Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

OKUL ÖNCESİ VE OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARINDA BESLENME Doç. Dr. Adem AYDIN DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI AD, SOSYAL PEDİATRİ.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "OKUL ÖNCESİ VE OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARINDA BESLENME Doç. Dr. Adem AYDIN DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI AD, SOSYAL PEDİATRİ."— Sunum transkripti:

1

2 OKUL ÖNCESİ VE OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARINDA BESLENME Doç. Dr. Adem AYDIN DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI AD, SOSYAL PEDİATRİ BİLİM DALI 14. Pratisyen Hekim kongresi, 29 Ekim 2009

3

4 1978 Alma Ata u G Growth monitoring büyümenin izlenmesi, u O Oral rehidratasyon, ağızdan sıvı tedavisi u B Breastfeeding anne sütünün desteklenmesi u İ İmmunization genişletilmiş bağışıklık programı, u F Feeding beslenme u F Female education annenin eğitimi u F Family plannnig aile planlanması

5 Sosyal pediatrinin ana konuları

6

7 TNSA 2008

8 %13.7

9

10

11 Tarihte anne sütü u Eski Mısır: MÖ 1550 yılından kaldığı sanılan Ebers Papirusu’nda bebekleri beslemenin tek yolunun anne sütü ile besleme olduğu ve bebeklerin üç yaşına kadar anne sütü alması gerektiği yazılıdır. u Eski Mezopotamya: Eski Babilliler de anne sütü ile beslenmeye büyük önem vermişler ve “Baştanrıçaları İştar’ı bebeğini emzirirken tasvir etmişlerdir. u Eski Türkler: Eski Türklerde anne sütü kutsaldı. Yakut Türkleri’nde analık tanrıçası Ayzıt’ın yenidoğan bebeğine“süt gölü”nden getirdiği sütü damlatarak can verdiğine inanırlardı.

12 İlk 1 yıl beslenmesi u Anne sütü u İlk 6 ay u 6 ay-2 yaş + ek besin

13 Sağlıklı bebek için öneriler AAP, DSÖ u Kontrendikasyon olmadıkça, tüm bebeklere emzirme önerilmeli u Anne-babaya güncel bilgiler verilmeli u Doğrudan emzirme mümkün değilse sağılmış anne sütü verilmeli u Kontrendikasyon geçici ise anne sütü sağılarak süt yapımı devam ettirilmeli

14 Sağlıklı bebek için öneriler u Doğum öncesi ve sonrası hem anne hem baba eğitilmeli u Annenin kullandığı ve bebeğin uyanıklığını etkileyebilecek ilaçlar azaltılmalı/değiştirilmeli u Bebeğe agresif oral aspirasyon yapılmamalı u Doğumhanede ten-tene temas sağlanmalı u Su, şekerli su, mama, diğer sıvılar ve emzik verilmemeli

15 Sağlıklı bebek için öneriler u Bebek günde en az 8-12 kere emzirilmeli u Anne bebekteki erken “açlık” belirtilerine dikkat etmeli: ağlama geç belirti ! u Bebek kendiliğinden uyanmıyorsa en geç 4 saat sonra uyandırılmalı

16 Sağlıklı bebek için öneriler u Hastanede kaldığı sürece emzirme sistematik olarak değerlendirilmeli u Bebek 3-5. günde kontrole çağrılmalı bebekte tartı, sarılık, idrar-dışkı özellikleri, annede meme sorunları değerlendirilmeli u Kontrol 2-3 hafta sonra tekrarlanmalı

17 Prematüre ve diğer yüksek riskli yenidoğanlar için ek öneriler u Prematüreler için de en iyisi anne sütü u Anne sütü sağılmalı u Anneyle ten-tene temas mümkün olan en erken zamanda sağlanmalı u Fincanla besleme denenmeli

18 Emzirmeye kontrendikasyon oluşturan durumlar u Bebekte galaktozemi u Annede Aktif, tedavi edilmemiş tüberküloz HTLV pozitif ? Tanı/tedavi amaçlı radyoaktif izotop alımı Antimetabolit/kemoterapötik alımı Uyuşturucu, sigara kullanımı Memede herpes lezyonu (diğer memede yoksa o memeden emebilir) - HIV ±

19 Emzirmeye kontrendikasyon oluşturmayan durumlar u Annede: HBsAg /HCV pozitifliği Ateş CMV seropozitifliği Annenin kullandığı ve aslında kontrendikasyon oluşturmayan ilaçlar ! u Bebekte sarılık

20 Anne sütü: bir halk sağlığı önceliği Bebeğe yararı Anneye Yararı u Beslenme u Koruyucu antikorların artırır u Kulak enfeksiyonları, solunum yolu enfeksiyonları riskini azaltır u idrar yolu enfeksiyonları ve ishal sıklığı azalmıştır u Şişmanlık riskini azaltır u Meme ve yumurtalık kanseri riskini azaltır u gebelik sonrası kilo kaybı Kolaylaştırır u Osteoproz riskini azaltır u ekonomik faydalar u Bebek ile anne arası bağı güçlendirir Azaltır sağlık maliyetleri Üretkenliği artırır Atıkları Azaltır Topluma yararı 19

21 Teknik DOĞRUYANLIŞ

22 Bebek anne sütü almıyorsa u Yaşa göre değişir Hastalık Gaz sancısı Anne bebek iletişim Meme başı çatlağı……….

23 Ek besine geçiş u Bebek 6 aylık olduğunda miktar olarak yeterli olsa da Sağlıklı beslenmenin sürdürülmesi Yutma ve öğürme refleksi Ekonomik Bebek & anne sağlığı

24

25 Sağlıklı çocuk beslenmesi Birinci Hafta gün2.gün3.gün4.gün5.gün6-7gün Yoğurt Sebze Ç Meyve Püresi Yoğurt Öğleden sonra

26 Sağlıklı çocuk beslenmesi Havuç Patates Kabak Yeşil yapraklı Birinci Hafta İkinci Hafta gün2.gün3.gün4.gün5.gün6-7gün Yoğurt Sebze Ç Meyve Püresi Sebze çorbası Öğleden sonra

27 Sağlıklı çocuk beslenmesi Birinci Hafta Üçüncü Hafta gün2.gün3.gün4.gün5.gün6-7gün Yoğurt Sebze Ç Meyve Püresi Meyve püresi Öğleden sonra

28 Sağlıklı çocuk beslenmesi Havuç Patates Kabak Yeşil yapraklı

29

30

31 TNSA-2008

32 Sunum planı  Okul öncesi (1-6 yaş-oyun çocukluğu) dönemde beslenme  Oyun çocukluğunda beslenmenin temel özellikleri  Oyun çocukluğunda beslenme pratiği  Okul çocukluğu (6-12 yaş) döneminde beslenme  Okul çocukluğunda beslenmenin temel özellikleri  Kahvaltı  Okulda beslenme  Ara öğünler  Akşam yemeği  Şişmanlık  Okul öncesi (1-6 yaş-oyun çocukluğu) dönemde beslenme  Oyun çocukluğunda beslenmenin temel özellikleri  Oyun çocukluğunda beslenme pratiği  Okul çocukluğu (6-12 yaş) döneminde beslenme  Okul çocukluğunda beslenmenin temel özellikleri  Kahvaltı  Okulda beslenme  Ara öğünler  Akşam yemeği  Şişmanlık

33 Oyun çocukluğunda beslenmenin temel özellikleri  Gelecekteki beslenme alışkanlığının büyük oranda belirlendiği dönem  Beslenme alışkanlığının gelişmesinde temel olarak ailenin ve aile mutfağının belirleyici olduğu bir dönem  Gelecekteki beslenme alışkanlığının büyük oranda belirlendiği dönem  Beslenme alışkanlığının gelişmesinde temel olarak ailenin ve aile mutfağının belirleyici olduğu bir dönem Aile sofrası Süt + formula  Beslenme problemlerinin sık yaşandığı dönem  Çocuğun büyüme hızı ilk bir yaşa göre biraz duraklar: yeme ihtiyacı azalır:  Yemek seçen, tabağını tam bitirmeyen // normal büyüyen çocuklar için anne-babaların “çocuğum az kilo alıyor” diye endişelendiği dönem  Beslenme problemlerinin sık yaşandığı dönem  Çocuğun büyüme hızı ilk bir yaşa göre biraz duraklar: yeme ihtiyacı azalır:  Yemek seçen, tabağını tam bitirmeyen // normal büyüyen çocuklar için anne-babaların “çocuğum az kilo alıyor” diye endişelendiği dönem Oyun çocuğu beslenmesi

34 Oyun ve okul çocuğu beslenmesi  Büyüme gelişmenin sürdürülmesi  Günlük aktivitenin karşılanması 1–3 yaş 4–6 yaş 6–12 yaş Enerji (kcal/kg) Karbohidrat (total kalorinin %’si) Yağ (total kalorinin %’si) 30–3525–35 Protein (%) 5–2010–20 Artmış enerji ihtiyacı Oyun çocuğu beslenmesi

35 Enerji-vitamin-mineral alımı  Fransa, 3-36 ay, 706 çocuk  >12 aylık çocuklarda  Enerji alımı , Na + alımı   Zn, Fe, C vit alımı   Özellikle Fe alımı için aileler eğitilmeli Fantino M, et al. Arch Pediatr 2008;15:  Fransa, 3-36 ay, 706 çocuk  >12 aylık çocuklarda  Enerji alımı , Na + alımı   Zn, Fe, C vit alımı   Özellikle Fe alımı için aileler eğitilmeli Fantino M, et al. Arch Pediatr 2008;15: Oyun çocuğu beslenmesi

36 Enerji-vitamin-mineral alımı  Kamboçya, aylık, 210 boy kısalığı olan çocuk, beslenme alışkanlıkları:  (Kamboçya’da <5 yaş çocuklarda boy kısalığı %37)  >24 aylık çocuklar:  Enerji alımları önerilerin altında  Ca, Zn ve Fe alımları   Günlük enerjinin %50’si pirinç, %15 çorba, %10 hazır yiyecekler (cips, biskv, kek), %10: meyve, <%4: yumurta, sebze, balık, süt, et vb  Hazır yiyeceklerin çoğu erişkin gözetiminde olmadan satın alınıyor  Ailelerin beslenme eğitimi ve bilgisi düşük düzeyde Anderson VP, et al. Matern Child Nutr 2008;4:  Kamboçya, aylık, 210 boy kısalığı olan çocuk, beslenme alışkanlıkları:  (Kamboçya’da <5 yaş çocuklarda boy kısalığı %37)  >24 aylık çocuklar:  Enerji alımları önerilerin altında  Ca, Zn ve Fe alımları   Günlük enerjinin %50’si pirinç, %15 çorba, %10 hazır yiyecekler (cips, biskv, kek), %10: meyve, <%4: yumurta, sebze, balık, süt, et vb  Hazır yiyeceklerin çoğu erişkin gözetiminde olmadan satın alınıyor  Ailelerin beslenme eğitimi ve bilgisi düşük düzeyde Anderson VP, et al. Matern Child Nutr 2008;4: Oyun çocuğu beslenmesi

37 Ne yemeli ? Gıdalar genel olarak 5 ana gruba ayrılabilir:  Süt ve süt ürünleri  Et, tavuk, balık, yumurta vb.  Ekmek ve diğer tahıl ürünleri  Meyve ve sebzeler  Yağ ve şekerler Çocuklar her gün ilk dört gruptaki besinlerden almalıdır. Yağlar ve şeker yiyecekler hazırlanırken içine eklenerek verilir. Gıdalar genel olarak 5 ana gruba ayrılabilir:  Süt ve süt ürünleri  Et, tavuk, balık, yumurta vb.  Ekmek ve diğer tahıl ürünleri  Meyve ve sebzeler  Yağ ve şekerler Çocuklar her gün ilk dört gruptaki besinlerden almalıdır. Yağlar ve şeker yiyecekler hazırlanırken içine eklenerek verilir. BESİN PİRAMİDİ Oyun çocuğu beslenmesi

38 Oyun çocukluğunda beslenme pratiği-1  Günlük aktivite miktarı enerji ihtiyacını arttırır, ancak tek belirleyici değil  Günde 3 ana / 2-3 ara öğünle beslenmeli  Aileler, bakıcılar ve öğretmenler çocuklara beslenme konusunda örnek teşkil etmelidir  Yiyecek tüketimi günlük olarak değişir.  Bir gün az, bir gün fazla yer.  Bazen kahvaltı ve akşam yemeğinde tüm besin gereksinimlerini karşılarlar ve arada yemek istemeyebilirler: zorlanmamalı  Günlük aktivite miktarı enerji ihtiyacını arttırır, ancak tek belirleyici değil  Günde 3 ana / 2-3 ara öğünle beslenmeli  Aileler, bakıcılar ve öğretmenler çocuklara beslenme konusunda örnek teşkil etmelidir  Yiyecek tüketimi günlük olarak değişir.  Bir gün az, bir gün fazla yer.  Bazen kahvaltı ve akşam yemeğinde tüm besin gereksinimlerini karşılarlar ve arada yemek istemeyebilirler: zorlanmamalı Oyun çocuğu beslenmesi

39 Oyun çocukluğunda beslenme pratiği-2 Yemek öncesi  Yiyecekleri anneleri ile birlikte hazırlamasına, sandviçin içine konulacakları seçmesine, ekmekleri bölmesine izin verilmelidir.  Yiyeceği sahiplenmesini  Daha iyi tüketmesini  Sağlıklı yiyecekler hakkında bilgi edinmesini sağlar. Yemek öncesi  Yiyecekleri anneleri ile birlikte hazırlamasına, sandviçin içine konulacakları seçmesine, ekmekleri bölmesine izin verilmelidir.  Yiyeceği sahiplenmesini  Daha iyi tüketmesini  Sağlıklı yiyecekler hakkında bilgi edinmesini sağlar. Oyun çocuğu beslenmesi

40 Oyun çocukluğunda beslenme pratiği-3 Yemek sırası:  Bir yaşından itibaren aile sofrasında yemek yemelidir.  Damak tadı yetişkinler gibi gelişmiş: Yiyecek anne-babanın yiyebileceği tat/kokuda olmalı  Yemekleri seçmesine izin verilmelidir.  İki yaşından sonra yedikleri aileninkinden farklı olmamalı.  Erişkinlerle aynı hızda yemek yiyemez: sofrada sabırlı olunmalı.  Öğünlerde porsiyonların bitirilmesi için ısrarcı olunmamalı  Yemek istemiyorsa sofradan kalkabilmeli  Öğünler belirli saatlerde verilmeli  Öğünlerden önce pasta, kek, çikolata vb. verilmemeli  Çocuğun arkasından dolaşarak / televizyon eşliğinde yedirmeye çalışılmamalı Yemek sırası:  Bir yaşından itibaren aile sofrasında yemek yemelidir.  Damak tadı yetişkinler gibi gelişmiş: Yiyecek anne-babanın yiyebileceği tat/kokuda olmalı  Yemekleri seçmesine izin verilmelidir.  İki yaşından sonra yedikleri aileninkinden farklı olmamalı.  Erişkinlerle aynı hızda yemek yiyemez: sofrada sabırlı olunmalı.  Öğünlerde porsiyonların bitirilmesi için ısrarcı olunmamalı  Yemek istemiyorsa sofradan kalkabilmeli  Öğünler belirli saatlerde verilmeli  Öğünlerden önce pasta, kek, çikolata vb. verilmemeli  Çocuğun arkasından dolaşarak / televizyon eşliğinde yedirmeye çalışılmamalı Oyun çocuğu beslenmesi

41 Oyun çocuğu beslenmesinde etkili faktörler nelerdir? ABD: ABD: 2515 anne (4-24 aylık çocuk): (Feeding Infants and Toddlers Study Cohort: FITS 2002 kohortu)  Anne eğitim düzeyi  : En önemli belirleyici  Çocuğun beslenme sürecinde pozitif davranış gösteriyor  Daha fazla sebze-meyve veriyor  Daha az şekerleme / tuz içeriği yüksek hazır yiyecek veriyor  Yiyeceği sevmediğine karar vermeden önce en az 3 kez deniyor  Anne yaşı  : Olumlu etkiliyor  Gelir düzeyi  : Olumlu etkiliyor  Tek ebevyn olunması: Olumsuz etkiliyor ABD: ABD: 2515 anne (4-24 aylık çocuk): (Feeding Infants and Toddlers Study Cohort: FITS 2002 kohortu)  Anne eğitim düzeyi  : En önemli belirleyici  Çocuğun beslenme sürecinde pozitif davranış gösteriyor  Daha fazla sebze-meyve veriyor  Daha az şekerleme / tuz içeriği yüksek hazır yiyecek veriyor  Yiyeceği sevmediğine karar vermeden önce en az 3 kez deniyor  Anne yaşı  : Olumlu etkiliyor  Gelir düzeyi  : Olumlu etkiliyor  Tek ebevyn olunması: Olumsuz etkiliyor Oyun çocuğu beslenmesi Sonuç: Sonuç: Düşük eğitim/gelir düzeyi Genç yaş Tek ebevyn olan annelere hamilelik döneminden itibaren “sağlıklı çocuk beslenmesi” eğitimi verilmeli Hendricks K, et al. J Am Diet Assoc 2006;106:S

42 Kahvaltı

43 Kahvaltı önemli mi?  Günün en önemli öğünü  Okul başarısını ve mental iyilik durumunu arttırır.  Farklı teoriler:  Pek çok makro-mikronutrientin ve esansiyel yağ asitlerinin alınması  Gece boyunca aç olan vücudun kahvaltı ile enerji alması  Triptofan sentezi için glukoz gerekli, triptofan serotonin (bellek için gerekli) öncülü  Düzenli beslenme / öğün = düzenli hayat (Kahvaltı bu denklemin bir parçası)  Kahvaltı eden adolesanların daha az sigara ve alkol alışkanlığı var Johansen A, et al. Scand J Publ Health 2006;34:32-40  Masa çevresinde tüm aile beraber olmak ruhsal rahatlama sağlıyor Gilman SE, et al. Psychol Med 2003;33:  Günün en önemli öğünü  Okul başarısını ve mental iyilik durumunu arttırır.  Farklı teoriler:  Pek çok makro-mikronutrientin ve esansiyel yağ asitlerinin alınması  Gece boyunca aç olan vücudun kahvaltı ile enerji alması  Triptofan sentezi için glukoz gerekli, triptofan serotonin (bellek için gerekli) öncülü  Düzenli beslenme / öğün = düzenli hayat (Kahvaltı bu denklemin bir parçası)  Kahvaltı eden adolesanların daha az sigara ve alkol alışkanlığı var Johansen A, et al. Scand J Publ Health 2006;34:32-40  Masa çevresinde tüm aile beraber olmak ruhsal rahatlama sağlıyor Gilman SE, et al. Psychol Med 2003;33: Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

44 Kahvaltı etme alışkanlığı üzerine etkili faktörler nelerdir?  Norveç’te yaş, 7305 öğrenci ile yapılan çalışma:  Hiç kahvaltı etmeyenler (<2 kez/hafta):  Kız cinsiyet (%27 ve %18)  Düşük aile eğitim düzeyi(%38 ve %10)  Sigara içme alışkanlığı (%39 ve %18)  “Soft drink” alışkanlığı (%33 ve %22)  Diyet yapanlar (%44 ve %17)  Norveç’te yaş, 7305 öğrenci ile yapılan çalışma:  Hiç kahvaltı etmeyenler (<2 kez/hafta):  Kız cinsiyet (%27 ve %18)  Düşük aile eğitim düzeyi(%38 ve %10)  Sigara içme alışkanlığı (%39 ve %18)  “Soft drink” alışkanlığı (%33 ve %22)  Diyet yapanlar (%44 ve %17) Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

45 Kahvaltıda ne yemeli?  Ayaküstü veya yolda giderken değil, sofrada aile bireyleri ile birlikte yapılmalı  Kahvaltıda peynir ve yumurta olmalı  Ekmeğe tereyağı/ margarin sürmek yetmez  Fazla enerji alır ve şişmanlar  Yağ yerine peynir tercih edilmelidir.  Peynirli, domatesli tost yapılabilir.  İçecek:  Süt, ıhlamur, açık çay, bitki çayları, taze sıkılmış meyve suyu  Kahvaltıda süt istemezse bir ara öğünde içmeli Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

46 Kahvaltının içeriği önemli mi?  Bellek üzerine etkili  İngiltere: 19 çocuk (7 yaş), 4 hafta süreyle kahvaltıda  Eşit enerji, farklı glisemik indeksli (Gİ) öğün  Düşük Gİ alan çocukların  30 dk çalışma süresince  Dikkatlerini daha iyi topladıkları  Daha iyi hatırladıkları  Yanlış yapmadıkları görülmüş  2 saat sonra bile dikkatleri daha iyi  Bellek üzerine etkili  İngiltere: 19 çocuk (7 yaş), 4 hafta süreyle kahvaltıda  Eşit enerji, farklı glisemik indeksli (Gİ) öğün  Düşük Gİ alan çocukların  30 dk çalışma süresince  Dikkatlerini daha iyi topladıkları  Daha iyi hatırladıkları  Yanlış yapmadıkları görülmüş  2 saat sonra bile dikkatleri daha iyi The influence of the glycaemic load of breakfast on the behaviour of children in school. Benton D, Maconie A, Williams C. Physiol Behav 2007;92: Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

47  Okul yemekleri yerine kantin besinleriyle beslenmek yanlış  Ambalajlar cezbedici  Çocuk için gerekli vitamin ve mineralleri içermez (vitamin- mineral , tuz-enerji  ):  Obesite riski   Hamburger, patates kızartması ve pizza yerine: peynirli-domatesli tost  Kola yerine: süt, ayran, taze sıkılmış meyve suyu ve su  Hazır meyve suları yerine: meyvenin kendisi  Okul yemekleri yerine kantin besinleriyle beslenmek yanlış  Ambalajlar cezbedici  Çocuk için gerekli vitamin ve mineralleri içermez (vitamin- mineral , tuz-enerji  ):  Obesite riski   Hamburger, patates kızartması ve pizza yerine: peynirli-domatesli tost  Kola yerine: süt, ayran, taze sıkılmış meyve suyu ve su  Hazır meyve suları yerine: meyvenin kendisi Okulda beslenme: Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

48 “Hamburger + patates kızartması + kola “= Coca colonization  Coca Cola, ABD kültürünün uluslararası simgesi haline gelmiştir  Maya kültürü çocukları bile geleneksel beslenmelerini bırakmış ve bu üçlü beslenme ile kolonize olmuşlardır  Coca Cola, ABD kültürünün uluslararası simgesi haline gelmiştir  Maya kültürü çocukları bile geleneksel beslenmelerini bırakmış ve bu üçlü beslenme ile kolonize olmuşlardır ABD: Cavadini C, et al. Arch Dis Chil 2000;83: Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

49 Ara öğünler - atıştırma  Üç ana öğünün arasında enerji toplamak için yenir  Ana öğünlerde yenilenin üçte biri kadar yenmeli ABD: Adolesan:  2500 kcal/gün enerji alıyor (%30’u ev dışında yenilen yiyeceklerden)  Her atıştırmada ~300 kcal alıyorlar Huang TTK, et al. Obes Res 2004;12:  Üç ana öğünün arasında enerji toplamak için yenir  Ana öğünlerde yenilenin üçte biri kadar yenmeli ABD: Adolesan:  2500 kcal/gün enerji alıyor (%30’u ev dışında yenilen yiyeceklerden)  Her atıştırmada ~300 kcal alıyorlar Huang TTK, et al. Obes Res 2004;12: Okulda ara öğünde ayak üstü yenilebilecekler: Bir bardak süt veya yoğurt Bir porsiyon sütlü tatlı Bir meyve Bir bardak meyve suyu ve bir dilim kek Peynir ve kraker Peynirli tost / sandviç Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

50 Atıştırma gerçeği “Fast food” atıştırmak:  Obesiteye neden oluyor  Kemik gelişimini olumsuz etkiliyor  Meşrubatla birlikte yenir: Süt - ayran içmeye engel  Diş çürüklerine neden oluyor  Özellikle rafine şeker tüketmek diş çürüğünü   Jelli-karamelli şeker, şekerli sakız, bar çikolata, gazoz: riski   Ağızda ne kadar uzun süre tutuluyorsa risk o kadar  Milgrom P, et al. Oral health in the United States, 2000 “Fast food” atıştırmak:  Obesiteye neden oluyor  Kemik gelişimini olumsuz etkiliyor  Meşrubatla birlikte yenir: Süt - ayran içmeye engel  Diş çürüklerine neden oluyor  Özellikle rafine şeker tüketmek diş çürüğünü   Jelli-karamelli şeker, şekerli sakız, bar çikolata, gazoz: riski   Ağızda ne kadar uzun süre tutuluyorsa risk o kadar  Milgrom P, et al. Oral health in the United States, 2000 Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

51 Atıştırma gerçeği  Atıştırılan yiyeceklerin özellikleri anne- babanın atıştırdıklarıyla paralel Epstein LH, et al. Appetite 2006;47:  Pek çok sebze ve meyve “fast food”tan pahalı:  Çocuk ucuz, kolay yenilen ve tok tutanı tercih ediyor Epstein LH, et al. Psychol Sci 2006;17:82-9.  Kalabalık gruplarla yendiğinde atıştırma miktarı %30 daha fazla  İletişim daha az, yemeye odaklanma daha fazla Lumeng JC, et al. Arch Dis Child 2007;92:  Televizyon izleme süresi ile atıştırma miktarı orantılı  Atıştırılan yiyeceklerin özellikleri anne- babanın atıştırdıklarıyla paralel Epstein LH, et al. Appetite 2006;47:  Pek çok sebze ve meyve “fast food”tan pahalı:  Çocuk ucuz, kolay yenilen ve tok tutanı tercih ediyor Epstein LH, et al. Psychol Sci 2006;17:82-9.  Kalabalık gruplarla yendiğinde atıştırma miktarı %30 daha fazla  İletişim daha az, yemeye odaklanma daha fazla Lumeng JC, et al. Arch Dis Child 2007;92:  Televizyon izleme süresi ile atıştırma miktarı orantılı Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

52 Enerji (Kcal) Protein (gr) Yağ (gr) Şeker (gr) Lif (gr) Na (mg) K (mg) Ca (mg) Sebze Meyve Diyet süt ürünleri Şekerleme Cips Kraker Patlamış mısır Atıştırma gerçeği: neden hazır gıdalar tercih edilmemeli? Anderson JW, et al. J Am Coll Nutr, 2005; 24:  Bu tür bir öğün standart bir öğünün iki katı enerji içeriyor Prentice Am, et al. Obes Rev 2003;4: Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

53 Meyve-sebze tüketimi üzerine etkili faktörler nelerdir? Meta-analiz: 6-12 yaş çocuklar:  Evde meyve sebze bulunma oranı  : tüketme miktarı ve tatma oranı  (bir çocuğun bir tadı sevmediğini anlaması için en az 10 kez tatması gerekli)  Anne-baba sebze-meyve tüketimi  : çocuklarınki de   TV izleme süresi  : meyve-sebze tüketimi   Okulda “fast food” satılma oranı  : meyve-sebze tüketimi   Çocuğa sebze-meyvenin faydalarının anlatılması ve tüketiminin hatırlatılması  Okulda meyve sebzeden daha kolay tüketilebiliyor  Okulda meyve verilmesi, derslerde anlatılması önemli  Günlük meyve tüketimini ortalama porsiyon artırıyor Meta-analiz: 6-12 yaş çocuklar:  Evde meyve sebze bulunma oranı  : tüketme miktarı ve tatma oranı  (bir çocuğun bir tadı sevmediğini anlaması için en az 10 kez tatması gerekli)  Anne-baba sebze-meyve tüketimi  : çocuklarınki de   TV izleme süresi  : meyve-sebze tüketimi   Okulda “fast food” satılma oranı  : meyve-sebze tüketimi   Çocuğa sebze-meyvenin faydalarının anlatılması ve tüketiminin hatırlatılması  Okulda meyve sebzeden daha kolay tüketilebiliyor  Okulda meyve verilmesi, derslerde anlatılması önemli  Günlük meyve tüketimini ortalama porsiyon artırıyor J Hum Nutr Dietet 2005;18: Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltı Okulda beslenme-ara öğünler

54 Şişmanlık

55 Kalori dengesi & aşırı kilo Büyüme Gelişme Metabolizma Egzersiz Gıda Alımı Source: Lisa Hark, PhD, RDObesite

56 Şişmanlığı etkileyen etmenler Sağlıksız yaşam Kalori TV, Video Bilgisayar Şekerli içecek ve gıda Porsiyon Spor Ekzersiz Meyve&sebze Fast Food atıştırmalar Az süt yağı Source: Lisa Hark, PhD, RDObesite

57 Okul çocuğu ve adolesan beslenmesi neden önemli? Yeme bozuklukları Obesite Sağlıklı beslenme Gelişmiş ülkelerde adolesan dönemde en sık görülen hastalık Gelişmiş ülkelerde adolesan dönemde en sık görülen 3. hastalık Gelişmiş ülkelerde adolesan dönemde en sık görülen 2. hastalık : Astım Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

58 Çocuk yatak odası 8-18 yaş çocuklarda Televizyon İnternet VCR/DVD Video oyunları 68% 20% 49% TV oyunları Bigisayar 37% 31% 20% 54% Kablolu kanallar Source: Kaiser Family Foundation, Generation M: Media in the Lives of 8-18 Year-Olds, March 2005: kff.orgObesite

59 Obesite  Pandemi  Gelişmiş ülkelerdeki çocukların en önemli kronik hastalığı!  Çocuk ve adolesanlarda sıklık %20-25  Her yıl ABD’de yılda ölümden obesite sorumlu  Pandemi  Gelişmiş ülkelerdeki çocukların en önemli kronik hastalığı!  Çocuk ve adolesanlarda sıklık %20-25  Her yıl ABD’de yılda ölümden obesite sorumlu Dünya ülkelerinde obesite sıklığı yılda ortalama %0.5-1 oranında artıyor Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

60 Obesite sıklığı neden artıyor?  Genetik  Çevresel faktörler Sedanter yaşam Fazla yemek Yanlış besin yemek (Yağlı ve enerji içeriği yüksek gıdalar) Önemli, ancak obesite sıklığının son zamanlarda artışı çevresel faktörlerin ön planda olduğunu düşündürüyor: Genetik yapının değişmesi için çok uzun zaman gerekli!.. “obesojenik çevre” Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

61 “Obesojenik çevre”  Yemek faktörleri  Daha fazla seçenekte enerjili yiyecek bulmak mümkün  Aktivitelerde yemek çok önemli bir yer tutuyor  Porsiyonun büyük olması paranın karşılığının alındığı anlamına geliyor  “Soft drink” suyun yerini aldı  “Günde 3 öğün” kuralı “günde çok öğün” oldu  “Hep beraber sofraya oturulur” kuralı “isteyen istediği saatte istediğini yer” oldu  Hareket faktörleri  Okula motorize transport   Fizik aktivite için yer yok: Yollar yürüyenler ve bisiklete binenler için güvenli değil  Sedanter yaşam için olanak çok: aynı anda TV’de pek çok seçenek var  Yemek faktörleri  Daha fazla seçenekte enerjili yiyecek bulmak mümkün  Aktivitelerde yemek çok önemli bir yer tutuyor  Porsiyonun büyük olması paranın karşılığının alındığı anlamına geliyor  “Soft drink” suyun yerini aldı  “Günde 3 öğün” kuralı “günde çok öğün” oldu  “Hep beraber sofraya oturulur” kuralı “isteyen istediği saatte istediğini yer” oldu  Hareket faktörleri  Okula motorize transport   Fizik aktivite için yer yok: Yollar yürüyenler ve bisiklete binenler için güvenli değil  Sedanter yaşam için olanak çok: aynı anda TV’de pek çok seçenek var Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

62 Porsiyonların boyutları değişiyor mu?  ABD: yılları arasında  çocuk (>2 yaş)  “Fast food” yiyeceklerin porsiyon büyüklüğü / enerji farkı  ABD: yılları arasında  çocuk (>2 yaş)  “Fast food” yiyeceklerin porsiyon büyüklüğü / enerji farkı Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

63 Eksojen obesitede en etkili tedavi nedir?  Obesitenin komplikasyonu fazla  Tedavisi zor  Topluma maliyeti yüksek: Çocuklarda yıllık masraf 127 milyon US $  Obesitenin komplikasyonu fazla  Tedavisi zor  Topluma maliyeti yüksek: Çocuklarda yıllık masraf 127 milyon US $ Obesitede tek etkili tedavi yöntemi KORUNMADIR. Özellikle okul yaş grubu hedef kitle olmalıdır! Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

64 Obesiteden korunma  Sağlıklı beslenmek  Egzersiz yapmak  Sağlıklı beslenmek  Egzersiz yapmak Tahıl SebzeMeyve Yağ SütEt Okul çocuğu beslenmesi Akşam yemeğiObesiteKahvaltıOkulda beslenme-ara öğünler

65 Çocukları düzenli beslenmeye en fazla motive eden faktörler nelerdir?  Aile sağlıklı beslenmeli  Çocukları küçük yaştan itibaren sağlıklı beslenme konusunda eğitmeli  Çocuğa beslenme ile sağlık arasındaki ilişki anlatılmalı  Yiyeceklerin vücudumuzda akıbeti anlatılmalı  Görünümü etkileyeceği söylenmeli:  Erkek çocuklar: Daha biçimli ve dayanıklı vücut  Kızlar: Daha zarif ve düzgün vücut  Yiyeceklerini hazırlamasına izin verilmeli: Sağlıklı yiyecekleri sahiplenmesini sağlar  Hazır ve kolay yenilebilecek yiyecekler hazırlanmalı  Çocuklar spor yapmaya teşvik edilmeli (spor yapanlar daha düzenli besleniyor) Croll JK, et al. Am J Diet Assoc 2006;106:  Aile sağlıklı beslenmeli  Çocukları küçük yaştan itibaren sağlıklı beslenme konusunda eğitmeli  Çocuğa beslenme ile sağlık arasındaki ilişki anlatılmalı  Yiyeceklerin vücudumuzda akıbeti anlatılmalı  Görünümü etkileyeceği söylenmeli:  Erkek çocuklar: Daha biçimli ve dayanıklı vücut  Kızlar: Daha zarif ve düzgün vücut  Yiyeceklerini hazırlamasına izin verilmeli: Sağlıklı yiyecekleri sahiplenmesini sağlar  Hazır ve kolay yenilebilecek yiyecekler hazırlanmalı  Çocuklar spor yapmaya teşvik edilmeli (spor yapanlar daha düzenli besleniyor) Croll JK, et al. Am J Diet Assoc 2006;106: Sadece “şunları yemelisin” demek motivasyon için yeterli değil Sonuç


"OKUL ÖNCESİ VE OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARINDA BESLENME Doç. Dr. Adem AYDIN DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI AD, SOSYAL PEDİATRİ." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları