Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Türkiye’de Afetler ve Toplumsal Cinsiyete Sosyolojik Bir Yaklaşım

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Türkiye’de Afetler ve Toplumsal Cinsiyete Sosyolojik Bir Yaklaşım"— Sunum transkripti:

1 Türkiye’de Afetler ve Toplumsal Cinsiyete Sosyolojik Bir Yaklaşım
Bahattin Akşit Maltepe Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Afet ve Toplumsal Cinsiyet Konferansı Kocaeli Üniversitesi 8-11 Ekim 2008

2 Giriş Afet/Deprem sosyolojisi geliştirebildik mi?
Afet ve toplumsal cinsiyet arasındaki ilişki Bir sosyolog olarak katıldığım deprem/afet ile ilgili araştırma ve uygulamalar: 1. Zarar azaltma ve hazırlıklı olma için toplum katılımını gerçekleştirmek için eğitici eğitimleri 2. Eğitim ve uygulama kılavuzu, eğitici el kitabı geliştirme 3. Afet/Deprem döngüsünde devlet ve sivil toplumun rolü 4. Kadınların ve erkeklerin afet/deprem karşısındaki Psiko-sosyal tutumları, algıları beklentileri ve kaygıları

3 Afet/Deprem Sosyolojisinde Kavramlar/Kuramlar
Sosyal sistemler ve işlevleri kuramı Sosyal sınıflar/tabakalar, çatışma, agonistik yaklaşım Risk toplumu, küresel karmaşıklık, risk algısı Sosyal kırılganlık Güçlü ve Zayıf yanlar, Olanaklar ve Tehditler Simgesel etkileşimcilik, Sosyal inşacılık Afetler ve toplum katılımı Afetlere hazırlıklı olma ve halk eğitimi Afetlere hazırlıklı olma ve sivil toplum kuruluşları Afetler ve toplumsal cinsiyet ilişkisi

4 Depreme Hazırlıklı Olmak İçin Öğretme ve Uygulama Kılavuzu (10 bölümlük el kitabı)
1.Bina güvenliği bilgileri 2. Deprem/afet sonrası buluşma planı 3. Ev içi Deprem güvenliği planı 4. Gerekli malzemeleri depolamak 5. Deprem sırasında yapılması gerekenler 6. Deprem sonrasında nasıl davranmalıyız 7. Arama ve Kurtarma 8. Yıkıntı altında mahsur kalmak 9. Duygusal tepkiler 10. Başkalarına yardım

5 Kişisel Deneyimler: 1995 Dinar Depremi
1925 Dinar depremi unutulmuş Belediye başkanı kriz yönetimi komitesinde olduğunu bilmiyor Ovadaki prestijli betonarme apartmanlar çökmüş, kayalıklardaki gecekondulara bir şey olmamış Prefabrik konut yerine kira uygulaması- Dinarda ekonomik ve sosyal hayat çöküyor hayalet şehir Bütün yük kadınlarda: Çocukların, hane üyelerinin beslenmesi, çocukların okulları

6 1997-1998 Bursa Pilot Projesi 1: Planlanan eylemler
Bursa’da afet yönetiminde toplum katılımı ve halk eğtimi projesi (UNDP ve Afet işleri GM destekli, N. Karancı ile birlikte) Yerel Gündem 21 çerçevesinde çalışma gruplarının oluşturulması ve taslak bir strateji ve eylem planının hazırlanması Planın kamu kurumları, sivil toplum örgütleri, üniversiteler, belediye, muhtarlardan oluşan geniş katılımlı bir grup ile tartışıp revize edilmesi Strateji ve Eylem planının Kent Konseyine sunulması Halk eğitimi ve katılımı için gerekli eğitim materyalinin geliştirilmesi

7 1997-1998 Bursa Pilot Projesi 2: Hiyararşi ve Hayal Kırıklığı
Türkiye’deki hiyerarşik yönetim anlayışı, yönetişimin olmayışı Afetlere karşı hazırlıklı olma konusunda var olan hizmet gruplarının ve afet senaryolarının yeterli olmadığının ortaya çıkması Devlet kuruluşları, belediyeler ve sivil toplum kuruluşlarının birlikte toplum katılımı ve eğitimi yapmaları için gerekli olan örgütlenme ve network oluşturmanın zorluğu Sivil toplumsal bir hareketin oluşturulması gerekliliği ve zorluğu

8 1997-1998 Bursa Pilot Projesi 3: Eğitim materyali hazır
“Depreme Hazırlıklı Olalım” kitapçığını hazırladık “Depreme Hazırlıklı Olmak İçin Öğretme ve Uygulama Kılavuzu: Eğitici El Kitabı”nı hazırladık (10 bölümlük el kitabı) Ancak kurumlar ve sektörler arası işbirliği gerektiren “depreme hazırlıklı olma eylem planı” hazırlanamadı Yeni seçilen belediye ile eski belediye arasında ilişki koptu toplum katılımı ve eğitici eğitimleri başlayamadı

9 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi ve Sonrası 1: Bursa’da eğitici eğitimi
Milli Eğitim Bakanlığı, Halk Eğitim Merkezi öğretmenleri ve Sivil Savunma Uzmanları ile birlikte eğitici eğitimi gerçekleştirdik kadınların katılımı yüksek oldu “Depreme Hazırlıklı Olalım” kitapçığından bastırıldı ve dağıtıldı “Depreme Hazırlıklı Olmak İçin Öğretme ve Uygulama Kılavuzu: Eğitici El Kitabı”ndan da 5000 bastırıldı ve dağıtıldı Bir musibet ve bin nasihatten daha etkili oldu

10 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi Sonrası 2: 5 ilde Eğitici eğitimi
2000 yılında Afetlere Hazırlıklı Olma ve Afetle Başa Çıkma Projesi: 5 ilde Uygulamalı Araştırma, (UNDP ve Avrupa İnsani Yardım Örgütü destekli; N. Karancı ve B. Ayvaşık ile birlikte) Her ile 3 eğitici olmak üzere beş ilde 15 eğitici ile her ilde 50 eğiticinin eğitilmesi Eğitici eğitimine kadınların katılımı çok yüksek oldu 250 eğiticinin her birisinin ortalama kişi eğitmesi, civarında kişiye ulaşılması

11 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi Sonrası 3: Afetler ve sivil toplum kuruluşları
yılları Sivil Toplumun ve Katılımın Güçlendirilmesinde Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü Projesi, (TÜBİTAK-TUBA-YÖK Sosyal ve Beşeri Bilim Araştırmalarını Destekleme Fonu ve ODTÜ-Araştırma Fonu, A. Serdar ve B. Tabakoğlu ile birlikte) Sivil toplum kuruluşları, sivil toplum ve onun medyadaki ve günlük yaşamdaki söylemleri 1990’ların başından itibaren yoğunlaşmaya başlamış 1996’daki HABITAT II konferansı ve Susurluk Olayı ile bu yoğunlaşma hızlanmış 1999 Marmara Depremi sonrasında STK gelişimi doruğa ulaşmıştır. Depremden hemen sonradan başlayarak alana yaptığım ziyaretlerde beni en çok etkileyen deneyim: STK üyesi kadınların alandaki çalışmaları

12 Sivil toplum konusuna yaklaşımlar
1. Mardin ve Heper’in merkez-çevre yaklaşımı açısından Türkiye: merkezdeki kuvvetli devletin toplumu çevreleştirmesi 2. Türkiye’deki normatif “devletçi” yaklaşıma göre: sivil toplum devletin çizdiği sınırlar içinde var olabilir. 3. Türkiye’de devletin ve özel alanın dışında bir kamusal alanın ve sivil toplumun oluşturulması: yapısal ve söylemsel olarak son yıl 4. Habermasçı yaklaşım: sivil toplum ve kamusal alan modernite ile birlikte burjuva sınıfının oydaşması sonucu 5. Laclau ve Mouffe’un agonistik- kültürel çoğulcu yaklaşımı: sivil toplum ve kamusal alan çatışma içindeki sınıf ve grupların mücadelesi sonucu

13 Gazetelerde Sivil Toplum söylemleri
İncelediğimiz üç gazete: Radikal, Yeni Şafak ve Sabah 17/8/ /8/2000 arasından örnekleme seçilen sayılar incelenmiştir Bu üç gazetede temel eğilim depremin ikinci gününden itibaren devlete ve kurumlarına karşı yoğun bir eleştirel duruş ortaya konmuştur. Sivil toplum yeni bir kahraman olarak sunulmaya başlanmıştır.

14 Gazetelerde Devleti Eleştiren Sivil Toplumu Kurucu Söylemler
Arama Kurtarma Derneği olan AKUT sivil toplumun göstereni olarak sunulmuştur. Sivil Savunma Teşkilatı’na karşı AKUT “AKUT ne demek” diye soran çocuğa, babasının “Kurtarma demek oğlum” Kızılay dernek olduğu halde devletmiş gibi ele alınıp eleştirilmesi

15 Sivil Toplumu AKUT üzerinden kurmak doğru değil: Eleştirel değerlendirme
AKUT’u ön plana çıkararak sivil toplum olgusunu AKUT sembolü üzerinden kurmak seçkincilik Sivil toplumun AKUT’la özdeşleştirilmesinin yanıltıcığı AKUT’un gönüllülük ve etkinlik özelliği ön planda Kızılay’ın bir yardımlaşma derneği olarak yeniden yapılandırılması Sivil Toplum: siyasal açılımları da olan, bağımsız, yatay ilişkiler barındıran, kamusal alanda herkese açık, çoğulculuğu tanıyan, eleştirel olan, aktif ve hiyerarşik olmayan örgütlü toplum

16 Alan Araştırması: Derinlemesine görüşmeler ve Sörvey
Araştırma projesi 10 ilde (İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Mersin, Kocaeli, Yalova, Adapazarı, Düzce ve Bolu) yürütülmüştür. Toplam 78 STK’da yönetici ve üye 135 kişi ile derinlemesine görüşmeler Anket uygulaması Ankara, İstanbul, Adana ve İzmit illerinde toplam 39 STK’nın üyesi olan 926 kişi ile gerçekleştirilmiştir.

17 Depremzede Dernekleri (Dep-Der) sivil toplumu dep-derler üzerinden düşünmek
Derinlemesine görüşmelerden bazı alıntılar: Depremzede Derneklerinin kurulması ve etkin olması “herkesin konuların içine girip konuşabileceğini” gössterdi. “toplantılarda diyelim bir ‘teyze’ düz ifadelerle konuya sahip çıkıp derdini dile getiriyor”. Depremden sonra “bir arada olursak haklarımızı daha iyi alırız” görüşü yaygınlaştı

18 Tablo 1. Dep-Der ve Diğer STKların özellikleri
Dep-Derler (% ler) Diğer STKlar (% ler) Üniversite mezunları yüzdesi 19 50 Evli olanlar yüzdesi 31 67 Kadınların yüzdesi 26 STKlar olumlu yönde değişti diyenler 81 Parti kapatmaya hayır diyenler 69 42 “Erkek Ailenin reisidir” önermesine karşı olanlar 65 41 Radyo/TV kapatmaya karşı olanlar 89 64 Dernek liderinin kuvvetli olmasına karşı olanlar 54 25

19 Çankırı Araştırması Çankırı’da afetlere hazırlıklı olma eğitimi ve etkilerinin ölçülme projesi (UNDP, Afetler G.M. ve ODTÜ Afet yönetimi Destekli; N. Karancı ile birlikte) 90 yerel eğiticinin eğitimi, kadın ve erkek öğretmenler ve diğer devlet memurları 4000 kişiye yerel eğiticiler tararından afetlere hazırlıklı olma eğitimi ve eğitim sonrası anket uygulaması İzleme araştırması: 400 eğitim almış, 400 eğitim almamışlara anket uygulaması

20 Tablo 2. Toplumsal cinsiyet ile Eğitim düzeyi
Kadın Erkek Toplam 1-4 yıl n % 26 2.5% 61 2.3% 87 2.4% 5-8 yıl n 325 30% 955 37% 1280 35% 9-11 yıl n 376 1017 40% 1393 38% 12 yıl + n 344 32% 527 20% 871 24% 1042 2449 3491

21 Tablo 3. Toplumsal cinsiyet ile Çalışma durumu
Kadın Erkek Toplam Evet n % 558 52% 2194 86% 2752 76% Hayır n 518 48% 370 14% 888 24% 1076 2564 3640

22 Tablo 4. Toplumsal cinsiyet ile STKya üyelik
Kadın Erkek Toplam Evet n % 170 16% 773 32% 943 27% Hayır n 872 84% 2449 68% 888 73% 1042 3491

23 Tablo 5. Toplumsal cinsiyet ile Afet riski algısı
Kadın Erkek Toplam Afet riski hiç yok 21 2% 114 5% 135 4% Afet riski biraz var 492 47% 1271 52% 1763 50% Afet riski çok 525 51% 1073 44% 1598 46% 1038 2458 3496

24 Tablo 6. Toplumsal cinsiyet ile Afet kayıpları endişesi
Kadın Erkek Toplam Çok kaybımız olur 380 38% 824 35% 1204 36% Biraz kaybımız olur 555 55% 1354 57% 1909 56% Hiç kaybımız olmaz 72 7% 211 9% 283 8% 1007 2389 3396

25 Tablo 7. Toplumsal cinsiyet ile Afet zararlarına karşı önlem
Kadın Erkek Toplam Kesinlikle önlem alınabilir 434 41% 887 36% 1321 38% Bazı önlemler alınabilir 590 56% 1502 61% 2092 60% Hiçbir önlem alınamaz 24 2% 71 3% 95 1048 2460 3508

26 Tablo 8. Toplumsal cinsiyet ile Afet kayıpları endişesi
Kadın Erkek Toplam Çok kaybımız olur 380 38% 824 35% 1204 36% Biraz kaybımız olur 555 55% 1354 57% 1909 56% Hiç kaybımız olmaz 72 7% 211 9% 283 8% 1007 2389 3396

27 Tablo 9. Toplumsal cinsiyet ile Eğitim kazanımları
Kadın Erkek Toplam Eğitim çok yararlıydı 380 38% 824 35% 1204 36% Biraz yararlıydı 555 55% 1354 57% 1909 56% Hiç yararlı değildi 72 7% 211 9% 283 8% 1007 2389 3396

28 *p<.05, **p<.01, ***p<.001
Tablo 10. Afetlere hazırlıklı olma: Regression Analizi (beta katsayıları) afet riski kayıp endişesi zararı önleme hazırlıklı olma davranışı Cinsiyet (1=K 2=E -.06 -.13** -.04 .09* Eğitim .04 .13** .15** Medeni D. (1=E; 2= D) -.08 -.12* -.09 Hane Halkı Büyüklüğü .00 -.10* -.05 Ev sahip (0=S; 1=D) -.03 .03 .10* Ev tipi (0=D.; 1=betona) -.02 Evdeki Eşyalar .07 .01 Eğitime Katılma: (0=H 1=E) .19*** .08* .15*** *p<.05, **p<.01, ***p<.001

29 Karanci, N. Aksit, B. , Dirik, G
Karanci, N. Aksit, B., Dirik, G. (2005) “Impact of a Community Disaster Awareness Training Program in Turkey: Does it Influence Hazard Related Cognitions and Preparedness Behaviors” Social Behavior and Personality: An International Journal, Vol. 33 (3), pp

30 Sonuç Yerine Kavram ve kuramlarıyla bir afet/deprem sosyolojisi oluşmuştur diyebilir miyiz? Hayır, sadece bir başlangıç; ve belki de psiko-sosyal dinamiklerinden bazılarını anlamaya başladık diyebiliriz. Toplumsal cinsiyet ve afetlere karşı hazırlıklı olma konusunda en öne çıkan bulgu: Kadınlar daha önde Sonuç: Hanelerin ve yerel toplulukların örgütlenmesi kadınlardan geçmektedir.

31 Yayınlar (TR) Akşit, B., Serdar, A., Tabakoğlu, B. (2004) “ İslamci Sivil Toplum Kuruluşları” Aktay, Y. (Ed.) Türkiye’de İslamcılık, İletişim Yayınları, pp Akşit, B., Tabakoğlu, B. ve Serdar, A. (2003) “Deprem Bağlamında Sivil Toplum Kuruluşları ve Devlet İlişkilerinin Yazılı Medyada Kuruluşu Üzerine Gözlemler”, Kültür ve Modernite, der.Gönül Pultar, Emine İncirlioğlu, Bahattin Akşit. İstanbul: Türkiye Kültür Araştırmaları ve Tetragon Yayınları, s: Akşit, B., Tabakoğlu, B. Ve Serdar; A. (2002a) “Ulus-Devlet, Cemaatçi Kültür Arasında Sıkışan/Gelişen Sivil Toplum”, Cumhuriyet Döneminde Siyasal Düşünce ve Modernleşme, VII. Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi, der. A. Alpay Dikmen (der). Ankara: İmaj Yayıncılık, s: 401,427. Akşit, B., Tabakoğlu, B. ve Serdar, A. (2002b) “Türkiye’de Sivil Toplum Söylemleri”, STK’lar, Yerelleşme ve Yerel Yönetimler, XI. STK Sempozyumu. İstanbul, Tarih Vakfı, s: Akşit, B., Tabakoğlu, B., Serdar, A. ve Adem, Ç. (2001) “Türkiye’de Sınıfsal ve Sınıfları Kesen Toplumsal Hareketler, Devlet ve Toplum”, Yeni Sosyolojik Arayışlar: Dünyada ve Türkiye’de Farklılaşma-Çatışma ve Bütünleşme. Ankara: Sosyoloji Derneği Yayınları, s:

32 Yayınlar (ENG) Karanci, N. Aksit, B. and Dirik, G. (2005) “Impact of a Community Disaster Awareness Training Program in Turkey: Does it Influence Hazard Related Cognitions and Preparedness Behaviors” Social Behavior and Personality: An International Journal, Vol. 33 (3), pp Karanci, N., Aksit, B. (2000) “Building Disaster-Resistant Communities: Lessons Learned from Past Earthquakes in Turkey and Suggestions for the Future” International Journal of Mass Emergencies and Disasters, Vol. 18, No. 3, (November, 2000): Karanci, N., Alkan, N., Aksit, B., H. Sucuoglu, E. Balta (1999) “Gender Differences in Psychological Distress, Coping, Social Support and related variables following 1995 Dinar (Turkey) Earthquake” North American journal of Psychology, 1999, Vol. 1, No. 2, pp Karanci, N., Aksit, B. (1999) “Strengthening Community Participation in Disaster Management by Strengthening Governmental and Non-Governmental Organizations and Networks: A Case Study from Dinar and Bursa (Turkey), The Austrailian journal of Emergency Management, Vol. 13, No. 4, 1999, pp,

33 Teşekkür Ederim Sabrınız için teşekkürler
Umarım sizleri düşündürecek bir şeyler bulmuşsunuzdur


"Türkiye’de Afetler ve Toplumsal Cinsiyete Sosyolojik Bir Yaklaşım" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları