebilir.

6 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 6 Tekelci Rekabet Firmaların tekel gücü büyük ölçüde firmanın ürününü rakip firmalarınkinden farklılaştırma derecesine bağlıdır. Ürün farklılaştırması arttıkça malın talep esnekliği düşecek ve fiyat yükselecektir. Tekelci rekabete örnek piyasalar: Diş macunu Sabun ve deterjan sanayi

7 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 7 Tekelci Rekabet Tekelci Rekabet Piyasasını Yaratan Özellikler Tekelci Rekabetin 2 Çarpıcı Özelliği Vardır:  Firmalar farklılaştırılmış fakat ikamesi yüksek ürünler satarak rekabet eder (talebin çapraz esnekliği oldukça yüksek fakat sonsuz değil)  Piyasaya giriş-çıkış serbesttir.

8 Kısa ve Uzun Dönemde Tekelci Rekabet Piyasasındaki Firmanın Dengesi Miktar $/Q Miktar $/Q MC AC MC AC D SR MR SR D LR MR LR Q SR P SR Q LR P LR Kısa DönemUzun Dönem

9 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 9 Gözlemler (Kısa-Dönem) Tekelde olduğu gibi tekelci rekabette firma negatif eğimli talep eğrileriyle çalışırlar. (mal farklılaştırmasından dolayı) İkameden dolayı talep oldukça esnektir MR < P MR = MC iken karlar maksimum olur. P>AC olduğu için kar pozitiftir. Kısa ve Uzun Dönemde Tekelci Rekabet Piyasasındaki Firmanın Dengesi

10 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 10 Ancak Uzun Dönemde: Pozitif kar yeni firmaları çeker, giriş engeli olmadığı için yeni firmalar endüstriye girer. Eski firmaların talebi D LR ’ye düşer. Firmanın çıktı ve fiyat düzeyi düşer Uzun dönemde AC eğrisi Talebe teğet olacağı için (P = AC), firmanın ekonomik karı sıfır olacaktır. Kısa ve Uzun Dönemde Tekelci Rekabet Piyasasındaki Firmanın Dengesi

11 Net Kayıp Deadweight loss MCAC Tam Rekabet ve Tekelci Rekabet Piyasasının Karşılaştırılması $/Q Miktar $/Q D = MR QCQC PCPC MCAC D LR MR LR Q MC P Miktar Tam Rekabet Tekelci Rekabet

12 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 12 Tekelci Rekabet Tekelci Rekabet ve İktisadi Etkinlik Tekelci Rekabetin olduğu bir endüstride etkinsizliğin iki kaynağı vardır: 1. Tekel gücü (farklılaştırmadan kaynaklanan) tam rekabetten daha yüksek bir fiyata neden olmakta (P>MC). Fiyat MC = D, noktasına düşürülecek olursa tüketici rantı sarı renkli üçgen kadar artacaktır.

13 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 13 Tekelci Rekabet 2) Tekelci rekabette firmalar eksik kapasite ile çalışır ve çıktı AC’nin minimum noktasına denk düşen çıktı düzeyinin altındadır Bu iki etkinsizlik kaynağı tüketicilerin refahını düşürmesine rağmen, farklılaştırılmış ürün yelpazesinin sağladığı kazançlar bu kayıpları kolayca telafi edebilir.

14 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 14 Oligopol Oligopolcü piyasalarda çok az sayıda firma birbiriyle rekabet etmektedir. Yeni firmaların piyasaya girmesi de kısıtlanmıştır Özellikleri Az sayıda firma Ürün farklılaştırması olabilir veya olmayabilir Giriş engellerinden dolayı firmalar uzun dönemde önemli karlar elde ederler.

15 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 15 Oligopol Örnekler Otomotiv Demir-Çelik Alüminyum Petro-Kimya Ürünleri Elektrikli Araçlar Bilgisayarlar

16 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 16 Oligopol Giriş Engelleri: Doğal Giriş Engelleri:  Ölçek ekonomileri (Scale economies)  Patentler (Patents)  Teknoloji (Technology)  İsim Kullanma, Marka

17 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 17 Oligopol Bunlara ek olarak endüstrinin içindeki firmalar girişi engelleyecek stratejik kararlar uygulayabilirler. Stratejik Uygulamalar  Piyasayı mala boğmak  Gerekli bir girdiyi kontrol etmek

18 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 18 Oligopol Oligopol bir firmayı yönetmek zordur çünkü fiyatlandırma, çıktı, reklam ve yatırım kararları önemli stratejik mülahazaları gerektirir. Oligopolcü bir firmanın yöneticileri kendilerini rakip firmaların yerine koyarak ne yapacaklarını tahmin ederek karar vermek zorundadırlar (stratejik kararlar ve rakiplerin tepkileri)

19 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 19 Oligopol Oligopolcü Bir Piyasada Denge Tam rekabet, tekel ve tekelci rekabette üretici, çıktı ve fiyat kararları verirken rakiplerin davranışlarını dikkate almak zorunda değildir. Oligopolde ise, üreticiler fiyat ve üretim miktarı kararlarını verirken rakiplerinin vereceği tepkileri hesaba katmak zorundadırlar.

20 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 20 Oligopol Bu mantık bize oligopol piyasasında dengeyi belirlemek için bir zemin sağlamaktadır. Dengenin Tanımı:  Firmalar yapabileceklerinin en iyisini yapar; çıktı ve fiyatlarını değiştirmeleri için herhangi bir neden yoktur  Tüm firmalar rakiplerinin davranışlarını hesaba katarak karar vereceğini bilir.

21 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 21 Oligopol Nash Dengesi Rakibin uyguladığı karar veri iken her firma yapabileceğinin en iyisini yapar.  Kavram ilk olarak 1951 yılında matematikçi John Nash tarafından ortaya atılmıştır.

22 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 22 Oligopol Cournot Modeli Düopol:  İki firma birbiriyle rekabet etmektedirler  Her bir firma homojen bir ürün üretmekte ve piyasa talep eğrisini bilmektedir.  Diğer firmanın üretim düzeyinin sabit olacağı varsayılmaktadır Her bir firma üretim düzeyini belirlerken karşı tarafı (rakibi) dikkate almak zorundadır

23 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 23 MC 1 50 MR 1 (75) D 1 (75) Firma, 2. firmanın 75 birim üreteceğini düşünürse, 1. firmanın talep eğrisi bu miktarda sola kayar. 1. Firmanın Üretim Düzeyi Kararı Q1Q1 P1P1 2. Firma 100 birim üretirse, 1. Firma kaç birim üretir? D 1 (0) MR 1 (0) 1. Firma, 2. firmanın hiç üretim yapmayacağını düşünürse, talep eğrisi, D 1 (0) olur, aynı zamanda bu piyasa talep eğrisidir. D 1 (50)MR 1 (50) Firma, 2. firmanın 50 birim üreteceğini düşünürse, 1. firmanın talep eğrisi aynı miktarda (50) sola kayacaktır.

24 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 24 Oligopol (Oligopoly) Cournot Modelinin temel özelliği karşı firmanın üretim düzeyini değiştirmeyeceğini kabul etmesi ve buna dayanarak kendisinin ne kadar üreteceğine karar vermesidir. Tepki eğrisi (Reaction Curve) Bir firmanın (1. Firma) karlarını maksimize eden çıktı düzeyleri, 2. firmanın beklenen üretim düzeylerinin azalan bir fonksiyonudur.

25 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide Firmanın Tepki Eğrisi Q*2(Q 2 ) 2. Firmanın tepki eğrisi, 1. firmanın ne kadar üreteceğini tahmin ederek kendisinin üreteceği miktarları gösterir. Tepki Eğrileri ve Cournot Dengesi Q2Q2 Q1Q Firmanın Tepki Eğrisi Q* 1 (Q 2 ) x x x x 1. Firmanın tepki eğrisi, 2. firmanın ne kadar üreteceğini tahmin ederek kendisinin üreteceği miktarları gösterir. Cournot dengesinde, her firma rakibinin ne kadar üretim yapacağını doğru olarak tahmin ettiğini varsaymaktadır. Cournot Dengesi

26 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 26 Oligopol (Oligopoly) Cournot Dengesine Örnek: Düopol (Duopoly)  Piyasa talebi P = 30 - Q  burada Q = Q 1 + Q 2  MC 1 = MC 2 = 0 Böylece denge çıktı düzeyleri iki tepki eğrisinin kesiştiği noktada elde edilir. Örnek: Doğrusal Talep Eğrisi Böylece denge çıktı düzeyleri iki tepki eğrisinin kesiştiği noktada elde edilir. Örnek: Doğrusal Talep Eğrisi

27 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 27 Oligopol (Oligopoly) Cournot Dengesine Örnek 1. Firmanın Tepki Eğrisi Doğrusal Talep Eğrisi

28 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 28 Oligopol (Oligopoly) Cournot Dengesine Örnek Doğrusal Talep Eğrisi

29 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 29 Oligopol (Oligopoly) Cournot Dengesi: Doğrusal Talep Eğrisi

30 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 30 Düopol Örneği Q1Q1 Q2Q2 2. Firmanın Tepki Eğrisi Firmanın Tepki Eğrisi Cournot Dengesi Talep eğrisi P = 30 - Q ve her iki firmanın marjinal maliyeti sıfır ise.

31 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 31 Oligopol (Oligopoly) Bu iki firma birleşme kararı alırsa ne olur? Birleşme durumunda kar maksimizasyonu Bu iki firma birleşme kararı alırsa ne olur? Birleşme durumunda kar maksimizasyonu

32 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 32 Cournot Modeli Üzerine Bir Not: Ne yazık ki, Cournot modeli bize uyum sürecinin dinamiğine ilişkin herhangi bir şey söylemez. Gerçekte, uyum sürecinde modelin en önemli varsayımı olan (firma rakip firmanın üretimini sabit kabul etmesi) çoğu kez yerine gelmemektedir. Böylece denge konusuna odaklanıyoruz.

33 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 33 Oligopol (Oligopoly) Sözleşme Eğrisi Q 1 + Q 2 = 15  Sözleşme eğrisi birleşme durumunda karları maksimize eden tüm Q 1 ve Q 2 bileşimlerini verir. Q 1 = Q 2 = 7.5  Cournot dengesine göre daha az çıktı ve daha çok kar ile sonuçlanmaktadır. (önceki örneği hatırlayalım) Birleşme Durumunda Kar Maksimizasyonu

34 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide Firmanın Tepki Eğrisi 2. Firmanın Tepki Eğrisi Düopol (Duopoly) Örneği Q1Q1 Q2Q Cournot Dengesi 15 Rekabetçi denge (P = MC; kar = 0) Sözleşme Eğrisi 7.5 Birleşme Dengesi Firma için, birleşme diğer Stratejilerden daha iyi sonuç verir

35 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 35 İlk Hareket Edenin Avantajı-- Stackelberg Modeli Varsayımlar (Assumptions) Bir (dominant) firma çıktı düzeyini önce belirleyebilir MC = 0 Piyasa talebi P = 30 - Q burada Q = toplam çıktı 1. firma çıktı düzeyini önce belirlemiş olsun ve 2. firma daha sonra çıktı kararını versin.

36 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 36 Cournot modeli iki firmanın çıktı kararlarını aynı anda verdiğini varsaymaktadır. Eğer firmalardan biri kararını önce verirse ne olur? 1. Firma 2. firmanın tepki eğrisini dikkate almalıdır 2. Firma 1. firmanın çıktısını veri olarak almaktadır ve kendi çıktı düzeyini : Q 2 = /2Q 1 tepki eğrisi çerçevesinde belirlemektedir. İlk Hareket Edenin Avantajı-- Stackelberg Modeli

37 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide Firma Q 1 düzeyini öyle bir noktada belirleyecek ki: İlk Hareket Edenin Avantajı-- Stackelberg Modeli

38 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 38 Q 2 yerine 2. firmanın tepki eğrisini yazarsak: İlk Hareket Edenin Avantajı-- Stackelberg Modeli

39 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 39 Sonuç 1. firmanın çıktısı, 2. firmanın çıktısından iki kat daha fazladır. 1. firmanın karıda, 2. firmanın firmanın iki katıdır İlk hareket edenin avantajı nerden gelmektedir? İlk Hareket Edenin Avantajı-- Stackelberg Modeli

40 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 40 Hangi model (Cournot’mu Stackelberg’mi) daha uygundur? Endüstri birbirine benzer firmalardan oluşuyorsa (hiçbirinin önemli bir işletme avantajı veya lider olma durumu yoksa), Cournot modeli daha uygun olacaktır. Fakat büyük bir firma endüstride yeni ürün sürme veya fiyat belirleme konusunda öne çıkıyorsa, Stackelberg modeli daha gerçekçi olacaktır.

41 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 41 Stackelberg modelinin ilk hareket edene ilişkin tahminleri, değişken miktar değil fiyat olduğunda mı gerçekleşir? Yanıt: hayır. Çünkü ilk hareket eden firma diğer firmaya küçükte olsa fiyat kırma ve piyasanın daha büyük payını ele geçirme fırsatı verir.

42 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 42 Fiyat Rekabeti ve Bertrand Modeli Oligopolde rekabet çıktı yerine fiyat konusunda ortaya çıkabilir. Bertrand Modeli, homojen ürünlerin üretildiği oligopol bir piyasada fiyat rekabetini göstermek için kullanılır. Bertrand modeli Cournot modeline benzer, sadece düopolcü aynı anda miktar yerine fiyatı seçer.

43 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 43 Bir Örnek: Homojen bir ürün üreten iki firma olduğunu varsayalım. Yine, sabit maliyetlerin sıfır olduğunu ancak her iki firma için marjinal maliyetin (MC) 3 $ olduğunu kabul edelim. Bu düopol piyasasında fiyat şu fonksiyona göre belirlenmektedir; P=30-Q (bu piyasada Q=q 1 +q 2 ). Her bir firmanın çıktı ve karını hesaplayınız: A. Cournot modeli B. Bertrand modeli

44 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 44 Cournot Modeli (A):

45 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 45

46 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 46 Bertrand Modelinde firmaların (miktar değil) fiyat rekabetine girdiklerini varsaymaktayız. Tüketiciler en-düşük fiyata satan firmadan satın almayı tercih etmektedirler. Fiyat düşürmeye eğilimi ağır basacağı için Nash dengesi P=MC olan rekabetçi denge olacaktır, Yani: Bertrand Modeli(B):

47 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 47 B Kısmı Nash dengesi:  P = MC; P 1 = P 2 = $3  P=30-Q  3=30-Q  Q = 27; Q 1 & Q 2 = 13   =TR-TC=PQ-TC=3*27-3*27=0 Bertrand modeli stratejik olan değişkenin (fiyat veya miktar) önemini göstermektedir.

48 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 48 Fiyat Rekabeti Bertrand modeli pek çok yönden eleştirilmektedir: 1) firmalar homojen ürün üretiyorsa, fiyat değil miktar belirleyerek rekabet etmeleri daha doğaldır. 2) Firmalar fiyatı belirleseler ve aynı fiyatı uygulasalar bile firmaların piyasa paylarına ilişkin hiçbir bilgi vermemektedir. Bertrand Modeli

49 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 49 Fiyat Rekabeti Farklılaştırılmış Ürün Olması Durumunda Fiyat Rekabeti: Oligopol piyasalar çoğu kez farklılaştırılmış ürünlere sahiptir. Piyasa payları bu durumda sadece fiyatlarca değil, dizayn, performans ve dayanıklılık faklılıklarınca belirlenir.

50 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 50 Fiyat Rekabeti Benzer biçimde Nash Dengesi firmaların tepki eğrilerinin kesiştiği noktada gerçekleşir. Varsayımlar Düopol FC = $20 VC = 0 Farklılaştırılmış Ürünler

51 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 51 Fiyat Rekabeti 1. Firma Talebi Q 1 = P 1 + P 2 2. Firma Talebi Q 2 = P 1 + P 1  P 1 ve P 2 ; 1. ve 2. firmanın fiyatları  Q 1 ve Q 2 firmaların satış miktarları Farklılaştırılmış Ürünler

52 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 52 Fiyat Rekabeti Fiyatlar ve Çıktının Belirlenmesi Aynı anda fiyatlar belirleniyor Farklılaştırılmış Ürünler

53 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 53 Fiyat Rekabeti 1. Firma: P 2 sabit kabul edilirse: Farklılaştırılmış Ürünler

54 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide Firmanın Tepki Eğrisi Fiyatlarda Nash Dengesi P1P1 P2P2 2. Firmanın Tepki Eğrisi $4 Nash Dengesi $6 Birlikte Hareket Ederlerse Denge

55 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 55 Fiyatlarda Nash Dengesi Firmalar fiyatlarını bağımsız olarak belirlemek yerine, anlaşma yoluna giderek aynı fiyatı belirleyecek olurlarsa, daha yüksek bir fiyat ve daha az arz miktarını tercih edeceklerini kolayca görebiliriz.  T =  1 +  2 =(12P-2P 2 +P 2 )+(12P-2P 2 +P 2 )-2*20= =(24P-4P 2 +2P 2 )-40=24P-2P 2 -40

56 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 56 Rekabete Karşı Anlaşma: Mahkum Açmazı Firmalar neden tekel gibi hareket ederek ortak karlarını maksimize edecek bir fiyat belirlemezler? Çünkü 1) Kartel oluşturmak güçtür (firmalar anlaşmaya uymayabilir), ve 2) anti-tröst ve kartel yasalarına aykırıdır. Bu gibi durumlarda Oyun teorisi optimum stratejiyi verebilir

57 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 57 Verilenler: Rekabete Karşı Anlaşma: Mahkum Açmazı

58 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 58 Olası Fiyatlandırma Sonuçları: Rekabete Karşı Anlaşma: Mahkum Açmazı

59 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 59 Fiyatlandırma Oyunu: Firma 2 Firma 1 Fiyat $4Fiyat $6 Fiyat $4 Firma $6 $12, $12 $20, $4 $16, $16$4, $20 Dominant strateji

60 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 60 Bu iki firma işbirliği içermeyen bir oyun oynamaktadır. Her bir firma bağımsız olarak diğerinin alacağı tavrı da dikkate alarak kendi yararını maksimize etmeye çalışır. Soru: neden her iki firma daha yüksek kar getirmesine rağmen 6 $ yerine 4$ fiyatını seçmektedir? Çünkü birbirlerine güvenmiyorlar, biri fiyatları düşürerek piyasada aslan payını alabilir. Rekabete Karşı Anlaşma: Mahkum Açmazı

61 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 61 İki firma kendi aralarında yaptırımı olan bir sözleşme imzalamadıkları sürece dominant stratejiyi seçeceklerdir. Oyun Teorisinde Mahkum Açmazı olarak bilinen örnek oligopolcü firmaların karşılaştığı problemi çok iyi açıklamaktadır. Rekabete Karşı Anlaşma: Mahkum Açmazı

62 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 62 Senaryo İki şüpheli birlikte cinayet işlemekle suçlanmaktadır. İki şüpheli ayrı hücrelerde tutulmaktadır ve kendi aralarında iletişim yoktur. Her birine ayrı ayrı suçlarını itiraf etmeleri istenmektedir. Rekabete Karşı Anlaşma: Mahkum Açmazı

63 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 63 -5, -5-1, , -2-10, -1 Mahkum Açmazı: Kazanç-Kayıp Matrisi Mahkum A ÖterseSusarsa Öterse Susarsa Mahkum B Ötmeyi Tercih Edermisiniz? Dominant Strateji

64 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 64 * Her biri kendisi konuşmazsa kendisinden yararlanılmasından çekinmektedir. * Sonuç olarak, her ikisi ötecek ve herbiri 5 yıl hapis yatacaktır.

65 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 65 Kazanç-Kayıp Matrisi Sonuçlar: Oligopol Piyasalarında 1)Anlaşma daha yüksek karlara yol açar. 2)Açık ve zımni anlaşma olasıdır 3)Bir kez anlaşma olunca, fiyatları düşürüp karını arttırma motifi önemli hale gelir.

66 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 66 Mahkum Açmazı ve Oligopolde Fiyatlama Oligopolcü Davranışlarına İlişkin Bazı Gözlemler 1)Bazı oligopol piyasalarında, zaman içinde tahmin edilebilir bir fiyatlandırma ortamı oluşabilir ve arzulanan birlikte hareket söz konusu olabilir.

67 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 67 Oligopolcü Davranışlar 2)Diğer bazı oligopol piyasalarında ise, firmalar aşırı kavgacı olabilir ve birlikte hareket mümkün olmayabilir.  Firmalar fiyat değişimlerinde gönülsüzdür çünkü rakip benzer biçimde tepki verir.  Bu durumda fiyatlar oldukça katı olur. Mahkum Açmazı ve Oligopolde Fiyatlama

68 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 68 Fiyat Katılığı ve Dirsekli Talep Eğrisi Örtük olarak birlikte hareket kırılgan olduğu için oligopolcü firmalar maliyetler veya talepte değişme olsa bile istikrarlı bir ortamı arzu ederler. Mahkum Açmazı (Prisoners’ Dilemma) oligopol piyasalarda fiyat katılığı yaratır. Fiyat katılığı dirsekli talep eğrisinin temelini oluşturur. Her firma fiyatı cari fiyatın (P * ) üzerine çıkaracak olursa, hiçbir rakip fiyatını yükseltmeyeceği için piyasa payının büyük bölümünü kaybedecektir.

69 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 69 Dirsekli Talep (Kinked Demand) Eğrisi Fiyat Miktar MR D Üretici fiyatı indirirse, rakibi onu takip eder ve talep daha katı hale gelir. Üretici fiyatı yükseltecek olursa, rakibi onu takip etmez ve talep daha esnek hale gelir.

70 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 70 Dirsekli Talep Eğrisi Fiyat D P* Q* MC MC’ Marjinal maliyet, marjinal hasıla eğrisinin dikey bölgesinde olduğu sürece, fiyat ve çıktı sabit kalacaktır. MR Miktar

71 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 71 Mahkum Açmazının Oligopolde Fiyatlandırmaya Etkileri Fiyat Sinyali ve Fiyat Liderliği Bir firma diğer firmaların kendisini takip edeceklerini umarak fiyat artışı yapacağını açıklarsa bu bir tür zımni anlaşmadır Dirsekli Talep eğrisi modeli firmaların P * fiyatına nasıl ulaştıklarına ilişkin bir açıklama getirmediği için eleştirilmiştir Dirsekli Talep eğrisi modeli firmaların P * fiyatına nasıl ulaştıklarına ilişkin bir açıklama getirmediği için eleştirilmiştir

72 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 72 Mahkum Açmazının Oligopolde Fiyatlandırmaya Etkileri Fiyat Liderliği Maliyet ve talep şartları değiştikçe anlaşma problemli hale gelir. Lider yada dominant firmanın fiyata ilişkin sinyal vermesi bir tür zımni anlaşmadır ve bu anlaşmada çıkan sorunları çözmeye ilişkin bir girişimdir. Fiyat Sinyalleri ve Fiyat Liderliği

73 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 73 Mahkum Açmazının Oligopolde Fiyatlandırmaya Etkileri Lider Firma Modeli Bazı oligopolcü piyasalarda, büyük bir firma toplam satışların önemli bir kısmını yapar, geriye kalan firmalar piyasanın geri kalan kısmının tedarikini sağlar. Büyük firma daha sonra lider (dominant) firma gibi hareket ederek, kendi karını maksimize edecek biçimde fiyatları belirler.

74 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 74 Dominant Firmanın Fiyatı Belirlemesi Fiyat Miktar DD QDQD P* Bu fiyatta, küçük firmalar Q F kadar satış yaparken, lider firma Q D kadar satar, toplam satış Q T kadardır. P1P1 QFQF QTQT P2P2 MC D MR D SFSF Dominant firmanın talep eğrisi, Piyasa talebi (D) ve diğer firmaların arz eğrisi (S F ) arasındaki farktır.

75 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 75 Kartel (Cartel) Kartelde fiyatlandırma dominant firma modeli kullanılarak analiz edilebilir. Özellikleri 1) Fiyat ve miktarı belirleyen açık bir anlaşma vardır. 2)Tüm firmaları kapsamayabilir, yine bazıları uymama yoluna (cheat) gidebilir.

76 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 76 Kartel Başarılı Kartel Örnekleri  OPEC  Uluslar arası Boksit Birliği  Avrupa Cıva Başarısız Kartel Örnekleri  Bakır  Kalay  Kahve  Çay  Kakao 3) Çoğu kez Uluslararasıdır

77 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 77 Kartel 4) Başarılı Olma Şartları  Alternatifin kıyasıya rekabet olması hile yapmayı engeller  Tekel gücü Potansiyeli—esnek olmayan talep Talep katı ve MC’nin çok üstündeyse Kartele üye olmayanların arz eğrisi esnek olmadığı zaman.

78 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 78 OPEC Petrol Karteli Fiyat Miktar MR OPEC D OPEC TDSCSC MC OPEC TD dünya petrol talebini (toplam) ve S C rekabetçi arzı göstermektedir. OPEC’in Talebi ikisi arasındaki farktır Q OPEC P* OPEC’in karlarını maksimize eden miktar, MR=MC noktasında belirlenir Bu noktada OPEC ülkeleri P* fiyatını Uygular.

79 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 79 Karteller OPEC Kartelinin Özellikleri Çok Düşük MC Dünya Talebi TD esnek değil OPEC-dışı ülkelerin arzı katı D OPEC oldukça katı

80 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 80 OPEC Petrol Karteli Fiyat Miktar MR OPEC D OPEC TDSCSC MC OPEC Q OPEC P* Kartel yokken fiyat: Rekabetçi fiyat (P C ), D OPEC = MC OPEC noktasında QCQC QTQT PcPc

81 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 81 CIPEC Bakır Karteli Fiyat Miktar MR CIPEC TD D CIPEC SCSC MC CIPEC Q CIPEC P* PCPC QCQC QTQT TD ve S C oldukça esnek D CIPEC esnek CIPEC tekel gücü düşük P* fiyatı P C ’ye oldukça yakın

82 EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 82 Karteller Gözlemler Başarılı Olmak İçin:  Toplam talep oldukça esnek olmalıdır.  Ya kartel Dünya arzının tamamına yakın bir bölümünü kontrol etmeli yada kartel dışında kalanların arzı esnek olmamalıdır.


"EKO208: Mikroiktisat II Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol Slide 1 MİKRO-İKTİSAT Ders 9 Tekelci Rekabet ve Oligopol." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları