Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EBSO-KMO işbirliği ile PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI TANITIM SEMİNERİ 4 ARALIK 2014 HAZIRLAYAN Feridun ÖZTÜRK Kimya Mühendisi İş Güvenliği Uzmanı

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EBSO-KMO işbirliği ile PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI TANITIM SEMİNERİ 4 ARALIK 2014 HAZIRLAYAN Feridun ÖZTÜRK Kimya Mühendisi İş Güvenliği Uzmanı"— Sunum transkripti:

1 EBSO-KMO işbirliği ile PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI TANITIM SEMİNERİ 4 ARALIK 2014 HAZIRLAYAN Feridun ÖZTÜRK Kimya Mühendisi İş Güvenliği Uzmanı

2 2 KONU BAŞLIKLARISLAYT GİRİŞ 5 AMAÇ 10 KAPSAM VE DAYANAK 11 PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI İLE İLGİLİ MEVZUAT VE STANDARDLAR 12 YANMA, YANGIN, PATLAMA VE ATEX PATLAMALARI 40 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI 63 PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI İÇİN İZLENECEK YOL 73 BÖLGE SINIFLANDIRMASI İÇİN HESAPLAMALAR 99 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER 119 TS EN YANICI TOZ ATMOSFERLER 126 PATLAMAYA KARŞI KORUNMUŞ (EXPROOF) EKİPMANLARIN ETİKETLERİ 127 PATLAYICI ORTAM RİSKLERİNDEN KORUNMAK İÇİN ASGARİ GEREKLER 130 SONUÇ: 131 EKLER 132

3 GİRİŞ 3

4 4

5 GİRİŞ: İşyerlerinde; yanıcı kimyasal maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik şartlar altında hava ile oluşturduğu ve herhangi bir tutuşturucu kaynakla temasında hızlı yanması olayına ATEX patlamaları denir. GİRİŞ 5

6 ATEX patlamaları çalışanlar ve işyeri güvenliği açısından önemli tehlike kaynağı oluşturmaktadır. Kimyasal gaz ve toz patlamaları sonucunda can ve mal kayıpları meydana gelmekte, çalışanlar ve işverenler önemli zararlar görmektedir. GİRİŞ 6

7 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında (10.madde) işverenler tarafından patlamadan korunma dokümanı hazırlanması gerekmektedir. GİRİŞ 7

8 Patlayıcı ortam oluşabilecek tüm yerlerde ekipman ve koruyucu sistemlerin uygun kategorilere göre seçilmesi, 30 Aralık 2006 Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan; Muhtemel patlayıcı ortamda kullanılan teçhizat ve koruyucu sistemler ile ilgili yönetmeliğ‘e uygun olmalıdır. GİRİŞ 8

9 Patlamayı önleme ve patlamadan korunma amacıyla, işyerinde yapılan işlemlerin doğasına uygun teknik ve organizasyona yönelik tüm önlemlerin işverenler tarafından alınması, patlayıcı ortamların ve muhtemel patlamanın değerlendirilmesi ve “Patlamadan Korunma Dokümanı” olarak isimlendirilen belgelenin hazırlanması zorunludur. GİRİŞ 9

10 AMAÇ: İşyerinde oluşabilecek patlayıcı atmosferlerin tehlikelerinden çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak. AMAÇ 10

11 KAPSAM VE DAYANAK: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na dayanılarak çıkarılan Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmeliğin; 2 nci maddesinde belirlenen kapsamda, 6 ncı maddesinde işverene verilen yükümlülük çerçevesinde,10 uncu maddesinde istenilen hususlardır KAPSAM VE DAYANAK 11

12 30 Haziran2012 Tarih ve Sayılı resmi gazetede yayımlanan 6331 sayılı İş sağlığı ve güvenliği kanunu 30 Nisan 2013 Tarihinde ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çalışanların patlayıcı ortamların tehlikelerinden korunması hakkında yönetmelik 99/92/EC “işyeri güvencesi ve işçi sağlığı”ile ilgili Avrupa Birliği direktifi, ATEX Aralık 2006 Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan; Muhtemel patlayıcı ortamda kullanılan teçhizat ve koruyucu sistemler ile ilgili yönetmelik 94/9/EC “korumalı aletlerin imalatı” ile ilgili Avrupa Birliği direktifi, ATEX 100a TS EN :2009 patlayıcı ortamlar- bölüm 10-1: tehlikeli bölgelerin sınıflandırılması-patlayıcı gaz atmosferler TS EN patlayıcı ortamlar- bölüm 10-2: tehlikeli bölgelerin sınıflandırılması-yanıcı toz atmosferler PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI İLE İLGİLİ MEVZUAT VE STANDARDLAR 12

13 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU, MADDE-30 İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çeşitli yönetmelikler (1)Aşağıdaki konular ile bunlara ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir: ………………………………………………… ………………………………………………… …………………… 13

14 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-1: AMAÇ Madde-1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı, çalışanları sağlık ve güvenlik yönünden işyerlerinde oluşabilecek patlayıcı ortamların tehlikelerinden korumak için alınması gereken önlemlere ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. 14

15 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-2: KAPSAM Madde-2 (1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren ve patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan işyerlerinde uygulanır. (2) Kapsam dışı olanlar sıralanmıştır 15 (2) Ancak; a) Hastalara tıbbi tedavi uygulamak için ayrılan yerler ve tıbbi tedavi uygulanması, b) 1/4/2011 tarihli ve sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gaz Yakan Cihazlara Dair Yönetmelik (2009/142/AT) kapsamında yer alan cihazların kullanılması, c) Patlayıcı maddelerin ve kimyasal olarak kararsız halde bulunan maddelerin üretilmesi, işlemlerden geçmesi, kullanımı, depolanması ve nakledilmesi, ç) Sondaj yöntemiyle maden çıkarma işleri ile yeraltı ve yerüstü maden çıkarma işleri, d) Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde kullanılan her türlü taşıma aracı hariç, uluslararası antlaşmaların ilgili hükümlerinin uygulandığı kara, hava ve su yolu taşıma araçlarının kullanılması, bu Yönetmelik kapsamı dışındadır.

16 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ MADDE 5 – Patlamaların önlenmesi ve patlamadan korunma MADDE 6 – Patlama riskinin değerlendirilmesi a) Patlayıcı ortam oluşma ihtimali ve bu ortamın kalıcılığı, b) Statik elektrik de dâhil tutuşturucu kaynakların bulunma, aktif ve etkili hale gelme ihtimalleri, c) İşyerinde bulunan tesis, kullanılan maddeler, prosesler ile bunların muhtemel karşılıklı etkileşimleri, ç) Olabilecek patlama etkisinin büyüklüğü 16

17 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-1: AMAÇ ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ MADDE 7 – İşyerinin güvenli hale getirilmesi MADDE 8 – Koordinasyon görevi MADDE 9 – Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin sınıflandırılması 17

18 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-1: AMAÇ ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ, MADDE 10 – Patlamadan korunma dokümanı Madde 10 (1) İşveren, 6 ncı maddede belirtilen yükümlülüğünü yerine getirirken, ikinci fıkrada belirtilen hususların yer aldığı Patlamadan Korunma Dokümanını hazırlar. 18

19 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-1: AMAÇ ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ, MADDE 10 – Patlamadan korunma dokümanı Madde 10 (2) Patlamadan Korunma Dokümanında; a) Patlama riskinin belirlendiği ve değerlendirildiği hususu, b) Bu Yönetmelikte belirlenen yükümlülüklerin yerine getirilmesi için alınacak önlemler, c) İşyerinde Ek-1’e göre sınıflandırılmış yerler, ç) Ek-2 ve Ek-3’te verilen asgari gereklerin uygulanacağı yerler, d) Çalışma yerleri ve uyarı cihazları da dahil olmak üzere iş ekipmanının tasarımı, işletilmesi, kontrolü ve bakımının güvenlik kurallarına uygun olarak sağlandığı, e) İşyerinde kullanılan tüm ekipmanın 25/4/2013 tarihli ve sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğine uygunluğu, yazılı olarak yer alır. 19

20 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-1: AMAÇ ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ, MADDE 10 – Patlamadan korunma dokümanı Madde 10 (3) Patlamadan korunma dokümanı, işin başlamasından önce hazırlanır ve işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığı hallerde yeniden gözden geçirilerek güncellenir. 20

21 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-1: AMAÇ ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ, MADDE 10 – Patlamadan korunma dokümanı Madde 10 (4) İşveren, yürürlükteki mevzuata göre hazırladığı patlama riskini de içeren risk değerlendirmesini, dokümanları ve benzeri diğer raporları birlikte ele alabilir. 21

22 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, MADDE-1: AMAÇ ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK, İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ, MADDE 11,12,13,14 MADDE 11 – İşyerleri ve iş ekipmanları için özel gerekler ÜÇÜNCÜ BÖLÜM-Çeşitli ve Son Hükümler MADDE 12 – Yürürlükten kaldırılan yönetmelik GEÇİCİ MADDE 1 – (Eski) Patlamadan korunma dokümanlarının geçerliliği MADDE 13 – Yürürlük MADDE 14 – Yürütme 22

23 EK – 1: Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin sınıflandırılması 1 –Patlayıcı ortam oluşabilecek yerler 2 – Tehlikeli yerlerin sınıflandırılması Gaz, buhar ve sis halindeki yanıcı maddelerin hava ile karışımından oluşan patlayıcı ortam; Bölge 0 / Bölge 1 / Bölge 2 Havada bulut halinde bulunan tutuşabilir tozlardan oluşan patlayıcı ortam; Bölge 20 / Bölge 21 / Bölge 22 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK EK-1 23

24 ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK EK-2 EK – 2: Çalışanların sağlık ve güvenliklerinin patlayıcı ortam risklerinden korunması için asgari gerekler 1. Organizasyon önlemleri 1.1. Çalışanların eğitimi 1.2. Yazılı talimatlar ve çalışma izni 2. Patlamadan Korunma Önlemleri 24

25 25 EK-3: Ekipmanların ve koruyucu sistemlerin seçiminde uyulacak kriterler Ekipmanların ve koruyucu sistemlerin seçimi; Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemlerle İlgili Yönetmelikte (94/9/AT) belirtilen kategorilere göre yapılır. Bölge 0 veya Bölge 20: …………Kategori 1 ekipman, Bölge 1 veya Bölge 21: …………Kategori 1 veya 2 ekipman, Bölge 2 veya Bölge 22: …………Kategori 1, 2 veya 3 ekipman. ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK EK-3

26 26 EK – 4: Patlayıcı ortam oluşabilecek yerler için uyarı işareti ÇALIŞANLARIN PATLAYICI ORTAMLARIN TEHLİKELERİNDEN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK EK-4

27 27 MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK MADDE 1 – Amaç Madde 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Yönetmelik kapsamına giren muhtemel patlayıcı ortamda kullanılan teçhizatın ve koruyucu sistemlerin güvenli olarak piyasaya arzı için gerekli emniyet kuralları ile uygunluk değerlendirme prosedürlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

28 28 Madde 4 h)Teçhizat grupları ve kategorileri 1) I. Grup teçhizat (Madenler) 2) II. Grup teçhizat (Diğerleri) MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK MADDE 4– Tanımlar

29 29 EK-I: Teçhizat gruplarının kategoriler halinde sınıflandırılmasını belirleyen kriterler 1) I. Grup teçhizat (Madenler) 2) II. Grup teçhizat (Diğerleri) MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK EK-1

30 30 MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK EK-2 EK-II: Muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılacak teçhizat ve koruyucu sistemlerin tasarım ve yapımı ile ilgili temel sağlık ve emniyet gerekleri 1. Teçhizat ve koruyucu sistemlere ait ortak gerekler 1.0. Genel Gerekler İşaretleme Tüm teçhizat ve koruyucu sistemler aşağıdaki asgari detaylara sahip, okunaklı ve silinmeyecek bir şekilde işaretlenmelidir; - İmalatçının adı ve adresi, - CE işareti (Ek X, Bölüm A’ya bakınız), - Seri veya tip işaretlemesi, - Varsa, seri numarası, - İmal yılı, - Teçhizat grup ve kategorisinin simgesi ardından patlamaya karşı korunma özel işareti

31 31 - II. Grup Teçhizat için, “G” harfi (gaz, buhar veya sisten kaynaklanan patlayıcı ortamlarla ilgili) ve/veya “D” harfi (tozdan kaynaklanan patlayıcı ortamlarla ilgili). Ayrıca, gerektiğinde emniyetli kullanımı için zorunlu tüm bilgiler teçhizat üzerine işaretlenmelidir Talimatlar (a) Tüm teçhizat ve koruyucu sistemlerle birlikte talimatlar bulunmalıdır, (b) Talimatlar, imalatçı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi tarafından Türkçe hazırlanmalıdır. (c) Talimatlar,……gerekli çizim ve şemaları içermelidir. (d) Teçhizat veya koruyucu sistemi açıklayan literatür emniyet konularıyla ilgili talimatlara ters düşmemelidir. MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK EK-2 (devam)

32 32 EK-III: AT tip incelemesi modülü EK-IV:Üretim kalite güvencesi modülü EK-V: Ürün doğrulama modülü EK-VI: Tipe uygunluk modülü EK-VII: Ürün kalite güvencesi modülü EK-VIII: İç üretim kontrolü modülü EK-IX: Birim doğrulama modülü MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK Ek-3, Ek-4, Ek-5, Ek-6, Ek-7, Ek-8, Ek-9

33 33 MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK EK-10 EK-X: CE uygunluk işareti A. CE uygunluk işareti aşağıdaki şekilde yer alan CE harflerinden oluşur: İşaretin küçültülmesi ya da büyütülmesi halinde, yukarıdaki ölçekli resimde verilen oranlara uyulmalıdır

34 34 MUHTEMEL PATLAYICI ORTAMDA KULLANILAN TEÇHİZAT VE KORUYUCU SİSTEMLER İLE İLGİLİ YÖNETMELİK EK-11 EK-XI: ONAYLANMIŞ KURULUŞLAR İÇİN DİKKATE ALINACAK ASGARİ KRİTERLER

35 35 TS EN :2009 patlayıcı ortamlar- bölüm 10-1: tehlikeli bölgelerin sınıflandırılması-patlayıcı gaz atmosferler TS EN patlayıcı ortamlar- bölüm 10-2: tehlikeli bölgelerin sınıflandırılması-yanıcı toz atmosferler Patlama riskinin belirlenip değerlendirilmesi, patlayıcı atmosfer oluşabilecek tehlikeli bölgelerin belirlenip sınıflandırılması (HESAPLAMALAR)ve zone haritalarının çıkarılması TS EN ve TS EN standardlarına göre yapılır. Yanıcı gaz ve sıvılar için bu işlemler yapılırken TS EN standardındaki formüller ile hesaplamaların yapılması gerekir. Bu standardlar Türkçe’ye tercüme edilmediğinden İngilizceleri mevcuttur. STANDARTLAR

36 36 TS EN standardı EN :2003’ün yerini alır.(EN :2003’ün Türk standardı olarak muadili TS 3491 EN Aralık 2005 dir. Bu standardın türkçesi vardır.) EN :2003 standardına göre yapılan önemli teknik değişiklikler aşağıda verilmiştir: Basınç altında yüksek parlama noktasına sahip sıvıların salınmasıyla üretilen alevlenebilir sislerden kaynaklı patlama tehlikesinin ele alındığı Ek D ilave edilmiştir, Sıvı ve gazların salım hızını tahmin etmek amacıyla birçok örneklerle salım hızı için termodinamikle ilgili eşitliklerin verildiği Madde A.3 (Salım hızı) ilave edilmiştir. STANDARTLAR

37 37 ÖNEMLİ 5Alan sınıflandırma prosedürü 5.1Genel Alan sınıflandırması, alevlenebilir maddelerin özelliklerinin birbiriyle alakası ve önemini kavrayan ve güvenlik, elektrik, mekanik ve diğer bakımlardan kalifiye olan mühendislik personeliyle birlikte proses ve donanıma aşina olan kişilerce yapılmalıdır. STANDARTLAR

38 38 STANDARTLAR TS EN standardı EN :2004’ün yerini alır. EN :2004 standardına göre yapılan önemli teknik değişiklikler aşağıda verilmiştir: Tozların neden olduğu tehlikeler açıklığa kavuşturulmuştur, Toz grupları ilave edilmiştir, Donanım Koruma Seviyelerinin (EPL’ler) açıklandığı Ek D ilave edilmiştir, Bölge 21’in ötesindeki Bölge 22’nin 1 m’lik normal genişliği 3 m’ye artırılmıştır.

39 39 ÖNEMLİ 4.2Patlayıcı tozlu ortamlar için alan sınıflandırma prosedürü  İlgili proses için malzeme karakteristikleri. Bu karakteristikler proses uzmanından elde edilebilir.  Tesisin belirli öğelerinden yapılan salımın yapısı. Bu bilgi için uzman mühendislik tecrübesi gerekebilir. STANDARTLAR

40 40 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI ATEX NEDİR? “Patlayıcı Ortamlar” tanımı “Explosive Atmospheres” in tercümesi olarak alınmıştır, Patlayıcı atmosfer demektir. ATEX kısaltması Fransızca “ATmosphéres EXplosives” kelimelerinin ilk hecelerinin birleşiminden oluşturulmuştur. YANMA, YANGIN, PATLAMA VE ATEX PATLAMALARI

41 41 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI ATEX PATLAMALARI HIZLI YANMADIR Atex patlaması yanma reaksiyonunun daha hızlı halidir. Bu nedenle Patlayıcı Atmosfer tehlikesinin anlaşılmasında öncelikle yanma kimyasının bilinmesine, ayrıca katı, sıvı ve gaz yanıcıların yanma davranışlarının anlaşılmasına ihtiyaç vardır. Yanma : Yanıcı maddenin yakıcı madde (çoğunlukla havadaki oksijen) ile en az tutuşma sıcaklığında meydana getirdiği kendini idame ettiren egzotermik kimyasal zincirleme reaksiyondur. Yangın : Kontrol dışı yanma ile ortaya çıkan bir acil durum olayıdır. -->>

42 42 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI Atex patlamaları; işin gereği olarak işyeri havasında bulunan veya çeşitli sebeplerle salınan; 1- yanıcı gaz, 2- yanıcı sıvı buharı, 3- yanıcı sıvı sisi veya 4- yanıcı katı tozu bulutu ile havanın oksijeninin uygun karışımının tutuşturucu bir kaynakla temasında tümüyle ve ani olarak yanmasıyla oluşan patlamalardır. Patlama olması için en az bir yanıcı maddenin ortamda bulunması gerekir. Yanıcı olmayan maddelerin gaz, buhar, sis ve tozları hiçbir şart altında patlayıcı ortam oluşturmazlar.

43 43 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI Yangının dört unsuru:

44 44 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI KATILARIN YANMASI VE PATLAMASI A sınıfı yangın oluşturan katı maddelerin yanabilmesi için tutuşma sıcaklığına ısındıklarında piroliz süreci ile yanıcı gazlarını çıkarmakta ve bu gaz yanmaktadır. Yakıcı madde havanın yaklaşık % 21’ini teşkil eden Oksijen olarak gaz fazında olduğu için yanıcı maddenin de reaksiyona girebilmesi için öncelikle gaz fazına geçmesi gerekir. Bu nedenle katı maddelerin ısı ile muhatap olabilecekleri ve yanıcı gazlarını çıkarabilecekleri yüzey alanları ne kadar fazla olursa o kadar kolay yanacaklardır. 

45 45 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI Bir odun kütüğüne göre ince tahta parçaları daha kolay yanacak, rendeden cips şeklinde çıkmış talaşlar parlama özelliği gösterecek, toz halindeki talaşlar ise havada uçuşur vaziyette bulunduklarında toz patlaması meydana getirebileceklerdir. Katı maddelerin yanma ve patlama davranışında ısı ile muhatap olup yanıcı gazını çıkarabilecekleri ve bunu havanın oksijeni ile buluşturabilecekleri yüzey alanları en önemli etkendir. KATILARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam)

46 46 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI SIVILARIN YANMASI VE PATLAMASI B sınıfı yangın oluşturan sıvı maddelerin yanabilmesi için tutuşma sıcaklığına ısındıklarında yeterli yanıcı gaz üretebilmeleri gerekmektedir. Sıvının da kendisi yanmamakta sıvıdan buharlaşan gaz yanmaktadır. Bu nedenle yanıcı sıvıların yanma davranışında yüzey alanı ile beraber uçuculukları etken olmaktadır. 

47 47 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI Bir yanıcı sıvı ne kadar uçucu ise o kadar parlama davranışı göstermektedir. Örnek olarak benzin ve tineri verebiliriz. Bütün yanıcı sıvıların buharları yanıcı gaz olduklarından yeterli miktarda biriktiklerinde yanma davranışı tamamen gazların yanma davranışı olarak patlama şeklinde olmaktadır. Uçuculuğu kaynama noktasının ve buhar basıncının düşüklüğü belirler. Bunun en önemli göstergesi Flash noktasıdır.  SIVILARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam)

48 48 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI SIVILARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam) Parlama noktası “flash point” sadece yanıcı sıvılar için vardır. Flash noktası bir yanıcı sıvının tutuşturucu ısı kaynağıyla temas ettiğinde anlık bir alev oluşturabilecek buhar üretebildiği en düşük sıcaklık değeridir. Alevin sönmeden devam edebilmesi ancak yanma noktası ve üzerindeki sıcaklıklarda olur. Tutuşma sıcaklığına ulaştığında ise kendiliğinden yanar. Örnek olarak; etil alkolün parlama noktası: 12,7 o C, tutuşma sıcaklığı ise: 362,7 o C’tır. 

49 49 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI SIVILARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam) Bir yanıcı sıvının flash noktası ne kadar düşük olursa, mesela (eksi) -43 o C olan benzin gibi hemen, parlayarak ve kolayca yanacaktır. Flash noktası +52 o C olan mazot ise zor ve yavaş yanacak, tutuşabilmesi için bir ön ısıtmaya ihtiyaç duyulacaktır. Halbuki mazotun tutuşma sıcaklığı yaklaşık 250 o C olarak daha düşük ve benzinin tutuşma sıcaklığı yaklaşık 280 o C olarak daha yüksektir. 

50 50 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI SIVILARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam) Yanıcı sıvılar için flash point 

51 51 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI SIVILARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam) Tüm yanıcı sıvıların küçük tanecik halinde bulundukları sis hallerinde de buharlaşma yüzeyi sonsuza gideceğinden hızla buharlaşıp ısı ve oksijen ile buluşarak ani yanma ve ATEX patlaması meydana getirme davranışı göstereceklerdir. Tüm yanıcı sıvıların buharları yanıcı gaz olduğundan tamamen yanıcı gaz davranışı göstereceklerdir. 

52 52 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI SIVILARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam)

53 53 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI GAZLARIN YANMASI VE PATLAMASI C sınıfı yangın oluşturan yanıcı gazlar yanmaya hazır olup en az tutuşma sıcaklığı ile temas ettiğinde tamamı ani olarak (1 mikro saniyede) yanar. Katı ve sıvılardaki gibi bir gazlaşma sürecine ihtiyaç yoktur. Bu ani ve tümüyle yanma olayı ani hacim genleşmesine yani patlamaya sebebiyet verir. Bu sebeple kapalı hacimlerde 10 bar mertebesinde bir basınç oluştururlar. 

54 54 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI Ortam sıcaklığının 1 mikro saniyede oda sıcaklığından 1000 oC ’nin üzerindeki sıcaklıklara ani olarak ulaşması ile meydana gelen ani hacim artışı, çeperlere 10 bar mertebesinde ani bir basınç uygular, böylece pencereler, kapılar veya diğer zayıf çeperler yırtılarak basıncı alır. Yeterli yırtılma yüzeyi (en az 0,2 m2 /m3 ) mevcut olmadığında binaların çökmesine bile neden olur. Gazların kapalı hacimlerdeki bu ani ve tümüyle yanma yani patlama davranışı anlaşıldığında tüm ATEX patlamalarının davranışları anlaşılmış olacaktır. GAZLARIN YANMASI VE PATLAMASI (devam)

55 55 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI PATLAMA ALT VE ÜST SINIRLARI Gazların yanabilmesi yani patlayabilmesi için hava ile karakteristik bir karışım oranında bulunmaları gerekir. Buna patlama alt ve üst sınırları denir. Tüm yanıcı gazlarda patlama alt (LEL) ve üst (UEL) sınırları önemlidir. Bu sınırlar arasındaki konsantrasyon patlayıcı atmosferdir. Tüm yanıcı sıvıların da buharları yanıcı gazdır. Onlar için de aynı şekilde patlama alt ve üst sınırları vardır ve patlama davranışları da aynen gazlarınki gibidir.

56 56 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI Madde İsmiLELUELMadde İsmiLELUEL Asetaldehit460Benzin1,47,6 Aseton2,612,8Gazyağı0,75 Asetilen2,581Metan515 Amonyak1528Metil Alkol6,736 Arsin5,178Metil Klorür10,717,4 Benzen1,356,65Metil Etil Keton1,810 n-Butan1,868,41Naftalin0,95,9 iso-Butan1,88,44n-Heptan16 Dietil Eter1,936n-Pentan1,47,8 Etan312,4iso-Pentan1,329,16 Etilen2,7528,6Propan2,110,1 Etil Alkol3,319Propilen211,1 Etil Klorür3,815,4Silan1,598 Fuel Oil No.10,75Stiren1,16,1 Hidrojen475Toluen1,276,75 İzopropil Alkol212p-Ksilen16 BAZI YANICI GAZ VE SIVILAR İ Ç İN PATLAMA ALT VE Ü ST SINIRLARI

57 57 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI YANICI SİS VE TOZLAR Yanıcı sislerin ve tozların havada bulut hallerinin patlama davranışlarına bakıldığında; parçacık küçüklüğü sebebi ile ısı ile muhatap olup yanıcı gazını çıkarabilecekleri ve bunu havanın oksijeni ile buluşturabilecekleri yüzey alanlarının neredeyse sonsuz büyüklüğe ulaşması sonucu reaksiyon hızı gazlarınkine yaklaşmaktadır. Patlama davranışları da aynı gazlarınki gibi olmaktadır. Yanıcı tozlarda patlayıcı atmosfer oluşturabilecek en düşük konsantrasyon g/m 3 civarındadır. Un için bu değer 50 g/m 3 tür. En yüksek konsantrasyon ise 2-3 kg/m 3 civarında olmaktadır

58 58 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI YANICI OLMAYAN MADDELER Her madde yanıcı değildir. Maddelerin önemli bir kısmı hiç yanmayan maddelerdir. Yanıcı maddeler ise zor yanıcı, normal yanıcı, kolay yanıcı, kendiliğinden yanıcı gibi sınıflara ayrılmaktadır. Yanıcılığı temelde tutuşma sıcaklığının düşüklüğü, yüzey alanının büyüklüğü, kaynama noktasının düşüklüğü, flash noktasının düşüklüğü, uçuculuk ve yanma enerjisinin büyüklüğü gibi faktörler etkilemektedir. Yanıcı olmayan maddelerin gaz, buhar, sis ve tozları hiçbir şart altında patlayıcı atmosfer oluşturamaz ve patlamaz.

59 59 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI PATLAMA RİSKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 1- Patlayıcı ortam oluşma ihtimali ve bu ortamın kalıcılığı 2- Statik elektrik de dâhil tutuşturucu kaynakların bulunma, aktif ve etkili hale gelme ihtimalleri 3- Olabilecek patlama etkisinin büyüklüğü

60 60 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI ATEŞLEME KAYNAKLARI Patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, gaz,toz ve buharın; havanın oksijeni ile karıştıklarında patlayabilmeleri için bir enerji kaynağına ihtiyaç vardır. Aşağıda sıralanmış olan enerji kaynakları patlamanın nedenleri olabilirler. 

61 61 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI ATEŞLEME KAYNAKLARI (devam) Elektrik ark ve kıvılcımı Sıcak yüzeyler Mekanik sürtünme ile çıkan kıvılcım Statik elektriklenme Açık alev, sıcak gaz ve akkor haldeki parçacıklar Adyabatik basınç şok dalgası Yıldırım düşmesi elektrikli hava şartları Parazit akım, katodik koruma Ultrasonik ses dalgaları Radyo dalgaları Mikro dalgalar Kızıl ötesi ışık Görünür ışık Ultra viole ışınları Rontgen ve gama ışınları Egzotermik kimyasal reaksiyonlar

62 62 YANMA, YANGIN, PATLAMA ve ATEX PATLAMALARI PATLAMA SICAKLIĞI VE ISI GRUPLARI

63 63 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI PATLAYICI ORTAM Tutuşmadan sonra kendiliğinden devam edecek şekilde yayılmasına izin veren, gaz, buhar, toz, fiber veya havada uçuşan maddeler biçimindeki alevlenebilir maddelerin atmosfer şartları altında havayla karışımı. TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI:

64 64 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI PATLAYICI GAZ ORTAMI Tutuşmadan sonra kendiliğinden devam edecek şekilde alevin yayılmasına izin veren, gaz veya buhar biçimindeki alevlenebilir maddelerin atmosfer şartları altında havayla karışımı.

65 65 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI BÖLGELER Tehlikeli alanlar, patlayıcı gaz ortamının oluş sıklığı ve süresine bağlı olarak aşağıdaki gibi bölgelere ayrılacak şekilde sınıflandırılır: 

66 66 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI Bölgeler (devam) Bölge 0 : Patlayıcı gaz ortamının sürekli olarak veya uzun periyotlar boyunca veya sıklıkla bulunduğu bir alan. Bölge 1 : Patlayıcı gaz ortamının normal çalışmada oluşması nadiren olabilen bir alan. Bölge 2 : Patlayıcı gaz ortamının normal çalışmada oluşması muhtemel olmayan ancak oluşursa yalnızca kısa bir periyot boyunca devam edecek olan alan. 

67 67 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI SALIM KAYNAĞI Gaz, buhar, sis veya sıvının, patlayıcı gaz ortamı oluşabilecek şekilde ortama salınabildiği nokta veya konum.

68 68 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI SALIM DERECELERİ Üç adet temel salım derecesi vardır. Bunlar patlayıcı gaz ortamının bulunma ihtimali ve sıklığına göre azalacak şekilde aşağıda verilmiştir: Sürekli salım derecesi : Sürekli olan veya uzun periyotlar boyunca veya sıklıkla olması beklenen salım. Ana salım derecesi : Normal çalışma sırasında periyodik olarak veya nadiren olması beklenebilen salım. Tali salım derecesi : Normal çalışmada olması beklenmeyen ve olursa yalnızca kısa bir periyot boyunca ve seyrek olarak meydana gelmesi muhtemel olan salım.

69 69 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI HAVALANDIRMA: Havanın hareket ederek rüzgâr, sıcaklık değişimlerinin veya yapay vasıtaların etkisi nedeniyle (örneğin fanlar veya aspiratörler) temiz havayla yer değiştirmesi. 

70 70 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI Ana havalandırma tipleri: Havalandırma, rüzgâr ve/veya sıcaklık değişimleri veya fanlar gibi yapay vasıtalarla oluşturulan hava hareketiyle sağlanabilir. İki ana tip havalandırma vardır: Doğal havalandırma, Yapay havalandırma (genel veya yerel) HAVALANDIRMA (devam)

71 71 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI HAVALANDIRMA DERECESİ Yüksek havalandırma Sözde anlık olarak salım kaynağındaki yoğunluğu azaltarak bu yoğunluğun, alt patlama sınırının altına düşmesini sağlayabilir. Orta havalandırma Salım devam ederken yoğunluğu kontrol ederek kararlı bir bölge sınırı oluşturabilir. Ve bu bölgede salım durduktan sonra patlayıcı gaz ortamı gereksiz biçimde kalıcılığını sürdürmez. Düşük havalandırma Salım devam ederken yoğunluğu kontrol edemez ve/veya salım durduktan sonra alevlenebilir ortamın uygunsuz kalıcılığını engelleyemez HAVALANDIRMA (devam)

72 72 TS EN :2009 STANDARDININ TANIMLAMALARI HAVALANDIRMANIN VERİMLİLİĞİ İyi: havlandırma sanalda sürekli olarak bulunmaktadır, Orta: havalandırmanın normal işletme sırasında bulunması beklenir. Seyrek ve kısa periyotlar boyunca olması şartıyla süreksizliklere izin verilir, Zayıf: iyi veya orta standardı karşılamayan havalandırma. Ancak süreksizliklerin uzun periyotlar boyunca meydana gelmesi beklenmez.

73 73 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI İÇİN İZLENECEK YOL: Yanıcı gaz veya buhar risklerinin meydana gelmesi ihtimali olan tehlikeli bölgelerde kullanılan cihazların uygun şekilde seçilmesini ve kurulmasını sağlamak amacıyla söz konusu tehlikeli bölgelerin sınıflandırılması, zone haritalarının çıkarılması TS EN standardındaki formüller ile hesaplamalar aşağıdaki sıraya göre yapılır.  TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI

74 74 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI 1.Tesisteki tüm kimyasal maddeler listelenir. Yanıcı olanlar ve olmayanlar birbirinden ayrılır.Yanıcı olan maddeler, standardın istediği şekilde; Tehlikeli Alan Sınıflandırma Veri Formu - 1. Kısım: tablosuna; yanıcı madde listesi ve karakteristik özellikleri çıkarılmak suretiyle listelenir, Yanıcı olan maddeler için fizikokimyasal veriler toplanır. “TS EN Ocak 2012 gaz ve buhar sınıflandırması için malzeme karakteristikleri - deney metotları ve veriler” standardında ve “Perrys- Chemical-Engineers-Handbook-2008” el kitabında bu verilerin birkısmını bulmak mümkündür.  TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam)

75 75 Tehlikeli Alan Sınıflandırma Veri Formu - 1. Kısım: Yanıcı madde listesi ve karekteristikleri Tesis: Alan: Referans Çizim Yanıcı madde LELUçuculuk a NoAdıBileşimi Parlama noktası o C kg/m 3 vol % Buhar basıncı 20 o C kPa Erime noktası o C Kaynama noktası o C Adyabatik genleşmenin politropik indeksi Bağıl ysoğunluk gaz/hava Ateşlenme sıcaklığı o C Grup Sıcaklık sınıfı Diğer bağıntılı bilgi ve açıklamalar a Normal olarak, buhar basıncı verilir, fakat o mevcut değilse, kaynama noktası kullanılabilir. TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

76 76 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam) “TS EN Ocak 2012 gaz ve buhar sınıflandırması için malzeme karakteristikleri - deney metotları ve veriler” sandardının EK-B tablosunda kimyasal maddeler hakkında aşağıda başlıkları verilen bir tablo bulunmaktadır. Aşağıdaki değerler çizelge halinde verilmiştir. a) CAS-numarası CAS: Kimyasal tanıtım sistemi b) İngilizce isim (= eş anlamla) ve formül c) Bağıl yoğunluk (hava =1) d) Erime noktası e) Kaynama noktası f) Parlama noktası g) Tutuşabilirliklik sınırları h) Tutuşma sıcaklığı i) En harekete geçirici karışım j) MESG k) g100 – g0 l) MIC oranı m) Sıcaklık sınıfı n) Sınıflandırma metodu Her bir gaza karşı harfin anlamı aşağıdaki gibidir: a = MESG belirlemesine göre sınıflandırılmış b = MIC oranına göre sınıflandırılmış c = Hem MESG hem de MIC oranı belirlenmiş d = Kimyasal yapının benzerliğine göre sınıflandırılmış (geçici sınıflandırma)

77 77 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam) 2.Tehlikeli Alan Sınıflandırma Veri Formu - 2. Kısım: tablosuna; Boşalma Kaynakları dikkate alınarak işletmenin, özel önlem alınmasını gerektirecek miktarda patlayıcı atmosfer oluşabilecek tehlikeli noktaları ve hacimleri belirlenir.

78 78 Tehlikeli Alan Sınıflandırma Veri Formu - 2. Kısım: Boşalma Kaynakları Listesi Tesis: Alan: Referans Çizim Boşalmanın Kaynağı Yanıcı MaddeHavalandırmaTehlikeli Alan NoTanımlamaLokasyon Boşal- manın Derecesi (a) Refe- rans (b) Operasyon Sıcaklığı ve Basıncı Fiziksel Hali (c) Tipi (d) Derec esi (e) Kullanıla- bilirlik (e) Zone Tipi Zone Boyutları m Refe- rans* Diğer bağıntılı bilgi ve açıklamalar °C kPaEnBoy aS - Sürekli; A - Ana; T - TalidD- Doğal havalandırma; Y-Yapay havalandırma bAlıntı yapılan Table C.1 Yanıcı madde listesindeki sıra numarasıe Annex B cG- Gaz; S- Sıvı; SG - Sıvı gaz; K - Katı; *Zone hesaplamaları Ek-4'de Zone haritası Ek-5'de verilmiştir. TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

79 79 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam) 3.Boşalma dereceleri, standardın kriterlerine göre belirlenir.

80 80 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam) 4.Yanıcı maddenin sıvı veya gaz olma durumuna göre; standarddaki uygun formüle göre; Boşalma hızı hesaplanır.

81 81 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam) 5.Havalandırmanın durumunu belirleyebilmek için standarddaki uygun formüllerle; Asgari volümetrik temiz hava akış hızı, Teorik Vz hacmi, Kalıcılık süresi, Patlayıcı bölge (zone) büyüklüğü, Hesaplanır.

82 82 TS EN :2009 FORMÜLLERİN ÖZETİ Yukarıda bahsettiğimiz hesaplamaları yapmak için standarda verilen formüllerin özeti aşağıdaki slaytlarda verilmiştir. Formülleri kullanırken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta ; hesaplama için formüle koyduğumuz değerlerin istenilen birimlerde olması gerekmektedir. TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

83 83 SIVILARIN BOŞALMA HIZININ HESAPLANMASI SimgeAçıklamaBirimFormül dG/dt Sıvının Boşalma Hızı kg/sn S Sıvının salındığı açıklığın kesiti (yüzey alanı) m2m2 ρ Sıvı yoğunluğu (birim hacimdeki kütle) kg/m 3 ΔpΔp Açıklık boyunca basınç farkı Pa Δp=Δp v +ρgΔh ΔpvΔpv Sıvının buhar basıncı Pa g Yerçekimi ivmesi (9,81) m/s 2 ΔhΔh Sızıntı yapan sıvının yüksekliği m TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

84 84 GAZLARIN BOŞALMA HIZININ HESAPLANMASI (Gazların boşalma hızının hesabında gazın basıncı ile kritik basınç mukayese edilerek iki farklı formül kullanılır) SimgeAçıklamaBirimFormül PcPc Gazların Kritik Basıncı P> Pc ise yayılan gazın hızı kısıtlanmıştır P< Pc ise yayılan gazın hızı kısıtlanmamıştır Pa P0P0 Gaz konteynerinin dışındaki basınç Pa ɣ Adyabatik genleşmenin politropik indeksi birimsiz CpCp Sabit basınçta özgül ısıJ kg -1 K -1 M Gazın moleküler kütlesikg/kmol R Üniversal gaz sabiti (8314)J kmol -1 K -1 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

85 85 GAZLARIN BOŞALMA HIZININ HESAPLANMASI P> P c ise yayılan gazın hızı kısıtlanmıştır (choked, sonic) SimgeAçıklamaBirimFormül dG/dt Gazın Boşalma Hızı kg/sn PcPc Kritik basınç Pa P Konteyner içindeki basınç Pa S Gazın salındığı açıklığın kesiti (yüzey alanı) m 2 ɣ Adyabatik genleşmenin politropik indeksi birimsiz M Gazın moleküler kütlesikg/kmol R Üniversal gaz sabiti (8314)J kmol -1 K -1 T Konteyner içindeki mutlak sıcaklık K Vs Boşaltma açıklığındaki gazın vektörel hızım/s TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

86 86 GAZLARIN BOŞALMA HIZININ HESAPLANMASI P< P c ise yayılan gazın hızı kısıtlanmamıştır (non choked, subsonic) SimgeAçıklamaBirimFormül dG/dt Gazın Boşalma Hızı kg/sn PcPc Kritik basınçPa P Konteyner içindeki basınç Pa P0P0 Gaz konteyneri dışındaki basınç Pa T Konteyner içindeki mutlak sıcaklık K M Gazın moleküler kütlesikg/kmol S Gazın salındığı açıklığın kesiti (yüzey alanı) m 2 ɣ Adyabatik genleşmenin politropik indeksi birimsiz R Üniversal gaz sabiti (8314)J kmol -1 K -1 v0v0 Boşaltma açıklığındaki gazın vektörel hızım/s ρ0ρ0 Genleşmiş gazın yoğunluğukg/m 3 ρKonteyner içindeki gazın yoğunluğukg/m 3 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

87 87 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI HAVALANDIRMA HESABI SimgeAçıklamaBirimFormül (dV/dt) min Asgari volumetrik temiz hava akış hızı (birim zamanda hacim) m 3 /s (dG/dt) max Kaynaktaki salımın azami hızı (birim zamandaki kütle) kg/s LEL m Alt patlayıcılık sınırı (birim hacimde kütle)kg/m 3 LEL v Alt patlayıcılık sınırı (birim hacimde hacım)% k LEL m ’ye uygulanan güvenlik faktörü, tipik olarak, k = 0,25 (sürekli ve primer salım), k = 0,5 (sekonder salım) birimsiz T Ortam sıcaklığı (Kelvin olarak, K) K LEL mix Karışımın alt patlayıcılık sınırı (Le Chatelier Kanununa göre) kg/m 3

88 88 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI HAVALANDIRMA HESABI KAPALI ALANDA V z TEORİK HACMİN HESABI (Hypotetical volume) SimgeAçıklamaBirimFormül VzVz Teorik hacım m3m3 f f=1 (ideal durum)’den tipik olarak f=5 (engellenmiş hava akışı)’e kadar bir aralıkta olmak üzere patlayıcı gaz ortamını seyreltmedeki etkinliği bakımından havalandırma verimliliğidir. birimsiz VkVk Fiili havalandırma hızı m 3 /s C Hava değişim sayısı sayı/h dV 0 /dt İncelenmekte olan hacimden geçen temiz havanın toplam akış hızı m 3 /s V0V0 Gözönüne alınan salımın yakınındaki gerçek havalandırmayla hizmet edilen (tesisin kontrolü içindeki) tüm hacim m3m3

89 89 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI HAVALANDIRMA HESABI AÇIK ALANDA V z TEORİK HACMİN HESABI (Hypotetical volume) VzVz Açık havada Teorik hacım m3m3 f f=1 (ideal durum)’den tipik olarak f=5 (engellenmiş hava akışı)’e kadar bir aralıkta olmak üzere patlayıcı gaz ortamını seyreltmedeki etkinliği bakımından havalandırma verimliliğidir. birimsiz (dV/dt) min Asgari volumetrik temiz hava akış hızı (birim zamanda hacim) m 3 /s C Açık bir alanda kenar uzunlukları 15 m olan bir teorikbir hacım varsayılır. Bu durumda yaklaşık 0,5 m/s’lik rüzgâr hızı, 3400 m3’lük V0 hacminde, hava değişikliklerinin sayısı=0,03/s veya 100/h kabul edilebilir. sayı/s

90 90 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI

91 91 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI KALICILIK SÜRESİNİN HESABI SimgeAçıklamaBirimFormül t Kalıcılık süresi hour X0X0 LEL olarak aynı birimlerle ölçülen alevlenebilir maddenin başlangıç yoğunluğu (başka bir deyişle % hacim veya kg/m 3 ). Patlayıcı gaz ortamında herhangi bir yerde (genel olarak yalnızca salım kaynağının çok yakın çevresinde) alevlenebilir maddenin yoğunluğu % 100 hacimde olabilir. Bununla birlikte t hesaplanırken X0 için alınacak uygun değer, diğer hususların yanı sıra etkilenen hacim, salım sıklığı ve süresi de göz önüne alınmak üzere özel duruma bağlıdır kg/m 3 C Birim zaman başına hava değişikliklerinin sayısı sayı/s

92 92 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIRLARININ HESABI (Hacım formüllerinden r=yarıçap hesaplanır) SimgeAçıklamaBirimFormül r bulut Bulut şeklinde yayılım halinde (r = yarı çap hesaplanır) m Vz=4.π.r3/3 r fışkırma Fışkırma şeklinde yayılım halinde (r = yarı çap hesaplanır) m Vz=2.π.r3/3.(1-cos α/2)

93 93 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI 6.Boşalma dereceleri ile havalandırma şartları birlikte değerlendirilerek; bağımsız havalandırmanın bölge tipi üzerindeki etkisi tablosunu kullanarak tehlikeli bölgeler sınıflandırılır. TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam)

94 94 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI BOŞALMA DERECESİ HAVALANDIRMA YÜKSEKORTA DÜŞÜK KULLANILABİLİRLİK DERECESİ İYİORTAKÖTÜİYİORTAKÖTÜ İYİ, ORTA VEYA KÖTÜ SÜREKLİ (ZONE 0 NE) TEHLİKESİZ (ZONE 0 NE) ZONE 2 (ZONE 0 NE) ZONE 1 ZONE 0 + ZONE 2 ZONE 0 + ZONE 1 ZONE 0 ANA (ZONE 1 NE) TEHLİKESİZ (ZONE 1 NE) ZONE 2 (ZONE 1 NE) ZONE 2 ZONE 1 + ZONE 2 ZONE 1 + ZONE 2 ZONE 1 VEYA ZONE 0 TALİ (ZONE 2 NE) TEHLİKESİZ (ZONE 2 NE) TEHLİKESİZ ZONE 2 ZONE 1 MUHTEMEL ZONE 0 TABLO: Bağımsız havalandırmanın b ö lge tipi ü zerindeki etkisi TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam)

95 95 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI 7.Boşalma dereceleri, havalandırma verileri, tehlikeli alanın zone tipi ve zone boyutları Tehlikeli Alan Sınıflandırma Veri Formu - 2. Kısım tablosuna işlenir. TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam)

96 96 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam) 8.Tehlikeli bölge sınıflandırma çalışması sonunda belirlenen zone’ların sınırları çizilerek zone haritası oluşturulur.

97 97 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI SIFLANDIRMASI(devam) 9.Zone’lara göre kullanılması gereken asgari güvenli ekipmanlar belirlenir. Daha önceden kullanılmış olan ekipmanların zona uygunluğu kontrol edilir.

98 98 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI TEHLİKELİ BÖLGE SINIFLANDIRMASI(devam) 10.Zone’lardaki tüm tutuşturucu kaynak tehlikeleri belirlenerek bertaraf edilir.

99 99 TS EN :2009’ A GÖRE: PATLAYICI ORTAM OLUŞABİLECEK TEHLİKELİ BÖLGELERİN SINIFLANDIRILMASI BÖLGE SINIFLANDIRMASI İÇİN HESAPLAMALAR Standardda: 3tane salım hızı örneği 7 tane havalandırma hesabı örneği mevcuttur

100 100 STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER STANDARDDA OLMAYAN İKİ ÖRNEK

101 101 STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1 VARSAYIM-1: Kazan dairesi (595 m3) LPG hatlarında bir flanştan; işlev görmeme sırasında; 0,5 cm2 (0,00005 m2) kesitindeki delikten ortama gaz halinde LPG nin tali olarak sızdığı varsayılmıştır. ( P< Pc gazın hızı kısıtlanmamıştır, subsonik) ÖNEMLİ NOT: LPG kazan dairesinde 8 adet salım kaynağı tespit edilmiştir, bu salım kaynakları normal çalışması sırasında alevlenebilir madde salımı yapması beklenmediği için TALİ olarak değerlendirilmişitir. Hesaplamada en büyük salım kaynağı referans alınmıştır.

102 102 YANICI MADDE İdeal Gaz Sabiti R J/Kmol K Mol Ağırlığı M Gram Kritik Basınç Pc Mpa Kritik Basınç Pc Bar Özgül Isı Cp kJ/Kg K Özgül Isı Cp J/Kg K Politropik Index Birimsiz PROPAN (%30)831444,004,2542,462, ,08 BÜTAN (%70)831458,003,8037,972, ,06 LPG831453,803,9339,322, ,07 NOT: Bir gaz karışımını oluşturan bileşenlerin konsantrasyon ve tutuşma sınırları biliniyorsa bu karışımın alt ve üst sınır değerleri Le Chatelier denklemine göre hesaplanır. Tablo-1: LPG ve bileşenleri hakkında fizikokimyasal veriler. (literatürden toplanıp hesaplamalar yapılarak tablo oluşturulmuştur) STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

103 103 LPG Boşalma Hızının hesabı: P

104 104 STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

105 105 SimgeAçıklama DeğerBirim LEL m Alt patlayıcılık sınırı0,048kg/m 3 kEmniyet Faktörü0,5birimsiz (dG/dt) max Boşalma Hızı0,022kg/s TOrtam Sıcaklığı293K Aşağıdaki değerler yukarıdaki formülde yerine konularak Asgari Volumetrik Temiz Hava Akış Hızı (dV/dt) min hesaplanır. Asgari volumetrik temiz hava akış hızının hesabı hesabı: STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

106 106 KAZAN DAİRESİI içinde DOĞAL havalandırma hava değişim sayısı (C)hesabı C=(1*2)/3 Rüzgar hızı m/s (1) Açıklıkların toplamı m2 (2) Bina içihacmi m3 (3) Saniyede Hava Değişim sayısı sayı/s Saatte Hava Değişim sayısı sayı/h 0, , Teorik Vz hacminin hesabı: İlk önce kazan dairesi içindeki doğal havalandırmanın saatteki ve saniyedeki hava değişim sayısını hesaplamamız gerekmektedir. STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

107 107 SimgeAçıklama DeğerBirim (dV/dt) min Asgari Volumetrik Temiz Hava Akış Hızı0,90kg/m 3 CSaniyede Hava Degişimi Sayısı5x10 -3 sayı/s fKalite Faktörü2birimsiz Aşağıdaki değerler yukarıdaki formülde yerine konularak Teorik Vz hacmi (V z ) hesaplanır. Teorik Vz hacminin hesabı: (devam) STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

108 108 SimgeAçıklama DeğerBirim LEL v Alt patlayıcılık sınırı2,1% kEmniyet Faktörü0,5birimsiz CSaatte Hava Degişimi Sayısı18sayı/saat fKalite Faktörü2birimsiz X0X0 Başlangıç yoğunluğu100kg/m 3 Kalıcılık Süresinin hesabı: Aşağıdaki değerler yukarıdaki formülde yerine konularak Kalıcılık Süresi (t) hesaplanır. STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

109 109 Patlayıcı bölge büyüklüğü: Salınan gazın küresel yayıldığı varsayılarak; Vz=4.π.r 3 /3 Formülünden ( r ) hesaplanır. 840=(4 x 3,14 x r 3 )/3 R= 5,67 metre = STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

110 110 SONUÇ: Vz=806 m3 olarak bulunmuştur, Vz(806 m3)>V0(595 m3) olduğu için havalandırmanın derecesi düşüktür ve verimi orta olarak alınırsa, " Bağımsız havalandırmanın bölge tipi üzerindeki etkisini gösteren tablo" ; dan zone 1 olarak bulunur. STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-1

111 111 VARSAYIM-2: LPG tank sahası açık alandadır(teorik olarak 3375 m3 kapalı alan kabul edilir) hatlarında bir flanştan; işlev görmeme sırasında; 1 cm2 (0,0001 m2) kesitindeki delikten ortama gaz halinde LPG nin tali olarak sızdığı varsayılmıştır. ( P< Pc gazın hızı kısıtlanmamıştır, subsonik) ÖNEMLİ NOT: LPG tank sahasında 25 adet salım kaynağı tespit edilmiştir, bu salım kaynakları normal çalışması sırasında alevlenebilir madde salımı yapması beklenmediği için TALİ olarak değerlendirilmişitir. Hesaplamada en büyük salım kaynağı referans alınmıştır. STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-2

112 112 SimgeAçıklamaDeğerBirim PcPc Kritik basınç Pa PKonteyner içindeki basınç7x10 5 Pa P0P0 Gaz konteyneri dışındaki basınç1x10 5 Pa TKonteyner içindeki mutlak sıcaklık293K MGazın moleküler kütlesi53,8kg/mol SGazın salındığı açıklığın kesiti (yüzey alanı)0,0001 m2 ɣ Adyabatik genleşmenin politropik indeksi1,06Birimsiz RÜniversal gaz sabiti (8314)8314J kmol -1 K -1 P

113 113 STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-2

114 114 SimgeAçıklama DeğerBirim LEL m Alt patlayıcılık sınırı0,048kg/m 3 kEmniyet Faktörü0,5birimsiz (dG/dt) max Boşalma Hızı0,101kg/s TOrtam Sıcaklığı293K Asgari volumetrik temiz hava akış hızının hesabı hesabı: Aşağıdaki değerler yukarıdaki formülde yerine konularak Asgari Volumetrik Temiz Hava Akış Hızı (dV/dt) min hesaplanır. STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-2

115 115 SimgeAçıklama DeğerBirim (dV/dt) min Asgari Volumetrik Temiz Hava Akış Hızı4,21m3sm3s CSaniyede Hava Degişimi Sayısı0,03sayı/s fKalite Faktörü1birimsiz Teorik Vz hacminin hesabı: Aşağıdaki değerler yukarıdaki formülde yerine konularak Teorik Vz hacmi (V z ) hesaplanır. STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-2

116 116 SimgeAçıklama DeğerBirim LEL v Alt patlayıcılık sınırı2,1% kEmniyet Faktörü0,5birimsiz CSaatte Hava Degişimi Sayısı108sayı/saat fKalite Faktörü1birimsiz X0X0 Başlangıç yoğunluğu100kg/m 3 Kalıcılık Süresinin hesabı: Aşağıdaki değerler yukarıdaki formülde yerine konularak Kalıcılık Süresi (t) hesaplanır. STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-2

117 117 Patlayıcı bölge büyüklüğü: Salınan gazın küresel yayıldığı varsayılarak; Vz=4.π.r3/3 Formülünden ( r ) hesaplanır. 140=(4 x 3,14 x r 3 )/3 R= 3,19 metre STANDARDDA OLMAYAN ÖRNEKLER---VARSAYIM-2

118 118 SONUÇ: Vz=140 m3 olarak bulunmuştur, Vz(140 m3)

119 119 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER Verilen örnekler, alan sınıflandırmasının genel felsefesini en iyi açıklayanlardan alınmıştır. Bu nedenle örnekler yalnızca kılavuz olarak kullanılır ve özel durumların hesaba katılması için adapte edilmesi gerekmektedir. Seçilen milli veya endüstriyel koda göre bölgelerin şekli ve genişliği değişebilir Tehlikeli alan bölgeleri için tercih edilen semboller Bölge 0 Bölge 1 Bölge 2

120 120 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER STANDARDDA TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ 11 ADET ÖRNEK MEVCUTTUR (Kitap) EXPROOF Mustafa Kemal Sarı ve (Kitap) Preventations Des Explosions SuvaPro Bu kaynaklarda tehlikeli alan sınıflandırmasıyla ilgili detaylı örnekler mevcuttur.

121 121 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER Örnek No.2 Bölgelerin tipini ve genişliğini etkileyen ana faktörler Tesis ve proses HavalandırmaGenelYağ haznesi Tipi………………………YapayYok Derecesi………………Düşük Emre amadeliği…..Orta Salım kaynağıSalım kategorisi Pompanın mekanik contası…………… Sekonder Ürün Parlama noktası……………………………………Proses ve ortam sıcaklığının altında Buhar yoğunluğu………………………………Havadan ağır Örnek No.2 Mekanik (diyafram) contalı, yer seviyesinde monte edilen, binaiçine yerleştirilen, alevlenebilir sıvı pompalayan normal sanayi tipi bir pompa:

122 122 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER Örnek No.2 Sonuçta oluşan tehlikeli alan, V 0 hacmini kapladığı için boyutlar gösterilmemiştir. Havalandırma “orta” seviyeye iyileştirilseydi bölge daha küçük olmakla birlikte yalnızca bölge 2 olarak ta sınıflandırılabilirdi (bk. bağımsız havalandırmanın bölge tipi üzerindeki etkisi tablosunu)

123 123 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER Örnek No.5 Örnek No.5 Binaiçine yerleştirilen, işletmesel nedenlerden dolayı düzenli olarak açılan sabitlenmiş proses karıştırma kanalı. Sıvılar, kanalda flanşlanmış, tüm kaynak yapılmış boru tesisatı aracılığıyla kanal içerisine veya kanaldan dışarıya pompalanır: Bölgelerin tipini ve genişliğini etkileyen ana faktörler Tesis ve proses Havalandırma Tipi…………………………Yapay Derecesi…………………Kanal içerisinde düşük; kanal dışında orta Emre amadeliği………Orta Salım kaynağıSalım kategorisi Sıvının kanal içindeki yüzeyi…………… Sürekli Kanaldaki açıklık……………………………………………..Primer Kanala yakın olan sıvının dökülmesi veya sızması……...Sekonder Ürün Parlama noktası……………………………………Proses ve ortam sıcaklığının altında Buhar yoğunluğu………………………………Havadan ağır

124 124 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER Örnek No.5 İlgili parametreler hesaba katıldığında aşağıda, bu özel örnek için tahmin edilecek olan tipik değer verilmiştir: a = Salım kaynağından itibaren yatay olarak 1 m, b = Salım kaynağından 1 m yukarıda, c = 1 m yatay olarak, d = 2 m yatay olarak, e = Yer seviyesinden 1 m yukarıda Örnek No.5

125 125 TEHLİKELİ ALAN SINIFLANDIRMASIYLA İLGİLİ ÖRNEKLER Örnek No.10 Bir boya fabrikasındaki karıştırma odası mevcuttur. (Bu örnekte No.2 ve No.5 münferit örneklerin bir kullanılma biçimini gösterir.) Bu basitleştirilmiş örnekte dört adet boya karıştırma kazanı(öğe 2) bir oda içerisine yeleştirilmiştir. Ayrıca aynı oda içerisinde sıvı için üç adet pompa (öğe 1) vardır. Bölgelerin tipini etkileyen ana faktörler Örnek No.2 ve örnek no.5’teki çizelgelerde verilmiştir. a = 2 m, b = 4 m, c = 3 m.

126 126 TS EN YANICI TOZ ATMOSFERLER YANICI TOZ ATMOSFERLER (TS EN )

127 127 PATLAMAYA KARŞI KORUNMUŞ (Exproof) EKİPMANLARIN ETİKETLERİ IEC son sürümünde etiketlerin nasıl olacağı ve neleri içereceği açıkça yazılmıştır. Ancak bu standardan önceki etiketlemeler oldukça karmaşıktır. ExII2GEexdeIICT6 explosiıon protextion işareti techizat grubucihaz kategorisi cihaz kategorisi patlamaya karşı koruma koruma tekniğigaz grubusıcaklık sınıfı Etiket ö rnekleri:

128 128 PATLAMAYA KARŞI KORUNMUŞ (Exproof) EKİPMANLARIN ETİKETLERİ 

129 129 PATLAMAYA KARŞI KORUNMUŞ (Exproof) EKİPMANLARIN ETİKETLERİ

130 130 PATLAYICI ORTAM RİSKLERİNDEN KORUNMAK İ Ç İN ASGARİ GEREKLER 1.Organizasyon Ö nlemleri 1.Ç alışanların Eğitimi 2.Yazılı Talimatlar 3.Ateşli Ç alışma İzni

131 131 SONUÇ: İşyerlerinde oluşabilecek patlayıcı ortamların tehlikelerinden çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak için patlamadan korunma önlemlerini uygulamak gerekir.

132 132 EKLER: Ek-1: Hesaplamalarda kullanılan Excel tabloları

133 133 SON TEŞEKKÜR EDERİZ


"EBSO-KMO işbirliği ile PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI TANITIM SEMİNERİ 4 ARALIK 2014 HAZIRLAYAN Feridun ÖZTÜRK Kimya Mühendisi İş Güvenliği Uzmanı" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları