Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. (TEİAŞ) Türkiye Elektrik İletim Sistemi ve Akıllı Şebeke Uygulamaları Bahadır UÇAN İstanbul, 10 Mayıs 2013.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. (TEİAŞ) Türkiye Elektrik İletim Sistemi ve Akıllı Şebeke Uygulamaları Bahadır UÇAN İstanbul, 10 Mayıs 2013."— Sunum transkripti:

1 TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. (TEİAŞ) Türkiye Elektrik İletim Sistemi ve Akıllı Şebeke Uygulamaları Bahadır UÇAN İstanbul, 10 Mayıs 2013

2 Kapsam Ulusal Elektrik Sistemi Uluslararası Bağlantılar ve ENTSO-E Bağlantısı Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) İletişim ve Bilgi Sistemleri Uygulamaları

3 Ulusal Elektrik Sistemi 2012 yılı sonu itibariyle: Santral kurulu gücü: MW Puant yük: MW Maksimum günlük üretim: 799,4 Milyon kWh Yıllık üretim: 241,97 Milyar kWh Yıllık talep artışı: ~ % 5 TEİAŞ iletim hatlarının uzunluğu: ,6 km Trafo merkezi sayısı: 634 Toplam trafo kapasitesi: MVA Uluslararası enterkonneksiyonlar: 11 adet. ENTSO-E Bağlantısı: 18 Eylül 2010

4 Elektrik İletim Sistemi TRAFO MERKEZİ SAYILARI: 400 kV kV kV kV 13 TOPLAM: 634 ( MVA) kV 16340,7 km kV 33291,3 km kV 84,5 km - 66 kV 509,4 km kV ve 400 kV kablolar: 259,7 km - TOPLAM ,6 km

5 LENGHTS OF TRANSMISSION CIRCUITS (KM) IN ENTSO-E MEMBER COUNTRIES Kaynak: ENTSO-E 2011 STATISTICAL BOOK

6 Elektrik Tüketimi TÜKETİM (TWh)114,0118,5 128,3 126,9 132,6141,2 150,0 160,8174,6 190,0 198,1 194,1 210,4228,3 239,1 Tüketim Artışı (%)8,13,9 8,3-1,14,56,5 6,3 7,28,68,84,3-2,08,49 5

7 TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ 10 YILLIK ÜRETİM KAPASİTE PROJEKSİYONU (2012 – 2021)

8 Mevcut Enterkonneksiyonlar Bağlantı Hattı Gerilim (kV)Açıklama HopaBatum (Gürcistan)220 KarsGümri (Ermenistan)220 IğdırBabek (Azerbaycan)154 DoğubayazıtBazargan (İran)154 BaşkaleKhoy (İran)400 KarkeyZakho (Irak) kV enerjili. Birecik HESHalep (Suriye)400 BabaeskiNeosanta (Yunanistan)400 ENTSO-E Bağlantısı HamitabatMaritsa (Bulgaristan) HamitabatMaritsa (Bulgaristan)

9 9 Enterkonneksiyonlar (Mevcut Durum) BULGARİSTAN 145 km 400kV 136 km 400kV YUNANİSTAN 130 km 400kV SURİYE 124 km 400kV GÜRCİSTAN 28 km 220kV 160km 400kV ERMENİSTAN 80,7 km 154kV 400 kV Mevcut 400 kV Yapım Aşamasında 220 kV Mevcut 154 kV Mevcut IRAK 42 km 400kV 150 km 400 kV KKTC 400 MW 300 MW MW 40 MW 380MW TÜRKİYE KIBRIS 150MW İRAN 73 km 154kV 100 km 400kV NAHCİVAN 87 km 154kV

10 ENTSO-E BAĞLANTISI Senkron paralel işletmenin faydalarından yararlanmak Türkiye elektrik sisteminin Avrupa Elektrik İç Pazarına entegrasyonunu sağlamak

11 ENTSO-E European Network of Transmission System Operators for Electricity UCPTE (1951) UCTE (1999) ENTSO-E: 19 Aralık 2008’de kuruldu. 1 Temmuz 2009’dan itibaren eski 6 birliğin (ATSOI, BALTSO, ETSO, NORDEL, UCTE, UKTSOA) yerini almış durumda.ATSOIBALTSO ETSONORDELUCTE UKTSOA –34 ülke - 41 TSO –532 milyon kişi nüfus –880 GW üretim kapasitesi –305,000 km TSO’lar tarafından işletilen Enerji İletim Hattı –3,200 TWh/yıl tüketim –380 TWh/yıl enerji alışverişi

12 ENTSO-E Bağlantısında Önemli Aşamalar AşamaTarih ENTSO-E ile TEİAŞ arasında anlaşma imzalanması 18 Aralık 2009 Puant yük koşullarında İzole Test11-24 Ocak 2010 Minimum yük koşullarında İzole Test22 Mart-5 Nisan 2010 Senkronizasyon ve Deneme Paralel İşletmesinin Başlaması 18 Eylül 2010

13 Türkiye Elektrik Sistemi – ENTSO-E Bağlantısı 18 Eylül 2010 Saat 10:25

14 Deneme Paralel İşletme Süreci Kararlılığın Sağlanması Dönemi: “0” MW Alışveriş Alışveriş Test Dönemi (21 Şubat-7 Mart 2011) +/- 200 MW bandında Yunanistan ve Bulgaristan için Değişen Değerler 1 Haziran 2011 – Sınırlı Ticari Alışveriş Dönemi:  400 (550) MW ithalat, 300 (400) MW ihracat  2013 yılının sonbaharına kadar sürmesi bekleniyor.  Deneme Paralel İşletme Sürecinin başarı ile tamamlanmasından sonra ENTSO-E ile kalıcı bağlantı ve üyelik.

15 ENTSO-E Bağlantısı Başarı Değerlendirme Kriterleri Toplam zamanın %11’inden daha az zamanda |ACE|>175 MW (4 saniyelik değer) veya Toplam zamanın %33’ünden daha az zamanda |ACE|>100 MW (4 saniyelik değer) Toplam zamanın %10’undan daha az zamanda |ACE|>100 MW (15 dakikalık ortalama değer)

16 Alan Kontrol Hatası (ACE), Ekim-2011 % of ACE >175 MW (4 sn.) Ort.=12.38

17 Alan Kontrol Hatası (ACE), Nisan-2013 % of ACE >175 MW(4 sn.) Ort.=8,90

18 Türkiye Elektrik Sektörünün Yeniden Yapılanması Dikey Entegre TEK TEDAŞ TEAŞ TETAŞ TEİAŞ EÜAŞ TEDAŞ Dağıtım Üretim, İletim & Ticaret İletim Üretim Ticaret Dağıtım

19 Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) İletim sisteminin sahibi ve işleticisi (TSO). İletim şebekesinin genişletilmesi ve güçlendirilmesi. Diğer ülkelerle enterkonneksiyonlar. Elektrik iletim sisteminin güvenilir işletmesi. Tüm kullanıcılar için ayrım gözetmeksizin iletim sistemine bağlantı ve kullanım imkanı sağlanması. Yan hizmetlerin sağlanması. Elektrik piyasasının işletilmesi.

20 İletim Sisteminde İletişim ve Bilgi Sistemi Uygulamaları

21 Ulusal Elektrik Sistemi ve İletişim/BT ELEKTRİK SİSTEMİ: Kritik bir altyapı Tüm ülke sathına yayılmış bir sistem Dinamik bir proses Yenilenebilir enerji kaynakları ENTSO-E bağlantısı Elektrik piyasası İzlemesi ve kontrolü büyük önem taşıyor.

22 Akıllı Şebeke (Smart Grid) Elektrik ve Gaz için Avrupa Regülatörler Grubunun (ERGEG) tanımı: Akıllı Şebeke, ekonomik olarak verimli, düşük kayıplar ve yüksek düzeyde kalite, arz güvenliği ve emniyet ile sürdürülebilir bir elektrik sistemi sağlamak için, kendisine bağlanmış tüm kullanıcıların davranış ve faaliyetlerini maliyet etkin bir şekilde bütünleştiren bir elektrik şebekesidir. Akıllı Şebeke = Elektrik Şebekesi + İletişim ve Bilgi Sistemleri

23 İletişim Sistemi ve BT Projeleri İletişim Sistemi SCADA/EMS Sistemi Milli Güç Kalitesi Sistemi – PMU – Statcom Özel Koruma Sistemi (ÖKS) Trafo İzleme Sistemi Otomatik Sayaç Okuma Sistemi (AMR) Piyasa Yönetim Sistemi (PYS) Dengeleme Güç Piyasası Yönetim Sistemi (DGPYS) Yan Hizmetler Merkezi İzleme ve Kontrol Sistemi (YHMİKS). DC Back-to-Back İstasyonlar Trafo merkezi otomasyonu

24 İletişim Sistemi Ses iletişimi. Veri iletişimi. Koruma sinyalizasyonu. İletişim ortamları: Kuranportör (PLC): ~ 3000 adet Fiber Optik Linkler (OPGW, ADSS): ~ km. Tesis halinde: 3500 km. Planlanmış: 6700 km. Kiralık kanallar. Uydu linkleri. Özel Telefon Sistemi (PAX): Yaklaşık 700 trafo merkezi ve santrali kapsamaktadır.

25 TEİAŞ SCADA/EMS Sistemi TEK SCADA/EMS Sistemi 1980’lerin 2.yarısında kuruldu. SCADA/EMS Sistemi 2004 yılında yenilenmiş ve 2011 yılında da genişletilmiştir. Mevcut Sistemin kapsamı: - Milli Kontrol Merkezi (MKM). - Acil Durum Kontrol Merkezi (ADKM). - 9 Bölgesel Kontrol Merkezi (BKM). Adapazarı, Samsun, Gölbaşı (Ankara), İkitelli (İstanbul), İzmir, Elazığ, Seyhan (Adana), Erzurum ve Varsak (Antalya). - Uzak Terminal Birimi (RTU): istasyonda uzaktan kumanda uygulaması. - Toplanan bilgi sayısı: ~ ENTSO-E ile bağlantı

26 SCADA/EMS Sistemi

27 ENTSO-E Elektronik Veriyolu TEİAŞ SCADA Sistemi ile ENTSO-E Elektronik Veriyolu (Electronic Highway) arasında 2 Mbps bağlantı kurulmuştur. Bu bağlantılar üzerinden ICCP protokolü ile Bulgaristan (ESO), Yunanistan (HTSO) ve İsviçre’de bulunan Güney Avrupa Koordinasyon Merkezi ile gerekli verilerin gerçek-zamanlı olarak alışverişi yapılmaktadır.

28 EMS Uygulamaları MYTM ve ADKM’de EMS yazılımları: - Durum Kestirimi (SE) - Kısıtlılık Analizi (CA) - Yük Akışı Analizi (DPF) - Otomatik Üretim Kontrol (AGC) Programı - Kısa Dönem Yük Tahmini (STLF) - Yük Tevzici Eğitim Simülatörü (DTS) 50 civarında santralde sekonder frekans kontrolüne katılım için gerekli sistemler kurulmuş durumdadır.

29 SCADA Sisteminin Geliştirilmesi SCADA Sisteminin yaygınlaştırılması. Mevcut Kontrol Merkezlerinin “upgrade” edilmesi. Milli Kontrol Merkezine Rüzgar Masası ilave edilmesi. - SCADA fonksiyonu. - Üretimin kısıtlanması (Generation curtailment) - Rüzgar enerjisi tahmini. - Statik analiz fonksiyonu. - Dinamik analiz fonksiyonu. Halen 40’ın üzerinde RES SCADA Sistemine dahil edilmiş durumdadır.

30 Milli Güç Kalitesi Sistemi (MGKS) Tübitak tarafından geliştirilmiştir. Kullanıcıya sağlanan enerjinin kalitesini izlemek amacıyla kurulmuştur. MGKS Kontrol Merkezi Ankara’dadır. Halen trafo merkezi ve santrallerde toplam 467 monitör servise alınmış durumdadır. 16 monitöre PMU özelliği kazandırılmış bulunmaktadır. İhtiyaç duyulması durumunda bu sayı artırılabilecektir.

31 Milli Güç Kalitesi Sistemi (MGKS)

32 MGKS Çözümleyicileri Bu cihazlar, ölçüm yapılacak fiderlerin akım ve gerilim transformatörlerine bağlanan ve bu fiderleri güç kalitesi standartlarına (IEC ve IEEE ) uygun olarak analiz eden cihazlardır. 512 örnek/çevrim hızında 3 faz gerilim ve akım analizi Güç kalitesi parametreleri hesabı, 10 dakikalık ortalama değerlerin günlük kaydı ve Ana Merkeze gönderilmesi Olayı (gerilim tepe/çukur/kesintileri) anında merkeze bildirme 3 saniyelik ham veri bildirimi

33 Sağlanan bilgiler Kırpışma (Flicker) Kaynak gerilimindeki çukur ve tepeler Gerilim kesilmeleri Geçici rejim gerilim bileşenleri Kaynak gerilimindeki dengesizlikler Gerilim ve akım harmonikleri Hızlı gerilim değişiklikleri Aktif ve reaktif güç akışları

34 Phasor Measurement Units (PMU) Phasor Measurement Unit (PMU) özelliği kazandırılmış İzleme Cihazları: Atatürk HES, Hamitabat DGKÇ, Temelli, Birecik HES. Phasor Veri Yoğunlaştırıcı (PDC) toplanan bilgiler İsviçre’de bulunan Güney Avrupa Koordinasyon Merkezi tarafından 2Mbps Elektronik Highway bağlantısı ve ISDN linki üzerinden alınmaktadır. İletişim Protokolü: IEEE C standardı.

35 Statcom MGKP kapsamında geliştirilen ± 40 MVar kapasitesinde STATCOM Sincan TM 154 kV barasına bağlanmıştır. 0,15 Hz frekansında bölgelerarası salınımların sönümlendirilmesinde kullanılmaktadır. 4 adet Demir-Çelik tesisinde bulunan SVC sistemleri de bölgelerarası salınımların sönümlendirilmesine pozitif katkı yapacak şekilde adapte edilmiştir.

36 Özel Koruma Sistemi (ÖKS) ENTSO-E bağlantısı için Hamitabat Santralinde kurulmuştur. Amaç: Mümkün olduğu ölçüde ENTSO-E CESA Sistemine bağlı kalınmasının sağlanması. Türkiye sisteminde büyük miktarda ani üretim kaybı durumunda belli trafo merkezlerinde yük atılarak. Türkiye sisteminde büyük miktarda ani yük kaybı durumunda belli santrallerde ünite trip ettirilmek suretiyle ENTSO-E CESA Sistemine bağlı kalınması. Gürcistan bağlantısı ve Güney Marmara bölgesi için de ÖKS kurulması çalışmaları yapılmaktadır.

37 Trafo İzleme Sistemi İlk uygulama 2006 yılında 45 trafonun izlenmesi amacıyla kurulmuştur. Trafoların içerisinde bulunan izolasyon yağına ait gazlar (hidrojen ve karbon monoksit) takip edilmektedir. Trafolarda gelişen arızaları önceden tespiti ve herhangi bir anormal durumda gerekli önlemlerin önceden alınması sağlanmaktadır. Daha gelişmiş ve daha kapsamlı bir uzaktan izleme sisteminin kurulmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Yeni temin edilen trafolar ile yeni kurulmakta olan trafo merkezlerinde kullanılan trafolar bu sisteme (uzaktan on- line izleme sistemine) sahip olacaktır.

38 Otomatik Sayaç Okuma Sistemi (AMR) Santral ve trafo merkezlerindeki sayaçlardan “demand” ve saatlik bazda enerji değerleri otomatik olarak toplanmaktadır yılı sonu itibariyle: 1026 merkezden (TEİAŞ, EÜAŞ, Özel Üretim Tesisleri, Tüketiciler) toplam 2823 sayaç uzaktan okunmaktadır. Sistemin kapasitesi: sayacı kapsayabilecek şekilde planlanmıştır. Uzlaştırma merkezlerinden gün sonunda, dengeleme merkezlerinden her saat sayaç verileri toplanmaktadır. Sayaç verilerinin toplanması ve verilerin işlenmesini sağlayan bu sistem uzlaştırma sistemiyle entegre bir şekilde çalışmaktadır. İletişim Ortamı: GPRS, ADSL, PSTN, FO.

39 Piyasa Yönetim Sistemi (PYS) Elektrik piyasasının gelişimi: 1 Ağustos 2006: Üç zamanlı olarak elektrik piyasasının açılması. 1 Aralık 2009: Gün öncesi planlamanın başlaması. 1 Aralık 2011: Gün öncesi piyasaya geçilmesi. Gün öncesi piyasası PYS üzerinde çalışmaktadır. 1 Ocak 2013 itibari ile: - Piyasa katılımcısı sayısı: Serbest tüketici sayısı: Serbest tüketici sayaç sayısı: Gün öncesi piyasası, piyasa katılımcılarına portföylerini dengeleme imkanı sağlamaktadır.

40 Dengeleme Güç Piyasası Yönetim Sistemi (DGPYS) Gün öncesinde alınan teklifler kullanılarak dengeleme DGPYS ile yapılmaktadır. AMR Sistemi vasıtasıyla toplanan sayaç değerleri ile dağıtım şirketlerinin bildirdikleri bilgiler kullanılarak uzlaştırma hesaplamaları yapılmaktadır. Gün-içi (Intraday) piyasası oluşturma çalışmaları devam etmektedir.

41 Yan Hizmetler Merkezi İzleme ve Kontrol Sistemi (YHMİKS) Yan hizmetlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi amacıyla kurulmuştur: - Primer frekans kontrolü - Sekonder frekans kontrolü - Reaktif güç desteği hizmeti Diğer yan hizmetler (Gelecekte). SCADA Sisteminden ICCP protokolü vasıtasıyla bilgi alınmaktadır. PYS ile de entegrasyon öngörülmüştür.

42 Back-to-Back İstasyonlar Gürcistan: 400 kV Gürcistan bağlantısı için Gürcistan tarafında 700 (2x350) MW Back-to- Back İstasyonu tesis edilmiş bulunmaktadır. 400 kV Akhaltsikhe (Gürcistan) - Borçka (Türkiye) hattının tamamlanmasıyla servise girecektir. 154 kV Hopa (Türkiye) - Batum (Gürcistan) bağlantısı için Gürcistan tarafında 350 MW Back-to-Back istasyon tesisi planlanmaktadır. İran: 400 kV Van (Türkiye) - Khoy (İran) hattı için Türkiye tarafında 600 MW Back-to- Back İstasyon tesisi amacıyla teknik şartname hazırlıkları yapıldı, ihale aşamasında. Gelecekte Van TM’de ikinci bir 600 MW Back-to-Back İstasyon tesisi planlanıyor. Suriye: 400 kV Birecik (Türkiye) - Halep (Suriye) hattı için Türkiye tarafında 600 MW Back-to-Back İstasyon tesisi amacıyla teknik şartname hazırlıkları yapıldı, ihale aşamasında. Irak: 400 kV Cizre (Türkiye) – Musul (Irak) hattı için 500 MW Back-to-Back İstasyon tesisi konusunda etüt çalışmaları yapılmıştır.

43 Statcom Üniteleri Sulama pompalarının sebep olduğu gerilim problemi ile ilgili olarak Güneydoğu Anadolu’daki bazı istasyonlara tesis edilecektir: İhale süreci: 2 x 12 MVar + 1x 24 MVar Statcom İlave: 2 x 12 MVar Statcom

44 Trafo Merkezi Otomasyonu Digital Trafo Merkezi (IEC61850): TEİAŞ Trafo Merkezi tesisi konusundaki teknik şartnamelerini revize etmektedir. 2013’te: İlk olarak 154 kV trafo merkezi ihalesi yapılacaktır. İkinci aşama: 400 kV trafo merkezlerinde uygulanacaktır.

45 İletim Sisteminde Akıllı Şebeke Uygulamaları Fizibilite Çalışması USTDA ile 8 Şubat 2013 tarihinde anlaşma imzalanmıştır: İletim şebekesinde mevcut durumun incelenmesi ve Akıllı Şebeke uygulamaları konusunda Gap Analysis yapılması. İletim sisteminde ihtiyaçların belirlenmesi ve uygun Akıllı Şebeke sistemlerinin önerilmesi. Ekonomik ve finansal analiz yapılması. Bu çalışmanın sonuçları TEİAŞ tarafından gelecekte Akıllı Şebekeler konusunda yapılacak uygulamalarda dikkate alınacaktır. Danışman firma seçimi için teklifler 30 Nisan 2013’te alınmıştır.

46 Teşekkürler. İletişim:


"TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. (TEİAŞ) Türkiye Elektrik İletim Sistemi ve Akıllı Şebeke Uygulamaları Bahadır UÇAN İstanbul, 10 Mayıs 2013." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları