Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EĞİTİMİ VE UYGULAMALARI

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EĞİTİMİ VE UYGULAMALARI"— Sunum transkripti:

1 EĞİTİMİ VE UYGULAMALARI
KLİNİK ECZACILIK EĞİTİMİ VE UYGULAMALARI Prof. Dr. Serpil Nebioğlu ANKARA ÜNİVERSİTESİ Eczacılık Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı Başkanı Sağlık Bilimleri Enstitüsü Klinik Eczacılık Anabilim Dalı Başkanı

2 Eczacılık hizmetlerinin unsurları;
İlaç İnsan (hasta) “KLİNİK ECZACILIK”, eczacılık bilimlerinin hasta üzerinde uygulanmasını sağlayan “Hastaya odaklanmış” bir uygulama alanıdır. Artık hastalık yoktur, hasta vardır

3 1- İlacın kendisinden kaynaklanan olumsuz etkiler
İlaç kullanımına bağlı olarak; 1- İlacın kendisinden kaynaklanan olumsuz etkiler 2- İlacın kullanılışından kaynaklanan olumsuz etkiler a- Uygun olmayan reçete (ilaç, doz, veriliş yolu, süre vs) b- Hasta uyuncu (hastanın ilacı almaması ya da fazla alması) c- Hastanın kullandığı ilacın izlenmesindeki hatalar.

4 Klinik Eczacılık hizmetinde amaç;
* Hastanın yaşam kalitesini iyileştirmektir Eczacı, tedavi planının; Belirlenmesinde Yürütülmesinde Sonuçlandırılmasında diğer sağlık ekibi ve hasta ile işbirliği yapar

5 İlaçla ilgili problemleri
Klinik eczacının görevi; İlaçla ilgili problemleri tanımlamak çözmek önlemek

6 Klinik eczacılık hizmetleri ile;
1- Hastanın tedavisine olumlu katkı (yaşam kalitesinin iyileşmesi, malpraktisin önlenmesi) 2- İlaç tüketim maliyetlerinde azalma

7 Amerika Birleşik Devletlerinde yapılan bir taramanın
Amerika Birleşik Devletlerinde yapılan bir taramanın sonuçlarına göre Acil kliniğine başvuran hastanın 293 adedinde (%2.9) şu sorunlar saptanmıştır: % yüksek doz % uyunçsuzluk % advers ilaç etkisi % ilaç toksisitesi % ilaç etkileşimleri

8 Eczane eczacılarının yaptıkları reçete kontrollarında
Eczane eczacılarının yaptıkları reçete kontrollarında rastlanan hata oranı % 2.6 olarak saptanmıştır. Bunların: % : Uygun olmayan ilaç, dozaj formu, rejimi % : Belirsiz dozaj formu, miktarı, terapi süresi, kullanılış talimatı % : İlaç etkileşimleri, hasta allerji ve hassasiyeti, ilaç-ilaç, ilaç- hastalık etkileşimleri, kontrendikasyonlar. % : Yan etkiler, toksisite % : Diğer

9 Serbest eczaneler Hastane eczacıları İlaç vermek  Danışmanlık X ?
İzleme interaksiyonlar ADRs dosaj Laboratuvar sonuçları x Bilgilerin depolanması Hasta bilgilerine ulaşma Diğer sağlık çalışanlarına danışmanlık ?

10 12 Eczacılık Fakültesinde lisans düzeyinde
ECZACILIK EĞİTİMİ Eczacılık Fakültelerinde eğitim 5 yıla çıkmıştır 12 Eczacılık Fakültesinde lisans düzeyinde Klinik Eczacılığa yönelik dersler başlamıştır; Farmasötik Bakım Farmakoterapi Klinik Biyokimya Fizyopatoloji 3 Eczacılık Fakültesinde Lisansüstü eğitim

11 Derslerin içeriği: Klinik Eczacılık Eğitiminin Amacı
Öğrencilere, bilgilerini hasta üzerinde uygulayabilme yorumlayabilme analiz edebilme becerilerini kazandırmak Derslerin içeriği:  Eczacılık ve tıp bilgilerinin hastaya yönelik olarak derinleştirilmesi ve entegrasyonu

12 Lisans Eğitimi Hacettepe Üniv Kutay Demirkan, Pharm.D. Aygin Bayraktar, Ph.D. Ayçe Çeliker, Ph.D. (Anadolu Üniv, İnönü Üniv, Gazi Üniv, Ankara Üniv) Marmara Üniv Prof. Fikret Vehbi İzzettin Mesut Sancar, Ph.D. Şule Apikoğlu-Rabuş, Ph.D.

13 Lisansüstü eğitim Ankara Üniv (Yüksek lisans) Marmara Üniv (Yüksek lisans ve doktora) Yeditepe Üniv (Yüksek lisans)

14 Lisansüstü öğrenci sayısı (Ankara ve Marmara Ü)
Mezun Devam eden Tezsiz 25 31 Tezli 22 6 Doktora 4 2 Özel öğrenci 21

15 Enfeksiyon hastalıkları
Klinik Eczacılık Uygulamalarında öğrenci stajları Ankara Üniversitesi (lisansüstü öğrenciler) Kardiyoloji Endokrinoloji Gastroenteroloji Nefroloji Onkoloji Göğüs hastalıkları Enfeksiyon hastalıkları

16 Hacettepe Üniversitesi Klinik Eczacılık Hizmeti
Yoğun bakım Besin destek ünitesi Ağrı yönetim merkezinde Günlük sabah vizitleri ve İlaç Bilgi Merkezinde danışmanlık

17 Marmara Üniversitesi (lisans, lisansüstü)
İç Hastalıkları Cerrahi Pediatri Onkoloji Kadın doğum Farmasötik bakım Merkezi Farmasötik bakım ve ilaç bilgisi sağlanması

18 Yeditepe Üniversitesi
İç Hastalıkları Cerrahi Pediatri Dermatoloji Enfeksiyon hastalıkları

19 Meslek içi eğitimde Klinik Eczacılık 2003 den beri > 1000 eczacı bu eğitime katıldı
Modüllerden bazıları Yoğun bakımda eczacının rolü Enfeksiyon hastalıklarında eczacının rolü Endokrin ve Romatolojik hastalıklarda eczacının rolü Onkolojide eczacının rolü (hazırlık aşamasında) GPP İyi Eczacılık Uygulamaları-Klinik Eczacılık

20 Biyokimya Anabilim Dalının katkısı
Yüksek Lisans Klinik Laboratuvar Bulgularının Değerlendirilmesi Hastalıkların Biyokimyasal Temeli Parenteral ve enteral beslenme Lisans Klinik Biyokimya

21 KLİNİK LABORATUVAR BULGULARININ DEĞERLENDİRİLMESİ
En çok merak edilenler 1- Her test için aç gitmek gerekli mi? 2- Bir gece önce en geç saat kaçta yemek yenecek? 3- Sabah en geç saat kaçta kanı vermeliyiz? 4- Hastaneye gitmeden önce nelere dikkat etmeliyiz? VS.

22 Ayaktan sabah kan verecekler: Kan vermeden 1-3 saat önce kalkılacak,
Kan vermeden 1 gün önce dikkat edilecek noktalar: Gıda: Normal, En geç (ideali 19.00), den sonra katı gıda, sigara yok, en çok 1 bardak su Ayaktan sabah kan verecekler: Kan vermeden 1-3 saat önce kalkılacak, Ulaşım en çok 45 dak araba ile , en çok 500 metre yürüme Kol gücü, fiziksel aktivite yok arası oturur pozisyonda, 15 dak oturulacak Ayaktan öğleden sonra: Kahvaltı hafif, kan verme 4 saat sonra ( ), Kol gücü, fiziksel aktivite yok , 15 dak oturulacak

23 * Normal değer, anormal değer ne demektir?

24 LABORATUVAR SONUÇLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
A- Örneği almadan önce dikkat edilecek konular : 1- Diyet Vanilyalı dondurma: idrarda VMA Domates, muz, ananas: idrarda 5-OH indol deriveleri Bitkisel çaylar, ürünler Et: 4 gün sonra Üre, ürat  Kafein; Yağ asitleri  (%30)

25 2- Sigara Trombosit agregasyonu, lökosit, 1 sigara içildiğinde 10 ‘ da kan glukozu 10 mg /dL artar (1 st) 3- İlaç 4- Menstürasyon 5- Şişmanlık 6- Stres 7- Seyahat Su ve Na retansiyonu (normale dönmesi 2 gün) 10 zaman dilimini aştıktan sonra değerlerin normale dönmesi 5 gün

26 TESTLER VE İNTERPRETASYONU
İLAÇ İNTERFERANSI Kimyasal interferans A B Renk Yanlış pozitif Yanlış negatif * Eritromisin Serum Transaminazlarında yanlış pozitif * Yüksek doz Aspirin idrar Glukozunda yanlış pozitif * C vitamini idrar Glukozunda Clinitest-Benedikt ile ile yanlış pozitif, Clinitest-Glukozoksidaz ile yanlış negatif verebilir Reaktif İlaç

27 * Statinler serum transaminazını artırabilirler
Farmakolojik interferans: İlaç A B Reaktif Renk Gerçek pozitif Gerçek negatif * Hidroklorotiazid diüretikleri, serum ürik asit düzeyini artırabilir * Statinler serum transaminazını artırabilirler * Parasetamol serum transaminazını artırabilir * Parasetamol serum ürik asitini artırabilir.

28 KARBOHİDRAT METABOLİZMASI BOZUKLULARI
DİABETES MELLİTUS Açlık Kan Şekeri: 12-14 saat açlıktan sonra normal değer mg/dL ( mmol/L) dir. Hiperglisemi Hipoglisemi

29 İdrar miktarı 135ml/h – diürez (normali 50)
1- Vaka: Yaş 27, Tip I diyabet, ketoasidoz Kan şekeri mg/dL İdrar miktarı ml/h – diürez (normali 50) İdrarda şeker ve ketonüri 4+ Kan pH Serum K mEq/L Hiperglisemi, ozmotik diürez, ketonüri, asidoz,

30 Hiperglisemi: Hiperglisemi nedenleri: 1- Primer : Diabetes Mellitus 2- Sekonder Diğer Pankreas hastalıkları Diğer bazı endokrin hastalıklar Cushing, Tirotoksikoz, Feokromasitoma İlaçlar Steroidler, Tiazid diüretikleri, beta adrenerjikler, Oral kontraseptifler, Dilantin Bazı kronik hastalıklar Kronik böbrek hastalığı Kronik karaciğer hastalığı Enfeksiyonlar Diğer Hamilelik vs

31 Kan şekeri değerleri: Normal kişilerde:
Açlıkta mg/dL ( mmol/L) 2 saatte (tokluk) < 140 mg/dL * Kapiler kan (parmak ucu) venöz kandan 2-7 mg/dL yüksektir * Kapiler kan plazmadan % daha düşüktür Test sonucunda: AKŞ > 126 mg/dL, (eskiden > 140 mg/dL idi) Herhangi bir andaki kan şekeri > 200 mg/dL Tokluk kan şekeri > 140 mg/dL ise DM teşhisi konur.   mg/dL prediabetik hali

32 Takibi: Akut: Glukoz (İdrar ve kanda) Keton (İdrar ve kanda) Asit-baz durumu Laktat Hücresel dehidrasyona yönelik diğer testler (K,Na,vs.) Kronik: Kan Glukozu (açlık ve tokluk) İdrar glukozu Glikozile proteinler (HbA1c) Böbrek fonksiyonları; İdrar proteinleri, Üre, Kreatinin, Lipitler; Kolesterol, trigliserit vs

33 Akut Hiperglisemi sonuçları:
Diürez (aşırı sıvı kaybı) Diabetik ketoasidoz Elektrolit dengesizliği; Sodyum azlığı Potasyum fazlalığı / azlığı

34 İdrar miktarı 135ml/h – diürez (normali 50)
1- Vaka: Yaş 27, Tip I diyabet, ketoasidoz Kan şekeri mg/dL İdrar miktarı ml/h – diürez (normali 50) İdrarda şeker ve ketonüri 4+ Kan pH Serum K mEq/L Hiperglisemi, ozmotik diürez, ketonüri, asidoz, Poliüri ve glukozüri olduğu halde serum K neden normal?

35 POTASYUM Metabolik Asidoz ve Hiperkalemi
Ekstraselüler sıvı H+ İntraselüler sıvı K+

36 Hipergliseminin yol açtığı glikozile proteinlerin aranması
Uzun vadeli kontrol Hipergliseminin yol açtığı glikozile proteinlerin aranması Hemoglobin A1c Hemoglobin A1c : % HbA1c nin yüksek çıkması Tip-I de 4 yıl sonra retinopati gelişeceğinin işaretidir. HbA1c de % 10 luk bir düşüş bu riski % 45 azaltır.

37 Geç komplikasyonlara yönelik testler
*Nefropati; Böbrek fonksiyonları; İdrar proteinleri, Üre, Kreatinin, *Kardiovasküler hastalıklar, Atheroskleroz; Kolesterol, Trigliserit *Retinopati (göz dibi muayenesi) *Nöropati * Tip II DM’lilerin % 30 unda teşhis konduğunda geç komplikasyonlar gözlenmektedir. * Klinik diagnozdan 10 yıl önce Tip II nin başladığı ileri sürülmektedir.

38 Diabette hasta takibinin önemi: 
2 amaç vardır: 1- Hiper ve hipoglisemiyi önlemek 2- Uzun vadeli komplikasyonları önlemek Glisemik Kontrol Hem glisemi hem de lipit düzeylerinin takibi anlamına gelir.

39 Tedavi hedefleri: * Kan şekerini non-diabetik sınırlarda tutmak Açlık mg/dL Tokluk < 160 mg/dL * Hemoglobin A1c < 6.05 % değerinde olması (anemik kişilerde bu değer düşük çıkabilir !!) * Tansiyonun 7/12 değerlerini geçmemesi

40 Diabet önlenebilir bir hastalık mıdır?
Diabet görülme sıklığı artmaktadır 1994 de WHO diabetin önlenmesi için şu önerileri açıklamıştır Diabetten korunma yolları; Tip 2’ de pre-diabetik olma hali geri dönüştürülebilir 1- Haftada 150 dk fiziksel aktivite 2- Kilonun % 7 oranında azaltılması

41 1- Vaka: Yaş 27, Tip I diyabet, ketoasidoz
Kan şekeri mg/dL İdrar miktarı ml/h – diürez (normali 50) İdrarda şeker ve ketonüri 4+ Kan pH Serum K mEq/L Tedavi hedefi ne olmalı? Hastaya K verilmeli mi? Verilmezse ne olur? 2-Diyabet hiperglisemisinde hastaya ne uygulanır? Kan şekerini ani düşürmenin sakıncaları nelerdir?

42 Tedavi planı Hiperozmolar durumu düzeltmek Rehidrasyon Elektrolitler (K ?) Insulin Tedavisi Serebral Ödem !

43 * Karbohidrata dayalı diyet * Viskoz, fiberli yiyecekler
Diyabette Beslenme * Günde 6 öğün * Karbohidrata dayalı diyet * Viskoz, fiberli yiyecekler * Az yağ, Tercihan sıvı * Meyve suyu yerine meyve (günde en çok 3 adet elma gibi) * Hızlı karbohidratlar (şeker) yok. Alınacaksa sınırlı (!) olarak tok karnına veya sıvı bir protein (süt) ile birlikte.

44 Yiyecek Kan şekerini yükseltme oranı (%)
Glukoz Beyaz ekmek Çavdar ekmeği Patates Beyaz pirinç Makarna Mars bar (karamelize) 55 Elma Portakal suyu Soya fasülyesi Mercimek Bezelye Kan şekeri = kan glukozu Çay şekeri (sukroz) = Glukoz + Fruktoz Meyve şekeri = Fruktoz

45 tatlandırıcılar ve riskleri:
Diabetes Mellitus hastalığında yapay tatlandırıcılar ve riskleri: 1- Kalorisiz olanlar Aspartam 40 mg/kg va, stabil değil, migren mide şikayetleri Asesulfam potasyum 9 mg/kg va, 15 mg/kg va, acı tat Sukraloz sıcağa dayanıklı Siklamat 7mg/kg va, 11 mg/kg va, sıcağa dayanıklı, sıçanlarda Mesane kanseri? Sakkarin Max 6 tbl/gün, sıçanlarda mesane kanseri ? Stevia sıcağa dayanıklı, ABD diyet suplemanı olarak izin veriyor, dikkatli kullanılmalı

46 İnsülin resistansı geliştirir,
2- Kalorili olanlar Fruktoz ! İnsülin resistansı geliştirir, TG düzeyini yükseltir, Kilo aldırır, Mg kaybı ve kemik erimesine yol açar, Tansiyonu yükseltir Mannitol Maltitol (50 gr/gün) , kalori verirler, Sorbitol diyareye yol açarlar

47

48

49 LİPİT METABOLİZMASI Kolesterol (< 200 mg/dl , < 5.17mmol/l ) Trigliseritler Lipitler lipoproteinler içinde taşınır: ŞM, VLDL, LDL, HDL Total plazma Kolesterolü = LDL-Kol + HDL-Kol + TAG/ (VLDL) LDL-Kol kan kolesterolünün % ini oluşturur. LDL-Kolesterol : Atherojenik HDL-Kolesterol : Antiatherojenik 

50 20 yaş üzeri, KKH olmayan bir kişide kolesterol değerleri:
Total Kolesterol 20 yaş üzeri, KKH olmayan bir kişide kolesterol değerleri: < 200 mg/dL (LDL-Kol <130 mg/dL) Kabul edilebilir (risk fakt =1) mg/dL ( “ mg/dL) Orta risk (risk fakt=2) > 240 mg/dL ( “ > 160 mg/dL) Yüksek risk (risk fak=4) HDL-Kolesterol: < 40 mg/dL düşük (kadınlarda < 50 mg/dL) > 60 mg/dL yüksek

51 KKH risk faktörleri:      Kalıtım      Sekonder faktörler      Diğer hastalıklar (DM, Hipotiroidizm, Nefrotik sendrom,karaciğer hastalıkları, hiperürisemi, enfeksiyonlar, lupus)      İlaçlar      Yaşama alışkanlıkları (sigara, eksersiz, stres)      Hipertansiyon >140/90     Diyet       Cinsiyet      Yaş HDL kolesterol < 40 mg/dL

52 Tedavideki hedefler:Erişkinlerde III. Yüksek Kolesterol. Tedavi
Tedavideki hedefler:Erişkinlerde III. Yüksek Kolesterol Tedavi Paneli, hedeflenen LDL-kolesterol Değerleri (9-12 st açlıktan sonraki hedefler) Hasta gurubu Başlangıç değeri Tedavi hedefi Diyet terapisi KKH yok, < 2 risk faktörü ≥ 160 mg/dL < 160 mg/dL “ , ≥ “ ≥ < 130 KKH var > ≤ 100 İlaç tedavisi KKH yok, < 2 risk faktörü ≥ 190 mg/dL < 160 mg/dL “ , ≥ “ ≥ < 130 KKH var > ≤ 100

53 Beta- blokörler TG  , HDL-Kol  Tiazid diüretikleri TG , Kol 
İLAÇLAR:   Beta- blokörler TG  , HDL-Kol  Tiazid diüretikleri TG , Kol  Östrojen TG , LDL  Androjen TG , LDL-Kol  , HDL-Kol  Glukokortikoidler TG , LDL-Kol  Retinoik asit TG  (cilt hastalıklarında kullanılan)

54

55 BÖBREK FOKNSİYON TESTLERİ ; ELEKTROLİTLER
SODYUM: Serum: mEq/L İdrara atılımı: mEq/gün Hiponatremi: <135 mEq/L, (<120 de klinik belirtiler- su intoksikasyonu) Nörolojik anormallikler, mental cevaplarda bozukluk, konfüzyon, konvülsiyonlar, koma,

56 Vücut sodyumunun azalması Diüretik terapisi Diabetik Ketonüri
Hiponatremi nedenleri: Vücut suyunun artması Böbrek yetmezlikleri Kalp yetmezliği Siroz Vücut sodyumunun azalması Diüretik terapisi Diabetik Ketonüri Kusma, diyare, Yanıklar Üremi

57 Hiponatreminin diğer nedenleri
Hiperglisemi, (her 100mg/dl glukoz artışında serum Na+ u 1.6 mmol/L lik azalma) Hiperlipemi Hiperproteinemi Üremi Mannitol tedavisi

58 Hiponatremi (“Su intoksikasyonu")
Ekstasi (MDMA) kullanımında Su intoksikasyonu Koşucularda su intoksikasyonu (serum Na < 120 mmol/L) 1 Lt içme suyuna çay kaşığının ¼ ü kadar tuz

59 3- Vaka: Yaş 60, bayan, 15 yıldır Tip II diyabet, Oral antidiyabetik kullanıyor AKŞ mg/dl Serum Kreatinin 2.6 mg/dl BUN 68 mg/dl mg/dl AST 39 IU ALT 32 IU Total protein mg/dl 6-8 Hematokrit % 27 % 36-49 Kalsiyum mg/dl 9-11 Potasyum mEq/L mEq/L Tedavi planı ne olmalı?

60 Yaş 75, nefes darlığı, konjestif kalp yetmezliği, ödem
4- Vaka Yaş 75, nefes darlığı, konjestif kalp yetmezliği, ödem Na mEq/L ( ) K mEq/L ( ) Cl mEq/L (95-105) CO mEq/L (22-28) BUN mg/dL (8-18) Glukoz mg/dL (70-110) Sorular: Ne tedavi kullanılmalı? Na vermeli mi? BUN neden yüksek?

61 5- Vaka: Erkek, yaş 58, altı ay önce MI,
1. aşama: Atorvastatin 10 mg 6 hafta sonra test sonucu: Total kolesterol 190 mg/dL TG mg/dL, HDL-kolesterol 38 mg/dL, LDL-kolesterol 122 mg/dL 2. aşama: Atorvastatin 20 mg Sırt ve bacakta ağrılar başlamış 3. aşama : İlaç kesilmiş

62 İlacı bıraktıktan sonra laboratuvar sonuçları:
Total kolesterol 224 mg/dL TG mg/dL HDL-kolesterol 39 mg/dL (hedeften düşük) LDL-kolesterolü 154 mg/dL (hedeften yüksek) TSH normal, ALT normal, CK U/L Seçenekler; 1- Başka bir statin denemek 2- Düşük dozda Statin ile başka bir lipit düşürücüyü birlikte denemek


"EĞİTİMİ VE UYGULAMALARI" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları