Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ADRENAL (SÜRRENAL) KORTEKS HORMONLARI Prof. Dr. Fatih Gültekin SDÜ Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyokimya AD 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ADRENAL (SÜRRENAL) KORTEKS HORMONLARI Prof. Dr. Fatih Gültekin SDÜ Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyokimya AD 1."— Sunum transkripti:

1 ADRENAL (SÜRRENAL) KORTEKS HORMONLARI Prof. Dr. Fatih Gültekin SDÜ Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyokimya AD 1

2 Amaç Adrenal korteks hormonlarının yapısı, fonksiyonu ve hastalıklarla ilişkisini anlamak. 2

3 Öğrenim hedefleri 1 Önemi –Glikokortikoitler –Mineralokortikoitler –Androjenler Kimyasal yapı Sentez Taşınma Metabolizma ve atılma Sentezlerin düzenlenmesi 3

4 Öğrenim hedefleri 2 Etki tarzları Metabolik etkileri Adrenal fonksiyon bozuklukları –Cushing sendromu –Primer adrenal yetmezlik (Addison hastalığı) –Konjenital adrenal hiperplazi 4

5 İlk hedef İkinci hedef Nihai hedef Çevreden duyusal uyarılar Merkezi sinir sistemi Hipotalamus Ön hipofiz Arka hipofiz ACTH TSH FSH LH GH PRL Oksitosin ADH Glukoz düzeyi Adrenal korteks Tiroid Overler / TestislerPankreas Adrenal medulla Kortizol T4, T3 Progesteron Testosteron Kortikosteron Estradiol Aldosteron İnsülin Glukagon Somatostatin Epinefrin Birçok doku Kas Karaciğer Üreme organları Kemik Karaci ğer Süt bezleri Düzkas Süt bezleri Arteriol Böbrek Kas Kara ciğer Kas Kalp Karaci ğer Ca 2+ Paratiroid PTH Kemik Böbrek Sinyallerin nöroendokrin orjinleri CRHTRHGnRHGHRHPRIH 5

6 Adrenal (Böbrek üstü bezi) Hormonlar: 1. Adrenal Korteks hormonları 2. Adrenal Medulla hormonları (5-10 gr) 6

7 Adrenal Korteks Hormonları 1.Glikokortikoitler kortizol 2.Androjenler androstendion dehidroepiandrosteron 3.Mineralokortikoitler aldosteron Adrenal Medulla Hormonları epinefrin norepinefrin böbrekler Zona fasikülata Zona retikülaris Zona glomeruloza Adrenal korteks tabakaları 7

8 Adrenal korteks 50 kadar steroit sentezler. Sadece birkaç tanesinin biyolojik etkinliği vardır. Bunlar 3 sınıf hormonlar şeklinde sınıflandırılır: –Glikokortikoitler –Mineralokortikoitler –Androjenler 8

9 Önemleri Glikokortikoitler: –Ağır streslere uyum sağlamada gereklidir. –Güçlü anti-enflamatuvar ajanlardır. Mineralokortikoitler: –Normal Na-K dengesi için gereklidir. 9

10 Önemleri Her iki grubun sentetik şekilleri tedavi amacıyla kullanılır. Eksiklik ve fazlalıkları yaşamı tehdit eden ciddi sonuçlara neden olur. 10

11 Glikokortikoitler 21 karbonlu steroitler. İnsanda baskın glikokortikoit: Kortizol Glikoneogenezi uyarırlar. 11

12 Mineralokortikoitler 21 karbonlu steroitler. Bu sınıfa giren en güçlü hormon Aldosteron’dur Böbreklerde –Na + tutulmasını –K + ve H + atılmasını uyarırlar 12

13 Androjenler 19 karbonlu steroitler. En önemlileri: –Dehidroepiandrosteron –Androstenodion Bunlar diğer dokularda daha güçlü androjenlere çevrilir. 13

14 Kadınlarda androjenler başlıca adrenal kortekste sentezlenir. Normalde böbreküstünde östrojenler önemli miktarda üretilmez (Kanser ve menopoz sonrası dönem hariç) 14

15 Biyolojik etkinlik bir miktar çakışır. Glikokortikoitler ve mineralokortikoitler birbirlerinin etkilerinin gösterirler. Aldosteronun mineralokortikoit etkisi Kortizolün 1000 katı 11-Dezoksikortikosteronun katı 15

16 Kimyasal yapı ve Adlandırma Siklopentanoperhidrofenantren halkası Karbon atomlarının numaralandırılması. Asimetrik atomlar gölgelendirilmiştir. 16

17 17-Ketosteroitler: 17. karbonda keto grubu taşır (19 C’lu androjenlerden bazıları) 17-Hidroksikortikosteroitler: 17. karbonda OH taşır (Glikokortikoitler) 17

18 Temel steroit hormonların yapıları 18

19 SENTEZLERİ 19

20 Glikokortikoit, mineralokortikoit ve androjenlerin sentezi Steroit hormonların sentezi mitokondri, sitoplazma ve ER’da gerçekleşir. Adrenal korteks az miktarda östrojenik steroitler ve androjenler salgılar. 20

21 Glikokortikoit, mineralokortikoit ve androjenlerin sentezi Erkekte testosteronun temel kaynağı testistir. % 8’i adrenal bezlerden %92’si ise testislerden sentezlenir. 21

22 Glikokortikoit, mineralokortikoit ve androjenlerin sentezi Kadında testosteronun kaynağı: –%25 kadarı overler –%25 kadarı adrenaller –%50 kadarı derialtı yağ dokusu, kas, karaciğer gibi dokularda androstenodiondan sentez 22

23 Kolesterol deposu Çoğu plazmadan H. İçinde asetil- KoA’dan sentezle Kolesterol esterlerinden oluşan lipid damlacıkları Aktif Esteraz Serbest kolesterol İnaktif ACTH cAMP↑ Serbest kolesterol Pregnenolon + izokaproaldehit Pregnenolon Tüm steroit hormonlar mitokondri Hücre zarı R Sentez 23

24 Kolesterol yan zincir yarılması P450scc: sitokrom p-450 yan zincir koparıcı enzim (kolesterol desmolaz) hız sınırlayıcı basamak Steroit hormonlar mitokondri ve ER’da pregnenolondan sentezlenir. 24

25 pregnenolon progesteron DHEA androstenedion testosteron Testis Over östradiol dihidrotestosteron testosteron Zona glomerulaza Zona fasikülata Zona retikülaris aldosteronkortizol izokaproaldehit 17-OH progesteron aldosteron 11β-hidroksilaz Adrenal, over ve testis için ortak yollar kortizol 21-hidroksilaz 5α-redüktaz mit Küçük bir yol, ancak KAH de aktif kolesterol konjenital adrenal hiperplazi (KAH) 25

26 pregnenolon progesteron DHEA androstenedion testosteron Testis Over östradiolizokaproaldehit 17-OH progesteron Adrenal, over ve testis için ortak yollar mit kolesterol Tali yol Ana yol DHEA’dan daha güçlüdür.Adrenal kortekste sentezlenen ana androjen veya androjen öncülüdür (prohormondur). 26

27 Zona glomerulaza Zona fasikülata Zona retikülaris aldosteronkortizol aldosteron 11β-hidroksilaz kortizol 21-hidroksilaz mit ER enzimi. Mitokondriyal bir enzim. Zona glomerulozada bulunmadıklarından kortizol burada sentezlenemez. 18-Hidroksilaz 18-OH Dehidrogenaz 11β-hidroksilaz 27

28 DHEA’nın yaklaşık yarısı adrenallerde, kalanı karaciğerde ve böbreklerde sülfatlanır (DHEA- SO4). Dolaşımda hem DHEA hem de DHEA-SO4 bulunur. DHEA’a sülfat eklenmesi sonucu oluşan DHEA- SO4 inaktiftir. SO4’ın uzaklaştırılmasıyla yeniden aktif hale geçer. 28

29 Salgılanma Steroit hormonlar üretildikleri anda plazmaya salınırlar, genellikle depolanmazlar. ACTH’ın diurnal ritmi → Kortizol salınması Sabah 08:00-09:00 en yüksek düzeyde, Akşam 22:00-24:00 en düşük düzeyde 29

30 TAŞINMALARI 30

31 Taşıyıcı Plazmada taşınma Suda çözünmezler. Proteine bağlanarak taşınırlar. Hormon Hormon için depo. Hormonu yıkımdan korur. 31

32 Glikokortikoitlerin taşınması Kortizol Transkortin (kortikosteroit bağlayıcı globulin -CBG-) Kortizol Albümin %15-20 %75 Kortizol %5-8 Serbest Karaciğerde sentezlenir 32

33 Mineralokortikoitlerin taşınması Aldosteron Transkortin (kortikosteroit bağlayıcı globulin -CBG-) Aldosteron Albümin %50 %10 Aldosteron %40 Serbest Karaciğerde sentezlenir 33

34 Mineralokortikoitlerin taşınması Transkortin (kortikosteroit bağlayıcı globulin -CBG-) Kortikosteron 11-Deoksikortikosteron (Mineralokortikoit etkili) Karaciğerde sentezlenir Kortikosteron 11-Deoksikortikosteron 34

35 Androjenlerin taşınması DHEA (ve DHEA-SO4) Albümin Testosteron Dihidrotestosteron SHBG (seks hormonu bağlayıcı globülin) Büyük oranda 35

36 ATILMALARI 36

37 Glikokortikoitlerin Atılımı Karaciğerde kortizolün A halkası indirgenir 3. karbon atomu glukuronik asit ve sülfat ile konjuge edilir. Safraya verilir. %70’i idrar %20’si dışkı atılır %10’u cilt Temel metaboliti tetrahidrokortizol -3- glukuronit’dir 37

38 38

39 Mineralokortikoitlerin Atılımı Aldosteron: Serbest kısmı çok (%40) Proteine zayıf bağlı Karaciğer tarafından hızla metabolize edilir Temel metaboliti tetrahidroaldosteron -3- glukuronitdir. 39

40 Androjenlerin atılımı 17-keto bileşikleri halinde atılır. Adrenal korteks tarafından küçük miktarda salgılanan testosteron bir 17-keto bileşiği değildir. Fakat karaciğer testosteronun %40 kadarını 17-keto bileşiklere çevirerek atar. DHEA, idrar ile atılan 17-ketosteroitlerin temel öncül bileşiğidir. 40

41 Erkeklerde 17-ketosteroitlerin 1/3’ü testislerden, 2/3’lük kısmının çoğu adrenal bezlerlerden kaynaklanır. Kadınlarda 17-ketosteroitlerin hemen hemen tamamı adrenal bezlerden kaynaklanır. 41

42 SENTEZLERİNİN DÜZENLENMESİ 42

43 Glikokortikoit sentezinin düzenlenmesi Bağlı kortizol ↔ Serbest kortizol Sirkadiyan ritim Plazma 43

44 Mineralokortikoit sentezinin düzenlenmesi Etkili faktörler: 1. K + konsantrasyonu 2. Renin-anjiotensin sistemi 44

45 K + : 18-OH Dehidrogenaz enziminin aktivitesini düzenler. Angiotensin II, Kolesterolden pregnenolon oluşumunu ↑ 18-Hidroksilazı ve 18-OH Dehidrogenazı aktive eder aldosteron sentezi ↑ Mineralokortikoit sentezinin düzenlenmesi 45

46 pregnenolon progesteron Zona glomerulaza aldosteron izokaproaldehit aldosteron 11β-hidroksilaz 21-hidroksilaz mit kolesterol 18-Hidroksilaz 18-OH Dehidrogenaz Angiotensin II Sentez ↑ K+ Aktivite ↑ Aktiviteler ↑ 46

47 ACE (Anjiotensin dönüştürücü enzim) AKCİĞERLERDE Adrenal korteks Azalmış renal perfüzyon basıncı Sodyum kaybı Nöral uyarı Üriner aldosteron metabolitleri Na+ ve su geriemilimi K+ atılması Yüksek K+ Renin-Anjiotensin-Aldosteron Sistemi 47

48 Etki mekanizmaları Hücre içi reseptöre bağlanarak DNA üzerinde özel bölgelere bağlanarak protein sentezini sağlarlar. 48

49 METABOLİK ETKİLERİ 49

50 Glikokortikoitlerin metabolik etkileri Karbonhidrat met: Glukoneogenez ↑ İnsüline zıt etki Yağ met: Yüz ve gövdede depolanma (lipojenez) ↑ Ekstremitelerde lipoliz ↑ 50

51 Protein met: Protein katabolizması ↑ Protein sentezi ↓ Diğer: Antienflamatuvar İmmunsupresif etki Zayıf mineralokortikoit etki 51

52 Mineralokortikodilerin metabolik etkileri Böbrekte Na + tutulması (aktif taşıma) ↑ Sodyuma suyun pasif geçişi eşlik eder Böbrekten K +, H +, ve NH 4 + atılması ↑ 52

53 Erkeklerde Sekonder seks karakterlerinin gelişmesi Kadınlarda Virilizm Androjenlerin metabolik etkileri 53

54 ADRENAL FONKSİYON BOZUKLUKLARI 1.Böbrek üstü bezi hiperfonksiyonu a) Kortizol fazla salınımı Cushing sendromu b) Aldosteron fazla salınımı Primer aldosteronizm (Conn sendromu) Sekonder aldosteronizm c) Androjenlerin fazla salınımı Konjenital adrenal hiperplazi Adrenokortikal kanser 54

55 2. Böbrek üstü bezi hipofonksiyonu a) Primer yetmezlik Addison hastalığı Konjenital adrenal hiperplazi b) Sekonder/Tersiyer yetmezlik Tümör Enfarktüs Enfeksiyon 55

56 1. BÖBREK ÜSTÜ BEZİ HİPERFONKSİYONU –CUSHİNG SENDORUMU –PRİMER ALDOSTERONİZM (CONN SENDROMU) 2. BÖBREK ÜSTÜ BEZİ HİPOFONKSİYONU –PRİMER ADRENAL YETMEZLİK (ADDİSON HASTALIĞI) –KONJENİTAL ADRENAL HİPERPLAZİ –SEKONDER/TERSİYER ADRENAL YETMEZLİK Bahsedilecek hastalıklar: 56

57 1. BÖBREK ÜSTÜ BEZİ HİPERFONKSİYONU CUSHİNG SENDORUMU Kortizol düzeyi yüksektir. Sebep: 1. Steroitlerin fazla kullanılması 2. Aşırı ACTH salınması Hipofiz adenomu Tömörlerin ektopik ACTH salgılaması 3. Aşırı kortizol salınması Adrenal adenom Adrenal neoplazma 57

58 Bulgular: Glukoz intoleransı, hiperglisemi, glikozüri Protein katabolizmasında artış Glukoneogenezde artış, Azot atılımında artış, Negatif azot dengesi Yüksek sodyum, düşük potasyum, alkaloz, ödem ve Hipertansiyon 58

59 Bulgular Tipik yağlanma (Buffalo hörgücü) Yuvarlak kırmızı aydede yüzü Ciltte incelme 59

60 Bulgular Tipik yağlanma (Buffalo hörgücü) Yuvarlak kırmızı aydede yüzü 60

61 Ciltte incelme ve kaloy zedelenme Trunkal (gövdeye ait) şişmanlık ve pembe strialar Bulgular 61

62 PRİMER ALDOSTERONİZM (CONN SENDROMU) Tek başına mineralokortikoitlerde artış vardır. Aldosteron ↑. Plazma renin ve anjiotensin II baskılanmıştır. Sodyum ↑, tansiyon ↑ Potasyum ↓ Hidrojen ↓ → Alkaloz mg. 62

63 Nedenler –Böbrek üstü bezi adenomu –Zona glomeruloza hücrelerinin bilateral hipertrofisi –Böbrek üstü bezi kanseri (çok nadir) 63

64 Klinik bulgular: Hipernatremi K + düşüklüğü Alkaloz → iyonize Ca 2+ ↓ K+ düşüklüğüne bağlı böbreğin yoğunlaştırma özelliğinin bozulması (Hipokalemik nefropati) - Kaslarda zafiyet, bazen paralizi - Polidipsi ve poliüri -Hipertansiyon - Gizli tetani ve parestezi 64

65 PRİMER ADRENAL YETMEZLİK (ADDİSON HASTALIĞI) Sürrenal korteksin tüm katmanlarının bilateral harabiyetidir. Nedenler: Otoimmün adrenalitis Tüberküloz Sürrenalektomi 2. BÖBREK ÜSTÜ BEZİ HİPOFONKSİYONU 65

66 Bulgular: Yorgunluk, halsizlik, Letarji, iştahsızlık, kilo kaybı Baş dönmesi ve postural hipotansiyon Pigmentasyon 66

67 KONJENİTAL ADRENAL HİPERPLAZİ Kortizol sentezi ↓ Hipofizden ACTH salınımı ↑ Kolesterol Kortizol 17-alfa hidroksiprogesteron 21-Hidroksilaz veya 11-Beta Hidroksilaz Kalıtsal olarak eksik Androjenler Androjenlerin sentezi ↑ 67

68 pregnenolon progesteron DHEA androstenedion testosteron Testis Over östradiol dihidrotestosteron testosteron Zona glomerulaza Zona fasikülata Zona retikülaris aldosteronkortizol izokaproaldehit 17-OH progesteron aldosteron 11β-hidroksilaz Adrenal, over ve testis için ortak yollar kortizol 21-hidroksilaz 5α-redüktaz mit Küçük bir yol, ancak KAH de aktif kolesterol konjenital adrenal hiperplazi (KAH) 68

69 ACTH’ın sürekli uyarısına yanıt olarak adrenal hiperplazi gelişir. Adrenal androjenler artmasından dolayı Adrenogenital Sendrom gelişir: Vücut büyümesi Virilizasyon (Kadında erkeksi özellikler) Şüpheli dış genital organlar 69

70 SEKONDER/TERSİYER ADRENAL YETMEZLİK Hipotalamus veya ön hipofiz bezi tümör, enfarktüs veya enfeksiyonuna bağlı gelişen ACTH yetmezliğidir. Uzun süre kortikostreoit kullanılması da ACTH salınımını baskılayabilir. Bunun sonunda uzun süre uyarı yokluğundan sürrenal bezlerde atrofi gelişebilr. 70

71 Adrenal Korteks Hormonları ÖZET 1 Glikokortikoitler (Zona fasikülata ve zona retikülaris) Temel hormon Kortizol. CBG ile taşınır. Karaciğerde konjugasyon → İdrarla (%70), feçesle (%20), ciltle (%10) atılır. 71

72 Adrenal Korteks Hormonları ÖZET 2 Glikokortikoitler (Zona fasikülata ve zona retikülaris) Temel metaboliti tetrahidrokortizol -3- glukuronit’dir Hiperglisemik etki CRP → ACTH → Kortizol Cushing send → Kortizol ↑ 72

73 Adrenal Korteks Hormonları ÖZET 3 Mineralokortikoitler (Zona glomerulazo) Temel hormon Aldosteron %50’si Albüminle taşınır. Karaciğerde konjugasyona uğrar, idrarla atılır. Temel metaboliti tetrahidroaldosteron -3- glukuronitdir. 73

74 Adrenal Korteks Hormonları ÖZET 4 Mineralokortikoitler (Zona glomerulazo) Tansiyon artarıcı etki Renin-anjiotensin sistemiyle ve potasyumla uyarılır. Konn send (primer aldosteronizm) → Aldosteron↑ 74

75 Adrenal Korteks Hormonları ÖZET 5 Androjenler (Zona fasikülata ve zona retikülaris) Temel hormon DHEA. DHEA Karaciğer ve böbrekte DHEA-SO4’a dönüşür. DHEA ve DHEA-SO4 albüminle taşınır. DHEA → Androstendion ↔ Testosteron → E2 → Östron Östron 75

76 Adrenal Korteks Hormonları ÖZET 6 Androjenler (Zona fasikülata ve zona retikülaris) DHEA, Androstendion: 17-Ketobileşikleri şeklinde idrarla atılır. Konjenital adrenal hiperplazi (21-Hidroksilaz veya 11-Beta Hidroksilaz eksik) → Adronogenital sendrom. 76

77 Bittiiiiii… 77


"ADRENAL (SÜRRENAL) KORTEKS HORMONLARI Prof. Dr. Fatih Gültekin SDÜ Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyokimya AD 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları