Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

AB VE TÜRKİYE’DE TARIM SEKTÖRÜNÜN İNCELENMESİ Doç.Dr. Emine Olhan Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "AB VE TÜRKİYE’DE TARIM SEKTÖRÜNÜN İNCELENMESİ Doç.Dr. Emine Olhan Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü"— Sunum transkripti:

1 AB VE TÜRKİYE’DE TARIM SEKTÖRÜNÜN İNCELENMESİ Doç.Dr. Emine Olhan Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü

2 AVRUPA BİRLİĞİNİN KURULUŞU 1 Ocak 1958 AET Kurulur (Altılılar) Almanya, Fransa,İtalya, Hollanda, Belçika,Lüksemburg 1 Ocak 1973 İlk Genişleme (Dokuzlar) İngiltere, Danimarka, İrlanda 1 Ocak 1981 İkinci Genişleme (Onlar) Yunanistan 1 Ocak 1986 Üçüncü Genişleme (Onikiler) İspanya, Portekiz 1 Ocak 1995 Dördüncü Genişleme (Onbeşler) İsveç,Finlandiya, Avusturya 1 Mayıs 2004 beşinci Genişleme (Yirmibeşler) Kıbrıs, Malta, Macaristan,Polanya, Slovakya, Letonya, Estonya,Litvanya,Slovenya, Çek Cumhuriyeti

3 ORTAK TARIM POLİTİKASININ AMAÇLARI Tarimda verimliliği yükseltmek Tarımsal nüfusu iyi bir yaşam düzeyine ulaş. Pazarları dengeye getirmek Gereksinimi karşılamak Tüketicilere malları uygun fiyatla sağlamak

4 ORTAK TARIM POLİTİKASININ İLKELERİ Tek Pazar İlkesi Topluluk Tercihi İlkesi Ortak Mali Sorumluluk İlkesi

5 TÜRKİYE VE AB'DEKİ BAZI GÖSTERGELERİN KARŞILAŞTIRILMASI (2001) G Ö STERGELERT Ü RKİYEAB TOPLAM TARIM ALANI (1000 Ha.) TOPLAM İŞLETME SAYISI (1000 Adet) ORTALAMA İŞLETME B Ü Y Ü KL Ü Ğ Ü (Ha.)5,917,4 TOPLAM N Ü FUS (Milyon)68372 TARIM N Ü FUSU (Milyon)2015,6 TARIMDA İSTİHDAM(Milyon)9,47,4 TOPLAM İSTİHDAMDA TARIMIN PAYI (%)345 GSMH TARIMIN PAYI (%)11.21,9 İHRACATTA TARIMIN PAYI (%)7,837,5 İTHALATTA TARIMIN PAYI (%)4,1810,5

6 Türkiye AB-15, AB-25 Bazı Göstergelerle Karşılaştırılması GöstergelerTürkiyeAB-15AB-25 Yüzölçümü(Milyon ha) Tarım alanı(Milyon ha) İşletme sayısı( bin adet) Ort.İşlt.Büy.(ha) Nüfus(Milyon kişi) İstihdamda tarımın payı (%) GSMH’da tarımın payı (%)

7 KULLANILAN TARIMSAL ALAN (1 000 ha) İŞLETMESAYISI (1 000 ) ORTALAMA İŞLETME BÜYÜKLÜĞÜ (ha) AB BELÇİKA ,4 ÇEKOSLOVAKYA ,9 DANİMARKA ,7 ALMANYA ,2 ESTONYA ,6 YUNANİSTAN İSPANYA FRANSA ,3 İRLANDA ,3 İTALYA KIBRIS136453,5 LETONYA ,2 LİTVANYA ,1 LÜKSEMBURG128352,3 MACARİSTAN ,6 MALTA11 1,0 HOLLANDA ,5 AVUSTURYA POLONYA ,0 PORTEKİZ SLOVENYA509776,3 SLOVAK CUM ,8 FİNLANDİYA ,9 İSVEÇ ,1 İNGİLTERE ,4

8 MİLLİ GELİRLERİN KARŞILAŞTIRILMASI (DOLAR) (2001) Ü LKELERKİŞİ BAŞINA GSMH ($) TARIM SEK. KİŞİ BAŞINA GSMH AB T Ü RKİYE KAYNAK: AB,TKB

9 Türkiye ve AB Ülkelerinde Tarımın Ülke Ekonomisindeki Yeri ÜlkelerTarımsal istihdamın toplam istihdam içindeki yeri (%) Tarımın GSMH’daki yeri (%) Tarımın ihracattaki yeri (%) Tarımın ithalattaki yeri (%) Türkiye Almanya Fransa İtalya Belçika Lüxemburg Hollanda İngiltere İrlanda Danimarka Yunanistan İspanya Portekiz

10 Türkiye ve AB Ülkelerinde Tarımın Ülke Ekonomisindeki Yeri (DEVAM) ÜlkelerTarımsal istihdamın toplam istihdam içindeki yeri (%) Tarımın GSMH’daki yeri (%) Tarımın ihracattaki yeri (%) Tarımın ithalattaki yeri (%) İsveç Avusturya Finlandiya AB Kıbrıs Malta Çek Cumh Estonya Macaristan Litvanya Letonya Polonya Slovakya Slovenya

11 TARIMSAL YAPI Üretim faktörlerinin çeşitli şekillerde bileşimi ile oluşan üretim ortamıdır. Tarımsal üretimin yapılabilmesi için gerekli bütün unsurlar tarımsal yapı içerisindedir.

12 AB’DE KURULUŞ YILLARINDA TARIMSAL YAPI BÜYÜK FARKLILIKLAR GÖSTERMEKTEYDİ. TARIMSAL YAPIDAKİ FARKLILIKLAR OTP’NI GERÇEKLEŞTİRMEYİ ZORLAMIŞTIR. TARIMSAL YAPIDA UYUM ZORUNLU OLMUŞTUR. TARIMSAL YAPI

13 TARIMSAL YAPIYA YÖNELİK POLİTİKALLAR 1960 Mansholt Planı ile Topluluk tarımında ahenk sağlamaya yönelik tedbirler alınmıştır. 72/159/EEC Sayılı Direktif ile *işletmelerin modernizasyonu *55 Yaş üzerinin emekliliği ve işgücünü gençle *Teknik ve ekonomik gelişme için sektörde çalışanların eğitimi 75/268/EEC Konsey Kararı ile tarımsal yapıya ilişkin ek tedbirler(modernizasyona yönelik araçlara takviyeler)

14 355/77 Sayılı düzenleme ile tarımsal ürünlerin işlenmesi ve pazarlamasına ilişkin yapının geliştirilmesi amaçlanmıştır li yıllarda Akdeniz Entegre Kalkınma Programı Mart 1985 Etkinlik Düzenlemesine gidilir *Vergilerin düşük tutularak tarım işletmelerinin gelirlerinin geliştirilmesi *Tarımda işgücünü korumak *Üretim fazlalığını teşvik etmeden verimliliği artırmak *Bölgesel düzeydeki gelişme çabalarını güçlendirmek amaçlanır TARIMSAL YAPIYA YÖNELİK POLİTİKALLAR

15 Türkiye ve AB Ülkelerinde Arazinin Nev’ine Göre Dağılımı (2000 Yılı) ÜlkelerTarım Arazisi (1000 ha) (1) Oran (%) (1/3) Çayır Mer’a Arazisi (1000 ha) (2) Oran (%) (2/3) Toplam Yüzölçümü (1000 ha) (3) Türkiye Almanya Fransa İtalya Belçika-Lüx Hollanda İngiltere İrlanda Danimarka Yunanistan İspanya Portekiz İsveç Avusturya Finlandiya AB

16 Türkiye ve AB Ülkelerinde Çeşitli İşletme Büyüklük Gruplarındaki Tarım İşletmeleri Sayıları ve İşlenen Alanlar Türkiye (1991)AB (1997) İşletme Büyüklü k Grupları (Ha) İşletme Sayısı (1000 adet) (%)İşlenen Alan (1000 ha) (%)İşletme Sayısı (1000 adet) (%)İşlenen Alan (1000 ha) (%) , , , , , , , , , , , , >5036, , , Toplam4.068, , ,

17 Türkiye’de Arazi Mülkiyet ve Tasarruf Şeklinin Oransal Dağılımı (%) Arazi Mülkiyet ve Tasarruf Şekli 1980 Tarım Sayımı1991 Tarım Sayımı Yalnız Kendi Arazisini İşleten İşletmeler Dışarıdan Arazi Tutup Dışarıya Arazi Vermeyen İşletmeler Dışarıdan Arazi Tutup Dışarıya Arazi Veren İşletmeler Yalnız Kiracılıkla Arazi İşleten İşletmeler Yalnız Ortakçılık İle Arazi İşleten İşletmeler Diğer Şekilde Arazi İşleten İşletmeler İki Yada Daha Fazla Tasarruf Şekli İle Arazi İşleten İşletmeler Toplam100.00

18 AB’DE İŞLETMELERİN TASARRUF ŞEKLİ Avrupa Birliği’nde kiracılık şeklindeki arazi tasarruf şekli yaygın bir işletmecilik faaliyeti olup, tarım arazilerinin %59.3 ü mülk işletmecilikle işlenmekte, %40.7 si ise kiracılık şeklinde işlenmektedir.

19 Türkiye ve AB Ülkelerinde Gübre Tüketimi, Traktör Varlığı ve Sulama Durumu ÜlkelerGübre Tüketimi (kg/ha) Traktör Varlığı (adet/100 ha) Sulanan Alan/Tarım Alanları Toplamı (%) Türkiye Almanya Fransa İtalya Belçika- Lüx Hollanda İngiltere İrlanda Danimarka Yunanistan İspanya Portekiz İsveç Avusturya Finlandiya

20 AB’NDE BAZI ÜRÜNLERDE KENDİNE YETERLİLİK(%) Ürünler 1968/ / / / /97 Hububat Buğday Şeker Taze meyve Yağ Peynir Sığır eti Koy.Keçi eti

21 AB ülkelerinde Hayvancılık İşletmeleri Sayısı ve İşletme Başına Düşen Hayvan Sayısı YıllarSığır Besisi İşletmeleri Süt Sığırcılığı İşletmeleri Domuz İşletmeleri İşletme Sayısı İşletme Başına Düşen Hayvan Sayısı İşletme Sayısı İşletme Başına Düşen Hayvan Sayısı İşletme Sayısı İşletme Başına Düşen Hayvan Sayısı

22 AB ile Türkiye tarımı arasında büyük farklılıklar var. AB ile Türkiye tarımı karşılaştırıldığında en belirgin farklılık, Türkiye'de tarım sektörünün GSYİH içindeki payının, toplam nüfus içinde tarımsal işgücü oranının ve tarımsal işletme sayısının yüksekliğidir.

23 1998 yılı verilerine göre, tarım sektöründe kişi başına GSMH; AB'de dolar, Türkiye'de ise dolardır. Ancak gerek IMF ve Dünya Bankası'nın yönlendirdiği program, gerekse bu programın yarattığı 2001 Şubat krizi diğer sektörleri olduğu gibi tarımı da derinden etkilemiş ve tarımda kişi başına GSMH doların altına (878 dolara) düşmüştür.

24 Tarımsal nüfus ve istihdam: Arada uçurum var. 15 AB ülkesinin toplam nüfusu 376 milyondur. Toplam istihdamda tarımın payı; yüzde 2.2 (İngiltere) ile yüzde 20.8 (Yunanistan) arasında değişmekte olup ortalama yüzde 5 düzeyindedir.

25 Türkiye'de ise 2001 yılı itibariyle 21.8 milyon kişi olan sivil işgücünün yüzde 35.2'si (7.7 milyon) tarım kesiminde istihdam edilmektedir. Bu durum tarımda işgücü verimliliğini ve tarımda çalışanların gelir düzeyini düşüren en önemli etkenlerden birisidir.

26 AB'de ortalama işletme büyüklüğü Türkiye'nin üç katı 15 AB ülkesinde toplam tarım alanı 135 milyon hektar, toplam 7 milyon işletme bulunuyor. İşletme sayısı 3 bin (Lüksemburg) ile 2.5 milyon (İtalya) arasında değişmekte olup, ortalama işletme büyüklüğü 174 dekardır. Türkiye'de 28 milyon hektar tarım alanı ve 4 milyon işletme bulunmaktadır. 1980'de 66 dekar olan ortalama işletme büyüklüğü 1991'de 59 dekara düşmüştür.

27 AB'ye göre "tarımsal girdi" kullanımı Türkiye'de kimyasal gübre kullanımı bitki besin maddesi olarak hektara 85 kg düşüyor, bu miktar 116 kg/ha olan dünya ortalamasının çok altındadır. Hektar başına gübre kullanımı Türkiye'ye göre AB ülkelerinden İngiltere'de 3.3 kat (283 kg), Fransa'da 2.8 kat (240 kg), İtalya'da 2.6 kat (220 kg), Almanya'da ise 2.4 kat (201 kg) daha fazladır.

28 AB'ye göre "tarımsal girdi" kullanımı Türkiye'de hektar başına tarım ilacı kullanımı gr'dir. Etken madde tüketimi ise 598 gr ile Avrupa ortalamasının onda biri düzeyindedir. Makineleşme göstergeleri açısından Türkiye'nin 1990'ların sonunda ulaştığı seviye Yunanistan, Fransa ve İtalya gibi AB ülkelerinin 1980'li yılların başında ulaştıkları seviyenin altında olduğu görülmektedir.

29 Türkiye'de buğday verimi AB'nin üçte biri Tarımsal üretim/verimlilik yönünde karşılaştırıldığında Türkiye'nin AB'nin çok gerisinde olduğu görülmektedir. Örneğin; * Buğday verimi, Türkiye'de kg/ha AB'de kg/ha, * Şeker pancarı verimi Türkiye'de kg/ha AB'de kg/ha, * Tütün verimi Türkiye'de 960 kg/ha AB'de kg/ha'dır. Yani AB'de verimlilik, şeker pancarında 1.5, tütünde 2.4, buğdayda 3 kat daha fazladır.

30 AB ineği Türkiye'den üç kat fazla süt veriyor. İşletme başına düşen hayvan sayısı Türkiye'de 3.9, AB'de 38.7'dir. Yani AB'de Türkiye'den 10 kat daha fazladır. Türkiye'de inek başına yıllık süt verimi kg, AB'de ise kg'dir. Türkiye'de ortalama karkas ağırlığı 170 kg, AB'de ise 281 kg'dir. Yani AB'de süt verimi Türkiye'ye göre 3 kat, ortalama karkas ağırlığı ise 1.7 kat daha fazladır. AB'de üretilen sütün yüzde 94'ü, Türkiye'de ise yüzde 15-20'si sanayiye teslim edilmektedir.

31 Türkiye AB'nin işlenmiş tarım ürünleri pazarı Türkiye'nin ihracatında tarımın payı yüzde 11, AB'de yüzde 7.5; Türkiye'nin ithalatında tarımın payı yüzde 5.7, AB'de yüzde 10.5'dir. Türkiye işlenmiş tarım ürünlerinde ihracatçı ülke konumunda olmasına karşın AB ile olan ticaretinde ithalatçı ülke durumundadır. Nitekim Türkiye'nin işlenmiş tarım ürünleri ithalatında Birliğin payı yüzde 90 dolayındadır.

32 AB bütçesinin yarısını tarım sektörüne aktarıyor 2001 yılı rakamları ile AB tarıma milyar dolar destek verirken, Türkiye aynı dönemde 6.3 milyar dolar destek vermiştir. AB, bütçesinin yüzde 50'sini, ekonomisinin yüzde 5'ine karşılık gelen tarım sektörüne aktarılmaktadır. Türkiye'de ise tarıma yönelen toplam desteklerin GSMH'ye oranı yüzde 4.3'tür.

33 Buna göre 2001 yılında AB'de çiftçi başına tarımsal destek dolar, Türkiye'de ise 280 dolardır. Yani AB çiftçisini Türkiye'ye oranla 20 kat daha fazla desteklemektedir.

34 2005 YILI TÜRKİYE’SİNDE TARIM ’in üzerinde köy ve köyaltı yerleşme Nüfusun % 35’i kırsal alanda yaşar, İstihdamın % 34’üne tarım kaynaklık eder, Kırsal ekonomide gerileyen konum, Ulusal gelire % 11 katkı yapar, Dışsatımda geleneksel ürünler, Girdiden çıktıya artan dışabağımlılık, Teknoloji kullanım düzeyi düşük İkili yapının varlığı

35 OTP ve TÜRK TARIM POLİTİKALARININ FARKLILIKLARI 1. AMAÇLARI FARKLI AB:Tarımda çalışan nüfusu gençleştirmek, İşletme sayılarını azaltmak ve modernleştirmek için önlemler alınmakta, tarımda çalışan nüfusun tarımda kalabilmesi için önlemler alınmakta, yardımlar yapılmakta ve işletmelerin bölünmesi önlenmektedir. Türkiye: Hedef belli değil %35 lik istihdamı yerinde tutmak amaç olamaz, tarımda çalışan nüfusun azaltılması, işletmelerin azaltılması ve modernleşme için belirlenen net bir politika bulunmamaktadır.

36 OTP ve TÜRK TARIM POLİTİKALARININ FARKLILIKLARI 2. HEDEF KİTLE FARKLI AB: Tüketiciye uygun fiyatta gıda temini amacı ile tüketici de hedef kitleymiş gibi olsa da asıl hedef kitle üreticidir. Üretici hep yüksek fiyatlarla korunmuş, 1992 den sonra fiyat desteğinden vazgeçilmiş olsa da yardım mekanizmaları ile korunmaya devam etmektedir (AB bitçesinin yaklaşık yarısı tarımı desteklemek için kullanılmaktadır).

37 OTP ve TÜRK TARIM POLİTİKALARININ FARKLILIKLARI 2. HEDEF KİTLE FARKLI Türkiye: Hedef kitle belli değildir. Yıllarca tüketiciye dünya fiyatlarının üzerinde bir fiyattan gıda sunulmuştur. Ancak bu da üreticiyi de memnun etmemiştir.Çünkü maliyetler çok yüksek, üretici de tüketici de memnun değildir. Ana kaygı gıda güvencesini sağlamaktır.

38 OTP ve TÜRK TARIM POLİTİKALARININ FARKLILIKLARI 3. ÖRGÜTLENME AB: Üreticiler üretici örgütleri ve kooperatifler içinde örgütlenmişlerdir. Fiyat veya üretici yardımlarından yararlanmak için bu örgütlere üye olma şartı vardır. Türkiye:Kooperatiflerin güçlendirilmesi için bir politika yoktur.Üretici örgütlerine ilişkin çıkartılan yasal düzenleme sonucunda bu örgütler kooperatif benzeri bir yapıya bürünmüştür.Birliğe üye olunduğunda AB’deki yardımlardan yararlanabilmek için AB’deki benzer örgütlenme yapısı oluşturulmalıdır. Uyum için belki de ilk örgütlenmeden başlanılmalı

39 OTP ve TÜRK TARIM POLİTİKALARININ FARKLILIKLARI 4. ÜRETİM POLİTİKALARI AB: Üretimi azaltma yönünde politikalar belirlenmekte Türkiye: Üretimin artırılması temel amaçtır. Tam üye olunduğu zaman bu günkü üretim miktarı üzerinden kotalar belirleneceğine göre, üretim artırılmalıdır.

40 OTP ve TÜRK TARIM POLİTİKALARININ FARKLILIKLARI 5. DESTEKLEME POLİTİKALARI AB: Yardım mekanizmaları, primler ve DGD ile desteklenmekte ve çiftçi başına 5700 $ destek verilmektedir. Türkiye: Yalnızca DGD ve bir miktarda primlerle Türk çiftçisi desteklenmekte olu çiftçi başına destek miktarı 280 $civarındadır.

41

42

43 AB DGD SİSTEMİ 1 – Verime göre farklılaşma 2 – Ürüne göre farklılaşma 3 – Bölgeye göre farklılaşma AB DGD SİSTEMİ 1 – Verime göre farklılaşma 4 ton/ha * 63 ero/ton = 252 euro/ha 7 ton/ha * 63 ero/ton = 441 euro/ha 2 – Ürüne göre farklılaşma Hububat ürünleri : euro / ton Proteinli ürünler : euro / ton (Bezelye, fasulye,bakla) Makarnalık buğday : euro /ha (geleneksel alanlarda) Makarnalık buğday : euro /ha (geleneksel alanlarda) Baklagil ürünleri : euro /ha (mercimek, nohut, fiğ) Nişastalık patates, silajlık yem bitkisi.. 3 – Bölgeye göre farklılaşma Finlandiya ve İsveç’te, 62. paralelin kuzeyinde yer alan ve zor iklim koşulları nedeniyle tarımsal uğraşlarını sürdürmekte güçlük çeken bölgelere ilave 19 euro/ton

44 ORTAK PİYASA DÜZENLERİ 1. Hububat (+) 2. Çeltik/pirinç (+) 3. Şeker (+) 4. Zeytinyağı (+) 5. Sığır eti 6. Domuz eti 7. Koyun ve keçi eti 8. Kümes hayvanları eti 9. Yumurta 10. Şarap 11. Süt ve süt ürünleri 12. Yaprak tütün (+) 13. Su ürünler 14. Taze meyve-sebze 15. İşlenmiş tahıl ürünleri ürünleri 16. İşlenmiş meyve-sebze ürünleri 17. Keten ve Kenevir 18. Şerbetçi otu 19. Kurutulmuş hayvan yemleri 20. Tohumluklar 21. Yağlı tohumlar (+) 22. İpek böceği 23. Muz


"AB VE TÜRKİYE’DE TARIM SEKTÖRÜNÜN İNCELENMESİ Doç.Dr. Emine Olhan Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları