Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

DAMAR YOLU SAĞLANMASI Dr. Mutlu ARAT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji BD.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "DAMAR YOLU SAĞLANMASI Dr. Mutlu ARAT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji BD."— Sunum transkripti:

1 DAMAR YOLU SAĞLANMASI Dr. Mutlu ARAT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji BD

2 Damar Yolu MA 01/06 Genel Bakış Venlerin belirlenmesi Uygun ven seçimi Kolların hazırlanması ve vene giriş Kullanılan venöz erişim (damar yolu) gereçleri –Periferik venöz giriş –Santral venöz giriş BakımKomplikasyonlar

3 Damar Yolu MA 01/06 Venöz Giriş Tayini Periferik ven mi? Santral venöz kateter (SVK) mi? –Hasta veya donörün periferik venöz damar yollarının değerlendirilmesi İşlem sıklığı –1-2 –Ardışık (terapötik) veya takiben transplant SVK ise hangi tipi?

4 Damar Yolu MA 01/06 Venöz Erişim Gereçleri Periferik Ven Kanatlı infüzyon seti (fistül iğnesi) –Kelebek set –Lund sistemi (fistül iğnesi) Branül (intraket) Santral ven Geçici Yarı geçici Periferden takılan SVK Fistül, şant ve graftlar Kalıcı: Portlar

5 Damar Yolu MA 01/06 Venöz Dolaşımın Anatomisi

6 Damar Yolu MA 01/06 Tercih Edilen Yerleşim Periferik Venler Medyan kübital ven Medyan sefalik ven Basilik ven Sefalik ven Santral Venöz Yerleşim Subklaviyan ven İnternal jügüler ven Femoral ven

7 Damar Yolu MA 01/06 Kateter Nedir? (Intra) Vascular Access Device (IVAD) Damar içi erişim gereci (DİEG) Santral Venöz Kateter (SVK) Periferik Venöz Kateter (PVK)

8 Damar Yolu MA 01/06 Kateter Tipleri Giriş yeri, uzunluk, malzeme (Poliüretan, Silikon), kalış süreleri, kullanım amaçları Geçici kateterler (Akut) –Periferik venöz kateterler –Orta hat kateterleri –Periferden takılan santral venöz kateterler (SVK) –Tünelli olmayan SVK Yarı-kalıcı (tünelli) kateterler (kronik) –Hickman veya Groshong benzeri SVK –Hemaferez (Hemodiyaliz) kateterleri Kalıcı kateterler –Portlar Arteriyel ve umblikal kateterler

9 Damar Yolu MA 01/06 Periferik Ven İntraket (Branül) Takma Tekniği Textbook of Advanced Cardiac Life Support, AHA

10 Damar Yolu MA 01/06 Periferik Venlerin Değerlendirilmesi Sfingomanometre manşonu üst kola konur mmHg’ye şişirilir Antekubital fossadaki venler palpe edilir En geniş ven seçilir Sıcak kompreslerden fayda sağlanabilir Manşon gevşetilir SOP’ye göre erişim yeri hazırlanır

11 Damar Yolu MA 01/06 Kolların Hazırlanması SOP’ye göre uygulama yapılır Betadine kullanılır Betadine kullanılır AABB Teknik Kılavuzuna göre İyot allerjisi varsa Exidine veya yeşil sabun Goldman et al. Transfusion 1997; 37 :309

12 Damar Yolu MA 01/06 Vene Giriş Manşonu tekrar şişirin (turnikeyi bağlayın) Temizlenmiş bölüme dokunmayın!! –Steril eldivenle dokunulabilir Cildi gergin tutun İğneyi 450 ‘lik açıyla cilde yaklaştırın İğneyi deriden içeri itin, vene girin Damar yolunu sabitleyin

13 Damar Yolu MA 01/06

14 Kanatlı İnfüzyon Seti ÖZELLİKLER Kısa teflon kaplı çelik iğne Plastik kanatlar Uzatma borusu G genişlik Kan akışının daha iyi olması için “Arka-Göz” KULLANIM Kısa zamanlı kullanım (1 gün) Erişim yeri : Antekübital ven (alış yeri) Kol hareketlerini önler Diğer bir ven, dönüş için kullanılabilir

15 Damar Yolu MA 01/06 Branül (OtNC, İntraket, Anjiyoket) İçinde çelik kılavuz iğnesi (mandreni) bulunur Kateterin ucu yumuşak ve radyopaktır Kateter iğne üzerinden kaydırılır G ye kadar değişik boyutları vardır

16 Damar Yolu MA 01/06 Komplikasyonlar Giriş komplikasyonları Hematom Hematom Sinir hasarı Sinir hasarı Arteriyel ponksiyon Arteriyel ponksiyonVenospazmFlebit

17 Damar Yolu MA 01/06 Problemler ve Çözümleri Kan geri gelmiyor Vende dönüş Vende dönüş Giriş yeri iğneye dokunmadan palpe edilir Giriş yeri iğneye dokunmadan palpe edilir İnfiltrasyon (giriş yerinde şişlik gelişti) İğne ucu tam olarak ven içinde değil İğne ucu damarın arka duvarını delmiş

18 Damar Yolu MA 01/06 Hematom Nedenler Kanın damar dışına çıkması Kanın damar dışına çıkması Uç ven içinde değil Uç ven içinde değil Damar arka duvarı delinmiş Damar arka duvarı delinmişYaklaşım İğneyi ilerletmek İğneyi çıkartmak Kuvvetli bası uygulamak ve buz koymak Verici eğitimi ve bilgilendirilmesi

19 Damar Yolu MA 01/06 Sinir Hasarı / Arteriyel Ponksiyon Sinir Hasarı Semptomlar –Uyuşma ve ağrı –Sensorimotor kayıp –Paralizi Tedavi –Yakın takip –İğnenin çıkarılması Arteriyel Ponksiyon Semptomlar –Damar yolunda pulsasyon –Açık kırmızı kanTedavi –İğneyi çıkarın –5-10 dk. kuvvetli bası

20 Damar Yolu MA 01/06 Venospazm Nedenler –Sinirlilik –Titreme –Bilinmeyen Tedavi –Gevşeme teknikleri (sakinleştirme/sedasyon) –Battaniye verilmesi –Bir yakınının içeri alınması

21 Damar Yolu MA 01/06 Flebit Mekanik –7 gün içinde başlayabilir –Damar yolu boyunca uzanan kırmızı bir hat –Isı artışı vardır Tedavi –Sıcak ve nemli ısı uygulanması Bakteriyel –Geç başlar –Damar yolu boyunca uzanan kırmızı bir hat –Pürülan (iltihabi) akıntıTedavi –Topikal veya sistemik antibiyotik

22 Damar Yolu MA 01/06 Santral Venöz Kateterler Geçici Perkütan SVK –3-21 gün Yarı kalıcı kateterler –Süresiz Yeğlenen SVK –Çift lümenli diyaliz –Çift lümen Hickman –Yarı kalıcı aferez (diyaliz) –> 12 F (13,5F) Sakınılacak SVK –Periferden takılan SVK –Üç lümenli SVK Bkz. Tablo 1

23 Damar Yolu MA 01/06 Seldinger Ven ve Arter Ponksiyon Tekniği Textbook of Advanced Cardiac Life Support, AHA

24 Damar Yolu MA 01/06

25 İdeal Aferez Kateteri Çift lümenli olmalıdır (kırmızı alış, mavi dönüş) Alış ve veriş için akış yerleri birbirinden ayrı (resirkülasyonu önlemek için) Geniş lümen 150ml/dk ya yetecek kadar Uzunluk tam kan ve sitratın kan alımı sırasında hızla karışımına izin verebilmelidir (min 26 cm) Esneklik; “kollapsa” izin vermemeli, fakat kateter yönlenmesine izin vermelidir Biyouyumlu ve infeksiyonlara dirençli olmalıdır

26 Damar Yolu MA 01/06 Özellikler –Geniş çap, çift lümen (DİKKAT!!) –Materyal Silikon; yumuşak ve bükülebilir PVC; sert Poliüretan; takıldıktan sonra yumuşar Takılma yerleri (Bkz. Tablo 4) –Subklaviyan ven (SKV) –İnternal jügüler ven (IJV) –Femoral ven (FV)

27 Damar Yolu MA 01/06

28 Yarı Kalıcı Kateterler (tünelli) Özellikler –Geniş çap, çift lümen –Materyel Silikon –Tünelli –Manşet (Cuff varlığı) Takılma yerleri –SKV –IJV

29 Damar Yolu MA 01/06

30 Tunneled catheter with cuff

31 Damar Yolu MA 01/06 Kateter Komplikasyonları Takılmaya ait İnfeksiyon –Lokal –Sistemik MekanikTromboz

32 Damar Yolu MA 01/06 Takılmaya Ait PnömotoraksHemotoraks Hava Embolisi

33 Damar Yolu MA 01/06 Pnömotoraks / Hemotoraks Semptomlar Solunumla ağrı (batıcı) Dispne (zorlu solunum) Solunum seslerinde azalma Tedavi Hastaya güven verilmesi Hekimin uyarılması Göğüs tübü takılması Semptomlar PT benzeri DispneÇarpıntı Ağrı yoktur Tedavi PT ile benzer

34 Damar Yolu MA 01/06 Hava Embolisi Semptomlar –Göğüs ağrısı, solunum zorluğu, hipoksi –Anksiyete, hipotansiyon Tedavi –Sol yan Trendelenburg (15 derece baş aşağı yatarak) pozisyonu –Hekimin uyarılması Korunma –Kapalı aferez sistemleri/kitleri

35 Damar Yolu MA 01/06 Sınırlı İnfeksiyon Bulgular –Çıkış yerinde kırmızılık –Hassasiyet artışı –Çıkış yeri veya pansumanda pürülan akıntı izlenmesi Tedavi –2-3 gün boyunca günlük pansuman yapınız –Antibiyotikli merhemler? –Oral antibiyotik (sistemik)

36 Damar Yolu MA 01/06 Sistemik İnfeksiyon Semptomlar –Ateş> 38 Grad C –Titreme veya ürperme –Aşırı yorgunluk Tedavi –Kan kültürü alınması (her 2 kateter kolu ve periferden) –IV antibiyotik –Kateter çıkarılması?

37 Damar Yolu MA 01/06 Mekanik Komplikasyonlar Kateterin yanlış yönlenmesi veya konumlandırılması Kateterin kıvrılması Kateterin delinmesi –Giriş yerinden sızıntı –İnfüzyon sırasında ağrı veya şişlik Pinch-off Sendromu –Geçici tıkanıkık –Kalvikula ve 1. kosta arasında sıkışma (SKV)

38 Damar Yolu MA 01/06 Radyolojik Görüntüleme Olmaksızın Yapılan SKV Yaklaşımı

39 Damar Yolu MA 01/06 Tromboza Bağlı Komplikasyonlar Kateter tıkanması –Pıhtı (%98) –Fibrin kılıf oluşması –Lümende ilaç presipitasyonu (kateter çıkarılır) KalsiyumDiazepamDifenilhidantoin Damar yolunda tromboz

40 Damar Yolu MA 01/06 Lümen İçi PıhtıFibrin Kuyruk Fibrin Kılıf Mural Trombus Damar

41 Damar Yolu MA 01/06 Kateter Tıkanması (Oklüzyon) Tam tıkanıklık (total oklüzyon) –Yetersiz irigasyon ve Heparin –Kateter bütünlüğünde bozulma (kırık) Parsiyel tıkanıklık (gidiş var/geliş yok) –Fibrin kılıf oluşumu Tedavi –Uygun yıkama rejimi –Trombolitik tedavi (Hekim kontrolünde)

42 Damar Yolu MA 01/06 Pinch Off

43 Damar Yolu MA 01/06 Vasküler Tromboz Lümen dışında pıhtı oluşumu –Büyük kateter –Venöz göllenme –Trombofili Bulgular –Boyun venöz dolgunluğu –Kollateral ven oluşumu Tedavi –Anjiyografi –Sistemik antikoagülasyon –Kateterin çıkarılması

44 KATETER DÖNGÜSÜ KATETER BAKIM TAKILMASI TEDAVİ YER ve TİP SEÇİMİ POZİSYON VERME Hemaferez Konsültanı Damar Yolu Ekibi İnvazif Radyolog Klinik Hekimi

45 Damar Yolu MA 01/06 Kateter Bakımı Merkezinizin SOP’sini uygulayın ve düzenli güncelleştirin Steril şartlarda çalışın Kateter pansumanın her işlemden sonra yenileyin Kateterin tıkanmamasına özen gösterin –Uygun irigasyon (blocking) solüsyonu ve sıklığı

46 Damar Yolu MA 01/06 Tünelli Kateter Bakımı

47 Damar Yolu MA 01/06 Problemler Kateter ilişkili problemlerin sıklığı –İnfeksiyöz –Takılma sırasında ve mekanik –Trombotik Erken damar yolu kaybı –Sıklık, Kİ-Sİ /yıl (15 Milyon SVK gününde) –Maliyet, USD/atak, 296x10e6-2.3x10e9 USD/yıl –Morbidite –Mortalite, %12-25 (%35)

48 Damar Yolu MA 01/06 Neden Kateter Bakımı?

49 Damar Yolu MA 01/06 Kateter Bakımı PansumanKullanım –Kan alınması –Sıvı takılması –TPN –Kan Ürünü –Kemoterapi Dikişlerin alınması Kateter lümeni yıkanması (blocking)

50 Damar Yolu MA 01/06 Periferik Venöz Kateterler Giriş Yeri: Genelde önkol veya el sırtı venleri Uzunluk: <8 cm; ender olarak Kateterle ilişkili sistemik infeksiyon (CR-BSI) kaynağıdır Kullanım süresi: saati geçmeyecek şekilde

51 Damar Yolu MA 01/06 Periferik Venöz Kateterler Kateter değiştirilmesi: Yerinin değiştirilerek yeniden takılması Pansuman değiştirilmesi: Kateter çıkarılır ve değiştirilirken veya açılma varsa pansumanda değiştirilir. Diaforezi hastalarda daha sık değiştirilir. Büyük bir pansumanla kapatılmış olan bölgelerdeki kateterlerin pansuman açıldıktan sonra giriş yerinin günlük değerlendirilmesi ve değiştirilmesi gerekir. İnfüzyon setlerinin değiştirilmesi: Klinik olarak gerekmedikçe setler 72 saatten önce değiştirilmemelidir. Kan ürünü veya lipid emulsiyon sonrası 24 saat içinde set değiştirilir. Sıvı asılı kalma süresi: Sıvıların asılı kalma süresi için bir kısıtlama yoktur. Lipid içeren TPN solüsyonlarının 24 saat içinde bitmesi gerekir. Lipid emülsiyonların 12 saat içinde ve kan ürünlerinin de 4 saat içinde infüzyonları tamamlanmalıdır.

52 Damar Yolu MA 01/06 Orta Hat Kateterleri Giriş Yeri: antekübital fossadan proksimal basilik veya sefalik venlere takılır; santral venlere ulaşmaz Uzunluk: cm Genel Bilgiler: Kateter yapısında bulunan elastomerik hidrojele bağlı anafilaktoid reaks. bildirilmiştir. Periferik kateterlere göre daha az flebit izlenir.

53 Damar Yolu MA 01/06 Orta Hat Kateterleri

54 Damar Yolu MA 01/06 Orta Hat Kateterleri Kateter değiştirilmesi: Erişkinlerde kateter yeri değişimi ve rotasyonu 72–96 saatten daha sık olmamalıdır. Acil şartlarda takılan kateterlerin 48 saat içinde çekilmesi ve yeniden takılması gereklidir. Pediatrik hastalarda periferik kateterler klinik olarak gerekmedikçe değiştirilmemelidir. Pansuman değiştirilmesi: Periferik venöz kateterler ile aynı. İnfüzyon setlerinin değiştirilmesi: Periferik venöz kateterler ile aynı. Sıvı asılı kalma süresi: Periferik venöz kateterler ile aynı.

55 Damar Yolu MA 01/06 Tünelsiz Santral Venöz Kateterler Giriş Yeri: Perkütan yoldan santral venlere takılırlar Uzunluk: >8 cm hasta boyutu bağımlı Genel Bilgiler: Kateterle ilişkili sistemik infeksiyonların büyük çoğunluğunu oluşturur

56 Damar Yolu MA 01/06

57

58 Tünelsiz Santral Venöz Kateterler Kateter değiştirilmesi: Erişkinlerde rutin olarak katetere bağlı infeksiyonu önlemek için kateter değiştirilmez. Pediatrik hastalar için öneri yoktur. Pansuman değiştirilmesi: Kısa süreli kateterlerde 2günde bir pansuman değiştirilmeli, veya steril transparan örtü kullanılıyorsa bu süre 7 güne çıkarılmalıdır. Kateter değiştirilirse veya çıkım yeri değerlendirilirse pansuman da yenilenmelidir. İnfüzyon setlerinin değiştirilmesi: 72 saatten sık değiştirilmemelidir. Lipid emülsşiyonu veya kan ürünü verildiğinde 24 saat içinde değiştirilmelidir. Sıvı asılı kalma süresi: Lipid içeren sıvılar 24 saat içinde bitirilmelidir, diğer sıvılar için öneri yoktur.

59 Damar Yolu MA 01/06 Periferden Takılan SVK Giriş Yeri: antekübital fossadan proksimal basilik veya sefalik venlere takılır ve superior vena kavaya ulaşır Uzunluk: >20 cm hasta boyutu bağımlı Genel Bilgiler: Tünelsiz SVK’lardan daha az sıklıkta infekte olur

60 Damar Yolu MA 01/06 Periferden Takılan SVK

61 Damar Yolu MA 01/06 Periferden Takılan SVK Kateter değiştirilmesi: Erişkinlerde kateter yeri değişimi ve rotasyonu 72–96 saatten daha sık olmamalıdır. Acil şartlarda takılan kateterlerin 48 saat içinde çekilmesi ve yeniden takılması gereklidir. Pediatrik hastalarda periferik kateterler klinik olarak gerekmedikçe değiştirilmemelidir. Pansuman değiştirilmesi: Periferik venöz kateterler ile aynı. İnfüzyon setlerinin değiştirilmesi: Periferik venöz kateterler ile aynı. Sıvı asılı kalma süresi: Periferik venöz kateterler ile aynı.

62 Damar Yolu MA 01/06 Tünelli Santral Venöz Kateterler Giriş Yeri: subklaviyan, internal, jügüler, veya femoral yolla takılırlar ve implante edilirler Uzunluk: >8 cm hasta boyutu bağımlı Genel Bilgiler: Cuff (manşet) organzimaların kateter yoluna ilerlemesine engeller; t ü nelsiz SVK’ya göre daha az infeksiyon gözlenir. Bakım: Tünelsiz SVK ile aynı

63 Damar Yolu MA 01/06 Genel Özellikler, Kavramlar

64 Damar Yolu MA 01/06 Hickman Benzeri Tünelli SVK

65 Damar Yolu MA 01/06 Groshong Tipi Tünelli SVK

66 Damar Yolu MA 01/06 Groshong Valv

67 Damar Yolu MA 01/06

68 Kateter değiştirilmesi: Erişkinlerde kateter yeri değişimi ve rotasyonu 72–96 saatten daha sık olmamalıdır. Acil şartlarda takılan kateterlerin 48 saat içinde çekilmesi ve yeniden takılması gereklidir. Pediatrik hastalarda periferik kateterler klinik olarak gerekmedikçe değiştirilmemelidir. Pansuman değiştirilmesi: Periferik venöz kateterler ile aynı. İnfüzyon setlerinin değiştirilmesi: Periferik venöz kateterler ile aynı. Sıvı asılı kalma süresi: Periferik venöz kateterler ile aynı.

69 Damar Yolu MA 01/06 Portlar Giriş Yeri: Cilt altına cep ve tünel açılır. Ciltaltı porta özel bir iğne ile ulaşılır; subklaviyan veya internal jügüler vene takılır Uzunluk: >8 cm hasta boyutu bağımlı Genel Bilgiler: Kateterle ilişkili sistemik infeksiyon riski en düşük olandır; hasta görüntüsünü bozmaz; lokal kateter-bölgesi tem i zliği gereksinimi yoktur; çıkarılması cerrahi girişim gerektirir.

70 Damar Yolu MA 01/06 Cilt Altı Port

71 Damar Yolu MA 01/06 Kateter Yıkama Protokolleri KATETERSOLÜSYONSIKLIKDİKKAT Hickman (BARD) v.b. heparin 50 U/mlher girişim sonrası veya en az haftada bir kateter klempe edilene kadar pozitif basınç GroshongSFher girişim sonrası veya en az haftada bir Aferezheparin 1000u/ml veya 5000u/ml Tromboz riskine göre her girişim sonrası veya en az haftada iki İğne çıkarılıncaya kadar pozitif basınç uygulanmalı Heparin Solüsyonları 50u/ml Heplok 100u/ml Hepflush 1000u/ml Hepsal 5000u/ml SF’de anfraksiyone heparin

72 Damar Yolu MA 01/06 Kılavuzlar Merkeze özgü Ulusal FNÇG, “Febril Nötropenik hastalarda tedavi kılavuzu” Uluslararası –BCSH Guidelines on the Insertion and Management of Central Venous Lines Prepared by the Clinical Haematology Task Force Brit J Haematol, 1997, 98, 1041–1047 –Naomi P. O’Grady, Mary Alexander, E. Patchen Dellinger, Julie L. Gerberding, Stephen O. Heard, Dennis G. Maki, Henry Masur, Rita D. McCormick, Leonard A. Mermel, Michele L. Pearson, Issam I. Raad, Adrienne Randolph, Robert A. Weinstein. CDC Guidelines for the Prevention of Intravascular Catheter-Related Infections. MMRW 2002,Vol. 51 / No. RR-10

73 Damar Yolu MA 01/06 Kılavuzlara Göre Genel Yaklaşım - I Eğitim; Kateterlerle ilgili tüm sağlık personeli kullanım gerekçeleri, uygun takma tekniği, ve bakım konusunda bilgilendirilmelidirler. Sürveyans; kateter İnfeksiyon sıklığı her bölüm için rutin takip edilmelidir. Bu infeksiyonlar standart tanımlar ile yapılmalı ve 1000 kateter-günü şeklinde rapor edilmelidir Takılma Sırasında; aseptik teknik kullanılmalı, eller takılma işlemi ve katetere yönelik girişim öncesi yıkanmalıdır, temiz veya steril eldivenler santral olmayan DİEG takılması ve manipülasyonu sırasında kullanılmalıdır. Santral venöz kateter (SVK) takılırken maksimal bariyer önlemleri önerilmektedir (maske, cerrahi kep, uzun steril cerrahi önlük, steril eldivenler, ve steril yeşil örtü) Uzman IV ekip (IV Team) şiddetle önerilmektedir Cilt temizliği (antisepsi) %2 klor-heksidin seçilmelidir, fakat, iyodofor olarak, %10 povidone-iyot ‘da kullanılabilir.

74 Damar Yolu MA 01/06 Kılavuzlara Göre Genel Yaklaşım - II Steril spanç veya steril yarıgeçirgen poliüretan film kapama (Mepore, IV 3000, Tegaderm vb.) Sistemik antibiyotiklerin takılma sırasında profilaktik olarak kullanılması ve yıkama solüsyonlarına vankomisin eklenmesi kesinlikle önerilmemektedir (VRE arttırıcı etki) Bakım ; –Kateter hub ve klemp kullanımı* –Kateter gereksinimi ortadan kalkar kalkmaz çekilmelidirler. Kateter giriş yeri günlük ve düzenli takip edilmelidir. Giriş yeri pansumanı en az haftada bir kez değiştirilmelidir. Topikal antibiyotik uygulaması önerilmemektedir. –Kateter gereksinimi ortadan kalkar kalkmaz çekilmelidirler. Kateter giriş yeri günlük ve düzenli takip edilmelidir. Giriş yeri pansumanı en az haftada bir kez değiştirilmelidir. Topikal antibiyotik uygulaması önerilmemektedir. –Uzun süreli DIEG uygulamalarında warfarin (1 mg/gün) ile sistemik düşük doz antikoagulasyon için kontrendikasyon yoktur. (Kİ-Sİ etkisi yok) Teknoloji “anti-infektif kaplı SVK” (klorheksidin-gümüş sulfadiyazin veya minosiklin-rifampin)


"DAMAR YOLU SAĞLANMASI Dr. Mutlu ARAT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji BD." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları