Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 Sorun Çözme Kabiliyeti Bireysel, kurumsal ve toplumsal ölçeklerde sorun çözme kabiliyetinin sonuçları M.Tınaz Titiz 02 Ocak 2012 – Rev 11.0.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 Sorun Çözme Kabiliyeti Bireysel, kurumsal ve toplumsal ölçeklerde sorun çözme kabiliyetinin sonuçları M.Tınaz Titiz 02 Ocak 2012 – Rev 11.0."— Sunum transkripti:

1 1 Sorun Çözme Kabiliyeti Bireysel, kurumsal ve toplumsal ölçeklerde sorun çözme kabiliyetinin sonuçları M.Tınaz Titiz 02 Ocak 2012 – Rev 11.0

2 2 Bu toplantı için tanımlarım ve özet Sorun: İstenmeyen bir durum ya da karşısında engelleri olan istenen bir durum. Sorun çözme (SÇ): Bir sorunun olumsuz etkilerini daha katlanılabilir bir düzeye indirmek. SÇ Araçları: Sorunları çözmek için kullanılan yöntemler. Yaşam kesiti: Her SÇ aracı, yaşam alanımızın sınırlarından birini tanımlar. Sorunların Kimyası: Sorunlar birbirinden bağımsız değildir. Çok sayıda sorun az sayıda kök-sorundan kaynaklanır. Liebig’in Minimum Yasası: SÇ araçları arasında, öyle kritik olanlar vardır ki yokluğu halinde SÇK’nin tamamı başarısız olabilir. Liebig’s Barrel Yaşam Alanı Liebig fıçısı

3 3 Bu toplantı için tanımlarım ve özet Karmaşıklık (complexity): -Birbirleriyle içiçe geçmiş ilişkiler içindeki kültür öğelerinin oluşturduğu ortam.. -Bu öğelerin herhangi birini genişletmek ya da yeni bir kültür öğesi katmak karmaşıklığı artırır. -Avcılık - toplayıcılık ile geçimini sağlayan toplumlarda sadece birkaç düzine belirgin toplumsal kişilik (kültürel öğe), -Çağdaş Avrupa nüfus sayımlarında 10,000 ilâ arasında değişen özgün mesleki rol (kültürel öğe), - Sanayi toplumlarında ise toplam olarak 1,000,000 toplumsal kişilik (kültürel öğe) bulunmaktadırlar (McGuire 1983; Tainter 1988)2..

4 4 Bu toplantı için tanımlarım ve özet Karmaşıklığı Yönetme Kabiliyeti (KYK): -Karmaşıklık bir getirisi olduğu için arzu edilir. -Karmaşıklıktan yararlananlar, maliyetini bedeni ve/ya zihni çabalarıyla ya da sahip olduklarının getirileri üzerinden vergi olarak öderler. -Karmaşıklık arttıkça maliyeti artarken getirisi azalır. -Maliyeti ödeyenler giderek huzursuzlaşır. -Bir noktadan sonra karmaşıklık arsa da getirisi artmaz ve giderek azalmaya başlar. -Sorunlar böyle doğar. Eğer doğan sorunlar makul maliyetlerle çözülebilirse,huzursuzluk kontrol altına alınır. -Sorunlar çözülemediğinde, toplumlar parçalanarak daha yüksek getirili karmaşıklık düzenleri aramaya başlarlar.

5 Aralık 2011© Copyright BNGV®, Bu toplantı için tanımlarım ve özet J.Tainter’dan bir alıntı daha! Tarihsel örneklerin gösterdiği şey, varlığını sürdürebilecek bir toplumun özelliklerinden birinin, -ya giderek artan veya kararlı getirili ya da tedariki, mâliyeti ve kalitesi güven altına alınmış bir enerji sübvansiyonu ile finanse edilebilecek azalan getirili- sürdürülebilir bir sorun çözme sistemi olduğudur. Bir diğer ifadeyle, karmaşıklığı yönetmede harcadığı kaynakların getirisi, eksi’ye düşmüş bir toplumun varlığını sürdürmesi tehlikededir These historical patterns suggest that one of the characteristics of a sustainable society will be that it has a sustainable system of problem solving-one with increasing or stable returns, or diminishing returns that can be financed with energy subsidies of assured supply, cost, and quality.

6 Aralık 2011© Copyright BNGV®, Enerjinin çeşitli halleri.. 1.Güneşin ışıması, enerjinin en kaba ve en az yoğun formudur, 2.Bu ışıma bitkilerin oluşmasına yol açar; bitkiler (sebze, meyva ağaç vs) daha yoğun enerji halleridir. 3.Hayvanlar bu ışıma sayesinde var olur ve daha da yoğun enerjidirler. 4.Bitkiler toprak altında pertrole dönüşünce daha da yoğunlaşırlar. 5.Bunlardan ilk dördünü kullanan insan daha yoğun enerjidir. 6.Eğitilip bir konuda uzmanlaşan insanlar ise daha yoğun enerjidir. 7.Bu uzmanların arasından çıkan nadir beyinler ise daha yoğundur. 8.Böylece giderek daha yoğun enerji demek olan mal ve hizmet ürünleri ortaya çıkar. Bu toplantı için tanımlarım ve özet

7 Aralık 2011© Copyright BNGV®, “No free lunch!” (bedava yemek yok!) Görüldüğü gibi, her düzeydeki refah (gecekondudan villaya, attan Mercedes’e varana kadar) çeşitli yoğunlukta enerji demektir. Ve mutlaka ödenmesi gereken birer enerji bedeli vardır. Dünyadaki bütün çatışmalar, bazı yoğunlaştırılmış enerji türlerine sahip olanlardan güzellikle, hileyle ya da zorla transfer edilip refah artışı sağlamak için meydana geliyor. Bu toplantı için tanımlarım ve özet

8 Aralık 2011© Copyright BNGV®, Güçlüğün bir diğer kaynağı: Fikir sahiplenme olgusu! Fikirler sahiplenilir, çünkü:  Çok sayıda seçenek arasında kararsızlık korkusunu yener,  Her fikir bir kimliktir ve de bedavadır,  Fikirsizlik toplumda yadırganır,  Bilgi edinme zahmetine katlanmaksızın birinin fikrine yandaş olmak kolaydır yani tembel insanlar için biçilmiş kaftandır,  Her insan, rol model olarak benimsediği kişilerin fikirlerini de benimsemek eğilimindedir,  Sahiplenen, sahiplendiği fikri destekleyecek kanıt üretmek, bulmak, görmek eğilimindedir,  Sahiplenilen fikir kısa süre içinde ona uymayanları süzüp atan bir filtreye dönüşür; o fikir kişinin paradigmasının bir parçası haline gelir,  İnsanlar, fikirsizlik durumundaki merak ve üretkenliği -çoğunlukla- deneyimlememiş olabilirler. Bu toplantı için tanımlarım ve özet

9 Refah Ξ Karmaşıklık Ξ Enerji Karmaşıklık nasıl yönetilir? Halkın bedeni / zihni çabaları ve/ya vergileriyle sağlanan ENERJİ yoluyla yönetilir.. Karmaşıklık  Enerji ihtiyacı  Karm.’ın getirisi  Karmaşıklık  Enerji ihtiyacı  Karm.’ın getirisi  Eğer Karm. Yönetme Kabiliyeti (KYK) yeterli Karm. Yönetme Kabiliyeti (KYK) yetersiz O.K. Sorunlar doğar Eğer Sorun Çözme Kabiliyeti (SÇK) yeterli Sorun Çözme Kabiliyeti (SÇK) yetersiz Refah – Karmaşıklık – Enrji – Karmaşıklığı Yönetme Kabiliyeti (KYK) ve Sorun Çözme Kabiliyeti (SÇK) arasındaki ilişkiler (Rev 0, ) Azalan fayda kanunu uyarınca her artan birim karmaşıklık, giderek daha fazla enerji gerektirir ve giderek daha az getiri sağlar Yani artan karmaşıklığın gerektireceği enerji, uygun maliyetle (yani halka yüklemeden) sağlanabiliyorsa.. Slide 8 12/15/20149© Copyright BNGV®, 2011 Özetin Özeti!

10 O.K. Sorunlar doğar Eğer Sorun Çözme Kabiliyeti (SÇK) yeterli Sorun Çözme Kabiliyeti (SÇK) yetersiz Enerji veya türevleri (değer) transfer eder Kendisinden değer transfer edilir, zayıflar Varlığını sürdüremez Slide 7 12/15/201410© Copyright BNGV®, 2011 Özetin Özeti!

11 Tüm yaşam sorun çözmedir! Karl Popper 11

12 Toplantının üç hedefi 1.SÇK’nin sadece bir etiket olmadığını, yaşamı sürdürmek için temel parametre olduğunu göstermek. 2.Zayıf sistemlerin, güçlü sistemler karşısında “değer”lerini onlara kaptırdığını göstermek. 3.Ve son olarak, adaletsiz de olsa doğanın temel kuralı olarak düşük SÇK’ne sahip sistemlerinin ayakta kalamayacağını göstermek. “Sorunların intikamı; çözemeyeni çözerler” başlıklı kitap bunları ayrıntılı işlemiştir. 12

13 13 SÇK soyut, bileşenleri ise somuttur.

14 14

15 15

16 16

17 17

18 18

19 19

20 20

21 21

22 22

23 23

24 24 Bireysel, kurumsal, toplumsal SÇK’lerinin karşılıklı ilişkileri. Bireysel bellekler Bireysel SÇK Toplumsal bellek Toplumsal SÇK Kurumsal bellekler Kurumsal SÇK Dış etkiler

25 25 SÇK’nin önemli bir özelliği! Başlangıçta SÇK’nin bağımsız rolü yoktur; sadece bir adlandırmadır. Sonraları sistem için gerçek bir girdi olarak ortaya çıkacak ve bağımsız bir şekilde hareket edecektir, SÇK kendisinin her bir bileşenin girdisi olmaya başlar, Bir çelişki gibi görünüyor: SÇK’nin bileşenleri aynı zamanda SÇK tarafından besleniyor! Bu, zayıflığın (ya da güçlülüğün) kendini beslemesi döngüsüdür, Bu aynı zamanda az gelişmiş toplumların bir trajedisidir.

26 Bitmeyen kavga: “Değer” transferi.. Bireylerin, kurumların ve toplumların ortak hedefleri varlıklarını sürdürmektir. –Bu yalnızca “değerler” yardımıyla yapılabilir, –Değer: ya somuttur (örneğin petrol, maden, toprak, iş gücü vb) ya da soyuttur (örneğin bilgi, beceri, koz vb.). Değer, birisinin maliyetini ödemeye hazır olması koşuluyla herhangi bir şey olabilir, –Değer ya üretilir ve/veya daha zayıf Sorun Çözme Kabiliyeti (SÇK) olan bir yerden transfer edilir, –Ne kadar çok araç etkin kullanılırsa (SÇK) o kadar artar ya da aksi. 26

27 Tüm “değer”ler, “enerji”nin türevleridir ya da herşey enerjidir.. Refahımızı (yani kompleksiteyi) sürdürebilmemiz, giderek daha çok bilgiye ihtiyaç gösterir. Onu sağlayabileceğimiz karmaşık ve pahalı araştırma için enerjiye ihtiyacımız vardır.” Bir kurma oyuncağın kurulabilmesi, bir konuda bir yöntem araştırılması için masa başında çalışılması ya da bir seçim konuşmasının yapılabilmesi, hepsi enerjiye (güneşin ışıması) gereksinim gösteriyor. Bunu ya kendiniz makul bir maliyetle üretip sürdürebileceksiniz ya da sahip olan birilerinden transfer edeceksiniz. Transfer edilecek olan doğrudan güneş ışıması olamayacağı için, onun dönüşüme uğramış formları transfer edilir. Yani, yiyecek, kereste, maden cevheri, petrol, insan kaynağı, bilgi gibi "değer"ler.. Bunlardan özellikle petrol herkeste bulunmadığı için uluslararası tasalluta konudur ve bunu önleyebilecek hiçbir kural mevcut değildir. Uluslararası kurallar, bu didişmeyi engellemek için değil, olur olmaz toplumların(!) kuralları değiştirmesine engel olmak için konulmuştur. 27

28 Düşük, zayıflığı için sinyaller yayar Yüksek ve Düşük SÇK sistemleri arasındaki etkileşimler Düşük performanslı sistem sömürülmeye açıktır. Yüksek performanslı sistem sömürmek için isteklidir. Yüksek, sinyalleri anlar ve sonra zayıflığı sömürür değer

29 Yüksek&Düşük SÇK Sistemleri Arasındaki Etkileşimler sis B Yetenekli mi? Sistem A Sistem B diğer bileşenlerden yardım alır mı? diğerlerinden destek alır Sis B daha güçlü olur Sis B E E H H H Sis A dan değer alır Sis B Sis B e değer aktarır Sis A daha güçlü olur Sis B Daha zayıf olur Sis A 1 1 Sis B için, bu bir zayıflık belirtisidir sis A yetenekli midir? Diğer bileşenlerden yardım alır mı? Diğerlerinden destek alır Sis A E Daha güçlü olur Sis A SON Sis B den değer elır Sis A Sis A a değer aktarır Sis B Daha güçlü olur Sis A Daha zayıf olur Sis B E Yüksek SÇK zayıflığı sömürmeye isteklidir Düşük SÇK zayıflık sinyali yayar Yüksek SÇK zayıflığı sömürmeye isteklidir Düşük SÇK zayıflık sinyali yayar 2 2

30 Her bir bileşenin başarısı, SÇK‘ni daha güçlendirir, Daha güçlü SÇK, güçlü bileşenleri yardımıyla daha zayıf bileşenlerini destekler, Böylece zayıf bileşen daha güçlü hale gelir; bu da SÇK’ni daha güçlü yapar, SÇK’nin bağımsız karakteri bu “dayanışma”dan kaynaklanır. 30 Kısırdöngünün kalbi

31 İki grup neden: Duruma özgü ve ortak. Duruma bağlı olanlar için üç örnek verilecek: Roma İmp., ABD Sağlık Sistemi ve Kürt Sorunu.. Düşük SÇK’lerini açıklamanın tek bir yolu olmadığını bunlar gösterecektir. 31 Düşük bir SÇK için nedenler..

32 32 Düşük bir SÇK için nedenler her bir olayda farklı olabilir Üç olay: 1.Roma İmparatorluğu: M.S. üçüncü yüzyılda, süregiden krizin uzaması, imparatorları, ordunun büyüklüğünü iki katına çıkarmaya, hükümetin karmaşıklığını ve büyüklüğünü arttırmaya zorlamıştı. –İmparatorluk, sermaye kaynaklarını tüketerek, verimli araziler ve köylü nüfusu ile kendini ayakta tutmuştur. –Roma İmparatorluğu, daha yüksek maliyete, azalan verime, yardımcı nüfusun yabancılaşmasına, ekonomik zayıflığa ve çöküntüye yol açarak, sorun çözmek için karmaşıklığın nasıl arttırılacağı konusunda tarihin en iyi belgelenmiş örneklerini sağlar.

33 33 Düşük bir SÇK için nedenler her bir olayda farklı olabilir Üç olay!(Devam…) 2.ABD Sağlık Hizmetleri Sistemi: –Araştırmacı teknolojinin gelinen en son seviyesinde keşfedilenlerin hepsi uygulanınca, sistemin daha pahalı seviyeye gelmesi kaçınılmazdır. –Her hastalığın giderek pahalılaşarak yenilmesi, ortalama yaşam beklentisinin artışını daha da küçültüyor, –Sistemin karmaşıklık düzeyi giderek artıyor ve finanse edilmesi giderek güçleşiyor.

34 34 Düşük bir SÇK için nedenler her bir olayda farklı olabilir Üç olay (Devam…) 3.Türkiye’de Kürt sorunu(KS): –Çok sayıda paydaş (T.C. devleti, Kuzey Irak, İran ve Suriye’deki Kürtler, çoğunluğu Türklerden oluşan 27 farklı etnik kökene sahip ve kendilerini T.C. vatandaşı olarak tanımlayan halk, PKK, Anayasa, Hükümet, bir Kürt Partisi ve içinde Kürtlerin de bulunduğu siyasi partiler), –Paydaşların her birinin kendi KS tanımları var; fakat sorunun tanımı üzerinde uzlaşı yok, –Geleneklerin üçlü kalıbı itaat-biat-sorgulanamazlık (ezber), –Son 30 yıldaki sonuçlar, 40,000 ölü ve 400milyar dolar zarara karşın tanımlanmamış sorun çözülmeye çalışılıyor, –Mücadelenin karmaşıklık düzeyi ve finansal / sosyal maliyeti giderek artıyor.

35 35 Düşük SÇK’nin başlıca ortak sebepleri 1.Düşük SÇK’nin kısırdöngüsü, 2.“Güçlü SÇK’ne karşı değer yitirme” kavramının farkında olmama, 3.SÇ açısından birilerine bağımlı olmak, birey olamamak, 4.İtaat-biat-sorgulanamazlık geleneği, 5.İK sermayesinin kritik kütlesine sahip olmama, 6.Toplumca paylaşılmış bir vizyona sahip olmama.

36 36 SÇK ve bağışıklık sistemi analojisi Yrd. Doç. Dr. Besim Özaykan Fizyoloji ABD, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi SÇK-bağışıklık sistemi benzetmesi hem sorunun anlaşılması hem de çözüm yollarının ortaya çıkarılması açısından mükemmel bir örnek olarak kabul edilebilir. Bağışıklık sisteminin etkinliğini azaltan veya ortadan kaldıran bir yığın etken, sonuçta bu sistemin normal işleyişine bağlı olan tüm diğer sistemlerin savunmasız kalmasına yol açmakta, bu ise organizmanın işlevini tümüye yitirmesi ile sonuçlanmaktadır. Bağışıklık sisteminde yardımcı T hücreleri adı verilen bir hücre grubunun tahrip olması (AIDS hastalığında olduğu gibi) tüm diğer bağışıklık sistemi hücrelerinin işlevlerininin büyük ölçüde azalmasına ve ortadan kalkmasına yol açmakta. SÇK yetmezliğinin merkezinde yer alan ezberin de (sorgulanamazlık) SÇK da benzer bir işlevsizliğe yol açtığı düşünülebilir.

37 37 Sonuçlar 1.Bireysel, kurumsal veya toplumsal ölçekte SÇK’nin başlıca bileşenlerinin yeterliklerini gözden geçiriniz; kesinlikle, düzeltilmesinin fayda sağlayacağı bazı sorunlar bulacaksınız, 2.Mesleğinizin sürdürülebilirliği, kurumunuzun veya toplumunuzun başarısı, tam anlamıyla SÇK ile alakalıdır; sürekli olarak geliştirmeye çalışınız!

38 Teşekkür ederim 38


"1 Sorun Çözme Kabiliyeti Bireysel, kurumsal ve toplumsal ölçeklerde sorun çözme kabiliyetinin sonuçları M.Tınaz Titiz 02 Ocak 2012 – Rev 11.0." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları