Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TMS-16 MADDİ DURAN VARLIKLAR STANDARDI Yrd. Doç. Dr. Osman AKIN.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TMS-16 MADDİ DURAN VARLIKLAR STANDARDI Yrd. Doç. Dr. Osman AKIN."— Sunum transkripti:

1 TMS-16 MADDİ DURAN VARLIKLAR STANDARDI Yrd. Doç. Dr. Osman AKIN

2 STANDARDIN AMACI Maddi duran varlıklar, standartta yapılan tanımıyla; mal veya hizmet üretimi veya arzında kullanılmak, başkalarına kiraya verilmek veya idari amaçlar çerçevesinde kullanılmak üzere elde tutulan ve bir dönemden daha fazla kullanımı öngörülen fiziki kalemlerdir.

3 Maddi duran varlıkların muhasebe kayıtlarına alınması, kullanıldığı süre içerisinde kayıtlarda izlenmesi ve kullanım süresi sonunda aktiften çıkarılması süreci uzun yıllar ülkemizde vergi kanunlarına göre yürütülmüştür. TFRS, bu konuda uzun yıllardır Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarında yer alan ve vergi mevzuatımızda yer alan uygulamalardan farklılık gösteren bir takım düzenlemeleri ülkemize getirmiştir.

4 Standardın temel amacı, maddi duran varlıkların muhasebeleştirilmesinde temel konuları düzenlemektir. Bu konular; varlıkların muhasebeleştirilmesi, defter değerlerinin belirlenmesi ve bunlarla ilgili olarak finansal tablolara yansıtılması gereken amortisman tutarları ile birlikte değer düşüklüğü zararlarıdır

5 STANDARDIN KAPSAMI

6 Standart aşağıda yer alan varlıkların muhasebeleştirilmesinde uygulanmamaktadır. a) Satış amaçlı elde tutulan varlık olarak sınıflandırılmış olan maddi duran varlıklar, b) Tarımsal faaliyetlerle ilgili canlı varlıklar, c) Madenler, Petrol, doğal gaz ve benzer nitelikli yenilenebilir olmayan doğal kaynaklar

7 STANDARDIN GETİRDİKLERi Maddi duran varlıklar mal veya hizmet üretimi veya arzında kullanılmak, başkalarına kiraya verilmek veya idari amaçlar çerçevesinde kullanılmak üzere elde tutulan ve bir dönemden daha fazla kullanımı öngörülen fiziki kalemlerdir.

8 MALİYETİN ÖLÇÜMÜ

9 Satın alınan maddi duran varlıkların aktifte hangi değer ile yer alacağına dair VUK 269. maddesinde iktisadi işletmelere dahil bilumum gayrimenkuller 17 maliyet bedeli ile değerlenir hükmü yer almaktadır. Maliyet bedeli ise VUK 262. maddesinde “iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetleriyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade eder.” şeklinde tanımlanmaktadır.

10 Duran varlıkların ve gayrimenkul olarak değerlendirilen iktisadi kıymetlerin maliyet bedeli VUK 270. maddesine göre bunların satın alma bedelidir. Ayrıca; Makine ve tesisatta gümrük vergileri ve bunların nakliye ve montaj giderleri, Mevcut bir binanın satın alınarak yıkılması ve arsasının tesviyesine ilişkin olarak yapılan tüm giderler, Yatırımların finansmanında kullanılan kredilerle ilgili faizlerin ve döviz kredisi kullanılarak yurt dışından sabit kıymet ithal edilmesi sırasında veya sonradan bu kıymetlere ilişkin borç taksitlerinin değerlemesi dolayısıyla ortaya çıkan kur farklarından kuruluş dönemine ait olanların sabit kıymetle birlikte amortisman yoluyla itfa edilmek üzere yatırım maliyetine eklenmesi gerekmekte, işletme dönemine ait olanların ise, ilgili bulundukları yıllarda doğrudan gider yazılması ya da maliyete intikal ettirilmek suretiyle amortismana tabi tutulmasını öngörmektedir.

11 TMS 16’da göre maddi duran varlığın aktifte yer alma değeri ile ilgili olarak maliyet bedelinin esas alınması gerektiği belirtilmektedir. Bir maddi duran varlık kaleminin maliyeti, muhasebeleştirme tarihindeki peşin fiyatın eşdeğeri tutardır. TMS 16 Peşin fiyatın dışında oluşan yapay maliyet arttırıcı kalemlerin maddi duran varlığın maliyetine eklenmesini öngörmemektedir. Standarda göre bir maddi duran varlık kalemi, yönetimin amaçları doğrultusunda faaliyet gösterebilmesi amacıyla gerekli duruma ve yere getirildiği andan itibaren maliyetlerinin defter değerinde muhasebeleştirilmesine son verilir.

12 Standartta elde etme maliyetinin unsurları şu şekilde belirlenmiştir: a) İndirimler ve ticari iskontolar düşüldükten sonra, ithalat vergileri ve iade edilmeyen alış vergileri dahil, satın alma fiyatı. b) Varlığın yerleştirileceği yere ve yönetim tarafından amaçlanan koşullarda çalışabilmesini sağlayacak duruma getirilmesine ilişkin her türlü maliyet. c) Maddi duran varlığın sökülmesi ve taşınması ile yerleştirildiği alanın restorasyonuna ilişkin tahmini maliyeti, işletmenin ilgili kalemin elde edilmesi ya da stok üretimi dışında bir amaçla belirli bir süre kullanımı sonucunda katlandığı yükümlülük.

13 Vergi Usul Kanunu’nda maliyet bedeli tespitinde mükellefler isterlerse, satın alma bedeline alışla ilgi noter mahkeme masrafları, komisyon, tellaliye ve kıymet takdirine ilişkin giderler ve taşıt alım vergisi, emlak vergisi gibi alışla ilgili giderleri ilave edebilmektedir. TMS 16’da bunlar, maliyetin zorunlu unsuru olduğu halde vergi mevzuatımızda sayılan unsurların maliyete ilavesinde ihtiyariliğin bulunması farklılık göstermektedir. Vergi Usul Kanunu’nda satın alma bedeline eklenmesi zorunlu giderler; makine ve tesisatta gümrük vergileri ve bunların nakliye ve montaj giderleri ile mevcut bir binanın satın alınarak yıkılması ve arsasının tesfiyesine ilişkin olarak yapılan tüm giderler ile sınırlandırılmıştır.

14 TMS 16’ya göre, maddi duran varlık kaleminin maliyetine girmeyen maliyet unsurları ise aşağıdaki gibi belirlenmiştir; a) Yeni bir tesis açılmasının maliyetleri; b) Yeni bir ürün veya hizmetin tanıtılmasına ilişkin maliyetler (reklam ve tanıtım harcamaları dahil); c) Yeni bir yerde veya yeni bir müşteri kitlesiyle iş yapmak amacıyla katlanılan maliyetler (personel eğitim masrafları dahil); ve d) Yönetim giderleri ve diğer genel giderler.

15 TMS 16’da ayrıca doğrudan ilgili varlık ile ilişkilendirilebilir maliyetler de belirtilmiş ve bunların da elde etme maliyetinin içinde yer aldığı ifade edilmiştir. Doğrudan ilgili varlık ile ilişkilendirilebilir maliyetler aşağıdaki gibidir:

16 a) Doğrudan maddi duran varlık kaleminin elde edilmesiyle veya inşaatıyla ilgili çalışanlara sağlanan faydalardan kaynaklanan maliyetler, TMS 19 Çalışanlara Sağlanan Faydalar Standardında belirtildiği şekilde b) Yerin hazırlanmasına ilişkin maliyetler; c) ilk teslimata ilişkin maliyetler; d) Kurulum ve montaj maliyetleri; e) Varlığın uygun şekilde çalışıp çalışmadığına dair yapılan test maliyetlerinden, varlığı gerekli yer ve duruma getirirken üretilen kalemlerin satışından elde edilen net hasılat düşüldükten sonra kalan tutar (teçhizatın denenmesi sırasında üretilen örnekler gibi); ve f) Mesleki ücretler.

17 VUK ve 272. maddelerinde gayrimenkullerde maliyet bedeline giren giderler ve maliyet bedelinin artması (edinim sonrası yapılan harcamalar) konusunda açıklık getirilmiştir. işletmenin bir yıldan fazla kullanmayı beklediği, duran varlığın verimini, hizmet süresini veya değerini arttıran ya da duran varlığa yeni bir eklemede bulunuluyorsa önemli yedek parça ve yedek malzemeler maddi duran varlık olarak değerlenmektedir. VUK madde 272 uyarınca yapılan harcama ilgili duran varlığı iyi çalışır durumda tutmak için yapılan normal bakım ve onarım gideri ise, bu harcama dönem gideri olarak kaydedilir.

18 TMS 16 ile VUK arasında sonraki dönemlerde yapılan harcamalar konusunda yapılacak uygulamalarda benzerlik görülmektedir. Bir işletme maddi duran varlık kalemlerini VUK ve TMS 16’ ya göre aktifleştiremez. Aksine, bu maliyetleri oluştukları tarihte dönem gideri olarak kayıtlayıp gelir tablosu ile ilişkilendirir.

19 Bazı maddi duran varlık kalemlerinin parçalarının düzenli aralıklarla yenilenmesi gerekebilir. Örneğin, bir fırının belirli bir saat kullanım sonrasında yeniden astarlanması gerekebilir veya uçak iç döşemeleri ve mutfağının uçağın yararlı ömrü süresince birkaç defa değiştirilmesi söz konusu olabilir. Maddi duran varlık kalemleri aynı zamanda, bir binanın iç duvarlarının değiştirilmesi gibi daha az sıklıkta gerçekleşen yenilemeler veya bir defaya mahsus yenilemeler için elde edilebilir. Bir işletme, yenileme kapsamındaki bir parçanın maliyetini oluştuğu zaman ilgili maddi duran varlık kaleminin defter değerine dahil ederek muhasebeleştirir. Yenilenen parçaların defter değeri bilanço dışı bırakılır.

20 Bir maddi duran varlık kaleminin kullanımının devamı için (örnek olarak bir uçak), parçaların yenilenmiş olup olmadığına bakılmaksızın, düzenli arıza kontrolleri yapılması gerekebilir. Muhasebeleştirilme kriterlerinin sağlanması durumunda, yapılan her büyük çaplı kontrolün maliyeti yenileme olarak maddi duran varlık kalemlerinin defter değerine dahil edilerek muhasebeleştirilir. Bir önceki kontrolden kalan (fiziki parçalardan ayrıştırılabilen) herhangi bir maliyetin defter değeri bilançodan çıkartılır. Bu, bir önceki kontrolün maliyetinin, kalemin iktisap veya inşa ediliş işlemi sırasında var olup olmadığına bakılmaksızın gerçekleşir. Gerekli olduğu takdirde, gelecekteki benzer bir kontrolün tahmin edilen maliyeti, kalemin iktisap veya inşa edildiğinde var olan kontrol unsurunun bir göstergesi olarak kullanılabilir.

21 Örnek İşletmenin üç yıldan beri kullanmakta olduğu ekonomik ömrü 10 yıl olan makine ayda parça üretim kapasitesine sahiptir. Teknolojideki yenilikler ışığında mevcut makineye eklenen TL’lik yeni bir parçayla makinenin aylık işleme kapasitesi parçaya çıkarılmıştır. Eklenen yeni parçanın ekonomik ömrü 4 yıldır. Değerlendiriniz.

22 MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLENMESİNDE KULLANILAN MODELLER

23 Standarda göre işletme maddi duran varlıkları aktifleştirdikten sonra bilançoda izlerken iki politikaya göre muhasebeleştirme işlemini sürdürebilir. Bunlar; Maliyet modeli, Yeniden değerleme modelidir. Yukarıda yer alan modellerden biri seçilerek uygulanmalıdır. Ancak yapılan seçim sadece bir maddi duran varlık kalemine değil tüm ilgili kalem içerisinde yer alan tüm varlık kalemlerine uygulanmalıdır. Örneğin; bir üretim işletmesi satın almış olduğu bir makine için değil sahibi olduğu tüm makineler için aynı uygulamayı gerçekleştirmelidir.

24 Maliyet Modeli

25 Bu modele göre; bir maddi duran varlık kalemi varlık olarak muhasebeleştirildikten sonra, finansal tablolarda maliyetinden birikmiş amortisman ve varsa birikmiş değer düşüklüğü zararları indirildikten sonraki değeri ile gösterilir. Birikmiş değer düşüklüğü zararı maddi duran varlığın zaman içerisinde maliyet bedeline göre meydana gelen değer azalmasıdır.

26 Yeniden Değerleme Modeli Gerçeğe uygun değeri güvenilir olarak ölçülebilen bir maddi duran varlık kalemi, varlık olarak muhasebeleştirildikten sonra, yeniden değerlenmiş tutarı üzerinden gösterilir. Yeniden değerlenmiş tutar, yeniden değerleme tarihindeki gerçeğe uygun değerinden, müteakip birikmiş amortisman ve müteakip birikmiş değer düşüklüğü zararlarının indirilmesi suretiyle bulunan değerdir. Yeniden değerlemeler, bilanço tarihi itibariyle gerçeğe uygun değer kullanılarak bulunacak tutarın defter değerinden önemli ölçüde farklı olmasına neden olmayacak şekilde düzenli olarak yapılmalıdır.

27 Arazi ve binaların gerçeğe uygun değeri genellikle, piyasa koşullarındaki kanıtların mesleki yeterliliğe sahip değerleme uzmanları tarafından değerlendirilmesi sonucu saptanır. Maddi duran varlık kalemlerinin gerçeğe uygun değeri genellikle değerleme yoluyla belirlenmiş piyasa değerleridir.

28 Yeniden değerlemelerin sıklığı, yeniden değerleme konusu maddi duran varlık kalemlerinin gerçeğe uygun değerlerindeki değişimlere bağlıdır. Yeniden değerlenen varlığın gerçeğe uygun değerinin defter değerinden önemli ölçüde farklılaşması durumunda, varlığın tekrar yeniden değerlenmesi gerekir. Bazı maddi duran varlık kalemlerinin gerçeğe uygun değerleri önemli değişiklikler göstermesi nedeni ile yıllık olarak yeniden değerlenmeyi gerektirir. Gerçeğe uygun değerlerinde önemli değişiklikler olmayan maddi duran varlık kalemleri için bu sıklıkta yeniden değerleme yapılmasına gerek yoktur. Bu kalemler için sadece üç veya beş yılda bir yeniden değerleme yapılması gerekli olabilir.

29 Bir maddi duran varlık kalemi yeniden değerlendiğinde, o varlığın ait olduğu tüm maddi duran varlık sınıfı da yeniden değerlenir. Bir maddi duran varlık sınıfındaki kalemler, içlerinden bazılarının seçilerek yeniden değerlemeye tabi tutulmasının ve bu tutarların finansal tablolarda değişik tarihlere ait maliyetler ve değerler olarak raporlanmasının önlenmesi için eş zamanlı olarak yeniden değerlemeye tabi tutulur. Ancak, bir varlık sınıfı, kısa bir sürede yeniden değerlemenin sonuçlanması ve güncelliğinin korunması kaydıyla, dönüşümlü olarak yeniden değerlemeye tabi tutulabilir.

30 Eğer bir varlığın defter değeri yeniden değerleme sonucunda artmışsa, bu artış doğrudan özkaynak hesap grubunda yeniden değerleme değer artışı adı altında muhasebeleştirilir. Ancak, bir yeniden değerleme değer artışı, aynı varlığın daha önce gelir tablosu ile ilişkilendirilmiş bulunan yeniden değerleme değer azalışını tersine çevirdiği ölçüde gelir olarak muhasebeleştirilir.

31 Örnek Maliyet bedeli TL birikmiş amortismanı TL, faydalı ömrü 10 yıl olan bir makinenin 6.yılın sonunda yeniden değerlemeye tabi tutulmasına karar verilmiştir. Maddi duran varlığın değeri % 20 oranında arttırılacaktır.

32 Eğer bir varlığın defter değeri yeniden değerleme sonucunda azalmışsa, bu azalış gider olarak muhasebeleştirilir. Ancak, söz konusu varlıkla ilgili olarak daha önce bir yeniden değerleme değer artışı oluşturulmuşsa, bu azalış önceki yeniden değerleme farkını tersine çevirdiği ölçüde özkaynak hesap grubundaki yeniden değerleme değer artışı hesabından düşülür.

33 Örnek Bir önceki örnekte yer alan makinanın 6. yıl sonu itibariyle amortisman listesinde yer alan bilgiler aşağıdaki gibidir: Bu maddi duran varlığın maliyetinin TL’ ye birikmiş amortismanının ise TL’ye 7. yıl içerisinde düştüğü belirlenmiştir. MakineBirikmiş Amortisman Maliyet Bedeli Yeniden Değerleme Artışı Toplam

34 Bir maddi duran varlık kalemine ilişkin özkaynak hesap grubundaki yeniden değerleme değer artışı, ilgili varlık bilanço dışı bırakıldığında doğrudan geçmiş yıl karlarına aktarılabilir.

35 Bilanço dışı bırakma; Bir maddi duran varlık kaleminin defter değeri aşağıdaki durumlarda bilanço dışı bırakılır: a) Elden çıkarıldığında veya, b) Kullanımından ya da elden çıkarılmasından gelecekte ekonomik yarar beklenmediği durumlarda. Bir maddi duran varlık kaleminin bilanço dışı bırakılmasından doğan kazanç veya kayıp ilgili kalem bilanço dışı bırakıldığında (TMS 17 farklı şekilde satış ve geri kiralama işlemi gerektirmedikçe) gelir tablosu ile ilişkilendirilir. Kazançlar, hasılat olarak sınıflandırılmaz.

36 Yeniden değerleme değer artışından geçmiş yıl karlarına aktarım kar veya zarar üzerinden yapılamamaktadır. işletmenin maddi duran varlık kaleminin defter değerine, ilgili kalemin bir parçası için yenileme maliyetini dahil etmesi durumunda; yenilenen parçanın ayrı olarak itfa edilip edilmediğine bakılmaksızın, yenilenen parçanın defter değeri bilanço dışı bırakılır. işletme için yenilenen parçanın defter değerinin belirlenmesi mümkün/uygulanabilir değilse, yenileme maliyeti, yenilenen parçanın alındığında ya da inşaa edildiğindeki maliyetinin bir göstergesi olarak kullanılabilir.

37 Aynı husus varlığın kullanımdan çekilmesi veya elden çıkarılması durumunda da geçerli olabilir. Öte yandan, değer artışının bir kısmı, varlık işletme tarafından kullanıldıkça da aktarılabilir. Bu durumda, aktarılan değer artışı, varlığın yeniden değerlenmiş defter değeri üzerinden hesaplanan amortisman ile orjinal maliyeti üzerinden hesaplanan amortisman arasındaki fark kadar olur.

38 Örnek İşletmenin aktifinde kayıtlı olan makineyle ilgili bilgiler aşağıdaki gibidir. İşletme bu makineyi peşin olarak satmıştır. Makine Maliyet Bedeli Birikmiş Amortisman8.000 Yeniden Değerleme Artışı2.000

39 Not Bir maddi duran varlık kaleminin elden çıkarılması nedeniyle ortaya çıkan alacaklar başlangıçta gerçeğe uygun değeri ile muhasebeleştirilir. Eğer ilgili kalem için yapılan ödeme ertelenmişse, alınan tutar başlangıçta peşin fiyat eşdeğeri ile muhasebeleştirilir. Oluşan alacağın nominal değeri ile peşin fiyat eşdeğeri arasındaki fark, TMS 18’e uygun olarak alacak üzerindeki bileşik getiriyi yansıtacak şekilde faiz geliri olarak finansal tablolara yansıtılır.

40 Örnek İşletmenin aktifinde kayıtlı olan makineyle ilgili bilgiler aşağıdaki gibidir. İşletme peşin satış değeri TL olan makineyi TL’ye satmıştır. Makine Maliyet Bedeli Birikmiş Amortisman4.000 Yeniden Değerleme Artışı1.000

41 TAKAS YOLUYLA ELDE EDİLEN MADDİ DURAN VARLIKLAR

42 Bir maddi duran varlık satın alma dışında bir başka maddi varlık ile tamamen veya kısmen takas edilmek suretiyle elde edilebilir. Takas yoluyla elde edilen maddi duran varlığın elde etme maliyeti, vazgeçilen varlığın gerçeğe uygun değeri olarak belirlenir. Takas yoluyla iktisap edilen veya vazgeçilen varlıkların gerçeğe uygun değerleri güvenilir bir şekilde tespit edilemiyorsa, edinilen varlığın maliyeti elden çıkarılan varlığın defter değeri ile ölçülür. Vergi mevzuatımıza göre takas yoluyla edinilen varlıklarda verilen duran varlığın defter değeri yeni alınan duran varlığın maliyeti olarak kabul edilmektedir.

43 Örnek İşletme maliyet bedeli TL, birikmiş amortismanı TL ve gerçeğe uygun değeri TL olan bir makinesini gerçeğe uygun değeri TL olan bir makine ile takas etmiştir.

44 AMORTİSMAN

45 TMS 16’ya göre, bir maddi duran varlık kaleminin, toplam maliyetine göre önemli bir maliyeti olan her bir parçası ayrı ayrı amortismana tabi tutulur. işletme, maddi duran varlık kaleminin başlangıçta muhasebeleştirilmiş olan tutarını önemli parçalara ayırır ve her bir parçayı ayrı olarak amortismana tabi tutar. Her bir döneme ilişkin amortisman gideri, başka bir varlığın defter değerine dahil edilmediği sürece, gelir tablosu ile ilişkilendirilir.

46 Dönemin amortisman gideri genel olarak gelir tablosunda muhasebeleştirilir. Ancak, bazı durumlarda varlığa ilişkin gelecekteki ekonomik faydalar diğer varlıkların üretiminde kullanılır. Bu durumda, amortisman gideri diğer varlığın maliyetinin bir parçasını oluşturur ve defter değerine dahil edilir. Örneğin, üretim tesisinin amortismanı stokların dönüştürme maliyetine dahil edilir.

47 Bir varlığın amortismana tabi tutarı yararlı ömrü boyunca sistematik olarak dağıtılır. Bir varlığın kalıntı değeri ve yararlı ömrü en azından her hesap dönemi sonunda gözden geçirilir. Amortisman, varlığın kalıntı değeri defter değerini aşmadığı sürece, gerçeğe uygun değerinin defter değerini aştığı durumlarda dahi finansal tablolara yansıtılır. Bir varlığın bakım ve onarımı, amortisman ayırma ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

48 Bir varlığın amortismana tabi tutarı, kalıntı değeri düşülerek belirlenir. Uygulamada, bir varlığın kalıntı değeri genellikle değersiz ve dolayısıyla amortismana tabi tutarın hesaplanmasında önemsizdir. Bir varlığın kalıntı değeri varlığın defter değerine eşit ya da daha fazla bir tutara yükselebilir. Bu durumda, varlığın amortisman gideri, kalıntı değeri sonradan varlığın defter değerinin altında bir değere düşene kadar sıfıra eşit olur.

49 Bir varlığın yararlı ömrünün belirlenmesinde aşağıdaki tüm faktörler dikkate alınır: a) Varlığın beklenen kullanımı: Kullanım varlığın beklenen kapasitesine ya da fiziksel üretimine bağlı olarak değerlendirilir. b) Beklenen fiziksel aşınma ve yıpranma: Beklenen fiziksel aşınma ve yıpranma, varlığın kullanıldığı vardiya sayısı, bakım onarım programı ve varlığın atıl kaldığı zamanlardaki tamirat ve bakım gibi operasyonel faktörlere bağlıdır. c) Üretimdeki değişiklikler veya gelişmeler veya varlığın ürettiği ürün veya hizmetin pazar talebindeki değişiklikler nedeniyle teknik ya da ticari değer yitirme. d) ilgili kiralama işlemlerinin geçersiz olacağı tarihler gibi, varlığın kullanımındaki yasal ya da benzeri kısıtlamalar.

50 Varlığın yararlı ömrü işletmenin varlıktan beklediği faydaya göre belirlenir. işletmenin varlık yönetimi politikası, varlıkların belirli bir süre ya da gelecekteki ekonomik yararlarının belirli oranda tüketilmesinden sonra elden çıkarılmasını gerektirebilir. Bu nedenle, bir varlığın yararlı ömrü ekonomik hizmet süresinden kısa olabilir. Bir varlığın yararlı ömrünün tahmini, işletmenin benzer varlıklara ilişkin tecrübelerine dayanan bir takdir meselesidir.

51 Arsa ve binalar birlikte alındıklarında dahi ayrılabilir maddi duran varlıklardır ve ayrı olarak muhasebeleştirilirler. Taş ocakları ve toprak doldurmak için kullanılan alanlar gibi bazı istisnalar hariç olmak üzere, arsaların sınırsız yararlı ömrü vardır ve bu nedenle amortismana tabi tutulmazlar. Binaların sınırlı yararlı ömrü vardır ve bu nedenle amortismana tabi varlıktırlar. Bir binanın üzerinde bulunduğu arsanın değerindeki artış binanın amortismana tabi tutarını etkilemez.

52 Arsanın maliyetinin, alanın sökülme, kaldırma ve restorasyon maliyetini içermesi durumunda, arsanın söz konusu maliyetlere ilişkin bölümü, bu maliyetlere katlanılmasından elde edilen faydalardan yararlanma süresi boyunca amortismana tabi tutulur. Bazı durumlarda, arsanın kendisinin kısıtlı bir yararlı ömrü olabilir, bu durumda, arsanın kullanımından sağlanacak faydaları yansıtacak şekilde amortisman ayrılır.

53 TMS 16’da bir varlığın amortismana tabi tutarının yararlı ömrü boyunca sistematik olarak dağıtmak için kullanılabilecek amortisman yöntemleri aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

54 a) Doğrusal amortisman yöntemi: Bu yöntemde, varlığın kalıntı değeri değişmediği sürece, amortisman gideri yararlı ömrü boyunca sabittir. Bu yönteme göre yıllık amortisman payı şu şekilde hesaplanır: Maliyet Değeri – Kalıntı Değer Yıllık Amortisman Payı = Tahmini Yararlı Ömür

55 Örnek İşletme 1 Ağustos 2012 tarihinde TL tutarında bir makine satın almıştır. Makinenin faydalı ömrü 5 yıl olarak ve hurda değerinin 500 TL olduğu tahmin edilmektedir. İlgili yıllar itibariyle amortisman giderleri aşağıdaki gibi hesaplanmıştır.

56 b) Azalan bakiyeler yöntemi Bu yöntemde, amortisman gideri yararlı ömür boyunca azalır. Bu yönteme göre yıllık amortisman payı şu şekilde hesaplanır: Yıllık Amortisman Payı = 2 X Normal Amortisman Oranı X Dönembaşındaki Defter Değeri

57 Örnek İşletme 1 Mayıs 2013’te TL’ye bir makine satın almıştır. Makinenin ekonomik ömrü 5 yıl ve ekonomik ömrü sonundaki hurda değeri de TL olarak tahmin edilmiştir.

58 c) Üretim miktarı yöntemi : Bu yöntemde beklenen kullanım ya da üretim miktarı üzerinden amortisman ayrılır. Bu yönteme göre yıllık amortisman payı şu şekilde hesaplanır: Yıllık amortisman payı = Amortisman oranı x yıllık üretim miktarı Maliyet Değeri – Kalıntı Değer Yıllık Amortisman Payı = Varlığın Tahmini Yararlı Ömrü Boyunca Üreteceği Tahmini Üretim Miktarı

59 İşletme, varlığın gelecekteki ekonomik yararlarının beklenen tüketim biçimini en çok yansıtan yöntemi seçer. Seçilen yöntem gelecekteki ekonomik yararların beklenen tüketim biçiminde bir değişiklik olmadıkça dönemden döneme tutarlı olarak uygulanır.

60 Örnek İşletme 1 Eylül 2007 tarihinde TL tutarında bir makine satın almıştır. Makinenin faydalı ömrünün 5 yıl ve hurda değerinin 500 TL olduğu tahmin edilmektedir. Bu makinenin ekonomik ömrü içerisinde planlanan üretim miktarları aşağıdaki gibidir. YıllarAdet Toplam10.000

61 İşletme, varlığın gelecekteki ekonomik yararlarının beklenen tüketim biçimini en çok yansıtan yöntemi seçer. Seçilen yöntem gelecekteki ekonomik yararların beklenen tüketim biçiminde bir değişiklik olmadıkça dönemden döneme tutarlı olarak uygulanır.

62 Örnek X işletmesinin maliyet değeri TL, yararlı ömrü 10 yıl ve kalıntı değeri TL olan bir duran varlığı bulunmaktadır. Varlık 8 yaşındadır ve bu süre içerisinde varlıkla ilgili her hangi bir değer arttırıcı işlem yapılmamıştır. 8. yılın sonunda yararlı ömrü ve kalıntı değeri yönetim tarafından gözden geçirilmiş, uygulanan bakım programı nedeniyle yararlı ömür 12 yıl olarak belirlenmiş ve kalıntı değeri ise TL’ye indirmiştir. 8. yılın sonunda varlığın kayıtlı değeri TL’dır. ( – )

63 DURAN VARLIKLARDA DEĞER AZALIŞLARI

64 TMS 36 “Varlıklarda Değer Düşüklüğü” standardının amacı; varlıkların geri kazanılabilir tutarından daha yüksek bir defter değeri ile izlenmemesini sağlamak amacıyla uygulanması gereken ilkeleri belirlemektir. TMS 36’ya göre, bir varlığın defter değerinin; kullanımı ya da satışı ile geri kazanılacak tutarından fazla olması durumunda, varlık geri kazanılabilir tutarından daha yüksek bir tutarla izlenmektedir. Bu durumda varlık değer düşüklüğüne uğramıştır. Standarda göre bu durumda, işletmenin değer düşüklüğü zararını muhasebeleştirmesi gerekir. Bunların yanı sıra işletme, varlığın değer düşüklüğüne uğramış olabileceğini gösteren herhangi bir belirtinin bulunup bulunmadığını değerlendirirken, aşağıda yer alan işletme dışı ve içi bilgi kaynaklarını kullanması ve bunları gözden geçirmesi gerekmektedir. Bu unsular şunlardır;

65 İşletme dışı bilgi kaynakları Dönem içinde varlığın piyasa fiyatı, zamanın ilerlemesinden veya normal kullanımdan kaynaklanması beklenenden çok daha fazla azalmıştır. işletmenin faaliyette bulunduğu teknolojik, ekonomik veya hukuki çevre ile pazarda veya varlığın tahsis edildiği piyasada işletme üzerinde olumsuz etkisi olan önemli değişiklikler dönem içerisinde gerçekleşmiş veya bu değişikliklerin yakın gelecekte gerçekleşmesi beklenmektedir. Dönem içerisinde, faiz oranları veya diğer yatırım karlılığı ile ilgili piyasa oranları artmış olup; söz konusu artışların, varlığın kullanım değerinin hesaplanmasında kullanılan iskonto oranını önemli ölçüde etkilemesi ve varlığın geri kazanılabilir tutarını büyük ölçüde azaltması muhtemeldir. işletmenin net varlıklarının defter değeri piyasa değerlerinden daha yüksektir.

66 İşletme içi bilgi kaynakları ise; Varlığın fiziksel hasara uğradığı veya değer yitirdiğine ilişkin kanıt bulunmaktadır. işletmede, varlığın mevcut veya gelecek kullanım yöntemini etkileyecek, önemli olumsuz değişiklikler meydana gelmiş veya bunların yakın gelecekte meydana gelmesi beklenmektedir. Bu değişiklikler şunları içerir; varlık kullanım dışıdır; varlığın dahil olduğu faaliyetin sona erdirilmesi veya yeniden yapılandırılması planları vardır; varlığın beklenen tarihten önce elden çıkarılması planlanmaktadır; varlığın yararlı ömrünün sınırsız değil sınırlı olduğu sonucuna varılmıştır. işletme içi raporlamada, varlığın ekonomik performansının beklenenden daha kötü olduğu veya olacağına ilişkin kanıt mevcuttur.

67 Yeniden değerleme sonucunda varlığın kayıtlı değeri26 azalmışsa, bu azalış gider olarak mali tablolara alınır. Varlık yeniden değerlenmiş tutarı ile izlenmiyorsa, değer düşüklüğü derhal gelir tablosuna gider olarak yansıtılmalıdır. Ancak, söz konusu varlıkla ilgili olarak daha önce bir yeniden değerleme fonu oluşturulmuşsa, azalış ilk olarak söz konusu hesaptan düşülür. Değer azalışının yeniden değerleme fonundan yüksek olması durumunda, artan kısım gelir tablosu ile ilişkilendirilir.

68 TMS 36’ya göre; Varlığın kayıtlı değeri > Geri kazanılabilir tutar =>Varlık değer düşüklüğüne uğramıştır ve varlığın kayıtlı değeri geri kazanılabilir tutarına indirilir.

69 Örnek T A.Ş. 1 Ocak 2012’de TL’ye bir fotokopi makinesi almıştır. Alınan fotokopi makinesinin faydalı ömrü 10 yıl olarak tahmin edilmiştir. Amortisman yöntemi olarak normal amortisman yöntemi seçilmiştir. Varlığın amorti edilmiş ikame maliyeti (itfa edilen yenileme maliyeti) TL olarak belirlenmiştir.


"TMS-16 MADDİ DURAN VARLIKLAR STANDARDI Yrd. Doç. Dr. Osman AKIN." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları