Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SINIRAŞAN SULARDA İŞBİRLİĞİ VE HİDROPOLİTİK SORUNLAR Özden Bilen 13 Nisan 2009 TODAİE.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SINIRAŞAN SULARDA İŞBİRLİĞİ VE HİDROPOLİTİK SORUNLAR Özden Bilen 13 Nisan 2009 TODAİE."— Sunum transkripti:

1 SINIRAŞAN SULARDA İŞBİRLİĞİ VE HİDROPOLİTİK SORUNLAR Özden Bilen 13 Nisan 2009 TODAİE

2 2 Sunum Kapsamı 1-Sınıraşan Sulara İlişkin Temel Kavramlar 2-Sınıraşan Sulara ait Bazı Uluslararası Sözleşmeler 3- Türkiye’nin Fırat-Dicle Havzası’nda İşbirliği Açılımları 4- AB Su Çerçeve Yönergesi ve Yönerge’de Sınıraşan Suların Ele Alınışı 5- Su Yönetimine İlişkin Bazı Kavramların Değerlendirilmesi Soru ve Cevaplar….

3 3 1-Sınıraşan Sulara İlişkin Temel Kavramlar Sınıraşan ve Sınır Oluşturan Sular Mutlak Egemenlik (Harmon) Doktrini Doğal Durumun Bütünlüğü Doktrini Hakça-Makul Kullanım ve Önemli Zarar Vermeme İlkesi (Equitable and Reasonable Utilization and not to cause significant harm)

4 4 Hakça ve Makul Kullanım (Equitable & Reasonable Utilization)

5 5

6 6 2-Sınıraşan Sulara ait Bazı Uluslararası Anlaşmalar  Uluslararası Su Yollarının Ulaşım Dışı Amaçlarla Kullanımına İlişkin Anlaşma  Sınıraşan Su Yolları ve Uluslar arası Göllerin Korunması ve Kullanılması (Helsinki,1992)  Sınıraşan Boyutta Çevresel Etki Değerlendirilmesi (Espoo,1997)

7 7 Sınıraşan Sular ve Uluslararası Göllerin Korunması ve Kullanılması Anlaşması (Helsinki, 1992) Sınıraşan etki tanımı: “......sınıraşan suların şartlarında, insan faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan değişiklikler nedeniyle çevrenin önemli ölçüde olumsuz etkilenmesi” bu tanım kapsamı açık değil. Kıyıdaş ülkelerin kirlilik ve kirlilik parametreleri, kirletici debi ve yoğunluğu konusunda uzlaşmaları şartını getiriyor. Endüstriyel kirliliğin önlenmesi için “en iyi mevcut teknoloji/best available technology” kriteri getiriliyor. Bunun alternatifi: “uygulanabilir en iyi teknoloji” Ulusal Programda: Anlaşmaya taraf olmanın, Türkiye’nin tam üyeliği ile birlikte değerlendirileceği belirtiliyor.

8 8 Sınıraşan Kapsamda Çevresel Etki Değerlendirmesine Ait Anlaşma (Espoo, 1991) Anlaşma ekinde 22 adet faaliyet sayılmıştır. Suyla ilgili olanlar: büyük barajlar, YAS’dan 10 milyon m3’ten fazla çekimler, havzalar arasında 100 milyon m3’ten fazla transferler ÇED değerlendirilmesine tabi tutulmuştur. (Fırat’tan Dicle’ye su transferi?) Müşterek ÇED hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir. Tarafların sürece katılımında karşılaşılacak güçlükler projelerin gerçekleştirilmesini olumsuz etkileyecektir. İhtilafların Uluslararası Adalet Divanı veya Hakeme götürülmesi istenmektedir. Ulusal Programda: Anlaşmaya taraf olmanın, Türkiye’nin tam üyeliği ile birlikte değerlendirileceği belirtiliyor.

9 9 3-Türkiye’nin Fırat-Dicle Havzasında İşbirliği Açılımları

10 10 B.Zap K.Zap Adheim Diyala Erbil Kerkük BAĞDAT Keban Karakaya ATATÜRK Birecik Karkamış Ilısu Cizre Tar-tar Kadisiye Habbaniye Teşrin Tabka 31.6 milyar m3/yıl (ortalama) ha-Fırat ha-Dicle ha-Fırat ha-Dicle ha-Fırat ha-Dicle 21.3 milyar m3/yıl (ortalama) Musul 87.7milyar m3/yıl 52.7 milyar m3/yıl 35 milyar m3/yıl Habur Basra FIRAT-DİCLE HAVZASI Abu Kamal AGİ Kaynak : Bilen, Ö., Ortadoğu Su Sorunları ve Türkiye, 2000 Karkamış AGİ Kadahiya AGİ Hit AGİ Nasıriya AGİ Kut AGİ Cizre AGİ Musul AGİ

11 11 ORTALAMA YILLIK AKIMLAR VE KIYIDAŞ ÜLKELERİN KATKILARI FIRAT %10 SURİYE %90 TÜRKİYE %0 IRAK + DİCLE %0 SURİYE %40 TÜRKİYE %60 IRAK = FIRAT +DİCLE %4%4 SURİYE %60 TÜRKİYE %36 IRAK Kıyıdaş ülkelerin su katkısı Kaynak : Bilen, Ö., Ortadoğu Su Sorunları ve Türkiye, 2000

12 12 Sulama alanlarına ilişkin çelişkili veriler Kaynak : Bilen, Ö., Ortadoğu Su Sorunları ve Türkiye, 2000

13 13 Gözlem istasyonları NEHİRTÜRKİYESURİYEIRAK FIRATBelkısköy (Karkamış) Kadahiye – Abu Kamal Husabia (Hit) - Nasiriya DİCLECizreFishkhabour (Musul) - Kut

14 14 Fırat-Dicle bağlantı kanalı FIRAT DİCLE SU NAKLİ PROJESİ 35 MİLYAR M ha (SULAMA ALANI) 52.7 MİLYAR M ha (SULAMA ALANI) Kaynak : Bilen, Ö., Ortadoğu Su Sorunları ve Türkiye, 2000

15 15 Kaynak : Bilen, Ö., Ortadoğu Su Sorunları ve Türkiye, 2000

16 16 Bazı Ülkelerde Kişi Başına Depolanan Su Hacmi Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

17 17 İspanya-Portekiz Arasındaki Sınıraşan Sular ve Türkiye ile Karşılaştırılması Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

18 18 Sınıraşan nehirlerSulama alanıBaraj sayısıDepolama hacmi (milyar m 3 ) Minho Lima (Limia)---20,17 Douro (Duero) ,0 Tajo (Tagus) ,0 Guadiana ,9 Toplam ,83 Sınıraşan Nehirler ve İspanya’daki Tesisler 1998 İşbirliği Anlaşması; Sınıraşan ortak nehir havzalarının yönetiminde işbirliğine ilişkin olarak Anlaşma’da yer alan temel kavram, karşılıklı olarak egemenlik haklarına saygı göstererek, her Devlet’in kendi sınırları içinde kalan havza topraklarında suların yönetiminde işbirliği yapılması olup, suların bölüştürülmesi veya müştereken yönetilmesi değildir. Böylece, ortak havza sularının iyi duruma getirilmesi ve korunması için her Devlet’in sınırları içinde kalan su kaynaklarının geliştirilmesi ve kullanılması bağımsız olarak yönetilecek, Anlaşma’da öngörülen mekanizmalar aracılığı ile eşgüdüm sağlanacaktır. Komşu halklar arasında iyi ilişkiler kurulması ilkesinden hareketle, [Eşgüdümün kapsamı] su yönetimi önlemlerinin etkinliğine bağlı olarak ortaya çıkabilecek sınıraşan etkilerle kısıtlanmıştır. Bu anahtar kavram, Su Çerçeve Yönetmeliği, Helsinki ve Espoo Sözleşmeleri ile tam uyumludur….[1][1] [1] Henriques; A.G. (1999):‘The Portuguese-Spanish Convention on Shared River Basins’, International Workshop on River Basin Management, October 1999 Proceedings, The Hague p.193. [1] Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

19 19 Su Yönetiminde İşbirliğini Sağlayan Bazı Unsurlar Ülkeler arasında işbirliği ve güven ortamı mevcutsa yukarı- kıyıdaş ülkedeki depolama tesisleri aşağı-kıyıdaş ülkeler için tehdit değil su arz-güvenliği sağlayan bir unsurdur. Dış müdahalelere kapalı işbirliği anlayışı başarıda büyük rol oynar. Ülkelerin sosyal ve ekonomik kalkınma düzeyi birbirine yakın ise yani simetrik bir tablo mevcutsa işbirliği artar. Su tahsisi yerine su yönetiminde işbirliği daha kolaydır. Su kalitesinin yönetiminde işbirliği, uzlaşma arayışlarının başlangıç noktası olmalıdır. Bu konuda işbirliği taraf ülkelere eşdeğer fayda sağlayabilir. Taraflar kazanır toplam pozitiftir. Demokratik rejimler arasında işbirliği daha kolaydır. Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

20 20 4-AB SU ÇERÇEVE YÖNERGESİ VE SINIRAŞAN SULAR

21 21 AB Su Çerçeve Yönergesi (SÇY) Nedir? A-Yöntem ve Amaç: 1.İnsan etkisinin en az olduğu doğal koşullardaki sular: “yüksek kaliteli/high status”, 2.Biyolojik, hidromorfolojik, kimyasal ve fiziksel niteliklerden sapmaya göre suların iyi/good, vasat/moderate, vasat altı/poor, kötü/bad olarak tasnifi, 3. Yüzeysel suların (delta ve kıyı suları dahil) “ıyi durumlarının” korunması veya “iyi duruma” getirilmesi, fiziksel yapılarla nitelikleri değişmiş sularda “mümkün olabilen iyi ekolojik durumun sağlanması”, 4. Yer altı sularında beslenme ve çekim dengesinin temini, kimyasal nitelikler yönünden suların “iyi duruma” ulaştırılması, B- Yönergeye Yapısal Uyum : Kurum ve yasa uyumu, denetleme sistemi, yerelleşme, halk katılımı, fiyat politikaları uygulanması C-Nehir Havza Yönetim Planlarının (NHYP) hazırlanması D- NHYP’nin uygulanması ve önlemler Arıtma tesisleri kurulması, tarımsal ilaç kullanımına sınırlama, alt yapı iyileştirilmesi ve diğer önlemler Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

22 22 Gelecekteki su kalitesine ait beklentiler Çevresel amaç Önlemler paketi Fark Analizi 6-yıllık dönemler NİHAİ HEDEF : 2015’ten önce su kalitesinin “iyi duruma” ulaştırılması Kavramsal Yaklaşım Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

23 23 AB Su Çerçeve Yönergesi İle Bağlantılı Yönergeler Kullanım amaçları değil suyun kendisi odak Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

24 24 SÇY ve Sınıraşan sular  Uluslararası nehir havza bölgesinin tamamının Topluluk sınırları içinde kalması hali: ortaklaşa Uluslararası Yönetim kurulması (madde 3.3)  Uluslararası nehir havza bölgesinin Topluluk sınırları dışına uzanması hali: Üye devlet üye olmayanlarla, Yönergenin amaçlarına ulaşması için, koordinasyon sağlanması ve ortak Uluslararası Yönetim kurulması için çaba harcamakla yükümlü (madde 3.4 ve 3.5)  Uluslararası nehir havza bölgesinin Topluluk sınırları dışına uzanması hali: Üye ülke bütün havzayı kapsayan tek bir Havza Yönetim Planı hazırlanması için çaba gösterecek, mümkün olmaması halinde, kendi sınırları içinde kalan kısım için Yönetim planı hazırlayacak (madde 13.2 ve 13.3)  SÇY’de kullanılan terimler Türk tezi ve Uluslararası kabul gören terimlerle uyumlu değil. “Uluslararası nehir havzası” kavramı “BM Uluslararası Su Yollarının Ulaşım Dışı amaçlarla Kullanımları Sözleşmesi (UN,1997)”, “Sınıraşan Sular ve Uluslararası Göllerin Korunması ve Kullanılması Sözleşmesi” (Helsinki, 1992) “ve ” Sınıraşan Kapsamda Çevresel Etki Değerlendirmesine Ait Sözleşme (Espoo, 1991)” de kabul görmemiştir.  SÇY’de kapsam ve yöntem karmaşası (yaklaşık 1500 sayfalık 12 adet rehber) Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

25 25 AB Komisyon Raporları’nda Sınıraşan Sular AB Komisyonu’nun 6 Ekim 2004 tarihinde yayınlanan Etki Değerlendirme Raporu’nda yer alan: “......Ortadoğu’da su önümüzdeki yıllarda giderek artan biçimde stratejik bir konu haline gelecektir. Türkiye’nin AB’ye katılımı ile beraber su kaynakları ve alt yapılarına ( Fırat ve Dicle nehir havzaları üzerindeki barajlar ve sulama sistemleri, İsrail ve ona komşu ülkeler arasında su alanında sınır ötesi işbirliği) ilişkin uluslararası yönetimin AB için önemli bir mesele haline gelmesi beklenebilir....” ifade de aşağıdaki hususlar dikkat çekmektedir:  Fırat ve Dicle’nin ayrı ayrı havzalar olarak belirtilmesi,  Uluslararası yönetim uygulamasının Türkiye’nin katılımı ile ilişkilendirilmesi, çevre ve su konusunda AB’nin taraf olduğu Uluslararası sözleşmelere uyum taahhüdünde bulunmamızın müzakerelerin başlatılması için bir performans kriteri olarak karşımıza çıkarılması ihtimalini akla getirmektedir.  Yukarıdaki ifadenin içine Suriye ve İsrail’in dahil edilmesi, Fırat ve Dicle sularının kıyıdaş ülkeler dışında bir bölgesel kaynak olarak olduğu izlenimini de verebilir. Belirtilen nokta suyun kullanımında bazı çevrelerce ileri sürülen “merkez ve çevre/core and periphery” yaklaşımının yansıması olarak da görülebilir. Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

26 26 5-Su Yönetimine İlişkin Bazı Kavramların Değerlendirilmesi

27 27 Su Kaynaklarının Geliştirilmesi ve Yönetimi NEDİR? –Su Kaynaklarının Geliştirilmesi; Fiziksel yapılar ile mühendislik ilkeleri doğrultusunda kaynakların değerlendirilmesi. –Su Kaynaklarının Yönetimi; Yasal ve kurumsal yapı içinde sosyal, çevresel ve ekonomik ihtiyaçların karşılanması için politik kararları standartları su tahsisi, su hakları ekonomik düzenlemeler gibi unsurları kapsar. –Su Yönetimi kaynak geliştirmesini de kapsayabilir! Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

28 28 Su Kaynaklarının Geliştirilmesi ve Yönetimi NASIL YAPILMALIDIR? –Yönetim Ölçeği ne olabilir? Havza mı? İdari Teşkilatlanma mı? –Havza yönetimi düşünüldüğü gibi yeni bir kavram değildir. 1950lerden beri uygulanmaktadır. –Havza yönetimine itirazlar vardır. (AB öncesi İsveç örneği) –Klasik havza yönetiminin 3 aşaması; Etüd/Araştırma – Planlama – Uygulama –Klasik havza yönetimine karşı eleştiriler; Su arzının ön plana alınması, Eko sistemlerin korunmasına yeterli önem vermemesi, Su bedelinin tüm maliyet unsurlarını içermemesi, Katılımcı olmaması, –Alternatif yaklaşım : Bütüncül Su Kaynakları Yönetimi (Integrated Water Resources Management) Bütüncül Su Kaynakları Yönetimi, Hayati önemi haiz ekosistemlerin sürdürülebilirliğinden ödün vermeden, eşitlik ilkesi esas alınarak, ekonomik ve sosyal refahın en üst düzeye çıkarılması için su, toprak ve ilgili kaynakların eşgüdüm içerisinde geliştirilmesi ve yönetiminin teşvik edilmesi dir (Küresel Su Ortaklığı, 2000) Integrated Water Resouces Management is a process which promotes the coordinated development and management of water, land and related resources, in order to maximize the resulted economic and social welfare in an equitable manner without compromising the sustainability of vital ecosystems –Alternatif yaklaşıma karşı eleştiriler; Karmaşık, soyut, hayata geçirilmesi güç, amaç mı araç mı ? –AB Su Çerçeve Yönergesi Bütüncül Su Kaynakları Yönetimini hayata geçirmek için bir metodoloji ortaya koymaktadır. Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

29 29 Klasik ve Bütüncül Su Kaynakları Yönetiminin Karşılaştırılması ÖlçütlerKlasik Su Kaynakları Yönetimi Bütüncül Su Kaynakları Yönetimi Su arz güvenliğiYüksek öncelikli ve karar vermede temel bir unsur Arz ve talep yönetimi karar vermede eşit ağırlıklı unsurlar Planlamayı yönlendiren değerlendirme yöntemi En az maliyetle arz güvenliğinin en üst düzeye çıkarılması Maliyet ve risk yönetimi ile birlikte çevre koruma Ekosistemlerin ve çevre kalitesinin korunması Havza kaynaklarının planlamasında kısıt Havza planlamasının amacı Su tarifelerinin rolüYatırım giderlerinin geri ödenmesi aracı Su tüketimini miktarsal olarak yönlendiren araç VerimlilikTesislerin işletilmesi aşamasında bir su tasarruf aracı olarak kabul edilir. Çeşitli seçenekler arasında karar verirken, artan verimlilikle sağlanan tasarruf su kaynağı olarak değerlendirilir Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

30 30 Maliyet unsurları ve yatırım verimliliği Doğrudan yatırım ve işletme giderleri ile sınırlandırılmış olup, projelerin dışsal maliyet unsurları dikkate alınmaz. Çevresel maliyetlerin içselleştirilmesi ve yatırım giderlerinin bir unsuru olarak değerlendirilir. Risk ve belirsizlik unsurlarıRisklerden kurtulmak veya risk düzeyini düşürmek amaçtır. Riskler analiz edilmeli ve yönetilmelidir Kurumsal yapılanma modeliHiyerarşik merkezi yönetimAdemi merkezi ve katılımcı yönetim Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

31 31 Su Yönetişimi Yönetişim (Governance) = Birlikte Yönetim Küresel Ölçekte Yönetişimin bazı boyutları –İklim Değişikliği Ülkeleri Birbirine bağlıyor, –Su Kirliliği Küresel Bir Olgu (deniz kirliliği), –Sanal Su Ticareti (Virtual Water Trading), –Suyun Sosyal ve Ekonomik Değeri, –Sınır Aşan Sular Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

32 32 Özel Sektör Katılım Modelleri Kamu Sektörü Kamu-Özel Sektör OrtaklığıVarlık Satışı ile Özelleştirme Hizmet Sözleşmesi Yönetim Sözleşmesi Kiralamaİmtiyaz Sözleşmesi Yap İşlet Devret (YİD) Varlık Mülkiyeti Kamu Kamu/Özel Sektör Özel Sektör Sermaye Yatırımı Kamu Özel Sektör Ticari Risk Kamu Kamu/ Özel Sektör Özel Sektör İşletme ve Bakım Kamu Kamu/Özel Sektör Özel Sektör Sözleşme Süresi Süresiz1–2 yıl3–5 yıl8–15 yıl25–30 yıl20–30 yılSüresiz Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

33 33 Su Zengini ve Fakiri Tartışması Kişi başına yıllık ortalama su miktarı ne ölçüde doğru bir yaklaşım? Çeşitli Göstergeler SınıflandırmaSu miktarı (m 3 /kişi/yıl) Su baskısı yok>1700 Su baskısının başlaması1700–1000 Yoğun su baskısı1000–500 Yoğun su sorunlarının yaşanması <500 Falkenmark Göstergesi SınıflandırmaSu miktarı (m 3 /kişi/yıl) Olağanüstü az  Çok az – Az – Vasat – Vasat üstü – Yüksek – Çok yüksek  Shiklomanov Göstergesi Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

34 34 AB Üyesi Ülkeler ile Türkiye’de Kişi Başına Yıllık Ortalama Su ( )

35 35 (DEVAM) Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

36 36 Türkiye ve AB Üyesi Ülkelerde Kişi Başına Ortalama Yıllık Su Miktarı (2005 Yılı) Kaynak : Bilen, Ö., Türkiye’nin Su Gündemi, 2008

37 37 TEŞEKKÜR EDERİM…


"SINIRAŞAN SULARDA İŞBİRLİĞİ VE HİDROPOLİTİK SORUNLAR Özden Bilen 13 Nisan 2009 TODAİE." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları