Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Bu Dersin Konuları Veri Modelleri Veri Tabanları. Gelişim tarihçesi Veri Tabanı Modeli VTYS bileşenleri BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Bu Dersin Konuları Veri Modelleri Veri Tabanları. Gelişim tarihçesi Veri Tabanı Modeli VTYS bileşenleri BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali."— Sunum transkripti:

1 Bu Dersin Konuları Veri Modelleri Veri Tabanları. Gelişim tarihçesi Veri Tabanı Modeli VTYS bileşenleri BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

2 Veri Tabanı Yaklaşımı BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI PROGRAM 1 PROGRAM 2 Veri Tabanı VTYS Sorgu İşlemcisi İş Yöneticisi …

3 Veri Modeli Veri Modeli- verileri, veriler arasındaki ilişkileri, uygulamadaki verilere koyulan sınırlamaları gösteren soyut ifade biçimidir Veri Modeli dosya içinde bulunan ve dosyalar arasında iletilen, bağlantı oluşturan veri yapısını belirler Türleri: – Hiyerarşi, ağ – İlişkisel – Nesneye yönelik BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

4 Veri Modelleri Nesne tabanlı Varlıklar, özellikler, ilişkiler Varlık-ilişkise l kavramsal veri tabanı Semantik İşlevsel Nesneye-yönelik

5 Kayıt Tabanlı Veri Modelleri Ağ kayıtlar, kümeler, düğümler, kenarlar örnek model: IDMS/R Hiyerarşi kayıtlar, kümeler, ağaç örnek model: IMS İlişkisel

6 Ağ Veri Modeli Şeması

7 Hiyerarşi Veri Modeli Şeması

8 Fiziki Veri Modelleri Verilerin disk ortamında tutulması Bilgilerin fiziki kayıtlarla tasviri Fiziki kayıtların düzenlenmesi Disk dosyalarına erişim yöntemleri

9 İlişkisel Veri Modeline Örnek BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI CNOCADIMeslek E1J. DoeElekt.Müh. E2M. SmithSist. Anal. E3A. LeeMak. Müh. E4J. MillerProgramcı E5B. CaseySist. Anal. E6L. ChuElekt. Müh. E7R. DavisMak. Müh. E8J. JonesSist. Anal. Calisan CNO PNOGorev E1P1Yönetici12 Sure E2P1Çözümleyici24 E2P2Çözümleyici 6 E3P3Danışman10 E3P4Mühendis48 E4P2Programcı18 E5P2Yönetici24 E6P4Yönetici48 E7P3Yönetici36 E8P3Yönetici40 Calisma E7P5Yönetici23 PROJE PNOPADIBUTCE P1Robot Uygulaması P3Bilgisayarlı Tasarım P2VeriTabanı Gelişt P4Bakım/Destek P5Bilgisayarlı Tasarım500000

10 Veri Tabanlarının Kısa Tarihçesi 1960’lar: – 1960’ların evveli: Charles Bachmann Honeywell’de ilk VTYS’i (IDS -Integrated Data Store) geliştirdi Ağ modelinde veri bağlantıları grafla ifade edilirdi. – 1960’ların sonları: İlk başarılı ticari VTYS (IMS-information management system) IBM’de geliştirildi Hiyerarşi modelde veri bağlantıları ağaç biçiminde ifade edilirdi Bu gün de kullanılmaktadır (SABRE reservations; Travelocity) – 1960’ların sonları: Conference On DAta Systems Languages (CODASYL) modeli tanımlandı. Bu ağ modeli idi, fakat daha çok standartlaşmıştı BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

11 Veri Tabanlarının Kısa Tarihçesi 1970’ler: – 1970: Ted Codd IBM San Jose Laboratory (şimdi IBM Almaden) laboratuarında ilişkisel veri modelini tanımladı. – İki önemli proje başlatıldı (1970’lerin sonlarında her ikisi gerçekleşmişti) INGRES (University of California, Berkeley) System R ( IBM San Jose Laboratory) – 1976: Peter Chen Varlık İlişkisel (ER) modeli tanımladı BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

12 Veri Tabanlarının Kısa Tarihçesi 1980’ler – İlişkisel Veri tabanları teknolojisinin gelişmesi – ISO tarafından SQL’in standartlaştırılması (1980’lerin ortaları-sonu) – Yükseliş devri 1990’lar – İlişkisel teknolojinin yaygınlaşması ve başarımın yükselişi – Paylaşılan sistemlerin oluşumu – Yeni veri modelleri: nesneye yönelik, tümdengelimli (deduktive) – 1990’ların sonu: nesneye yönelik teknolojinin ilişkisel VTYS’le birleştirilmesi  Nesne-ilişkisel VTYS – Yeni uygulama alanları: Veri ambarları ve OLAP, Web Internet, çoklu ortam ve metinlerin işlenmesi BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

13 Veri Tabanı Nedir? Veri Tabanı bütünleşik, yapılandırılmış, karşılıklı ilişkili, bir uygulama amacıyla oluşturulmuş ve disk ortamında yerleşen veriler kümesidir Veri tabanı (VT), ortamı oluşturan varlıklar ve onlar arasındaki ilişkilerin veri modelidir. Veri tabanının yapısı kullanılan soyut veri modeline göre belirlenir. Veri Tabanı Yönetim Sistemi (VTYS), veri tabanına erişimi, yönetimi gerçekleştiren ve denetleyen yazılım sistemidir Üretim Üretim Verileri Üniversite Öğrenci, ders verileri Hastane Hastalık, hasta kayıt verileri Banka Müşteri Hesap Verileri Mehmet Ali SALAHLI BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri

14 Neden Veri Tabanı Teknolojisi Veriler yapısal varlık oluşturuyor  Bütünleşik denetim – Tekrarlamalarının azaltılması – Tutarsızlığın önlenmesi – Paylaşıla bilirlik – Standartlar – Daha yüksek güvenlik – Veri bütünlüğü Programcının verimliliği  Veri Bağımsızlığı BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

15 Veri Tabanı Mimarisi Veri tabanları için genel mimari ve standart kavramların oluşturulması Date Base Task Group (CODASIL tarafından oluşturuldu) – 2 seviyeli yaklaşım- sistem görünümü (şema), kullanıcı görünümleri (altşemalar) American National Standards Institute - Standards Planning and Requirements Committee – Üç seviyeli yaklaşım BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

16 ANSI-SPARC üç seviyeli mimarisi Dış seviye- veri tabanının kullanıcı tarafından görünümü. Bu seviye veri tabanının her bir kullanıcıya özgül kısmını ifade eder Kavramsal seviye- veri tabanına ortak bakış. Bu seviye, veri tabanında hangi verilerin saklandığını ve bu veriler arasındaki ilişkileri ifade eder İç seviye- veri tabanının bilgisayarda fiziki tasviri. Bu seviye veri tabanında verilerin nasıl saklandığını ifade eder BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

17 Veri Modelleri (ANSİ-SPARC mimarisine göre) Dış veri Modeli –modele her kullanıcının özgü bakışı Kavramsal Veri Modeli – VTYS’den bağımsız ortak (genel) bakış İç Veri Modeli – kavramsal şemanın VTYS tarafından anlaşılır biçimde ifadesi

18 Seviyelere örnek Dış görünüm1 Dış görünüm 2 PnoAdSoyadMaaşYaş Personel_ no SoyadŞno Mehmet Ali SALAHLI BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Personel _no AdSoyad Doğum_ Tarihi MaaşŞube_no Kavramsal Seviye İç Seviye Struct Personel { int Personel_no; int Sube_no; char Ad[15]; char Soyad [15] ; Struct date Dogum_tarihi; ; float Maash}

19 ANSI/SPARC Mimarisi BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI Dış şema Kavramsal şema İç Şema İç görünüm Kavramsal şema Dış görünüm Kullanıcılar VTYS PERS(ÇNO: metin, ÇAD: metin, UNVAN:metin) PROJ(PNO: metin, PAD: metin, BÜTÇE: tamsayı) ÇALIŞMA(ÇNO: metin, PNO: metin, GÖREV: metin, DUR: tamsayı) Tüm ilişkiler dosya olarak kaydediliyor. PERS(ÇNO), PROJ(PNO) ve ÇALIŞMA (ÇNO,PNO) üzere indeksler oluşturuluyor ATAMA (ÇNO,PNO,ÇAD,PAD)

20 Kavramsal Modelleme Kavramsal veri tabanı tasarımı kurum içinde kullanılan verilerin, çalıştırılma ayrıntılarından (VTYS, uygulama programları veya diğer fiziki koşullar) bağımsız modelinin yapılandırılması süreci Bu süreçte oluşturulan modele kavramsal veri modeli denir

21 Veri Bağımsızlığı Yukarı seviyelerdeki değişmeler aşağı seviyeleri etkilemez Kavramsal yapılanmanın, bellek yapısının ve erişim stratejisinin ayrıntılarının kullanıcılara görünmemesi (şeffaflığı). – Mantıksal kavramsal şemadaki değişmeler dış şemayı etkilemez ( mantıksal erişim stratejisinin şeffaflığı) – Fiziki İç şemadaki değişmeler kavramsal şemayı etkilemez (Fiziki erişim yollarının şeffaflığı) BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

22 Veri Tabanının İşlevselliği Bütünleşmiş şema – Kullanıcıların verileri tekbiçimli görmesi – Kullanıcılar varlıkları, yalnız ilişkisel modeldeki ilişkiler (tablolar) gibi görüyor Bildirimsel bütünlük ve tutarlılık –  maaş  – Çalışan, kendi yöneticisinden yüksek maaş alamaz. – Kullanıcı özellikleri ve sistem sınırlamaları Görünümlerin kişiselleştirilmesi – Bazı ilişkilerin sınırlandırılması – Bazı sınıf kullanıcılar için ilişkilerin yeniden yapılandırılması BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

23 Veri Tabanı İşlevselliği (devamı) Betimsel erişim – Sorgu dili - SQL Tüm elektrik mühendislerinin isimlerini bul. SELECTCADI FROMCALISAN WHEREMESLEK = “Elect. Müh.” Proje üzerinde 12 yıldan fazla çalışmış yöneticilerin adları. SELECTCAL.CADI FROMCALISAN,CALISMA WHEREGOREV = “Yonetici” ANDSURE > 12 ANDCALISAN.CNO = CALISMA.CNO Yürütmeği belirleyen bir sistem – Sorgu işlemcisi ve optimalleştirici BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

24 Veri Tabanı İşlevselliği (devamı) Hareketler (transactions) – Kullanıcı istekleri atomik (bölünmez) birim gibi yerine getirilir – hareket, bir veya birden fazla sorgu içere biliyor – Uyumluluk Uyumluluğun şeffaflığı – Pek çok kullanıcının aynı veri tabanına erişmesi mümkündür, fakat onlar veri tabanını kendi kişisel verileri gibi görüyorlar – Uyumluluğun denetimi Hataların şeffaflığı Sistemde hatalar oluştuğu halde dahi veri tabanının tutarlılığı bozulmaz – Kod hatalarının bulunması ve düzeltilmesi BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

25 Veri Tabanı İşlevselliği (devamı) Hareket (Transaction) özellikleri – Bölünmezlik (Atomicity) “Tümü veya hiç ne” özelliği – Uyumluluk (Consistency) Her iş doğrudur ve veri tabanının uyumluluğunu bozmaz – Yalıtımlık (Isolation) Aynı zamanda oluşan işler biri diğerini engellemez – Süreklilik (Durability) İş tamamlandıktan sonra, onun etkisi, sonuçlara bağlı olmadan sistemde kalacak BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

26 Veri Tabanı Yönetim Sistemi VTYS - kullanıcıya, veri tabanını tanımlamak, oluşturmak, işlemek, bakımını yapmak ve veri tabanına denetimli erişimi sağlamak imkanı veren yazılım sistemi BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

27 Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Bilgisayar Sisteminde Yeri Mehmet Ali SALAHLI BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Uygulama Programları İşletim Sistemi VTYS Uygulama geliştirme araçları Donanım

28 Uygulamalar-VTYS-Veri Tabanı BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI Veri Girişi ve Raporlar Veri Girişi ve Raporlar VTYS Veri Tabanı satış Sözleşme Satış uyg. programları Mülk, Ev sahibi, Kiracı,Sözleşme ayrıntıları+Kütük tanımları Sözleşme uyg. programları

29 VTYS işlevleri Veri saklama, edinme ve güncelleme Kullanıcı erişebilir katalogun oluşturulması İşlerin desteklenmesi Aynı zamanlı işlerin denetimi Kurtarma hizmetleri Yetkilendirme hizmetleri Veri iletişimi için destek Bütünlük hizmetleri Veri bağımsızlığı Yardımcı hizmetler BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

30 Veri Tabanı Yönetim Sisteminin Yapısı BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI Sıradan Kullanıcılar VT profesyönellleri,Uyg. programcıları Veri Tabanı Yöneticileri Formlar Uygulama arayüzleri VİD(veri işlem dili ) Arayüzu VTD ( veri tanımlama dili ) İndeksler System Katalogu Veri dosyaları VTD Derleyicisi Disk Alanı Yöneticisi Tampon Yöneticisi Dosyalara erişim yöntemleri Sorgu Değerlendirme Birimi SQL Komutları Kurtarma Yöneticisi VTYS Hareket ve Kilitlemeler Yöneticisi Veri Tabanı

31 Veri Tabanı Kullanıcıları Son Kullanıcılar – Sıradan kullanıcılar – Veri Tabanlarına formlar veya uygulama arayüzleri ile erişilir – Daha usta kullanıcılar DML kullanmakla sorgular üretiyorlar Uygulama programcısı/geliştiricisi – Veri tabanına erişe bilecek uygulamalar tasarlar ve çalıştırır (bazen son kullanıcı ile aynı) Veri Tabanı Yöneticisi (DBA) – Kavramsal şemayı tanımlar ve yönetir – Uygulama ve kullanıcı görünümlerini beliler – VTYS işlemlerini izler ve düzenler (iç şemayı tanımlar/değiştirir) – Veri Tabanını yükler ve yeniden biçimler – Güvenlik ve güvenilirlikten sorumludur BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

32 VTYS Dilleri Veri Tanımlama Dili (VTD-DDL) – Veri Tabanı Yöneticisinin ve kullanıcının, uygulama için gereken varlıkları ve farklı varlıklar arasındaki olası ilişkileri tanımlamak için tanımlayıcı dil – Kavramsal şema, dış şema ve iç şema tanımlanır ve birinden diğerine çevirme yapılır – Her bir seviyede farklı dil kullanıla bilir – Tanımlamalar ve üretilen bilgiler sistem katalogunda saklanılır Veri İşleme Dili (VİM-DML) – Veri tabanındaki veriler üzerinde temel işlemlerin yapılmasını sağlayan dil Esas dile gömülmüş sorgu dili “kendi başına” sorgu dili olabilir – Türleri Yordamsal: işlemlerin “nasıl” yapılacağı gösterilir Betimsel: ‘ne”ler üzerinde işlem yapılacağı gösterilir BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI

33 Yordamsal ve Yordamsal olmayan diller Yordamsal Veri İşlem Dili (VİD)- hangi verilere gerek duyulduğu ve bu verilerin nasıl bulunacağı gösterilmelidir Yordamsal olmayan VİD- gereken verilerin nasıl bulunacağı değil, bu verilerin kendisi ve aralarındaki bağlantılar tanımlanmalıdır BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali SALAHLI


"Bu Dersin Konuları Veri Modelleri Veri Tabanları. Gelişim tarihçesi Veri Tabanı Modeli VTYS bileşenleri BM315 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Mehmet Ali." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları