Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Bitki Su Tüketimi Tahmininde Blaney-Criddle (USDA-SCS Modifikasyonu) Yöntemi ETu = k. f k = k c. k t k t = 0.031 t + 0.24 u : Aylık bitki su tüketimi,

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Bitki Su Tüketimi Tahmininde Blaney-Criddle (USDA-SCS Modifikasyonu) Yöntemi ETu = k. f k = k c. k t k t = 0.031 t + 0.24 u : Aylık bitki su tüketimi,"— Sunum transkripti:

1 Bitki Su Tüketimi Tahmininde Blaney-Criddle (USDA-SCS Modifikasyonu) Yöntemi ETu = k. f k = k c. k t k t = t u : Aylık bitki su tüketimi, mm/ay k : Aylık su tüketim katsayısı f : Aylık su tüketim faktörü k c : Bitki gelişme katsayısı (Çizelgeden alınır) k t : İklim katsayısı t : Aylık sıcaklık ortalaması, o C (En yakın meteoroloji istasyonundan alınır) P : Aylık gündüz saatlerinin yıllık gündüz saatlerine oranıdır. (Çizelgeden alınır) NOT: Çizelgedeki değerler günlüktür. Enlem Derecesi Aylar (30) (31) (30) (31) (31) (30) (31) (30) (31) (30) (31) (31) (30) (31) Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Çizelge. Günlük Gündüz Saatlerinin Yıllık Gündüz Saatlerine Oranı (P, %) Çizelgedeki günlük değerler aydaki gün sayısı ile çarpılarak aylık değerler bulunur.

2 Bitki Cinsi Bitki Büyüme Oranı AyçiçeğiBağBiberDomatesFasulyeHıyar Hububat (Kışlık) Kavun-Karpuz Meyve Ağaçları MısırSoyaPamukPatatesSebzeSoğanSorgumSusamŞekerpancarıTurunçgiller Yer Fıstığı Yonca Çizelge. Blaney-Criddle (USDA-SCS Modifikasyonu) Yöntemi için k c Bitki Gelişme Katsayıları NOT: Buradaki k c ile A-sınıfı buharlaşma kabı yöntemindeki k c değerleri farklıdır!

3 Toplam büyüme mevsimi; tek yıllık bitkilerde ekim (dikim)-hasat tarihleri, çok yıllık bitkilerde ise ortalama son don-ilk don tarihleri arasında geçen süredir. Herhangi bir aya ilişkin büyüme oranı, büyüme mevsimi başlangıcından o ayın ortasına kadar geçen sürenin, toplam büyüme mevsimine bölünmesi ile elde edilir. ÖRNEK: Toplam büyüme mevsimi 1 Nisan-1 Ekim (180 gün) olan şeker pancarının Temmuz ayına ilişkin büyüme oranı: 1 Nisan – 15 Temmuz arasında geçen süre = 105 gün 1 Nisan Mayıs Haziran 15 Temmuz gün Şeker pancarının toplam büyüme mevsimi: 1 Nisan 1 Ekim 3 ay  30 gün = 90 gün 105 gün 6 ay  30 gün = 180 gün Şeker pancarının Temmuz ayına ilişkin büyüme oranı : 105 / 180 = 0.58 (% 58) Büyüme oranı 0.58 olan şeker pancarının bitki gelişme katsayısı Çizelge’den k c =1.35 bulunur.

4 BLANEY-CRIDDLE (USDA-SCS Modifikasyonu) YÖNTEMİ İLE AYLIK SU TÜKETİMİNİN HESAPLANMASINA İLİŞKİN ÖRNEK: Verilenler: Ankara, enlem derecesi 39 o 57’ N, Temmuz, şeker pancarı, aylık ortalama sıcaklık t = 23.1 o C İstenen: Şeker pancarının Temmuz ayı bitki su tüketimi Çözüm: 1) Bitki gelişme katsayısı belirlenir. Bir önceki örnekte bulunduğu gibi şeker pancarının Temmuz ayına ilişkin bitki gelişme katsayısı k c =1.35 tir. 2) İklim katsayısı hesaplanır. k t = 0.031× t =  = ) Aylık su tüketim faktörü hesaplanır. Temmuz ayı ve 39 o 57’N enlemi için Çizelge 4.9’dan P=0.330 bulunur.Buna göre aylık P=31  = olur. 4) Bitki su tüketimi hesaplanır. ET u = k.f = k c.k t.f = 1.35  0.96  = mm/ay k = k c.k t idi

5 SULAMA RANDIMANI Randıman: Mevcut bir kaynaktan yararlanma oranı Randıman = Çıktı Girdi WsWs WtWt WfWf WrWr EcEc Kanal DfDf RfRf EaEa a) Su iletim / dağıtım kanallarında olan kayıplar b) Tarlada olan kayıplar -Derine sızma (D f ) -Yüzey akış (R f ) -Sızma kaybı -Buharlaşma kaybı E c : Su iletim randımanı E a : Su uygulama randımanı (Tarla sulama randımanı) W r : Kaynaktan alınan su W f : Araziye ulaşan su W s : Kök bölgesinde depolanan su W t : Bitkinin tükettiği su Tarla

6 Su İletim Randımanı (E c ): E c : Su iletim randımanı, % W f : Sulanacak araziye iletilen su miktarı, W r : Su kaynağından alınan su miktarıdır. ÖRNEK.: Bir sulama şebekesi için bir nehirden su iletim kanalına alınan 4000 lt/sn’lik bir akışın 3250 lt/sn’lik bölümü sulanacak araziye kadar iletilebilmiştir.Söz konusu şebeke için su iletim randımanını hesaplayınız. Çözüm: W r : 4000 lt/sn, W f :3250 lt/ sn Ec=100 x (Wf / Wr )= 100 x (3250 /4000)= % 81.25

7 Su uygulama randımanı (=Tarla sulama randımanı) (E a ): E a : Su uygulama randımanı, % W s : Kök bölgesinde depolanan su miktarı W f : Tarlaya verilen su miktarıdır.

8 WsWs WfWf WrWr EcEc Kanal DfDf EaEa E c : Su iletim randımanı E a : Su uygulama randımanı (Tarla sulama randımanı) W r : Kaynaktan alınan su W f : Araziye ulaşan su W s : Kök bölgesinde depolanan su W f = W s + D f + R f W s = W f – (D f + R f ) D f : Derine (kök bölgesinin altına) sızan su miktarı R f : Yüzey akışıdır. RfRf Tarla WtWt

9 Örnek : Tarlaya uygulanan su miktarı : W f = 130 mm Etkili kök derinliği altına sızan su D f = 17 mm Yüzey akış miktarı R f = 43 mm ise; Su uygulama Randımanı:

10 Yüzey sulamada: % 30 – 60 Yağmurlamada: % 85 – 90 Damla sulamada: % 90 – 95 Farklı Sulama Yöntemlerinde Su Uygulama Randımanı (=Tarla Sulama Randımanı) Ea Değerleri:

11 Kanallardaki sızma kayıpları : S : Kanal sızma kaybı, m 3 /s/km C : Kanal zeminin permeabilite katsayısı, m/gün Toprak kanallar için m/gün Beton kaplama kanallar için m/gün Q : Kanalda iletilen suyun debisi, m 3 /s V : Ortalama akış hızı, m/s dir. Transpirasyon Randımanı : E t : Transpirasyon randımanı, % Y d : Üretilen kuru madde miktarı T : Transpirasyon miktarıdır Projelemede Gözönüne Alınan Su İletim Randımanları Kanal Cinsi Su İletim Randımanı, E c (%) Toprak kanal Beton kanal Kanalet ve beton kanal birlikte Kanalet Basınçlı boru hattı

12 Su depolama randımanı : E s : Su depolama randımanı, % W s : Kök bölgesinde depolanan su miktarı ve W n : Kök bölgesinde depolanması gereken su miktarıdır. Su dağıtım randımanı : E d : Su dağıtım randımanı, % Y : Tarla parselinin farklı yerlerinde depolanan su miktarlarının, depolanan ortalama su miktarından olan mutlak sapmalarının ortalaması d : Depolanan ortalama su miktarıdır. Bitki su kullanım randımanı : E u : Bitki su kullanım randımanı, % W u : Bitki tarafından kullanılan su miktarı W d : Kök bölgesine verilen su miktarıdır.

13 Toplam sulama randımanı : E : Toplam sulama randımanı, % W t : Bitkinin tükettiği sulama suyu miktarı W r : Kaynaktan saptırılan sulama suyu miktarıdır. Örnek : Bir tarla sulama sisteminde su iletim randımanı E c = % 70, su uygulama randımanı E a = % 60 ise toplam sulama randımanı ne olur? E=E c  E a  100=0.70  0.60  100 = % 42 E = E c  E a  100 E : Toplam sulama randımanı, % E c : Su iletim randımanı, % E a : Su uygulama randımanı, %

14 İyi bir sulama şebekesinde; Su iletim randımanının % 75 Su uygulama (tarla sulama) randımanının % 50 – 60 Su depolama randımanının % 75 Su dağıtım randımanının % 75 Su kullanma randımanının % 70 Toplam sulama randımanının % 35 ten az olmaması istenir.

15 ETKİLİ YAĞIŞ Etkili yağışı belirlemede kullanılabilecek bir grafik Bitkiler düşen yağışın tamamından yararlanamazlar. Çünkü yağışın bir bölümü yüzey akışa geçebilmekte bir bölümü de kök bölgesinin altına sızabilmektedir. Yağışın bitkiye yararlı olan bölümüne etkili yağış denir. Etkili yağış bu amaçla hazırlanan grafik, çizelge ya da ilişkiler yardımı ile mm veya % olarak belirlenebilir.

16 Ölçülen Yağış (mm) Net Sulama Suyu İhtiyacı (mm) Bitki Su Tüketimi (mm/gün) Etkili Yağışın Düşen Yağışa Oranı (%) Örnek: Uygulanan net sulama suyu mik. : 100 mm Bitki su tüketimi : 6 mm/gün Düşen yağış : 50 mm olduğunda, Etkili yağış, düşen yağışın % 84’ü kadar olup, 50  0.84 = 42 mm dir. (%) Etkili yağışı belirlemede kullanılabilecek bir çizelge: Ölçülen yağış miktarı 25 mm’den az ise, söz konusu değer doğrudan etkili yağış olarak alınabilir.

17 SULAMA SUYU GEREKSİNİMİ Proje Alanı Sulama Suyu Gereksinimi ve Sulama Modülü Proje alanı ortalama net ve toplam sulama suyu gereksinimleri; d n = ET ort – r Buğday % 40 (ET buğ % 10 Sebze (ET seb ) Narenciye % 20 (ET nar ) Pamuk % 30 (ET pam ) ET ort = (0.4  ET buğ  ET pam  ET nar  ET seb ) d n : Proje alanı net sulama suyu ihtiyacı, mm/ay Et ort : Proje alanı ortalama bitki su tüketimi, mm/ay r : Etkili yağış, mm/ay d t : Proje alanı toplam sulama suyu ihtiyacı, mm/ay E c : Su iletim randımanı, % E a : Su uygulama randımanı, % )

18 -Sulama modülü her ay için hesaplanır. -Proje aşamasında kanal kapasiteleri, maksimum sulama modülü değerine göre belirlenir. -Eşitlikteki T değeri aydaki gün sayısı günde sulama yapılabilecek süre ile çarpılarak bulunur. -Büyük sulama projelerinde günde 24 saat sulama yapılacağı ön görülür. - Modül ortalama 1 civarında bir rakam olur. Birim alan sulama suyu ihtiyacının ifadesinde kullanılan Sulama Modülü : q : Sulama modülü, L/s/ha d t : Proje alanı toplam sulama suyu ihtiyacı, mm/ay T : Sulama süresi, h Sulama sistemlerinin kapasiteleri belirlenirken, sulama modülü olarak tanımlanan birim alan (1 hektar) için saptırma noktasından itibaren gerek duyulan sürekli akış (debi) miktarı (L/s/ha) esas alınır.

19 Blaney-Criddle, (USDA-SCS Modifikasyonu) Yöntemi ile SULAMA SUYU İHTİYACININ HESAPLANMASINA ÖRNEK Verilenler : Bir sulama projesinde; -Tarımı öngörülen bitki deseni, büyüme mevsimleri, ekiliş oranları ve Blaney-Criddle yönteminin USDA-SCS modifikasyonuna göre hesaplanan bitki su tüketimi değerleri Çizelge’ de verildiği gibidir. Bitki Cinsi Büyüme Mevsimi Ekiliş Oranı (%) Bitki Su Tüketimi (mm/ay) Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim HububatŞ.PancarıAyçiçeğiPatatesYoncaSebze 3 Kasım – 1 Temmuz 1 Nisan – 1 Ekim 15 Nisan – 1 Eylül 15 Nisan – 15 Eylül 15 Nisan – 1 Kasım 1 Mayıs – 1 Eylül * * * * * * * * Çizelge. Örnek Probleme İlişkin Bitki Deseni ve Su Tüketimleri * 15 günlük değerler

20 İstenenler : -Aylık toplam proje alanı sulama suyu ihtiyacı -Aylara göre sulama modülü Aylar Yağış (mm)Ort. Sıcaklık ( o C) Nisan o Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Proje alanı enlem derecesi -İklimsel değerler aşağıda verilmiştir. -Her sulamada uygulanacak net sulama suyu miktarı : 75 mm -Su iletim randımanı, Ec = % 85 -Su uygulama randımanı, Ea = % 60

21 Örnek Hesaplama : Bitki Cinsi t ( o C) P (%) kcktfu(mm/ay) NİSAN Hububat Hububat Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Çiz.’den (0.298  30) Çiz.’den kt = 0.031t u=k.f k=kc.kt Blaney-Criddle u ET

22 Bitki Cinsi t ( o C) P (%) kcktfu(mm/ay) (1)(2)(3)(4)(5)(6)(7) NİSAN Hububat Hububat Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca YoncaMAYIS Hububat Hububat Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze SebzeHAZİRAN Hububat Hububat Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze SebzeTEMMUZ Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze SebzeAĞUSTOS Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze SebzeEYLÜL Ş.Pancarı Ş.Pancarı Patates Patates Yonca YoncaEKİM Örnek Probleme İlişkin Ortalama Bitki Su Tüketimi Değerleri ET

23 AYLAR Bitki Cinsi Bitki Cinsi Bitki Su Tüketimi ET (mm/ay) Ekiliş Oranı (%) Ort. Bitki Su Tü- ketimi ETort (mm/ay) u (mm/ay) uYağışI(mm) Etkili Yağış r (mm) Net Sulama Suyu İhtiyacı dn (mm/ay) Toplam Sulama Suyu İhtiyacı dt (mm/ay) Sulama Modülü q (L/s/ha) (1)(2)(3)(4)(5)(6)(7)(8)(9) NİSAN Hububat Hububat Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca MAYIS Hububat Hububat Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze Sebze HAZİRAN Hububat Hububat Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze Sebze TEMMUZ Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze Sebze AĞUSTOS Ş.Pancarı Ş.Pancarı Ayçiçeği Ayçiçeği Patates Patates Yonca Yonca Sebze Sebze EYLÜL Ş.Pancarı Ş.Pancarı Patates Patates Yonca Yonca EKİM MevsimlikToplam Çizelge. Örnek Probleme İlişkin Proje Alanı Sulama Suyu İhtiyaçları ve Sulama Modülü dn = u – r ETort Kolon (4): 93.8x0.35=32.8 mm Kolon (7): dn= =13.6 mm Kolon (8): dt= 13.6/(0.85x0.60) =26.7 mm Kolon (9): q= (10x26.7)/3.6x (30x24)=0.10 L/s/ha

24 En çok sulama suyuna mm ile Temmuz ayında gerek duyulmaktadır. Bu aya ilişkin sulama modülü q = 1.12 L/s/ha ‘dır. Örneğin, proje alanı A = 150 ha ise Temmuz ayında su kaynağından taşıma kanalına alınacak debi: Q = q  A = 1.12  150 = 168 L/s olmaktadır. Mayıs ayında gerekli debi ise: Q = q  A = 0.56  150 = 84 L/s olur.


"Bitki Su Tüketimi Tahmininde Blaney-Criddle (USDA-SCS Modifikasyonu) Yöntemi ETu = k. f k = k c. k t k t = 0.031 t + 0.24 u : Aylık bitki su tüketimi," indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları