Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Zafer SALTAN.  Mobbing İngilizce’de psikolojik şiddet, taciz, rahatsız etme anlamlarına gelmektedir. Sözcük Latince “mobile vulgus”dan türemiştir. 

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Zafer SALTAN.  Mobbing İngilizce’de psikolojik şiddet, taciz, rahatsız etme anlamlarına gelmektedir. Sözcük Latince “mobile vulgus”dan türemiştir. "— Sunum transkripti:

1 Zafer SALTAN

2  Mobbing İngilizce’de psikolojik şiddet, taciz, rahatsız etme anlamlarına gelmektedir. Sözcük Latince “mobile vulgus”dan türemiştir.  1960’larda terim ilk olarak biyoloji uzmanı Kondrad Lorenz’in hayvanları gözlemi sonucu ortaya çıkmıştır.  İş hayatında mobbing kavramı ilk olarak 1980’lerde Heinz Leymann tarafından kullanılmış ve mobbing “bir veya birkaç kişi tarafından diğer kişilere yönelik sistematik bir biçimde düşmanca ve ahlak dışı bir iletişim yöneltilmesi olarak ortaya çıkan bir psikolojik terör olarak tanımlamıştır.

3  Mobbing, duygusal bir saldırıdır. Hedefi ise, bir iş yerindeki kişi veya kişiler üzerinde sistematik baskı yaratarak ahlâk dışı yaklaşımla iş performansını ve dayanma gücünü yok edip, işten ayrılmaya zorlamaktır.  Saldırgan, kişiye yönelik cinsiyet, yaş, din, uyruk, özürlü olmak gibi herhangi bir nedene dayalı belirli bir ayırımcılıktan çok, kişiyi iş yaşamından dışlamak amacıyla taciz, rahatsız etme ve kötü davranış yoluyla kasıtlı hareketler sergiler.

4  Yapılan araştırmalar, mobbinge maruz kalan kişilerin çalışma hayatlarında zeka, dürüstlük, yaratıcılık, başarı gibi bir çok olumlu özellik gösteren duygusal zekası yüksek kişiler olduklarını ortaya koymuştur.  Araştırmacılar, mobbing mağdurlarının bazılarının otuzlu yaşlarda, bazılarının ise lisansüstü eğitiminin olduğunu vurgulamaktadırlar.

5  Bu kişiler işini seven, yaptıkları işle bütünleşen, örgütün hedeflerine ve saygınlığına inanan çalışanlardır.  Bu tür kişiler, daha yüksek pozisyonu olan personele tehdit oluşturacağı endişesi ile hedef seçiliyor.  Ayrıca kişinin değiştiremeyeceği özellikleri vardır. Örneğin derisinin rengi, cinsiyeti, fiziksel özellikleri, aksanı, iş arkadaşlarından daha az ya da daha çok görgü ve terbiyeye sahip olması gibi.

6  -Yaptığınız iş sürekli eleştirilir,  -Üstünüz, meslektaşlarınız, birlikte çalıştığınız kişiler kendinizi gösterme olanaklarınızı kısıtlar,  -Yeterince çaba göstermemekle suçlanır,  -örgütün sunduğu imkanlardan yararlanması engellenir,  -Özel yaşantınız sürekli eleştirilir,  -Çevrenizdeki insanlar sizinle konuşmazlar ve başkalarına ulaşmanız engellenir,  -Dini ve siyasi görüşünüzle alay edilir,  -Asılsız söylentiler ve hakkınızda kötü konuşmalar yapılır,  -Sizi gülünç düşürmek için her türlü hareketleriniz taklit edilir,  -Cinsel imalarda veya doğrudan cinsel tacizde bulunulur,

7  - Size verilen işler geri alınır kendinize yeni bir iş bile yaratamazsınız,  -İşiniz sürekli değiştirilir, itibarınızı düşürecek şekilde niteliklerinizin dışındaki işler verilir,  -Fiziksel olarak ağır işler yapmaya zorlanırsınız,  -Çözümlenmemiş bir çatışma, baş eğmediğiniz bir durum varsa,  -İşyerinde aşağılanma, tehdit edilme ya da dışlanmaya maruz kalıyorsanız,  -İş performansınız hakkında haksızca yeriliyorsanız,  -Sorumluluklarınızı yerine getirmenizi engelleyen mantık dışı uygulamalar yapılıyorsa,  -İlişkileri olumlu ve çevresindekilerce sevilen,  -Zorbanın yeteneklerinden üstün özelliklere sahipseniz,

8  Bu davranışlar sürekli ve ısrarla yapılıyorsa; altı ay ya da daha uzun bir zamandır anlam veremediğiniz bu saldırılar sonucu özgüveniniz yara aldıysa, çok iyi yaptığınız bir iş konusunda kendinizi yetersiz hissetmeye başladıysanız, mobbing kurbanı olduğunuzu söyleyebiliriz.  Avrupalı uzmanlar, mobbing sendromuna yakalanan bir kişinin topluma maliyetinin yıllık gelirinden fazla olduğunu belirtiyorlar.

9  Leynmann mobbing yapanların, mobbinge başvurma nedenlerini düşmanlıktan hoşlanmak, birisini bir grup kuralını kabul etmeye zorlamak, önyargılı olmak (dinsel, ırksal vb.), can sıkıntısından kurtulmak için zevk arayışı gibi psikolojik nedenlere bağlıyor.  Ancak bazı uzmanlar mobbinge başvuru nedenleri için, kötü kişilik, ilahi hak gibi kavramlardan da bahsediyorlar.  Bunlardan kötü kişiliğe sahip bireyler kendilerini her zaman haklı gördükleri için, kendilerini suçlayan bireylere mobbing uygulamak isterler.  İlahi hak ise kıdem olarak yüksek olan insanların astlarını ezme haklarının her zaman olduğuna inanmalarını ifade ediyor.  Mobbing organizasyon yapısı ve organizasyon kültüründen dolayı da kaynaklanıyor olabilir. Bir şirketteki kötü yönetim, yoğun stres, şirketin küçülmesi, yeniden yapılanması, şirket evlilikleri ya da monotonluk insanların mobbing yapmasına neden olabilir.

10  Madurun çevresindeki kişiler (yıldırıcılar) zaman içinde kurbana karşı olumsuz bir tavır takınmaya başlarlar. Örneğin toplantılarda o yokmuş gibi davranmaya, onu dışlamaya, giderek eleştirmeye, beceriksizlikle, uyumsuzlukla suçlamaya başlarlar.  Yıldırmanın muhatabı olan kurban, olup bitenlere pek anlam veremez, ancak giderek gerilmeye, zaman zaman kırgın, kızgın davranışlar sergilemeye başlar. Kurbanın öfkeli davranışları karşısında yıldırıcılar, saflarını sıklaştırmaya, ona daha fazla yüklenmeye, onu iyice dışlamaya başlarlar.

11  Yıldırıcılar, kurbanın bir “kaçık / deli” olduğunu, işyerinde bir çıbanbaşı olduğunu düşünebilirler. Sözlü veya fiziksel saldırı düzenlenebilir, masasına, evine zarar verilebilir.  Kurban sürekli acı çekmektedir, ruhsal ve fiziksel açıdan zordadır; hipertansiyon görülebilir.  Sonuçta kurbanların bir kısmı işyerlerini değiştirir, bir kısmı erken emekli olur, bir kısmı (daha çok erkekler) kalp krizi geçirir, bir kısmı ise bir psikiyatri kliniğine yatmak zorunda kalır.

12  Konu, hiperaktif çocuklar olayına benziyor. Hiperaktif kavramının bulunmadığı dönemlerde, hiperaktif çocuklar sürekli dayak yerdi; çocukcağız da kalkıp “Yapmayın ben hiperaktifim” diyemezdi.  Yine bir zamanlar “diyabet” kavramı yoktu. Bu yüzden zayıflayan şeker hastalarına yakınları, kuvvetten düşmesinler diye zorla baklava, kaymak yedirirlerdi. Diyabet kavramı ortaya çıktığından bu yana, şeker hastalığının teşhisi ve tedavisi kolaylaşmıştır.  Benzeri durum işyeri zorbalığı için de geçerlidir. İşyeri zorbalığı kavramının telaffuz edilmesi, sorunun teşhisini ve giderilmesini kolaylaştırır.

13  İşyerinde duygusal terör uygulayan yöneticiler, baskıcı otoriter kişilik yapısına sahip insanlar ve kendi fikirlerini zorla kabul ettirmek istiyorlar.  Kesinlikle eleştiriye kapalılar.  Farklı düşünceye toleransları yok.  Mobbing’i uygulayan kişi, selamlaşmaz, konuşmaz, o kişi orada yokmuş gibi davranır.  Karşı olduğu kişinin itibarına saldırır. Alay eder, arkasından konuşur, insanı canından bezdirir, istifa ve kavgaya sürükler.  Mesleki konumuna saldırır. Özel görevler vermez. Özgüveni kaybettirmek için verdiği işi geri alır.  Psikolojik sağlığı tehdit eder. Ağır işlere yönlendirir.  Genellikle işyerinde yöneticiler çalışanlara uygular. Okulda öğrencilere, ailelerde çocuklara ve eşe uygular, bu durum kurbanı intihara kadar götürebilir.  Aşırı kontrolcü, korkak, nevrotik ve iktidar açlığı gibi niteliklerle tanımlanır.

14  Sürekli bir sinirlilik ve huzursuzluk yaşar  Yalan söylediği yada dürüst davranmadığı ortaya çıktığında masumiyet rolüne bürünür; haksız yere suçlandığını iddia eder.  Kendi yada başkasının güvenliğini umursamaz.  Empati kurmaz, sert ve kaba davranır.  Kendisine gösterilen yakınlıktan kuşku duyar.  Başkalarına zarar verir ve bu davranışlarını kendince mantıklı sebeplere dayandırır.  Ayakta kalmanın tek yolu “cesur” olmaktır. Kendisine zarar verileceğinden endişe ettiğinden yem olmamak için “güçlü” olunması gerektiğini düşünür.  Eğer fırsat verirse insanlar onu ezecek ve kendi çıkarları için kullanacak, varını yoğunu elinden alacaklardır. Öyleyse “güçlü” ve her an tetikte olmalı, sömürülmemek için sömürmeli yada zarar görmemek için zarar vermelidir.

15  Alıngandır.  Çevresinde olup biten her şeyin kendisiyle ilişik olduğuna inanır.  Aşırı kincidir.  Her zaman mantıklı, akılcı ve gerçekçi olmakla övünür.  Duygusal açıdan katı ve ciddidir.  Başkalarına anlatılacağından korktuğu için kendisi ile ilgili hiçbir şeyi paylaşmaz.  Kendisini özel yeteneklerle donatılmış çok önemli kişi gibi görür.  Kişiler arası ilişkileri yüzeysel olduğu halde herkesi kendi amaçları için kullanır, sömürmeye çalışır.  Sürekli olarak başkalarının yaşamlarını yada başarılarına imrenir veya kıskanır.

16  Bu kişiler genellikle kendi itibarlarını yükseltmek için kötü niyetli ve hileli eylemlere başvurur.  Aşırı denetleyici, korkak ve sinirli bir yapıya sahiptirler. Korku ve güvensizliklerini bir başkasına çamur atarak yenmeye çalışırlar.  Kendi hasta kişiliklerini saklamak amacıyla diğerlerinin manevi gelişimini önleyecek şekilde güç kullanma eğilimindedirler. Bu nedenle “günah keçisi” ararlar.  İşyeri sahipleri, örgüt hiyerarşisinde çalıştıkları için kendilerinin güç uygulama ayrıcalığına sahip olduğunu düşünürler.  Öte yandan narsist kişiler her zaman özel işlem görme beklentisi ile kendilerini hukuk ve ahlak ilkelerinin üzerinde görürler.  Hiyerarşik kademelerde hızla yükselmek için her yöntemi kullanabilirler. Bekledikleri hayranlığı ve taktiri kendilerine göstermeyen bireylere karşı acımasız olabilirler.

17 Bir süreç olarak mobbing beş aşamada inceleniyor. İlk safha anlaşmazlık safhasıdır. Bu safhada henüz mobbing tam olarak başlamamıştır. İkinci safha saldırgan eylemler safhasıdır. Bu safhada ise psikolojik saldırılar başlamıştır ve de bu mobbingin başladığını bir göstergesidir. Üçüncü aşamada yönetim de mobbinge katılır. Dördüncü aşamada çalışanlar akıl hastası olarak damgalanır. Bu aşamanın sonunda yani beşinci aşamada ise ya işten kovma ya da işten istifa söz konusudur.

18  Mobbing Teşkil eden Davranışların sınıflandırılması  Heinz Leymann’ın yaptığı sınıflandırmaya göre 5 kategoride sınıflandırılmıştır. 1. İletişime Yönelik Saldırılar: Mobbing uygulayıcısı (tacizci), mobbinge maruz kalanın (kurbanın) kendini ifade etme olağını sınırlar. Kurban konuşmaya başladığında devamlı sözü kesilir. Kurban azarlanır, küçümsenir, kurbanın yaptığı işler ve özel yaşantısı sürekli eleştirilir.

19  2. Sosyal İlişkilerde Saldırılar: Kurbanla konuşulmaz. Kurbana herhangi bir söz yöneltilmez. Çalışma arkadaşlarının kendisiyle konuşmaları yasaklanır. Kurbanın bulunduğu ortamlarda sanki o yokmuş gibi davranılır.  3. Sosyal İmaja Saldırılar: Kurbanın Arkasından konuşulur. Kurban hakkında çeşitli dedikodular yayılır, gülünç duruma düşürülür.  Kurbanın akıl hastası olduğuna dair kuşku yaratılır, psikiyatri doktoruna gidip muayene olması için ikna edilmeye çalışılır.  Fiziksel engelinden dolayı kendisi ile alay edilir, yürüyüş ve konuşma tarzı taklit edilir.

20  4. Mesleki ve Özel Konumun kalitesine yönelik saldırılar: Kurbana iş verilmemeye başlanır. Kurbanın işini yapamaması için her türlü çalışma faaliyeti engellenir. Kendisine anlamsız ve uzmanlık alanının çok altında veya yeteneklerinin çok üstünde görevler verilir.  5. Sağlığa Yönelik Saldırılar: Kurban sağlığına zararlı işlerde çalışmak zorunda bırakılır. Kurban fiziksel şiddetle tehdit edilir, ders vermek amacıyla ufak şiddet hareketinde bulunulur.

21  Birincisi, çalışanın iş güvenliğinin sağlanması, işverenin sorumluluğundadır.  Çalışanların iş yükü ve işin doğasından kaynaklanan stresleri zaten oldukça fazla.  Bunun üzerine, bir ya da birkaç kişinin eziyetinin eklenmesi ve “başarılı, sevilen ve işine sadık bir kişi olması yüzünden” işyerinden çıkmaya zorlanması büyük bir haksızlık ve iş etiğine aykırı bir durum.

22  İkincisi, bu eziyetin işyerine maliyeti çok büyük.  Yüksek personel devir hızı, tazminatlar, yetenekli ve değerli çalışanların kaybı, mağdur ve tanıklarda devamsızlık, genel performans düşüşü, hatalara bağlı kayıplar,  markaya ve müşteriye yansıyan itibar sorunları, olumsuz kurum iklimi ve kurumsal sadakatin yıpranmasına bağlı olan kayıplar bunlardan bazıları.

23  Bir işyerinde çalışan kişilerin sinirlendiği, kavga ettiği, tartıştığı her olayı mobbing olarak nitelendirmek mümkün değildir. Mobbingden söz edebilmek için bir anlık bir eylem ya da davranıştan ziyade sistemli bir hareket gerekmektedir.  Mobbing, kurbanın sistematik olarak psikolojik tacize uğramasıdır.

24  Araştırmalara göre mobbing uygulayan amirlere bu konuda en büyük desteği nevrotik, korkak ve iktidar hırsı olan kişilerin verdiği görülmüştür.  Mobbing sürecinin; işin akışına ya da bir davranışa ilişkin bir anlaşmazlıkla başladığı, tacizcinin ve ona destek veren iş arkadaşlarının saldırgan eylemleriyle devam ettiği,  kurbanın problemlerin kaynağı olarak nitelendirilip akıl sağlığı ve kişiliği konusunda olumsuz nitelendirmelerde bulunularak işe son verilmesi ya da kişinin kendisinin ayrılmasıyla sürecin tamamlandığı görülmüştür.

25  Ancak yapılan araştırmalarda işten ayrılmanın mobbingin negatif etkilerini bitirmediği, kurbanın kötü huylu, asi, sorunlu veya işten anlamaz olarak damgalanması nedeniyle ileriki iş görüşmeleri için referansına da zarar verdiği görülmüştür.

26  Mobbing uygulanan kişi karşı tarafı, düşünen beynini harekete geçirerek yenebilir.  Olayı anlamak, algılamak ve yorumlamak için verileri iyice analiz etmek gerekir. Yıldırma hareketi niyetlenmiş mi, niyetlenmemiş mi bunu iyi anlamak gerekir. Selam vermeme gibi niyetlenmemiş psikolojik yıldırmaları mobbing değil duygusal, ilkel tepki olarak anlamak gerekir.  Kişinin yaşadıklarını ve verileri beraber değerlendirmek gerekir.  Aslında mobbing uygulayan kişiler olgun değillerdir. Sözel ifadelerden korkarlar ve güvensizdirler.  Genellikle kötü çocukluk dönemi bu kişilerin özgeçmişinde vardır.

27  Önce kurban rolünü kabullenmemek gerekir.  Yönetimi, süreçten haberdar etmek önemlidir.  Duygularınızı ve yaşadıklarınızı içinize hapsetmemek lazım.  Önce düşünmek, veri toplamak gerekir. Olayın arka planını, bağlantılarını ve inceliklerini düşünmek gerekir.  En büyük hata, karşı tarafın savaş alanına girmektir. O kişi sizin duygusal tepki vermenizi istiyordur.  Siz düşünerek tepki verirseniz onu düşündürtmüş olursunuz. Mobbing uygulayanı düşündürtecek şeyler ve yollar bulmak en iyi çözümdür.

28  sağlam ve özgüvenli bir iletişim ile zorbaya ve çetesine “ Dur” demeyi becermeli, bunun için yeni davranışlar öğrenmeli.  Haklarına sahip çıkacağını, sınırlarını hissettirmeli.  Çatışmanın çözümlenmesi için yardım istemeli.  Kendi işini yapmalı, işi dışında verilen önceliksiz işleri yapmak zorunda bırakılırsa, bunu yazılı istemeli.  Susmamalı, içe atmamalı, onur meselesi yapmamalı, bu durumdan üstlerini ve İK birimlerini haberdar etmeli.

29  Sürecin ileri aşamalarında fark ettiyse, suçu sürekli kendisinde aramayı bırakmalı.  Daha da önemlisi mobbing yapanların tek amacının onu işinden etmek olduğunu, bunun için herşeyi yapacaklarını ve bu süreç uzadıkça kazananın onlar olacağını idrak etmeli.  Bedensel ve psikolojik yıkımın kaçınılmaz olduğunun, belki de sonunda hiç çalışamaz hale geleceğinin farkında olmalı.  Yeni bir iş bulabilmek için “akıllıca” bir çıkış planı yapmalı, yazılı kanıt ve mümkünde tanık desteği toplamalı, işten çıkarılması durumunda neler yaşayabileceği konusunda bilgilenmeli.  Yasal haklarını öğrenmeli, bu konuyu bilen bir terapistten psikolojik destek almalı.

30  Zorbaya açıkça duruma itiraz ettiğinizi söyleyin, taciz edici söz ve davranışlarını durdurmasını isteyin.  Yanınızda güvendiğiniz ve gerekirse tanıklık edebilecek bir iş arkadaşınız bulunsun.  Olayları, verilen anlamsız emirleri ve uygulamaları yazılı olarak kaydedin.  Gerekiyorsa, tıbbi ve psikolojik yardım alın, hem yardımcı olacaktır, hem de kanıt oluşturacaktır.  Şikayetiniz hakkında kuruluşunuz içinde ne yapıldığını araştırın.  İş arkadaşlarınızla durumunuzu paylaşın, onlar da aynı şekilde rahatsız olabilirler, grupça başvurmanız daha etkili olabilir.

31  uzmanlar olayların iyice anlaşılmasını ve durumu açıklamaya çalışılmasını daha sonra ise bir kaçış planı (yeni bir iş arama) yapılmasını,  yasalar buna el veriyorsa yasal işleme baş vurulmasını tavsiye ediyorlar.  Ayrıca yapılan mobbingin günü gününe not alınmasının özellikle yasal işlemler sırasında önemli olacağını söylüyorlar.  Ancak yasal işlemlere ve de uzman yardımlarına başvurulmadan önce şirketlerin kadrolu avukatlarının olduğunu ve de bir ömür boyu bu davayla ilgilenebileceklerini unutmamak gerekir.

32  Yöneticiler, kurumlarında yıldırma amaçlı tacizin asla hoş görülmeyeceğini, bu davranışların kabul edilemez olduğunu ve cezalandırılacağını örgütte yapılan çalışmalarla duyurmalı.  Mobbing olgusu ile karşılaşıldığında çalışanların ne yapmaları gerektiği konusunda net prosedürler oluşturmalı ve bunlar hakkında tüm çalışanlar bilgilendirmeli.  Yıldırma amaçlı davranışların neler olduğu konusunda farkındalık yaratmak için kurum içinde bilgi panoları, e-bültenler vb iletişim araçları kullanılmalı, bu konuda her düzeyden yöneticiler eğitim almalı ve çatışma yönetimi ve hakemlik etme konusunda bilgilenmeliler.

33  Mobbing görülen şirketlerde verimlilik düşer, sigorta ödemeleri artar, tazminat ödenmek zorunda kalınabilir, davalar için ek ücretler ödenir hatta bazı durumlarda şirketin prestijinde büyük düşüşler yaşanabilir.  Kısacası mobbing hem yapanlar, hem yapılanlar hem de gerekli önlemleri almayan şirketler için çok büyük zararlara yol açabilir.  Çeşitli departmanlarda ve kademelerde yaşanan, tüm kurumu etkileyen psikolojik tacizin gizlenmesi ya da görmezden gelinmesi, aslında göz yumulması ve desteklenmesi anlamına geliyor.

34  Çözüm tepe yöneticiler ve yönetim kurulu tarafından kurum içinde var olduğunun ve zararlı olduğunun kabul edilmesiyle başlıyor.  Olumlu ve birbirine saygılı çalışanların oluşturduğu bir kurum kültürü yaratmak ve kurum içi iletişimi şeffaflaştırmak hedefleniyor.  İnsan kaynakları bu konuya sahip çıkarak, mülakatlarda ve ödül sisteminde kurumun etik kurallarının öncelikli olduğunu ve mobbing davranışlarına izin verilmeyeceğini belirtmelidir.  Kuruma bir örgütsel psikolog atamak ya da büyük organizasyonlarda danışma ve destek hattı oluşturmak da çözümler arasında yer alıyor.

35  Avrupa Birliği’nde başta Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının 31. Maddesinde saygın çalışma koşulları, insan onurunun korunması ve herkesin güvenlik hakkına sahip olması gibi genel düzenlemelerin yanında Roma ve Amsterdam anlaşmalarında da ayrımcılığı yasaklayan genel düzenlemeler bulunmaktadır.

36  - Fransız İş Kanununda mobbing sebebiyle gerçekleştirilen istifa dahil tüm işlemler hükümsüz hale gelmekte ve tazminat hükümlerine gidilmektedir. Ceza kanununda mobbing failine 1 yıla kadar hapis ve Avro para cezası öngörülmüştür.  Almanya mobbing olgusuna karşı en ciddi yaptırımların yapıldığı ülkelerden biridir. Mobbing kurbanları erken emekliliğini isteyebilmekte, ülkede mobbing kurbanlarının yardım ve destek isteyebilecekleri merkezler bulunmaktadır.

37 - İşviçre’de mobbing işçiye iş akdini haklı nedenle feshetme hakkı vermektedir. Mobbing nedeniyle intihar oranı İsviçre’de %10 olarak belirlenmiştir. - Amerika Birleşik Devletlerinde mobbinge karşı özel olarak getirilen bir düzenleme yoktur ve mobbing hakkındaki davalarda ayrımcılık hükümleri kıyasen uygulanmaktadır. Buna rağmen her 5 Amerikalıdan birinin işyerinde mobbing kurbanı olduğu bilinmektedir.

38 İşverenin İşçiyi Gözetme Borcu: İş Kanunu madde 77 ve Borçlar Kanunu madde 332’de düzenlenmiştir. Buna göre işverenler işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak için her türlü tedbiri almakla yükümlüdürler. İşverenin veya işveren vekillerinin işçiye mobbing uygulaması veya başka bir işçinin mobbing uygulamasına göz yumması işverenin işçiyi gözetme borcuna aykırılık teşkil eder.

39 İş Görme Borcunu İfadan Kaçınma: İş Kanunu 83. Maddesine göre mobbing mağduru işçi mobbing nedeniyle sağlığını bozacak veya acil ve hayati bir tehlikeyle karşı karşıya kalırsa iş sağlığı ve güvenliği kuruluna başvurarak durumun tespitini isteme ve gerekli tedbirler alınana kadar iş görme borcunu ifadan (çalışmaktan) kaçınma hakkına sahiptir. İşçinin İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Fesih Hakkı: Mobbing konusu eylem işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler veya davranışlar şeklinde oluşmuşsa mobbinge maruz kalan işçi, İş Kanunu 24/II hükmüne göre iş sözleşmesini ihbar süresini beklemeden derhal haklı nedenle feshedebilir.

40 İş Kanunu’nun 5. Maddesi eşit davranma borcu ve buna aykırı yaptırımları düzenlemiştir. Buna göre: “İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamaz”. Bu ayırım yapıldığı takdirde “işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir.” şeklinde ayrımcılık tazminatı düzenlenmiştir. Ayrımcılık tazminatı dışında işçi koşulları oluşursa kötü niyet tazminatı hükümlerine de başvurabilir.

41 Kişilik Hakları İhlali Sebebiyle Açılabilecek Koruyucu Davalar: Türk Medeni Kanunu’na göre mobbing nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğrayan kişi; saldırının durdurulması davası, saldırı tehlikesinin önlenmesi davası, saldırının hukuka ayrılığının tespiti gibi dava yollarına başvurabilir. Kişilik Haklarının İhlal Edilmesi Sebebiyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası: Türk Medeni Kanunu’na göre mobbing nedeniyle kişilik hakları ihlal edilen kişi maddi ve manevi tazminat yollarına başvurabilir.

42 Yeni Türk Borçlar Kanunu Açısından Mobbing: 04 Şubat 2011’de kabul edilen sayılı Yeni Türk Borçlar Kanunu 6. Bölümünde Hizmet Sözleşmelerine ilişkin hükümlere yer verilmiş ve madde 417’de işçinin kişiliğinin korunması başlığı, aşağıdaki şekilde ele alınmıştır: “MADDE 417- İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

43 Mobbing’in Önlenmesi’ne Dair Başbakanlık Genelgesi: 19 Mart 2011 tarih ve sayı ile Resmi Gazete’de yayınlanan İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi’ne İlişkin Başbakanlık Genelgesi ile çalışanların psikolojik tacizden korunması amaçlanmıştır.

44  “1. İşyerinde psikolojik tacizle mücadele öncelikle işverenin sorumluluğunda olup işverenler çalışanların tacize maruz kalmamaları için gerekli bütün önlemleri alacaktır.  2. Bütün çalışanlar psikolojik taciz olarak değerlendirilebilecek her türlü eylem ve davranışlardan uzak duracaklardır.  3. Toplu iş sözleşmelerine işyerinde psikolojik taciz vakalarının yaşanmaması için önleyici nitelikte hükümler konulmasına özen gösterilecektir.  4. Psikolojik tacizle mücadeleyi güçlendirmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi, ALO 170 üzerinden psikologlar vasıtasıyla çalışanlara yardım ve destek sağlanacaktır.  5. Çalışanların uğradığı psikolojik taciz olaylarını izlemek, değerlendirmek ve önleyici politikalar üretmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde Devlet Personel Başkanlığı, sivil toplum kuruluşları ve ilgili tarafların katılımıyla "Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu" kurulacaktır.

45  6. Denetim elemanları, psikolojik taciz şikâyetlerini titizlikle inceleyip en kısa sürede sonuçlandıracaktır.  7. Psikolojik taciz iddialarıyla ilgili yürütülen iş ve işlemlerde kişilerin özel yaşamlarının korunmasına azami özen gösterilecektir.  8. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve sosyal taraflar, işyerlerinde psikolojik tacize yönelik farkındalık yaratmak amacıyla eğitim ve bilgilendirme toplantıları ile seminerler düzenleyeceklerdir.  Son dönemlerde Başbakanlık ve TBMM’ye ulaşan çalışanların mobbing şikayetleri neticesinde, mobbing Başbakanlık düzeyinde bu genelge ile düzenlenmiş, mobbingle mücadele için Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu’nun kurulacağı ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’nin mobbinge uğrayan çalışanlara psikolojik destek vereceği ve işverenlerin mobbing olaylarının önlenmesi için azami özen göstereceği düzenlenmiştir.

46  Mobbing genellikle işverenlerin, personel azaltımı yaparken, işten çıkarılmak istenen kişiden tazminat ödemeden kurtulmak için sistematik olarak uyguladığı bir davranış biçimidir.  Mobbing’e maruz kalan kişiler genellikle sadece iş yaşamında değil, özel hayatlarında da işyerinde gerçekleşen manevi baskı ortamından etkilenmekte ve psikolojik zarar görmektedirler.  Bu bakımdan mobbing herşeyden önce insan onuruna karşı yapılan ve insan haklarını hedef alan negatif davranış biçimi olarak değerlendirilmelidir.

47 Uluslararası uygulamada mobbing konusunda farklı yaklaşımlar olduğu gözükmektedir. Türk Hukukunda ise mobbing hakkında özel bir düzenleme olmayıp İş Kanunu ve diğer kanunların ilgili hükümleri yorumlanarak, mobbing davalara konu olup yargı kararlarında tanımlanmaya başlanmıştır. Son dönemde özellikle TBMM’de Kadın-Erkek Eşitliği Alt Komisyonu’nu etki çalışmaları, Yeni Türk Borçlar Kanunu, Mobbingin önlenmesine ilişkin Başbakanlık Genelgesi ile gün geçtikçe mobbing ile ilgili farkındalık gerek psikoloji, gerek hukuk, gerek insan kaynakları, gerekse medyada artarak devam etmektedir. Bu farkındalığın birçok Avrupa ülkesinde olduğu gibi en kısa zamanda daha spesifik bir yasal zemine oturtulması gerekmekte ve bu konuda devlet kurumları yanında sendikalar, sivil toplum kuruluşları, akademisyenler ve basına da önemli bir sorumluluk düşmektedir.

48  1 Dr. Vedat Laçiner, Mobbing (İşyerinde Psikolojik Taciz),  erişim tarihi  2 Ali DAĞLAR, Şark’ta ‘efendi’ olana ‘mobbing’ yok, erişim tarihi  3 erişim tarihi http://en.wikipedia.org/wiki/Mobbing erişim tarihi  4 Fatma Burcu Savaş, İş Yerinde Manevi Taciz, 1. Bası, Beta Yayınları, İstanbul, 2007, s.5  5 Prof Dr. Pınar Tınaz-Yrd. Doç. Dr. Fuat Bayram- Yrd. Doç. Dr. Hediye Ergin, Çalışma Psikolojisi ve Hukuki Boyutlarıyla İşyerinde Psikolojik Taciz (mobbing), 1. Bası, Beta Yayınları, İstanbul, 2008, s. 4  6 Tınaz, s.54  7 Tınaz, s.55  8Prof. Dr. Hancı: Mobbing Üst Yöneticilerde Bir Meslek Hastalığıdır, haberi (erişim )  9 Özge Özgür SAYAR, Mobbing - İş yerinde Duygusal Şiddet,  (erişim )  10 Av. Gülnur Erdoğan, Mobbing (İş Yerinde Psikolojik Taciz),  (erişim )  11 CHARTER OF FUNDAMENTAL RIGHTS OF THE EUROPEAN UNION (2000/C 364/01)  (erişim )  12  13 Savaş, s. 66  14 Tınaz, s.17  15 Tınaz, s.270  16 Tınaz, s.107  17 Ankara 8. İş Mahkemesi tarih 2006/19 Esas, 2006/625 Karar sayılı Kararı  18 (erişim )  19 Erdoğan, s.27  20http://www.tbmm.gov.tr/komisyon/kefe/docs/komisyon_rapor_no_6.pdf  21http://mobbingyardim.wordpress.com/  22 Çalışma yaşamında davranış.. Aşkın Keser- Gözde Yılmaz.


"Zafer SALTAN.  Mobbing İngilizce’de psikolojik şiddet, taciz, rahatsız etme anlamlarına gelmektedir. Sözcük Latince “mobile vulgus”dan türemiştir. " indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları