Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

ÇAĞDAŞ YAŞAM ve ULUSAL ÇIKARLARIMIZ AÇISINDAN BERGAMA GERÇEĞİ Prof. Dr. İsmail DUMAN METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÜRETİM METALURJİSİ ANABİLİM.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "ÇAĞDAŞ YAŞAM ve ULUSAL ÇIKARLARIMIZ AÇISINDAN BERGAMA GERÇEĞİ Prof. Dr. İsmail DUMAN METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÜRETİM METALURJİSİ ANABİLİM."— Sunum transkripti:

1 ÇAĞDAŞ YAŞAM ve ULUSAL ÇIKARLARIMIZ AÇISINDAN BERGAMA GERÇEĞİ Prof. Dr. İsmail DUMAN METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÜRETİM METALURJİSİ ANABİLİM DALI İ STANBUL T EKNİK Ü NİVERSİTESİ

2 ALTIN MADENCİLİĞİ ve ALTIN ÜRETİMİ İLE İLGİLİ ÖNEMLİ NOKTALAR ÖNEMLİ NOKTALAR

3 I. Dünya Genelinde: Dünya altın üretim sektörü esasen üç Musevi ailenin elindedir (Rothschield/İngiltere, Oppenheimer/ABD, Le Crespiny/Fransa-Avustralya). Teknik ve mali kontrol çoğunluğu bu ailelere ait 15 büyük maden tröstü eliyle yapılmaktadır. Bu 15 tröstün dünyada altın madeni çıkarıp işleyen 600 kadar şirketi vardır.

4 Çıkarılmış altın cevherinin işlenmesi bir madencilik faaliyeti olmayıp hidrometalurjik bir işlemdir. Metalurji işletmeleri Primer üretim endüstrileri olup kimyasal faaliyetleri denetleyen çevre yasalarına tâbidir. Bu sektörün, kendi atıklarını depoloma yetkisi yoktur. Bunların proses atıkları, önceden arıtılmış olsun veya olmasın, kamu elindeki ve denetimindeki nihai atık depolarında -bedel ödetilerek- saklanır. Açık veya kapalı maden ocağından yeryüzüne çıkarılan cevher kırıldıktan sonra konveyörler yardımıyla değirmene nakledildiğinde madencilik faaliyeti biter. Daha “yaş öğütme” aşamasında sodyum siyanür çözeltisi kullanıldığından, ekstraksiyon işlemi başlamıştır. Çıkarılmış altın cevherinin işlenmesi bir madencilik faaliyeti olmayıp hidrometalurjik bir işlemdir. Metalurji işletmeleri Primer üretim endüstrileri olup kimyasal faaliyetleri denetleyen çevre yasalarına tâbidir. Bu sektörün, kendi atıklarını depoloma yetkisi yoktur. Bunların proses atıkları, önceden arıtılmış olsun veya olmasın, kamu elindeki ve denetimindeki nihai atık depolarında -bedel ödetilerek- saklanır. Açık veya kapalı maden ocağından yeryüzüne çıkarılan cevher kırıldıktan sonra konveyörler yardımıyla değirmene nakledildiğinde madencilik faaliyeti biter. Daha “yaş öğütme” aşamasında sodyum siyanür çözeltisi kullanıldığından, ekstraksiyon işlemi başlamıştır.

5  Sınai faaliyetin tümüne yanlış olarak “altın madenciliği” denilmesi, ilgili şirketlerin yarattığı kasıtlı bir kavram kargaşasından kaynaklanır. Zira maden sektörüne, fiziksel cevher zenginleştirme işlemleri sırasında oluşan madensel atıkları depoloma ve barajlama hakkı tanınmıştır. Buna karşılık, primer üretim yapan kimya-metalurji işletmelerinin zararlı kimyasal proses atıklarını barajlama/depolama hakkı yoktur ve olmamalıdır.  Sınai faaliyetin tümüne yanlış olarak “altın madenciliği” denilmesi, ilgili şirketlerin yarattığı kasıtlı bir kavram kargaşasından kaynaklanır. Zira maden sektörüne, fiziksel cevher zenginleştirme işlemleri sırasında oluşan madensel atıkları depoloma ve barajlama hakkı tanınmıştır. Buna karşılık, primer üretim yapan kimya-metalurji işletmelerinin zararlı kimyasal proses atıklarını barajlama/depolama hakkı yoktur ve olmamalıdır.

6 Siyanürle Altın Liçinin Temel Reaksiyonları 2Au + 4NaCN + ½O 2 + H 2 O  2Na[Au(CN) 2 ] + 2NaOH C C [Au(CN) 2 ] -  Au (ads) + 2CN - 2Na[Au(CN) 2 ] + Zn  2Au + [Zn(CN) 4 ] 2-

7 Siyanürün Atmosferdeki Stabilitesi Siyanürün Atmosferdeki Stabilitesi Yarılanma Ömrü  1/2 = 276 Gün (Atkinson, 1985) Topraktaki ve Havadaki Siyanür İçin (ne ilginçtir ki !) Herhangi Bir Emniyet Sınırı Değeri Verilememiştir (CEFIC, 7 th European HCN-Forum, 1997) İçme Suyundaki En Yüksek Siyanür Değeri: 50  g/litre (European Commission, 1995) (European Commission, 1995)

8  Sonu gelmeyen kazalara (adeta ısmarlanmış çevre felaketlerine) karşı son yıllarda tüm dünyada yükselen itiraz, isyan ve kitlesel direnişler nedeniyle altın tröstlerince global çapta reklamı yapılan “arıtma tesisleri” sadece bir “ortalık yatıştırma” ve yönetimlerden yeni taviz kopartma çabası gibi görünmektedir.  Sonu gelmeyen kazalara (adeta ısmarlanmış çevre felaketlerine) karşı son yıllarda tüm dünyada yükselen itiraz, isyan ve kitlesel direnişler nedeniyle altın tröstlerince global çapta reklamı yapılan “arıtma tesisleri” sadece bir “ortalık yatıştırma” ve yönetimlerden yeni taviz kopartma çabası gibi görünmektedir.

9 Alkali Klorinasyon Prosesi CN ¯ + Cl 2  CNCl + Cl ¯ CNCl + 2OH ¯  CNO ¯ + Cl ¯ + H 2 O 2CNO ¯ + 3Cl 2 + 6OH ¯  2HCO 3 ¯ + N 2 + 6Cl ¯ + 2H 2 O 2NaCN + 6NaOH + 4Cl 2 + ½O 2  8NaCl + 2CO 2 + 3H 2 O + N 2 2Na 2 Cu(CN) NaOH + 16Cl 2  2Cu(OH) 2 + 6CO NaCl + 12H 2 O + 3N 2 Tiyosiyanatların Parçalanması (alkali ortam) NaSCN + 4NaOCl +2NaOH  NaCNO + Na 2 SO 4 + 4NaCl + H 2 O Klor Gazı Yerine Hipoklorit ile Siyanür Bozundurulması NaCN + NaOCl + H 2 O  CNCl + 2NaOH 2CN ¯ + Ca(OCl) 2 + H 2 O  2CNCl + Ca(OH) 2 Demir Siyanür Kompleksleri Hiç Etkilenmez !

10 H 2 O 2 ile Siyanür Bozundurma CN ¯ + H 2 O 2  CNO ¯ + H 2 O asidik ortam ; CNO ¯ + 2H  + H 2 O  CO 2 + NH 4 + asidik ortam ; CNO ¯ + 2H  + H 2 O  CO 2 + NH 4 + alkali ortam ; CNO ¯ + OH ¯ + H 2 O  CO 3 2¯ + NH 3 + alkali ortam ; CNO ¯ + OH ¯ + H 2 O  CO 3 2¯ + NH 3 + H 2 O 2 ile Bakır Siyanürlerin Bozunması 2Cu(CN) 3 2¯ + H 2 O 2 + 2OH ¯  2Cu(OH) 2 + 6CNO ¯ + 6H 2 O 2Cu(CN) 3 2¯ + H 2 O 2 + 2OH ¯  2Cu(OH) 2 + 6CNO ¯ + 6H 2 O Demir Siyanür Bozunması İçin İlave Bakır İyonuna Gereksinim Vardır Fe(CN) 6 4¯ + 2Cu 2+  Cu 2 Fe(CN) 6 Fe(CN) 6 4¯ + 2Cu 2+  Cu 2 Fe(CN) 6

11 INCO/ SO 2 - Air Prosesi CN ¯ + SO 2 + O 2 + Cu + H 2 O  CNO ¯ + Cu + H 2 SO 4 Tiyosiyanatın Oksidasyonu ve Siyanatın Hidrolizi SCN ¯ + 4SO 2 + 4O 2 + 5H 2 O  CNO ¯ + 5H 2 SO 4 CNO ¯ + 2H 2 O  OH ¯ + NH 3 + CO 2 CNO ¯ + 2H 2 O  OH ¯ + NH 3 + CO 2 Inco Prosesine Göre, Demir Siyanür Parçalanması Ferrik Demirin Ferros Demire Redüklenmesiyle Başlar Inco Prosesine Göre, Demir Siyanür Parçalanması Ferrik Demirin Ferros Demire Redüklenmesiyle Başlar 2Fe 3+ + SO 2 + 2H 2 O  2Fe H + + SO Fe 3+ + SO 2 + 2H 2 O  2Fe H + + SO Fe(CN) SO 2 + 2H 2 O  2Fe(CN) H + + SO 4 2-

12 Ferros Siyanür Kompleksi Bakır, Çinko veya Nikel ilavesiyle Çöktürülür Ferros Siyanür Kompleksi Bakır, Çinko veya Nikel ilavesiyle Çöktürülür 2M ++ + Fe(CN) H 2 O  M 2 Fe(CN) 6 xH 2 O (M 2+ : Cu, Ni veya Zn) Katkı Metallerinin Fazlası Hidroliz Yoluyla Çözeltiden Ayrılır Katkı Metallerinin Fazlası Hidroliz Yoluyla Çözeltiden Ayrılır 2Cu 2 + SO O 2 + H 2 O + 2OH ¯  2Cu(OH) 2 + SO 4 2- Ni OH ¯  Ni(OH) 2 Zn OH ¯  Zn(OH) 2

13 Gereksinimler: 1 Gram Toplam Siyanürün Bozunması İçin 0,1 gram Cu (0.25 gram CuSO 4.5H 2 O) 9 gram Kireç 5 gram SO 2 (çoğunlukla Na 2 SO 3 ve Na 2 S 2 O 5 halinde)

14  Sıkça önerilen ve bazı işletmelerde uygulanan arıtma prosesleri (siyanür oksidasyonuna dayanan peroksit, hipoklorit, kükürtdioksit/hava vb.) aslında sadece siyanürlü kaplama banyolarıyla çalışan galvanoteknik endüstrisinin atık sularını arıtmak için geliştirilmiş yöntemlerdir ve yalnız bu amaca uygundur. Oysa altın ekstraksiyonunun proses atığı “atık su” değil, “atık çamur”dur. Çevre teknolojisinde herhangi bir “çamur arıtma” yöntemi tanımlanmamıştır ve tanımlanamaz. INCO – SO 2 /Air prosesi de dahil olmak üzere anılan hiçbir siyanür bozundurma işleminin çamur arıtma şansı yoktur. Milimetrenin % 4’ü boyutuna öğütülmüş incecik cevher çok geniş bir yüzey alanı oluşturur ve siyanür iyonlarının önemli bir kısmını yüzeyinde tutarak bozunmaya karşı korur.

15  Çamurun suyundaki zehir, çamurun katısına geçtiğinde buna arıtma denir mi?  “Arıtma” denilen işlemde önce siyanür bileşiği halinde sulu fazda bulunan pekçok ağır metal, siyanür bozunduğu zaman serbest kalıp hidrolize uğrayarak çöker. Nereye? Çamurun katısına!  Metal hidroksitlerin, özellikle de arsen bileşiklerinin kararlı olarak katı halde kalabileceği tek ve ortak bir pH değeri yoktur. Bir arsen bileşiğinin katı çökelti halinde bulunduğu bir pH değerinde pekçok başka arsen bileşiği sulu fazda bulunur ve bunlar bu halleriyle tehlikeli birer zehirdir.

16 Altın üretim işletmelerinde çevresel risk yaratan tek kimyasal madde siyanür değildir. Su fazındaki siyanürü okside edip atığı barajlamakla ortadan kaldırılamayacak esas çevresel risk ve kalıcı toksik etki, siyanür tarafından mobilize edilen ağır metallerden kaynaklanır. Altın üretim işletmelerinde çevresel risk yaratan tek kimyasal madde siyanür değildir. Su fazındaki siyanürü okside edip atığı barajlamakla ortadan kaldırılamayacak esas çevresel risk ve kalıcı toksik etki, siyanür tarafından mobilize edilen ağır metallerden kaynaklanır.. A- Siyanürlü çözeltiyle temas nedeniyle cevherden çözülen sayısız ağır metal -az veya çok başarılı bir şekilde- çamurun sulu fazından katı fazına geçirilebilir. B- B- Siyanürün zehirsiz karbondioksit ve azota ayrıştığı yolundaki iddialar asılsızdır. Bilimsel olarak kanıtlanmıştır ki, mevcut siyanürün sadece %10’u bu şekilde parçalanabilir. Esas parçalanma ürünleri ise kendileri de birer zehir olan siyanatlar ve tiyosiyanatlardır.

17 Arsen, antimon, cıva, kurşun, talyum, kadmiyum, bakır, nikel, krom ve diğer ağır metallerin hidroksitlere ve arsenat/antimonatlara dönüştürülmüş kompleks tuzlar halinde ebediyen katı fazda tutulabilmesi; yani barajdaki çamurun katı kısmı içinde sonsuza kadar çözünmez kılınması teknolojik olarak mümkün değildir. Çünkü bir ağır metalin kararlı olduğu pH aralığında bir başka metal çözünmüş duruma geçecek, başka bir deyişle canlılar tarafından bünyeye alınabilir (bioavailable) hale gelecektir. C- Arsen, antimon, cıva, kurşun, talyum, kadmiyum, bakır, nikel, krom ve diğer ağır metallerin hidroksitlere ve arsenat/antimonatlara dönüştürülmüş kompleks tuzlar halinde ebediyen katı fazda tutulabilmesi; yani barajdaki çamurun katı kısmı içinde sonsuza kadar çözünmez kılınması teknolojik olarak mümkün değildir. Çünkü bir ağır metalin kararlı olduğu pH aralığında bir başka metal çözünmüş duruma geçecek, başka bir deyişle canlılar tarafından bünyeye alınabilir (bioavailable) hale gelecektir.

18 1. Ba(II)As(V) 2. As 2 S 3 3. Fe(II)As(V) 4. Hg(I)As(V) 5. Cr(III)As(V) 6. Ca(II)P(V) / As(V) 7. Pb(II)As(V) 8. Ti(IV)As(V) 9. Fe(III)As(V) 10. MgNH 4 As(V) 11. Mg(II)As(V) 12. Ca(II)As(V) Arsen Bileşiklerinin Çözünme Davranışları (siyanürsüz ve klorürsüz ortamda)

19 Arsen bileşiklerinin yukarıda verilen çözünme davranışına ilişkin grafikler klorürsüz ve siyanürsüz bir ortam için geçerlidir. Söz konusu bileşiklerin bulunduğu ortama klor ve siyanür iyonları girdiğinde bu çözünürlük değerleri kat kat (bazı bileşikler için yüzlerce kat) artar. Yani duraylandığı iddia edilen arsen bileşikleri yeniden suda çözünür. Normandy (Eurogold, Newmont, vs.) Şirketi tarafından 1996 yılında Çevre Bakanlığı’na verilen ek taahhütnamede “tesis içi dökülme ve siyanatlar için hipoklorid bozundurma” maddesi hangi aklı evveller tarafından önerilmiş ve kabul edilmiştir?

20

21 Burada en kritik nokta, arsen – klor bileşiklerinin çok yüksek buhar basıncına sahip olmalarıdır. Örenğin; AsCl 3 0°C’de 8 mbar, 50°C’de 100 mbar, 130°C’de 1000 mbar buhar basıncına sahiptir. Bundan çıkacak sonuç arsenklorürün atmosferik koşullarda aktif buharlaşma gösterip barajdan kilometrelerce uzağa taşınacağıdır. Atık barajındaki arsen oranı, cevherdeki oranından daha düşük bulunursa kimse şaşmamalıdır. Hipoklorid uygulamasından bu yana önemli bir kısmının gaz olup uçmuş olması gerekir.

22 Arsenin akut etkisi, aşırı miktarda alındığında öldürücü olması (fare zehiri olarak da biliniyor). Kronik etkileri ise şöyle: Cilt kanseri, duyu bozukluğu, refleks kaybı ve depresyon, kansızlık, kalp yetmezliği, kan kanseri, lenf sistemi kanseri, karaciğer tümörü (anjiosarkom), doğuştan sakatlıklar, gelişmesini tamamlamadan doğan bebekler, akciğer kanseri, böbrek yetmezliği ve üremi sonucu ölüm, akıl hastalıkları. Kronik etkileri ise şöyle: Cilt kanseri, duyu bozukluğu, refleks kaybı ve depresyon, kansızlık, kalp yetmezliği, kan kanseri, lenf sistemi kanseri, karaciğer tümörü (anjiosarkom), doğuştan sakatlıklar, gelişmesini tamamlamadan doğan bebekler, akciğer kanseri, böbrek yetmezliği ve üremi sonucu ölüm, akıl hastalıkları.

23 D- Siyanür oksidasyonunu ve ağır metal çöktürülmesini gerçekleştirmek üzere baraja gönderilen atığın içine ilaveten tonlarca kimyasal madde (klor, kükürt, kireç, sudkostik, bakır, çinko, nikel vb.) verilmektedir. D- Siyanür oksidasyonunu ve ağır metal çöktürülmesini gerçekleştirmek üzere baraja gönderilen atığın içine ilaveten tonlarca kimyasal madde (klor, kükürt, kireç, sudkostik, bakır, çinko, nikel vb.) verilmektedir. Atık barajının muhtevasını zehirsizleştirebilecek hiçbir arıtma (detox) yöntemi ve sistemi yoktur.

24 Günümüz uygarlığının çevresel nedenlerle bile olsa hiçbir zaman vazgeçemeyeceği 5 temel metali (bakır, çinko, kurşun, aluminyum ve demir-çelik) esas alarak bir karşılaştırma yaptığımızda, çok şaşırtıcı rakamlarla karşılaşırız: 96Bir bakır cevherinden metale gidene kadar yapılan zenginleştirme 96 kattır Bir çinko cevherinden metale gidene kadar yapılan zenginleştirme kattır. 5-10Bir kurşun cevherinden metale gidene kadar yapılan zenginleştirme 5-10 kattır. 2Bir aluminyum cevherinden metale gidene kadar yapılan zenginleştirme 2 kattır. 2Bir demir cevherinden metale gidene kadar yapılan zenginleştirme 2 kattır. altın Bir altın cevherinden metale gidene kadar yapılan zenginleştirme kattır.

25 Metallerin Cevher Tenörüyle İlişkisi (Cevherden Metale Kadar Zenginleştirme Oranları)

26 Bu beş temel metalin her yıl topraktan üretilen 750 milyon tonluk kütlesine ve 250 milyar USD’lık satış bedeline karşılık üretilen fiziksel zenginleştirme atıklarının toplam miktarı yaklaşık 200 milyon tondur. Bu beş temel metalin her yıl topraktan üretilen 750 milyon tonluk kütlesine ve 250 milyar USD’lık satış bedeline karşılık üretilen fiziksel zenginleştirme atıklarının toplam miktarı yaklaşık 200 milyon tondur.

27 Dünya Metal ve Atık Üretimi [1997] Primer Dünya Üretimi (10 6 ton) Cevher İçin Ortalama Ekonomik Tenör Ortalama Konsantre Tenörü Ortaya Çıkan Atık Miktarı (10 6 ton) Bakır6,5%1%25156 Çinko4%5%4529,3 Kurşun2%10%6010 Aluminyum16%55-5 Demir- Çelik 730%55-- Altın0, ppm Ve... Bilimin, Teknolojinin en Etik Dışı Kullanımlarından Biri

28 Yıllık toplam primer üretimi sadece 2500 ton ve satış değeri sadece 25 milyar USD olan altın, diğer metallerin toplam üretim atığının ortalama 10 katını tek başına yaratmaktadır. Üstelik bu atık, bir cevher zenginleştirme atığı olmayıp toksik bir kimyasal proses atığıdır. Yıllık toplam primer üretimi sadece 2500 ton ve satış değeri sadece 25 milyar USD olan altın, diğer metallerin toplam üretim atığının ortalama 10 katını tek başına yaratmaktadır. Üstelik bu atık, bir cevher zenginleştirme atığı olmayıp toksik bir kimyasal proses atığıdır.

29 Dünyada her yıl böyle milyarlarca ton kimyasal atık oluşturan altın üretimi -getiri/götürü açısından bakıldığında- nükleer enerji üretiminden ve nükleer atık depolamaktan daha ahlak dışıdır. Altının ne kadar vazgeçilmez (!) bir metal olduğu aşağıdaki grafikten görülebilir:

30 Dünya Genelinde Altının Kullanım Alanları Bugüne kadar çıkarılmış ve insanoğlunun elinde bulunan toplam altın miktarı : ton. Sadece teknik amaçlı kullanıldığında bu altın dünyaya geri dönüşümsüz olarak 1600 yıl, geri dönüşüm uygulandığında ise sonsuza dek yeter !

31 Bu metalin gerçek metalurjik değeri, kendisine vehmedilen değerin %4’ü bile değildir. Dünya ekonomik konjonktürüne bağlı olarak satış fiyatı 10 kat değişebilen bu spekülasyon aracının ederi ile maliyeti arasında hiç bir gerçekçi ilişki bulunmamaktadır.

32 SONU GELMEYEN KAZALAR 1984 (Ağustos)Papua-Yeni Gine’deki BHP şirketine (Normandy, Dresdner Bank, Degussa, DEG) ait Ok Tedi madenine 135 ton siyanür taşıyan iki tekne Kuinga limanında alabora oldu. Siyanür varillerinin çok azı toplanabildi. Kıyı boyunca dipte dağılmış metal variller deniz suyunda çözünüp delinmeyi bekliyor. Her biri saatli bomba gibi. Bu arada limana yakın nehrin ağzında avladıkları timsah etlerinden yiyen 14 yerli zehirlenerek öldü (Aralık)ABD/Kolorado eyaletinde Kanada’lı Galactic Resources şirketine ait skandallar madeni Summetville kapatıldı. 1984’te faaliyete geçen madenin taban suyuna ve Alamosa nehrine 8 yıl boyunca toksik atık sızdırdığı belirlendi. Nehrin 27 kilometresini biyolojik olarak ölü duruma getiren bu kirliliğin kısmen temizlenmesi için 120 milyon USD harcandı. Tam temizlik için 500 milyon USD daha gerekiyor (Bölgeyi terkeden şirketin sadece 4,7 milyon USD’lık teminatına el konulabildi) (Şubat)Güney Afrika’daki Harmony Madeninde atık barajı patladı; 17 kişi öldü (Ağustos)Guyana’da bulunan Omai altın madenindeki atık barajının seddesi yarıldı. 3 milyon metreküp toksik çamur Essequibo nehrini Atlantik’e kadar (80 km boyunca) zehirledi. Tüm ülke afet bölgesi ilan edildi. Bölge halkı halen çeşitli hastalıklara yakalanmakta.

33 SONU GELMEYEN KAZALAR 1995 (Ekim)Filipinler’deki Surigao del Norte altın madeninde bir beton borunun kırılması sonucu m 3 zehirli atık tarım alanlarına yayıldı (Mayıs)Kırgızistan’daki Kumtör altın madenine siyanür taşıyan bir kamyon Barskun nehrine uçtu. Zehir 8 km sonra Orta Asya’nın en büyük kaplıcalarının bulunduğu noktada Issık Göl’e ulaştı (Temmuz)İspanya’nın Los Frailes bölgesinde Boliden-RTZ şirketine ait gümüş madeninde sedde yarıldı. Toksik çamurlar Donana Milli Parkına (Avrupa’nın en büyük kuş cennetine) büyük zarar verdi. Guadiamar nehri kitlesel fauna ve flora ölümüne sahne oldu (Nisan)Filipinler’in Suriago del Norte altın madeninde yine boru patlamasından ikinci bir kaza meydana geldi. Bu defa çeltik tarlalarını metreküp zehirli çamur işgal etti (Ekim)Yeni Zelanda’da Normandy şirketine ait Martha Hill altın madeninde sedde yarıldı (Eurogold firması bu madene atık barajında yüzen ördekleri göstermek üzere 1996 yılında bir uçak dolusu Türk gazeteciyi götürmüştü).

34 SONU GELMEYEN KAZALAR 2000 (Ocak)Romanya/Baia Mare’de Esmeralda şirketinin altın madeninde baraj seddesi yarıldı metreküp zehirli çamur Szamos nehri üzerinden Tissa ve Tuna nehirlerine yayıldı. Sadece Szamos nehrinde dar bir alanda 1460 ton balık öldü. Karadeniz ekosisteminin nasıl etkilendiği henüz belli değil (Şubat)Endnonezya’nın Irian Jaya bölgesinde Freeport McMoRan adlı Amerikan şirketinin işlettiği Grasberg altın madeninde baraj taştı. Amungme yerlilerinin köyleri zehirli çamur istilasına uğradı (Mart)Papua-Yeni Gine’de Dom Resources’a ait Tolukuma madenine siyanür taşıyan helikopterden 1 tonluk siyanür varili düştü. Auga ve Angabanga nehirleri zehirlendi (Ekim)Gana’da West Wasa bölgesinde G. Afrika menşeli Goldfields Ltd. Şirketine ait altın madeninin baraj seddesi yıkıldı. Asuman nehrinin büyük bir bölümünde yaşam bitti (1 Kasım)Çin’in orta kesimlerinde meydan gelen bir trafik kazası sırasında kamyon devrilmesi sonucu 11 ton sodyum siyanür Louhe nehrine döküldü. Bölgeyi emniyete almak için binlerce asker harekete geçirildi (siyanürün hangi madene nakledilmekte olduğuna dair bilgi henüz alınamadı).

35

36 Dünyada Altın Çıkartılan Ülkeler (zenginler) ABD, Kanada, Avustralya, G. Afrika Cumhuriyeti Bu dört “türev” ülkenin ortak özellikleri : Bunların en eskisi ancak 200 yaşındadır.Bunların en eskisi ancak 200 yaşındadır. Maceracı, göçmen, sürgün ve sömürgeciler tarafından kurulmuşlardır.Maceracı, göçmen, sürgün ve sömürgeciler tarafından kurulmuşlardır. Nüfuslarına göre çok büyük toprakları vardır.Nüfuslarına göre çok büyük toprakları vardır. Zenginliklerini yalnız yeraltı kaynaklarına değil uçsuz bucaksız ormanlara, büyük nehirlere ve çok geniş ve zengin tarım alanlarına borçludurlar.Zenginliklerini yalnız yeraltı kaynaklarına değil uçsuz bucaksız ormanlara, büyük nehirlere ve çok geniş ve zengin tarım alanlarına borçludurlar. Esas gelişmeleri anavatanlarından (sömürgeci ülkelerden) yaptıkları bilgi ve teknoloji transferiyle mümkün olmuştur.Esas gelişmeleri anavatanlarından (sömürgeci ülkelerden) yaptıkları bilgi ve teknoloji transferiyle mümkün olmuştur. Ve en çarpıcısı: Bu dört ülkenin de kolayca gözden çıkarabildikleri, insafsızca katlettikleri veya köleleştirdikleri yerli etnik grupları vardır.Ve en çarpıcısı: Bu dört ülkenin de kolayca gözden çıkarabildikleri, insafsızca katlettikleri veya köleleştirdikleri yerli etnik grupları vardır.

37 Topraklarında Zengin Ülke Şirketleri Eliyle Altın Çıkartılan Ülkeler (bir türlü zengin olamayanlar) Papua-Yeni Gine, Guyana, Etiyopya, Gana, Gine, Mali, Fildişi Sahili, Mozambik, Namibya, Sudan, Zaire, Zambiya, Zimbabve, Hindistan, Endonezya, Malezya, Filipinler, Fiji, Kostarika, Dominik Cumhuriyeti, El Salvador, Honduras, Nikaragua, Brezilya, Arjantin, Bolivya, Şili, Kolombiya, Ekvator, Venezuela ve Peru ! SSCB’nin, dağılmasından sonra Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Kazakistan’da bu kervana katılmışlardır.

38 Yerkabuğundaki Ortalama Altın Konsantrasyonu : 4,8 ppb Tonda 1 gram (1 ppm) ve üzerinde altın içeren yerler altın madeni sayılır. Altının nerede çıkarılacağı teknik olmaktan çok siyasi bir sorundur. Muz cumhuriyetlerindeki altın derinlere kaçınca çokuluslu altın tekelleri eski kıtanın sığ katmanlarındaki altına göz diktiler. Ve ilk olarak benim kapıma dayandılar !

39 II. Türkiye Özelinde: Daha önce neden gelmemişlerdi ? Çünkü onlara gereken kanunlar henüz yoktu : 3213 sayılı maden teşvik yasası (1984) 3213 sayılı maden teşvik yasası (1984) 5260 sayılı yabancı sermayeyi teşvik yasası (1986) 5260 sayılı yabancı sermayeyi teşvik yasası (1986) 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu’nu değiştiren 32 sayılı kararname (1987) 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu’nu değiştiren 32 sayılı kararname (1987) Bir altyapı hizmeti daha : 1987 yılında dünya altın lobisi Kütahya Gümüşköy’e bir “Truva Atı” soktu : Etibank 100. Yıl Gümüş İşletmeleri ! Bir altyapı hizmeti daha : 1987 yılında dünya altın lobisi Kütahya Gümüşköy’e bir “Truva Atı” soktu : Etibank 100. Yıl Gümüş İşletmeleri !

40 Ve son olarak 26 Mayıs 2004 tarihinde yürürlüğe giren MADEN KANUNUNDA VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN Parlamento Komisyonlarındaki ve Kamuoyundaki büyük tepkiler nedeniyle yumuşatılmış anahatlarla çıkartılan, fakat esas kötü niyetini uygulama yönetmeliklerine saklayan bir yasa...

41 Bergama ile ilgili kısa hatırlatmalar Eurogold şirketi 1989 yılında Bergama’ya ayak bastı Eurogold şirketi 1989 yılında Bergama’ya ayak bastı Bergamalı köylüler 1990 yılında İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nden “yürütmeyi durdurma” talep ettiler. Talep reddedildi. Bergamalı köylüler 1990 yılında İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nden “yürütmeyi durdurma” talep ettiler. Talep reddedildi. Köylüler Danıştay’a başvurdular. 13 Mayıs 1997 tarihinde Danıştay köylüleri haklı buldu. Köylüler Danıştay’a başvurdular. 13 Mayıs 1997 tarihinde Danıştay köylüleri haklı buldu. T.C. Çevre Bakanlığı “tashih-i karar” istedi. T.C. Çevre Bakanlığı “tashih-i karar” istedi. Danıştay reddetti. (11 Kasım 1998) Danıştay reddetti. (11 Kasım 1998) Bölge İdara Mahkemesi bu karara uydu. Karar “kaziye-i muhkeme” (kesin hüküm) özelliği kazandı. Bölge İdara Mahkemesi bu karara uydu. Karar “kaziye-i muhkeme” (kesin hüküm) özelliği kazandı. 9 yıl süren hukuk mücadelesi Bergama’lı köylülerin zaferiyle sonuçlandı. 9 yıl süren hukuk mücadelesi Bergama’lı köylülerin zaferiyle sonuçlandı. PEKİ NE OLDU ? PEKİ NE OLDU ?

42 Bergama ile ilgili kısa hatırlatmalar Başbakanlık Türkiye Cumhuriyeti yasalarını çiğneyerek TÜBİTAK’a rapor sipariş etti (Eylül 1999).Başbakanlık Türkiye Cumhuriyeti yasalarını çiğneyerek TÜBİTAK’a rapor sipariş etti (Eylül 1999). Başbakanlık yayınladığı genelge ile; Bergama-Ovacık, Eskişehir-Kaymaz vb. altın madeni sahaları ile ilgili mahkeme kararlarının ülke ekonomisini zarara uğrattığı yönünde görüş bildirdi (Nisan 2000).Başbakanlık yayınladığı genelge ile; Bergama-Ovacık, Eskişehir-Kaymaz vb. altın madeni sahaları ile ilgili mahkeme kararlarının ülke ekonomisini zarara uğrattığı yönünde görüş bildirdi (Nisan 2000). Başbakanlık Çevre, Sağlık ve Orman Bakanlıkları’na talimat vererek Eurogold Madencilik A.Ş.’ye çalışma izni verilmesini istedi (Mayıs 2000).Başbakanlık Çevre, Sağlık ve Orman Bakanlıkları’na talimat vererek Eurogold Madencilik A.Ş.’ye çalışma izni verilmesini istedi (Mayıs 2000). Eurogold “Normandy Madencilik A.Ş.” olarak ismini değiştirdi ve “deneme üretimine” başladı (Mayıs 2001)Eurogold “Normandy Madencilik A.Ş.” olarak ismini değiştirdi ve “deneme üretimine” başladı (Mayıs 2001)

43 Sn. Bülent Ecevit’in başbakanlığındaki 57. hükümetin Bakanlar Kurulunca alınan “prensip kararı” gereğince Normandy firması “deneme üretimini” yaklaşık 3,5 yıl sürdürdü. Aynı hükümetin Bursa milletvekillerinden (DSP) Sn. Ali ARABACI’nın 7/ esas no’lu Yazılı Soru önergesine hükümet adına Sn. Şükrü Sina GÜREL’in verdiği 09/09/2002 tarih B /014 sayılı yazılı yanıtda “Prensip kararları, icrai nitelik taşımayıp Bakanlar Kurulunun çeşitli konularda kabul ettiği kimi ilkeleri belirlemeleri ve sadece ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik açıklayıcı kararlar olmaları nedeniyle yayınlanmamaktadır.” denmekte ise de icrai nitelik taşımayan bu karara dayanılarak Bergama’daki icraat hâlâ sürdürülmeye çalışılıyor.

44 Yargı Kararlarının Uygulamasına Ait Bilgiler : Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu Kararı 22 Ekim 1979 Esas: 78/7 Karar: 79/2 “Anayasa ve yasanın, yargı kararlarının kesinlikle yerine getirileceği yolundaki açık emri karşısında, kararların uygulanmaması, Anayasa ve yasanın ön gördüğü kuralları kağıt üzerinde bırakan ve onu değersiz sözcükler haline getiren bir davranış olur” (TCK Madde 146 ile ilgili karar). Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu Kararı 22 Ekim 1979 Esas: 78/7 Karar: 79/2 “Anayasa ve yasanın, yargı kararlarının kesinlikle yerine getirileceği yolundaki açık emri karşısında, kararların uygulanmaması, Anayasa ve yasanın ön gördüğü kuralları kağıt üzerinde bırakan ve onu değersiz sözcükler haline getiren bir davranış olur” (TCK Madde 146 ile ilgili karar). Anayasa Madde 137/2: “Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz”. Anayasa Madde 137/2: “Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz”.

45 Ne Düşünülerek Bunlar Göze Alındı ? Türkiye’nin toplam altın rezervi (çokuluslu şirketlerin beyanına göre) 6500 ton’dur. Türkiye’nin toplam altın rezervi (çokuluslu şirketlerin beyanına göre) 6500 ton’dur. Bu miktarın bugünkü satış bedeli 60 – 70 milyar USD’dır. Bu miktarın bugünkü satış bedeli 60 – 70 milyar USD’dır. Bir altın madeninin ortalama rezerv ömrü 10 yıl ve yıllık üretimi 1 ton’dur. Bir altın madeninin ortalama rezerv ömrü 10 yıl ve yıllık üretimi 1 ton’dur. 10 yıllık faaliyet boyunca her yıl 650 ton altın üretilebilir. 10 yıllık faaliyet boyunca her yıl 650 ton altın üretilebilir. Bunu gerçekleştirmek için 650 adet tesis açılması gerekir. Bunu gerçekleştirmek için 650 adet tesis açılması gerekir. Tesis başına ortalama 150 işçiden 10 yıl boyunca işçiye istihdam sağlanabilir. Tesis başına ortalama 150 işçiden 10 yıl boyunca işçiye istihdam sağlanabilir.

46 Hesabın Gerçeği : Çıkartma masrafı (şirket beyanlarına göre): %76Çıkartma masrafı (şirket beyanlarına göre): %76 Kâr: %24 Kâr: %24 Devlete doğrudan kalacak pay: çıkanın %5’i = 1,7 - 2,9 milyar USD (veya net kârın %10’u =1,5 milyar USD). Devlete doğrudan kalacak pay: çıkanın %5’i = 1,7 - 2,9 milyar USD (veya net kârın %10’u =1,5 milyar USD). Şubat 2001 Krizinden sonraki iki ayda işini kaybeden insan sayısı: Şubat 2001 Krizinden sonraki iki ayda işini kaybeden insan sayısı: Cumhuriyet tarihi boyunca Türkiye’de üretilmiş maden atıklarının toplamı: yaklaşık 26 milyon ton. Cumhuriyet tarihi boyunca Türkiye’de üretilmiş maden atıklarının toplamı: yaklaşık 26 milyon ton. “Altın Çağı”na girdiğimizde 1 yılda üretilecek zararlı kimyasal atık miktarı: 160 – 200 milyon ton. “Altın Çağı”na girdiğimizde 1 yılda üretilecek zararlı kimyasal atık miktarı: 160 – 200 milyon ton.

47 GETİRİ – GÖTÜRÜ Tüprag Şirketi, Balıkesir-Havran’ın Küçükdere madeninde 6 yıl boyunca her yıl 1.3 ton, Tüprag Şirketi, Balıkesir-Havran’ın Küçükdere madeninde 6 yıl boyunca her yıl 1.3 ton, Eskişehir-Kaymaz’ın Sivrihisar madeninde 8 yıl boyunca her yıl 0.7 ton,Eskişehir-Kaymaz’ın Sivrihisar madeninde 8 yıl boyunca her yıl 0.7 ton, Eurogold Şirketi, Gümüşhane-Mastra madeninde 10 yıl boyunca her yıl 1.5 ton, Eurogold Şirketi, Gümüşhane-Mastra madeninde 10 yıl boyunca her yıl 1.5 ton, Bergama-Ovacık madeninde 8 yıl boyunca her yıl 2.8 ton,Bergama-Ovacık madeninde 8 yıl boyunca her yıl 2.8 ton, Cominco Şirketi, Artvin-Cerattepe madeninde 10 yıl boyunca, her yıl 1.2 ton altın çıkaracaktır. Cominco Şirketi, Artvin-Cerattepe madeninde 10 yıl boyunca, her yıl 1.2 ton altın çıkaracaktır.

48 Hepsi ne ediyor ?Yılda 7.5 ton Bugünkü değerden ne tutar ?70 milyon Dolar Şirket beyanlarına göre üretim maliyetleri ne kadar?53 milyon Dolar Net kârları ne ?17 milyon Dolar Maden kanunun 15. Maddesine göre Türkiye’ye bırakacakları servet (!) ne tutuyor ?1.7 milyon Dolar Hakan’ın transfer ücreti neydi ?4.5 milyon Dolar Evet, bu beş maden aynı anda faaliyete geçerse, her yıl ulusal bütçemize yapacakları katkı ile ne alabiliyoruz: İki bacağı ile futbol oynayan Hakan’ın sadece bir bacağının %68’ini ! Not: 4,5 milyon dolar Hakan Şükür’ün 1998 yılındaki transfer ücretiydi. GETİRİ – GÖTÜRÜ

49 ... ve başka gerçekler 2001 Ocak ayından itibaren birdenbire Türkiye’nin yazılı ve görsel medyasında bir yayın sağanağı başladı. Uydulara göre dünyada ikinci büyük altın rezervine sahip ülkeyiz! Ancak, 400 milyar Dolar değer biçilen 6500 ton’luk bu rezervden hiç üretim yapılmıyor! Ekonomik krizden çıkmamızı sağlayacak, halkımıza özlediği refahı getirecek bu milli servet neden işletilmiyor? Altın madenciliğine karşı çıkanlar vatan hainleridir!

50 Bunları dile getiren medya hangi bilgi kaynağından beslenmişti de böylesine katı bir üslupla kamuoyu oluşturuyordu? Çarpıtmalar bir yana, haberlerin ana kaynağı 1999 yılında “52. Türkiye Jeoloji Kurultayı”na sunulan bir bildiri metni... Prof. Dr. Ayhan Erler ile Dr. Yük. Müh. Vedat Oygür’ün bu yayını “Türkiye Altın Potansiyelinin Tahmini” başlığını taşıyor. Yazarlardan ilki ODTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi olup ne yazık ki erken yitirdiğimiz bir bilim insanıdır. Bu tartışmalar sırasında artık yaşamıyor. Ikinci yazar Vedat Oygür de MTA’da yetişmiş ve maden jeolojisinde birikim sahibi olup halen Normandy firmasında müdürdür.

51 Yazarlar Türkiye’nin altın potansiyelini tahmin etmek üzere bazı önerilerde bulunuyorlar. Yazarlar Türkiye’nin altın potansiyelini tahmin etmek üzere bazı önerilerde bulunuyorlar. Türkiye’nin altın rezervini değil potansiyelini; hesaplamayı değil tahmin etmeyi deniyorlar. Türkiye’nin altın rezervini değil potansiyelini; hesaplamayı değil tahmin etmeyi deniyorlar. Yaptıkları, dünyada bu konuda önerilmiş 5 değişik modeli, Türkiye ile benzerlikler buldukları ABD Kaliforniya ve Nevada’yı kıyaslayarak modellemek ve bu benzerliklere göre ülkemizde ne kadar altın potansiyeli olabileceğini tahmin etmek. Yaptıkları, dünyada bu konuda önerilmiş 5 değişik modeli, Türkiye ile benzerlikler buldukları ABD Kaliforniya ve Nevada’yı kıyaslayarak modellemek ve bu benzerliklere göre ülkemizde ne kadar altın potansiyeli olabileceğini tahmin etmek.

52 Açık bir biçimde görülebiliyor ki spekülasyonlara kaynak alınan metinde Rezervden söz edilmiyor. Rezervden söz edilmiyor. Daha doğrusu söz ediliyor ve 225 ton olduğu söyleniyor. Daha doğrusu söz ediliyor ve 225 ton olduğu söyleniyor. Yine bu yazıda, Türkiye’nin altın potansiyeli 6500 tondur da denmiyor ton arasında tahminler yapılıyor, ortalama değer 3649 ton olarak belirtiliyor. Yine bu yazıda, Türkiye’nin altın potansiyeli 6500 tondur da denmiyor ton arasında tahminler yapılıyor, ortalama değer 3649 ton olarak belirtiliyor. Yazıda bu miktardan ne kadarının işletilebileceğine (hatta ne kadarının bulunabileceğine) ve ülkemizin bundan ne kadar yararlanabileceğine yönelik hiç bir anlatım yok. Yazıda bu miktardan ne kadarının işletilebileceğine (hatta ne kadarının bulunabileceğine) ve ülkemizin bundan ne kadar yararlanabileceğine yönelik hiç bir anlatım yok. Yazarların metninde, yukarıdaki spekülasyonlara malzeme olabilecek hiç bir sav mevcut değil. Bu konu çok açık. Yanlış anlamaya neden olabilecek hiç bir bulanıklık da yok. Yazarların metninde, yukarıdaki spekülasyonlara malzeme olabilecek hiç bir sav mevcut değil. Bu konu çok açık. Yanlış anlamaya neden olabilecek hiç bir bulanıklık da yok.

53 Ancak, yazıdaki yaklaşımın Normandy şirketi (ve bazı karanlık güçler tarafından) bu şekilde kötüye kullanılmasına ve basının yanlış yönlendirilmesine sayın Vedat Oygür’ün en küçük bir tepkisi bile ne yazık ki duyulmadı! Potansiyel değerler, rezerv olarak; tahmini değerler ise gerçek sonuçlar gibi sunularak yaratılan kargaşaya ilaveten; 1730 ton ile 6490 ton arasında saçılmış tahmin değerleri de 6500 ton olarak çarpıtılıyor. Bu yetmezmiş gibi, olmayan bu altının pazar değeri 60 – 70 Milyar USD’dan 400 Milyar USD’a şişiriliyor.

54 Erler ve Oygür’ün tahmin ettikleri ortalama altın potansiyeli (3649 ton) aranır ve bulunursa, aranır ve bulunursa, öngörü doğru çıkar da bu miktar, altın kaynağı olarak belirlenirse, öngörü doğru çıkar da bu miktar, altın kaynağı olarak belirlenirse, İşletme ve işleme maliyetleri ile dünya pazarındaki fiyatlar uygun olur da bu miktar, rezerv niteliği kazanırsa İşletme ve işleme maliyetleri ile dünya pazarındaki fiyatlar uygun olur da bu miktar, rezerv niteliği kazanırsa Türkiye’ye kalacak olan pay (3213 sayılı Maden Yasası’nın 15. Maddesi’ne göre) 768 Milyon USD olup, buna çok iyi niyetle bir de kurumlar vergisi eklenecektir.

55 Eğer aynı ön koşullar 6500 ton altın için gerçekleşirse, Türkiye’ye kalacak olan pay yaklaşık 1,5 Milyar USD olacaktır. Ama ne karşılığında ?

56 Bu altına ulaşmak için 24 Milyar ton kaya ve toprak kazılacaktır. 2 Milyar ton öğütülmüş malzeme zararlı kimyasal atık olarak sayıları 600 civarında olacak işletmelerin atık barajlarında (saatli bomba misali) stoklanacaktır. Şayet bu atıkları gerçekten çevresel normlara uygun olarak nihai uzaklaştırma (ultimate disposal) işlemine tabi tutarsak ve maden sahalarındaki asit maden drenajını önleyip bu sahaları usulüne uygun şekilde rehabilite edersek, yapmamız gereken masraf 1,5 Trilyon USD’ı bulacaktır.

57 Oluşacak maden atıklarının boyutunu hayal edebilmek için şu örnekleme yapılabilir: Bu atıklar insan boyu yüksekliğinde bir katman halinde yere serilirse, ülkemin üzerinde km 2 alan kaplayacaktır..!. Bu alan GAP Bölgesinde sulu tarıma açmayı hayal ettiğimiz alana eşittir.

58 Bugüne kadar yabancı altın arayıcılarına tahsis edilen ruhsat sahaları yaklaşık olarak Bugüne kadar yabancı altın arayıcılarına tahsis edilen ruhsat sahaları yaklaşık olarak km 2 dir. Bu, alarm verici bir durumdur! km 2 dir. Bu, alarm verici bir durumdur! Altın madenciliğine ve işletmeciliğine izin verebilmek için, devletin hiç bir kurumunda Altın madenciliğine ve işletmeciliğine izin verebilmek için, devletin hiç bir kurumunda yeterince veri ve “denetleyici bilgi birikimi” ne yazık ki yoktur. yeterince veri ve “denetleyici bilgi birikimi” ne yazık ki yoktur.

59 28 Eylül 2004 günü Çanakkale’de “MTA-İTÜ Biga Yarımadası ve Dolayının Ekonomik ve Çevre Jeolojisi Projesi” nin tanıtımı amacıyla gerçekleştirilmiş sempozyumda Prof. Dr. Atasever GEDİKOĞLU tarafından yapılan “Biga Metalik Maden Yatakları” konulu sunuda aşağıdaki bilgiler verilmektedir :

60 BİGAYARIMADASI ZUHURLARI Au Cu,Pb, Zn,Ag Sb Hg Mo, W Fe Mn

61 Kubaşlar Kırantepe Madendağ Papazlık Kızılkeçili ALTIN ZUHURLARI (9 adet) ALTIN ZUHURLARI (9 adet) Au

62 (GÖRÜNÜR) 338 Ton metal Au BİGA YARIMADASINDA VOLKANOJENİK EPİTERMAL YATAKLARA BAĞLI ÇOK ÖNEMLİ ALTIN POTANSİYELİ MEVCUTTUR PLÜTOJENİK HİPOTERMAL ÖRNEK : ÇANAKKALE MADENDAĞ PLÜTOJENİK HİDROTERMAL-SKARN ÖRNEK : ALTINOLUK KIZILKEÇİLİ VOLKANOJENİK EPİTERMAL YATAKLAR (ARAMALAR DEVAM EDİYOR) ÖRNEKLER : AYVACIK KIRAN TEPE GÖMEÇ KUBAŞLAR

63 (GÖRÜNÜR+MUHTEMEL) Ton metal Cu GÖR.+MUH. : TON METAL Cu PLÜTOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : YENİCE ARAPUÇAN GÖR.+MUH. : TON METAL Cu VOLKANOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : ÇANAKKALE KORU MADEN SKARN - HORNFELS YATAKLAR ÖRNEK : KALKIM BAĞIRKAÇ DERE GÖRÜNÜR : TON METAL Cu GÖRÜNÜR+MUHTEMEL : TON METAL Cu BİGA YARIMADASINDA BAKIR POTANSİYELİ ÇOK ÖNEMLİ DEĞİLDİR. ANCAK KURŞUN-ÇİNKO YATAKLARINDA BULUNAN BAKIR CEVHERİ DEĞERLENDİRİLEBİLİR. BİRLİKTE BULUNAN KIYMETLİ METALLER POTANSİYELİ BELİRLENMELİDİR (DERİNDE YÜKSEK TENÖR ?)

64 (GÖRÜNÜR+MUHTEMEL) Ton metal Pb GÖR.+MUH. : TON METAL Pb PLÜTOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : YENİCE ARAPUÇAN GÖR.+MUH. : TON METAL Pb GÖR: TON METAL Pb VOLKANOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : ÇANAKKALE KORU MADEN SKARN - HORNFELS YATAKLAR ÖRNEK : KALKIM BAĞIRKAÇ DERE BİGA YARIMADASINDA ÇOK ÖNEMLİ KURŞUN POTANSİYELİ MEVCUTTUR. BİRLİKTE BULUNAN KIYMETLİ METALLER POTANSİYELİ BELİRLENMELİDİR GÖRÜNÜR : TON METAL Pb GÖRÜNÜR+MUHTEMEL : TON METAL Pb

65 (GÖRÜNÜR+MUHTEMEL) Ton metal Zn GÖR.+MUH. : TON METAL Zn PLÜTOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : YENİCE ARAPUÇAN GÖR.+MUH. : TON METAL Zn GÖR: TON METAL Zn VOLKANOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : ÇANAKKALE KORU MADEN SKARN - HORNFELS YATAKLAR ÖRNEK : KALKIM BAĞIRKAÇ DERE BİGA YARIMADASINDA ÖNEMLİ ÇİNKO POTANSİYELİ MEVCUTTUR. BİRLİKTE BULUNAN KIYMETLİ METALLER POTANSİYELİ BELİRLENMELİDİR GÖRÜNÜR : TON METAL Zn GÖRÜNÜR+MUHTEMEL : TON METAL Zn (% 4 YÜKSEK TENÖR) (DERİNDE YÜKSEK TENÖR ?)

66 (GÖRÜNÜR+MUHTEMEL) Ton metal Ag GÖR.+MUH. : 165 TON METAL Ag PLÜTOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : YENİCE ARAPUÇAN GÖR.+MUH. : 27 TON METAL Ag GÖR: 57 TON METAL Ag VOLKANOJENİK HİDROTERMAL YATAKLAR ÖRNEK : ÇANAKKALE KORU MADEN SKARN - HORNFELS YATAKLAR ÖRNEK : KALKIM BAĞIRKAÇ DERE BİGA YARIMADASINDA ÇOK ÖNEMLİ, KURŞUN CEVHERİNE BAĞLI GÜMÜŞ POTANSİYELİ MEVCUTTUR GÖRÜNÜR : 97 TON METAL Ag GÖRÜNÜR+MUHTEMEL : 249 TON METAL Ag

67 Görünen o ki, çok uluslu altın tekelleri kendi başlarına veya kollarına yerli ortaklar takarak, Biga yarımadasının “altını üstüne getirme” girişimlerini sürdürmek isteyecekler. Özellikle Kuzey Ege’de yoğunlaşacak madencilik talepleri karşısında bölge insanları, ekonomik yapının tarım, zeytincilik, turizm, hayvancılık, kara balıkçılığı ve termalcilikten madenciliğe doğru değişim göstermesini göğüsleyebilecek mi?

68 Şu anki ekonomik yapının yarattığı istihdamı, tüm bunları feda ederek, madenciliğin yaratmasını beklemek akılcı mıdır? Elbette değildir ! Madencilik az sayıda insan çalıştırıp çok miktarda kazanç sağlamak üzere yapılacaktır. Yaratılan değer ise, birkaç altın zenginini daha da zengin etmeye yarayacaktır. kazanç risk Başka bir deyişle;kazanç özelleştirilecek, risk kamulaştırılacaktır.

69 Altın madenciliğinin tekno-ekonomisi hakkında bir kaç söz : Dünyada işletilen altın madenlerinin hangi zenginlikteki cevherden çalışacağını genellikle altın fiyatları belirler ( arasında 1 ons altın USD ederken 2000 yılında USD’ye düşmüş ve 2004 yılında ise 400 USD’nin üzerinde seyretmeye başlamıştır).Dünyada işletilen altın madenlerinin hangi zenginlikteki cevherden çalışacağını genellikle altın fiyatları belirler ( arasında 1 ons altın USD ederken 2000 yılında USD’ye düşmüş ve 2004 yılında ise 400 USD’nin üzerinde seyretmeye başlamıştır). Birinci durum söz konusu iken tonda 1 gram altın içeren damarlar yüksek kârlarla işletilebiliyordu. Günümüzde aynı yüksek kârları 3 gram/ton altın içeren cevherlerden elde etmek mümkün. Ekonomiklik sınırı ise halen 1 g/ton değeridir.Birinci durum söz konusu iken tonda 1 gram altın içeren damarlar yüksek kârlarla işletilebiliyordu. Günümüzde aynı yüksek kârları 3 gram/ton altın içeren cevherlerden elde etmek mümkün. Ekonomiklik sınırı ise halen 1 g/ton değeridir.

70 Örneğin; Bergama’da nedense 10 gram/ton cevher işletilmesi planlanmış. Böyle bir proje şirketin lehine, fakat ülkemizin aleyhinedir. Zengin cevherle birlikte daha fakir cevherler çıkarılıp işletilmezse hem toplam metal miktarı (dolayısı ile alınacak vergi) küçülür hem de geriye kalan fakirleşmiş yatağı değerlendirme olanağı ortadan kalkar

71 Benzer bir girişim, 1995 yılında Artvin/Cerattepe’deki altın madeninin altında yatan bakır madeni için planlamıştı. Türkiye’de ortalama %1 bakırlı cevherler işletilirken, Kanada’lı Cominco şirketi %9,4 bakırlı cevher sökmeyi -yani pastanın kremasını götürmeyi- projelendiriyordu.

72 Ne ilginçtir ki, bu şirketin o zamanki genel müdürü de şimdiki Bergama/Normandy şirketinin genel müdürü olan sayın Sabri Karahan idi. Ne acıklıdır ki, şirketin Artvin Belediyesi Düğün Salonunda kamuoyuna açıkladığı bu projeye, orada bulunan ve altı ayrı üniversiteden gelmiş yirmi maden profesörünün hiç itirazı olmamıştı. Ne gariptir ki bu bağlamda isimleri doğrudan yada dolaylı olarak zikredilen jeolog ve madencilerimiz, halen DPT’nin Madencilik İhtisas Komisyonları’nda görev alıp ülkemizin yüce menfaatleri doğrultusunda maden politikaları belirlemekteler..!

73 Bir önemli nokta daha: Dünyada kalan toplam altın rezervi 1999 verilerine göre ton olup, 10 yıl sonra tükenecektir. Bu durum gerçekleştiğinde altın fiyatlarının ne olacağı henüz bilinmemektedir. zengin madenlerin fakir bekçisi olmak Topraklarımızda bulunması muhtemel altının yabancı şirket kasalarında ucuz maliyetle depolanmasına izin vermek yerine, onu değerli bir doğal kaynak olarak korumak “zengin madenlerin fakir bekçisi olmak” değildir. Bu arada, ulusal söylemle yapılan muhalafeti boşa çıkartmak için, yabancı şirketlerin yerli şirketler üzerinden “hülle” yapma olasılığı karşısında karar mekanizmalarının çok titiz ve dikkatli olması gerekir.

74 Kısa vadede, diğer endüstri alanlarına yabancı yatırımcı çekme çabalarımız karşısında (IMF, Dünya Bankası, DTÖ vb) uluslararası kurumlardan ya da şirketlerden “önce yeraltı zenginliklerinizi görelim” şeklinde tavsiye veya talepler geldiğinde ve bu doğrultuda yeni maden yasaları dikte edildiğinde bunlara karşı bilimsel, ekonomik ve ekolojik temellere oturtulmuş sağlam tezlerle direnmek, bu ülkeyi seven herkesin görevidir.

75 Soru : Altın madeni nedir? Yanıt : Yeryüzünde açılmış ve sahibi bir yalancı olan oyuktur. Mark TWAIN

76 ÇAĞDAŞ YAŞAM ve ULUSAL ÇIKARLARIMIZ AÇISINDAN BERGAMA GERÇEĞİ Prof. Dr. İsmail DUMAN METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÜRETİM METALURJİSİ ANABİLİM DALI İ STANBUL T EKNİK Ü NİVERSİTESİ

77 Yargı Kararlarının Uygulamasına Ait Bilgiler : Anayasa Madde 138/4: “Yasama ve Yürütme Organları ile İdare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez” Anayasa Madde 138/4: “Yasama ve Yürütme Organları ile İdare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez” Yargıtay Ceza Kurulu Kararı 25 Eylül 1978 Esas: 78/230 Karar:78/303 : Yargıtay Ceza Kurulu Kararı 25 Eylül 1978 Esas: 78/230 Karar:78/303 : “... Yürütme Organları ile İdare’nin mahkeme kararlarına uymak zorunda bulunmasına dair olan Anayasa hükmü, yürütme organları ile idareye takdir hakkı tanımaksızın uyulması zorunlu bir görev yüklemektedir. Bu görevin yerine getirilmesinde ihmal gösterilmesi veya ısrarla yerine getirilmekten kaçınılması derece derece görevi savsaklama (TCK Madde 228) veya kötüye kullanma (TCK Madde 230) suçunun oluşmasına yol açar”

78  Kullandıkları terimler dürüst ve açık. Kasıtlarını aşacak şekilde anlaşılmaya yatkın hiç bir şey söylemiyorlar. 9 ayrı yaklaşımla, potansiyel tahmini yapıyor ve 1730 ton ile 6490 ton arasında değişen 9 ayrı tahmin getiriyorlar. “Altın potansiyeli değerlerinin ortalaması 3649 ton, standart sapması ise 1451 tondur” diyorlar.

79 Kasti kavram kargaşalarını, bilimin kötüye kullanımını ve geniş boyutlu/medya destekli dezenformasyonu önlemek için bazı temel tanımları yapmakta yarar var: 1- Uluslararası literatürde “tahmin edilmiş potansiyel”e denk düşen bir terim yoktur. 1- Uluslararası literatürde “tahmin edilmiş potansiyel”e denk düşen bir terim yoktur. 2- Altın yataklarına değer biçmek için kullanılan terimler, “kaynak” (resource) ve “rezerv”(reserve)’dir. 2- Altın yataklarına değer biçmek için kullanılan terimler, “kaynak” (resource) ve “rezerv”(reserve)’dir.

80 a- Kaynak, bir cevher mineralinin, bir yatağa ekonomik değer kazandırabilecek şekilde yoğunlaştığı, nicelik, tenör, biçim, yoğunluk ve fiziksel özellikleri yeterli arama ve değerlendirme yöntem ve teknikleri ile belirlenmiş ve ekonomik ve teknik parametrelerin uygulanabileceği olgulara verilen isimdir.Kaynağın, bütünü ile ortaya çıkarılmış ve özellikleri belirlenmiş kesimine “görünür kaynak” (measured resource); yayılım ve özellikleri genel olarak belirlenmiş kesimine “olası kaynak” (Indicated resource); ve a- Kaynak, bir cevher mineralinin, bir yatağa ekonomik değer kazandırabilecek şekilde yoğunlaştığı, nicelik, tenör, biçim, yoğunluk ve fiziksel özellikleri yeterli arama ve değerlendirme yöntem ve teknikleri ile belirlenmiş ve ekonomik ve teknik parametrelerin uygulanabileceği olgulara verilen isimdir.Kaynağın, bütünü ile ortaya çıkarılmış ve özellikleri belirlenmiş kesimine “görünür kaynak” (measured resource); yayılım ve özellikleri genel olarak belirlenmiş kesimine “olası kaynak” (Indicated resource); ve az-çok ortaya çıkarılanlara da “olabilir kaynak” (Inferred resource) denmektedir. az-çok ortaya çıkarılanlara da “olabilir kaynak” (Inferred resource) denmektedir.

81 b-Rezerv ise, cevher kaynağının işletme koşulları ve o günün pazar koşulları açısından ekonomik olarak işletilebilir kesimine verilen isimdir. Rezerv’in de “kanıtlanmış” (proven) ve “olası” (probable) terimleri ile anlatılan iki sınıfı var. İlki, bütününün varolan fiyat ve maloluş koşullarında ekonomik olarak işletilebileceği kanıtlanmış olan rezervler için; ikincisi de, bütünü ya da bir bölümünün bu şekilde ekonomik olarak işletilebileceği umudu olan rezervler için kullanılmaktadır.

82 210 tona karşılık 6500 ton ! Birbirleriyle mertebe olarak bile uyuşmayan bu iki veriden hangisinin doğru olduğu ortadadır. Mevcut 210 ton rezervin daha ne kadar artabileceğini görmek için en az 5 Milyar USD’lık arama yatırımı ve 10 yıl süre gerekebilir. Türkiye’de ne Devletin ne de Özel Sektörün böyle uzun vadeli yatırıma girmeyeceği uluslararası altın tekelleri tarafından gayet iyi bilinmektedir.

83 Ülkemizin altın rezervi ile ilgili rakamsal verileri tartışırken bazı noktaları da gözden kaçırmamak gerekir. a- Devlet bünyesinde görevli bazı mühendislerin (jeoloji-maden) devlet parasıyla elde ettikleri bilgileri devlete değil de yabancı özel şirketlere iletmiş olma olasılığı vardır (Artvin-Cerattepe altın madeni bu olasılığın gerçekleştiği yerdir). b- Çokuluslu yabancı şirketler; halkın, siyasetçilerin ve bürokratların gözünü kamaştırmak ve kendi küçük çıkarları (1-2 milyar USD !) peşinde rahatsız edilmeden koşabilmek için abartılmış yalan verilere sarılıyor olabilirler.


"ÇAĞDAŞ YAŞAM ve ULUSAL ÇIKARLARIMIZ AÇISINDAN BERGAMA GERÇEĞİ Prof. Dr. İsmail DUMAN METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÜRETİM METALURJİSİ ANABİLİM." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları