Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SON DÖNEM EKONOMİK GELİŞMELER ÇERÇEVESİNDE KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ: MUHTEMEL RİSKLER BELİRLEYİCİLİĞİNDE BİR DEĞERLENDİRME Ankara.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SON DÖNEM EKONOMİK GELİŞMELER ÇERÇEVESİNDE KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ: MUHTEMEL RİSKLER BELİRLEYİCİLİĞİNDE BİR DEĞERLENDİRME Ankara."— Sunum transkripti:

1 SON DÖNEM EKONOMİK GELİŞMELER ÇERÇEVESİNDE KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ: MUHTEMEL RİSKLER BELİRLEYİCİLİĞİNDE BİR DEĞERLENDİRME Ankara TC Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Seminer Sunumu 24 Haziran 2009 Doç. Dr. H. Hakan Yılmaz AÜ SBF Maliye Bölümü

2 I. KÜRESEL EKONOMİK KRİZ: KISA BİR BAKIŞ

3 KÜRESEL KRİZ  Sorun önemli – Çünkü kriz  Öyle böyle önemli değil – Çünkü küresel nitelikte  Peki krizi nasıl tanımlarız, nedir kriz? Bir örgütün üst düzey hedeflerini ve işleyiş biçimini tehdit eden veya hayatını tehlikeye sokan. Acil karar verilmesi gereken. Uyum ve önleme sistemlerini yetersiz hale getiren gerilim durumudur (vikipedia 2009).

4 Krizin bazı önemli özellikleri vardır: Örgütün üst düzey hedeflerini hatta varlığını tehdit etmesi Önleme ve öngörme mekanizmalarının yetersiz kalması Beklemeye tahammülün olmaması Beklenmeyen değişikliklere zorlaması Karar vericilerde gerilim yaratması Korku ve paniğe yol açması

5 Krizin kronolojisi  2006 sonunda başladı  2007’de ABD finansal piyasalarını sardı  2007’de Avrupa finansal piyasalarına bulaştı  2008’de etki şirket bilançolarında görünür oldu ABD ve Avrupa’da büyüme durdu  2008 Eylül’den itibaren krizin Türkiye üzerindeki etkileri somut olarak görünmeye başladı  2009: ? TEPAV 2009, Küresel kriz ve etkileri

6 Krizin temelleri nasıl atıldı?  ABD’de, hisse senedi fiyatlarındaki hızlı artışın sebep olduğu servet birikimi (90’ların ortası) Tüketim harcamalarının artması Konut talebinin hızla yükselmesi  döneminde hisse senedi balonu patladı  Ancak, konut talebi artmaya devam etti En güvenilir yatırım aracı?  Konut üretimi, hızla artan talebi karşılamaya yetmedi  Talep fazlasının olduğu konut piyasasında fiyatlar enflasyonun çok üzerinde artmaya başladı TEPAV 2009, Küresel kriz ve etkileri

7 Konut fiyatları ve enflasyon oranları Küresel kriz ve etkileriSlide 7 Konut fiyatlarındaki artış ve tüketici fiyat endeksi artışı, ABD(%, yıllık)

8 8 Sorun güven kaybının devam etmesi ve beklentilerin bozulması. Büyüme ;İşsizlik ; Deflasyon KÜRESEL KRİZ Kaynak: IMF WEO, Nisan 2009

9 II. KÜRESEL EKONOMİK KRİZ VE KEP: KRİZİN TÜRKİYE’YE ETKİLERİ

10 BÜYÜME VE İŞSİZLİK  İstihdamın büyümeye olan esnekliği düşük ( )  Ekonomi daraldıkça işsizlikte daha da artmakta

11 İmalat sanayi üretimi azalıyor Sanayi Üretimi Endeksi ve Kapasite Kullanım Oranları Kaynak: TÜİK

12 İşsizlik önemli bir problem ! İşsizlik oranı (%) ve işsiz sayısı (milyon), Ocak Kaynak: TÜİK

13 Küresel likidite eskisi kadar bol değil Gelişmekte olan ülkelere fon akımları / Gelişmekte olan ülkelerin milli gelir toplamı, Kaynak: Dünya Bankası, IIF ve TEPAV Hesaplamaları Küresel kriz ve etkileriSlide 13

14 Küresel ticaret azalıyor… TEPAV, 2009, Küresel kriz ve etkileri Dünya toplam ihracatı, (milyar dolar, ) Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü

15 Mali performans bozulmaktadır: Program tanımlı denge açığa dönüşmüştür

16 2009 Yılı Bütçesi 10 milyar TL açıkla parlamentodan geçmiştir. KEP’de bu açığın 48 milyar TL olması öngörülmektedir. Küresel kriz ve etkileriSlide 16

17 III. SAĞLIK SEKTÖRÜ VE KAMU MÜDAHALESİ SORUNU

18 Maliye Politikası (Kamu Müdahalesi): Sağlık Politikaları Oluşumu  Maliye politikası diğer iktisat politikası araçlarından farklı olarak doğrudan hükümetin belirleyici olduğu bir politika alanı konumundadır.  Bu çerçevede, maliye politikası içinde kamu sağlık politikaları diğer ekonomi politikalarından farklı olarak ülkenin siyasi karar alma süreci çerçevesinde şekillenmektedir.

19 SAĞLIK HARCAMALARI: KAMU MÜDAHALESİ  Sağlık harcamalarının sunum düzeyi ve kalitesi insan yaşamının süresini uzatması yanında özellikle koruyucu sağlık hizmetleri yoluyla negatif dışsallıkları azaltması nedeniyle de ekonomide büyümeyi pozitif etkilemektedir (Yılmaz, 2007).

20 SAĞLIK HARCAMALARI: KAMU MÜDAHALESİ  Devletin veya geniş anlamda kamunun sağlık sektöründe faaliyette bulunmasını açıklayan iki ana neden bulunmaktadır. Bunlardan ilki, piyasanın Pareto etkinliğinden uzaklaşmasına sebep olan piyasa başarısızlıklarının varlığıdır. Bunlara, kamusal mal ve hizmetlerin varlığı, piyasalarda eksik rekabet, bilgi asimetrisi (imperfect information), eksik piyasalar ve dışsallıklar örnek olarak verilebilir. Devletin ekonomiye müdahalesini açıklayan ikinci grup neden ise gelir eşitsizliğidir (income inequality). Piyasa Pareto etkinliğinde olabilir ama bununla birlikte sağlık güvencesi dışında olan ve yoksul olan insanlar sağlık hizmetinden faydalanamıyor olabilir. (Stiglitz, 1988:287).

21 Ekonomi:Sağlık Sektörü (Piyasası)  Sağlık hizmetlerinin sunulduğu piyasalar standart rekabetçi piyasalardan yapısal faktörlerin etkisiyle farklılaşmaktadır. Bu farklılıkları göz önüne alarak bu piyasaya yönelik politikalarını geliştirmesi ve uygulamaya konması gerekmektedir.

22 Ekonomi: Sağlık Sektörü (Piyasası)  Sağlık sektörünü diğer sektörlerden ayıran temel farklılık aslında bu sektördeki “belirsizliğin yaygınlığıdır” (Arrow, 1963).  Bu yapı hizmet sunanlara (hekimlere) hizmet sundukları konulara ilişkin yapay talep yaratma (supplier induced demand) gücü vermektedir (Ewans, 1974; Wenberg, 1982).  Hekimin fayda fonksiyonu, hem hastanenin çıkarının hem de hastanın çıkarının artan bir fonksiyonu haline gelmektedir.  Bu aşamada sunulan hizmete ilişkin ödeme sistemleri buradaki çıkarın çelişmesine yol açmaktadır. Bu ise hekimin optimizasyon tercihine göre sunulan hizmetin miktarını ve kalitesini etkilemektedir.

23 Hekimin Fayda Fonksiyonunu Kimler Belirler Hekim Kamu Hastanesi Özel Sağ. Kur. Hasta İlaç Firmaları, Eczaneler Sigorta ve Sosyal Güvenlik Kurumları

24 Ekonomi: Optimum Hizmet Miktarı Kaynak: Ellis ve McGuire ( 1986), Sarı (2007)

25 SAĞLIK HARCAMALARI: EKONOMİK PROGRAM  Kamu harcamalarının tahsis ve kullanım sürecindeki problemlerle birlikte sağlık piyasasının diğer piyasalardan farklı olan yapısı ve işleyişindeki sorunlar bu sektörün yapısını ve işleyişini diğer sektörlerden ayırmaktadır. Bu tespit özellikle ekonomik sorunlar yaşayan ya da kapsamlı bir istikrar programı uygulayan ülkelerde çok daha önemli hale gelmektedir.  Kurallı maliye politikası uygulamasında, genel yönetim harcamaları içinde ikinci sıraya yükselen sağlık harcamaları önemli bir harcama alanı olarak gundeme gelmektedir.

26 IV. TÜRKİYE’DE SAĞLIK HARCAMALARI

27 SAĞLIK HARCAMALARININ DÜZEYİ  Türkiye’de toplam sağlık harcamalarının (kamu+özel) 2000 yılında GSYİH’ya oranı %4,9 düzeyindeyken, 2006 yılında özellikle kamu sektöründeki reel artışın etkisiyle % 5,7 oranına çıkmıştır (OECD, 2008) yılında ise bu oranın OECD bazlı olmak üzere % 6 düzeyine yükseldiği tahmin edilmektedir (Emil, Yılmaz, 2009).  Bununla birlikte OECD Türkiye rakamları sağlık harcamalarını DPT ve Emil, Yılmaz çalışmasına göre daha yüksek düzeyde hesaplamaktadır.

28  Yeni seriye göre baktığımızda; 1999 yılında GSYİH’nın % 2,9’u düzeyinde olan genel yönetim sağlık harcamaları toplamı 2002 yılında % 3,8’e yükselmiştir.  2004 yılından itibaren özellikle sosyal güvenlik kurumlarındaki harcama artışının etkisiyle oran 2008 yılında % 4,4’e çıkmıştır yılın GSYH’nın düşmesi ve sağlık harcamalarının enflasyonun üzerinde artmasının etkisiyle % 4,8’e çıkması beklenmektedir. KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ GELİŞİMİ

29  Kamu sağlık harcamaları bu gelişmeler çerçevesinde, döneminde sabit fiyatlarla yüzde 40, GSYH’ya oran olarak ise % 65 oranında oranında artmıştır. KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ GELİŞİMİ

30

31 KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ KURUMSAL DAĞILIMI Kaynak: Emil, Yılmaz, 2009; Yılmaz, H. Hakan, (2007),”İstikrar Programlarında Mali Uyumda Kalite Sorunu: 2000 Sonrası Dönem Türkiye Deneyimi”, TEPAV yayını

32  Fonksiyonel olarak sağlık harcamaları 2000 yılından itibaren eğitim harcamalarının üzerine geçerek sosyal güvenlik ve korumadan sonra ikinci büyük harcama alanı haline gelmiştir. KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ GELİŞİMİ ve BİR NOKTANIN ÖNEMİ: ALTERNATİF MALİYET

33 V. OECD ÜLKELERİYLE KARŞILAŞTIRMALI BİR PERSPEKTİFTE TÜRKİYE’DE SAĞLIK HARCAMALARI

34  Sağlık harcamaları dünyada reel olarak artmaktadır. Örneğin OECD ülkelerinde 2000 yılında GSYH’ya oran olarak % 7,8 düzeyinde olan toplam sağlık harcamaları 2006 yılında % 8,9’a çıkmıştır (OECD 2008).  Nitekim, OECD ülkelerinde arasında kişi başı reel sağlık harcamalarında (2000 yılı SGP ile düzeltilmiş) yıllık artış oranı % 3,9 oranında olmuştur.  Bu oran Türkiye için ise %11 oranında çıkmıştır. OECD ülkeleri içinde reel olarak kişi başına harcaması en hızlı artan ülke Türkiye’dir. KARŞILAŞTIRMALI PERSPEKTİFTE SAĞLIK HARCAMALARI

35 KİŞİ BAŞINA SAĞLIK HARCAMALARI: OECD ÜLKELERİ (2005, SGP)

36 TOPLAM SAĞLIK HARCAMALARI: OECD ÜLKELERİ (2005, % GSYİH)

37 KAMU SAĞLIK HARCAMALARI: OECD ÜLKELERİ (2005, % GSYİH)

38  Bu çerçevede toplam kamu harcamaları içinde sağlık sosyal korumadan sonra ikinci büyük harcama kalemi olmuştur. AB ülkelerinde toplam genel yönetim harcamalarının % 15’i sağlığa gitmektedir. Bu oran Türkiye’de 12 düzeyindedir. Faiz hariç bakıldığında, % 15’e çıkmaktadır. KARŞILAŞTIRMALI PERSPEKTİFTE SAĞLIK HARCAMALARI

39  OECD verileri ile DPT (2008) ve Emil-Yılmaz ( ) verileri arasında bir farklılaşma ortaya çıkmaktadır. TÜRKİYE’DE KAMU SAĞLIK HARCAMALARI (%, GSYİH)

40 VI. MALI SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE SAĞLIK HARCAMALARI

41 Sürdürülebilirlik kavramı  Türkçe sözlüklerde karşılığı yok…  Sürdürebilme durumu..  Kaynakları kullanma yöntemi ya da biçiminin, kaynakların tükenmesine ya da kalıcı bir şekilde zarar görmesine yol açmaması (Webster Dictioanary)  Mali açıdan sürdürülebilirlik ise ödeyememe durumuna düşmeden yükümlülüklerin yerine getirilebilmesidir.

42 Harcamaları Artıran Faktörler Yapısal Faktörler Gelişen Teknoloji Nüfus Yaşlanıyor Hastalık çalışmalarının yetersizliği Finansman Modeli Dönemsel Faktörler Sağlık güvencesi kapsamının genişletilmesi Sağlık paketinin kapsamının genişletilmesi Hizmet sunum modellerinin değişmesi Hekim gelirlerine ilişkin politakaların değişmesi Kaynak: Yılmaz (SERDE, Nisan 2008)

43 Risk 1. Sağlık harcamaları artmaktadır  Sağlık harcamaları Türkiye’de artmaktadır yılından bu yana sabit fiyatlarla artış % 40’ı aşmıştır.  Sağlık harcamaları kamu sektöründe % 15 pay ile ikinci büyük harcama alanı haline gelmiştir.  Genel yönetim faiz dışı harcamalardaki reel artışın yaklaşık % 30’u sağlık harcamalarından kaynaklanmıştır.

44 Toplam sağlık harcamalarındaki artış (2000, ABD doları, SGP, ) Kaynak: Emil, Yılmaz (yakında çıkacak çalışma,2009)

45 KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ GELİŞİMİ Kaynak: Emil, Yılmaz (yakında çıkacak çalışma,2009)

46 Risk 1. Sağlık harcamaları artmaktadır  Gelecek dönemde nüfusun yaşlanmasıyla birlikte nüfus dışındaki bireysel ve çevresel risk faktörleri sağlık harcamalarının ayrıca artmasına yol açacaktır.  Örneğin Türkiye’de bugün yaşayan yaklaşık 300 bine yakın kanser tedavisi gören hasta varken, bu sayının 2020 yılında 700 binlere, 2030 yılında ise 1,3 milyon kişiye çıkması tahmin edilmektedir.  Bunun mali sonucu ise yaklaşık 2 milyar dolar düzeyinde bir doğrudan tedavi maliyetinin 2020 yılında 5 milyar dolara, 2030 yılında ise 9 milyar dolar düzeyine çıkmasıdır.

47 Risk 2. İlaç tüketimi ve ilaç harcamaları artmaktadır  Gerek kişi başına gerekse toplam harcama düzeyi açısından OECD ülkeleri içinde ilaç harcaması en fazla artan ülkelerin başında Türkiye gelmektedir.  İzleyen grafikte yer aldığı şekilde döneminde OECD ülkeleri içinde ilaç harcaması en fazla artan ülke Türkiye olmuştur.

48 Toplam ilaç harcamalarındaki artış (ABD doları, ) Kaynak: Emil, Yılmaz (yakında çıkacak çalışma,2009)

49 Risk 2. İlaç tüketimi ve ilaç harcamaları artmaktadır  2005’den sonra da bu eğilim devam etmiştir.  Enflasyondan (Sağlık fiyatları) arındırıldığında reel artış çok daha belirgin hale gelmektedir.  Yine bu dönemde KDV indirimi etkisi de dikkate alındığında (vergi harcaması) ilaç harcamalarındaki artış daha belirgin hale gelmektedir.  KDV oranındaki düşme ile arasında 2008 fiyatlarıyla yaklaşık olarak 6,1 milyar TL tutarında bir vergi alacağından bu şekilde vazgeçilmiştir.  Gelecek dönemde kurda yaşanacak değer kayıpları mali açıdan bir risk haline gelmiştir.

50 Risk 2. Kamu ilaç tüketimi ve ilaç harcamaları artmaktadır Kaynak: Emil, Yılmaz (yakında çıkacak çalışma,2009)

51 Risk 3. Ekonomik daralmayla hızlanan vergi ve prim gelirlerindeki reel düşme bütçenin ve SGK’nın mali riskini artırmaktadır  2009 yılında bütçe açığının programlananın yaklaşık beş katı üstüne çıkması riskini gündeme getiren gelişmelerin başında vergi gelirleri tahsilatının düşmesi gelmektedir.  Vergi tahsilatının azalması ile birlikte prim gelirlerinin düşmesi demek Hazinenin ilave borçlanması nedeniyle fırsat maliyetinin artması anlamına gelmektedir.

52 Risk 3. Ekonomik daralmayla hızlanan vergi ve prim gelirlerindeki reel düşme bütçenin ve SGK’nın mali riskini artırmaktadır: SGK Ocak-Nisan Sonuçları

53 Risk 3. Ekonomik daralmayla hızlanan vergi ve prim gelirlerindeki reel düşme bütçenin ve SGK’nın mali riskini artırmaktadır  Son 3-4 yıldır ekonomide yaşanan büyüme ve istihdam artışı ile prim afları suretiyle elde edilen bir defalık gelirler sağlık giderlerinin SGK prim gelirlerine olan oranında bir iyileşme ortaya koymuştur.  Örneğin2008 yılında yeniden yapılandırma sonucunda tahsil edilen 6,7 milyar YTL düzeyindeki bir defalık gelir ayıklanıp bakıldığında 2008 yılında bu rasyo % 46,5 yerine % 52,9’a çıkmaktadır.  2009 yılında yapılan tahmin bu oranın % 55’lere çıkacağını bize göstermektedir.

54 Risk 3. Ekonomik daralmayla hızlanan vergi ve prim gelirlerindeki reel düşme bütçenin ve SGK’nın mali riskini artırmaktadır Kaynak: Emil, Yılmaz (yakında çıkacak çalışma,2009)

55 Risk 3. Ekonomik daralmayla hızlanan vergi ve prim gelirlerindeki reel düşme bütçenin ve SGK’nın mali riskini artırmaktadır Kaynak: Emil, Yılmaz (yakında çıkacak çalışma,2009)

56 Risk 4. Borçların silinmesi ve tahakkuk etmeyen borçların varlığı mali riski artırmaktadır  döneminde yaklaşık 3 milyar TL düzeyinde bir SGK borcu silinmiştir. Yine 2008 sonu itibarıyla 2 milyar TL’ye yakın döner sermaye alacağı SGK hesaplarında tahakkuk ettirilmemiştir.  Döner sermayelerin alacağının tahsil edememesi ise bütçeye bu kurumların aktaracağı yaklaşık bu düzeydeki bir aylık satış hasılatı ve yıllık kar payının aktarılmaması anlamına da gelmektedir. Başka bir ifadeyle fatura bütçeye kalmaktadır (Bu konuda ayrıntılı değerlendirme yakında çıkacak olan Emil, Yılmaz çalışmasında yapılacaktır).  Bu tespitten hareketle silinen ve tahakkuk ettirilmeyen sağlık giderleri döner sermaye hesaplarındaki değişimlere dikkate alınarak yıllara yayıldığında mevcut sağlık gideri/ prim geliri rasyosu ile harcamalar aşağıdaki grafikte gösterildiği şekilde çıkmaktadır.

57 Risk 4. Borçların silinmesi ve tahakkuk etmeyen borçların varlığı mali riski artırmaktadır Kaynak: Emil, Yılmaz (yakında çıkacak çalışma,2009)

58  Türkiye’de sağlığa erişimini armasıyla birlikte sağlık harcamaları da artmaktadır.  Nüfus yaşlanmaktadır. Bunun anlamı, tedavi giderlerinin dolayısı ile özellikle kamu sağlık giderlerinin artacak olmasıdır. Kamu sağlık harcamaları kamu kaynakları içinde sosyal koruma ve güvenlikten sonra çıktığı ikinci sırayı sürdürecektir.  Nüfusun yaşlanması dışında bireysel ve çevresel risk faktörlerinde özellikle dünyada yaşanan gelişmelerden kaynaklı olumsuz değişme yönetilmesi gereken önemli bir risk alanı alanı haline gelmiştir.  Sağlık harcamaları artarken sağlık hizmetini sunan kurumların mali yapılarındaki bozulma ve ödeme güçlüğü içine düşmesi bir bütün olarak sağlık sektörünü olumsuz etkilemektedir.  Ekonomide yaşanacak olan dalgalanmalar ve yeni tedbirlerin odağında kaçınılmaz olarak sağlık sektörü olacaktır (SERDE, Yılmaz 2008). SONUÇ

59  Türkiye’de etkililiği mortalite, insidans, prevelance, yaşam beklentisi ve yaşam kalitesi gibi göstergelerle ölçecek uluslar arası standartlara uygun bir veri altyapısı sistemi en öncelikli politika alanı olarak güçlendirilmelidir.  Makul bir yönetim güvencesinin sağlanması anlamında harcamaların ve kararların kontrolüne yönelik olarak sistematik bir yapının kurulması için etkin ve riskleri kavrayan bir iç kontrol sistemi geliştirilmelidir. Bu anlamda sözkonusu kurumların (Sağlık Bakanlığı, SGK) iç kontrol eylem planlarının bu konuyu kısa ve orta vadeli hedefler içinde öncelikle kavramış ve içselleştirmiş olması önem taşımaktadır.  Anayasal bir kurum olan ve son dönemde çıkarılan yasal düzenlemelerle yetki alanı Sosyal Güvenlik Kurumunu kapsayacak şekilde genişletilmiş olan Sayıştay Başkanlığının bu konuda denetim programlarını ve denetim önceliklerini gözden geçirmesi önem taşımaktadır. Bu konuda Amerikan Sayıştay’ı örnek alınabilir. SONUÇ

60  Bu şekilde sistemin mali olarak sürdürülebilmesi ancak artan maliyetlerin Hazine başka bir ifadeyle vergi mükellefi tarafından yüksek maliyetlerle (alternatif maliyet dahil ) bir süre daha karşılanması şeklinde olacaktır. Yeşil kart ve SGK açıkları uygulamasında olduğu gibi…  İyi zamanlar kadar kötü zamanlarda olacaktır, bu yüzden sorunun hepimizin olduğunun farkında olmalıyız  Aynı gemideki tüm tarafların kamunun politika geliştirme becerisi ile bugünü farklı algılamalarını keşfetmelerinin sağlanması gerekiyor. Slide 60

61 “Deniz ne kadar dalgalı olsa sonunda durulur.” GOETHE Teşekkürler…


"SON DÖNEM EKONOMİK GELİŞMELER ÇERÇEVESİNDE KAMU SAĞLIK HARCAMALARININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ: MUHTEMEL RİSKLER BELİRLEYİCİLİĞİNDE BİR DEĞERLENDİRME Ankara." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları