Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Glikoliz Uzm. Dr. Kadir Okhan AKIN. GLİKOLİZ Glikolitik yol, glukozun enerji (ATP ve NADH+H) ve diğer metabolik yollara ara ürün sağlamak için pirüvata.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Glikoliz Uzm. Dr. Kadir Okhan AKIN. GLİKOLİZ Glikolitik yol, glukozun enerji (ATP ve NADH+H) ve diğer metabolik yollara ara ürün sağlamak için pirüvata."— Sunum transkripti:

1 Glikoliz Uzm. Dr. Kadir Okhan AKIN

2 GLİKOLİZ Glikolitik yol, glukozun enerji (ATP ve NADH+H) ve diğer metabolik yollara ara ürün sağlamak için pirüvata kadar yıkılmasıdır. Glikoliz tüm dokularda oluşur. Glukoz karbonhidrat (kh) metabolizmasının merkezinde yer alır çünkü hemen hemen tüm şekerler glukoza dönüştürülebilir. Glukozun pirüvata kadar yıkım sürecine glikoliz adı verilir. Pirüvatın bundan sonraki kaderi ortamın oksijenizasyon derecesine, dokunun mitokondrisi olup olmaması gibi faktörlere bağlı olarak belirlenir. Glikoliz hem aerob hem de anaerob şartlarda gerçekleşen bir süreçtir. Mitokondrisi ve yeterli oksijeni olan hücrelerde glikolizin son ürünü pirüvattır (aerobik glikoliz). Glukozun laktat’a dönüşümü ise anaerobik glikolizdir.

3 1. Kolaylaştırılmış difüzyon: GLUT: glukoz transporter kullanılır. GLUT1: RBC, damar endotel hücrelerinde, beyin, böbrek, kolon ve plasentada yer alan ve bu dokularda glukoz yakalanması, bazal glukoz transportundan sorumlu olan taşıyıcıdır. GLUT2: Karaciğer, pankres, incebarsak ve böbrek proksimal tüp hücrelerinde bulunan ve bu dokularda glukozun hızlı yakalanması ve salınmasını sağlayan taşıyıcıdır.

4 GLUT3: Glukoza affinitesi en yüksek olan, temel olarak beyin nöronlarında ve böbrek ve plasentada bulunan ve glukozun nöronlarda yakalanması ve transportunu gerçekleştiren taşıyıcıdır. GLUT4: Yağ, kas hücrelerinde bulunan glukozun insülinle uyarılan yakalanmasını gerçekleştiren taşıyıcıdır. İnsülinle uyarılabilen tek GLUT budur. GLUT5: İnce barsakta ve böbrekte yer alır. Aynı zamanda fruktozunda taşınımını gerçekleştirir. GLUT6: Nonfonksiyonel GLUT7: Karaciğerde mikrozomal fraksiyonda yer alır. Endoplazmik retikulumdan glukozun salınımını gerçekleştirir.

5 2. Kotransport: Konsantrasyon farkına karşı taşıma söz konusudur. Glukoz Na ile beraber taşınır. Bu tip taşıma işlemi barsak epitel hücreleri, böbrek tübülüslerinde ve coroid pleksusda oluşur. SGLT1: İnce barsaklarda ve böbrekte yer alır. Glukozun ince barsakta Na’a bağlı kotransport sistemi ile hücreye alınmasını ve böbrek proksimal tübülünde konsantrasyon gradiyentine karşı emilimini sağlar.

6

7

8

9 Karaciğer, Beyin ve eritrositlerde Glukoz Transportu İnsülinden Bağımsızdır. Glikoliz: C 6 H 12 O 6 + 6H 2 O  6CO 2 + 6H 2 O + enerji (ısı-ATP- NADH) şeklinde reaksiyon özetlenebilir. Sitoplazmada sitoplazmik enzimlerle gerçekleşir Temel amaç enerji elde etmektir. Aerobik ve anaerobik olarak ikiye ayrılır. Aerobikde pirüvat TCA siklusuna girer CO2 ve H2O’ya kadar yıkılır. Bu işlemde NAD ve FAD hidrojenle birleştirilir ve indirgenmiş NADH+H ve FADH2 elde edilir. Bu moleküller solunum zincirine H taşırlar. Anaerobik glikolizde ise pirüvat laktata çevrilir ve son ürün laktattır. Mitokondrisi olmayan hücrelerde anaerobik glikoliz görülür çünkü aerobik glikoliz için gereken enzim sistemleri mitokondride yerleşmiştir.

10

11 ATP ADP GLUKOZ Glukoz-6-fosfat Glukokinaz Heksokinaz

12 Glukoz-6-fosfat Fruktoz-6-fosfat FOSFOGLİKOİZOMERAZ

13 Fruktoz-6-fosfat Fruktoz-1,6-bifosfat Fosfofruktokinaz-1 PFK-1 Fruktoz 2,6 bifosfat PFK-2 + PFK-1’in en güçlü aktivatörü Fruktoz 2,6-bifosfataz ATP Sitrat + AMP

14 Fruktoz-6-fosfat Fruktoz 1,6- bifosfat PFK-1 Fruktoz 2,6 bifosfat PFK-2 PFK-1’in en güçlü aktivatörü Fruktoz 1,6- bifosfataz PFK-1 Fruktoz 1,6- bifosfataz PPPP PPPPPPPPPPPP glukoz-6-fosfat

15 Fruktoz-6-fosfat Fruktoz 1,6- bifosfat PFK-1 Fruktoz 2,6 bifosfat PFK-2 Fruktoz 1,6- bifosfataz PFK-1 Fruktoz 1,6- bifosfataz PPPP PPPPPPPPPPPP İnsülinTirozin spesifik protein kinaz Protein fosfataz Fruktoz 2,6- bifosfataz

16 F-2,6BP Fruktoz 6- fosfat Fruktoz 1,6- bifosfat Fosfofruktokinaz-2 Fruktoz bifosfataz-2 Fosfofruktokinaz-1 Fruktoz 1,6- bifosfataz İNSÜLİN GLUKAGON Protein fosfataz P PP P GLİKOLİZ HIZLI OLARAK ÇALIŞIR GLUKONEOGENEZ İNHİBE OLUR

17 F-2,6BP Fruktoz 6-fosfat Fruktoz 1,6- bifosfat Fosfofruktokinaz-2 Fruktoz bifosfataz-2 Fosfofruktokinaz-1 Fruktoz 1,6- bifosfataz İNSÜLİN GLUKAGON P PP P GLİKOLİZ İNHİBE OLUR GLUKONEOGENEZ HIZLI OLARAK ÇALIŞIR Protein kinaz A

18 Fruktoz-6-fosfat Fruktoz-1,6-bifosfat Fosfofruktokinaz-1 PFK-1 Fruktoz 2,6 bifosfat PFK-2 + PFK-1’in en güçlü aktivatörü Fruktoz 2,6-bifosfataz ATP Sitrat + AMP

19 İNSÜLİN HAKİMİYETİNDE ÇALIŞAN METABOLİK YOLLARDAKİ TÜM HIZKISITLAYICI ENZİMLER DEFOSFORİLE AKTİFTİR: İstisnası: 1.SİTRAT LİYAZ 2.FOSFODİESTERAZ 3.PROTEİN FOSFATAZ Bu üç enzim insülin hakimiyetinde çalışır fakat fosforile halleri aktiftir

20 GLUKAGON HAKİMİYETİNDE ÇALIŞAN METABOLİK YOLLARDAKİ TÜM HIZ KISITLAYICI ENZİMLER FOSFORİLE FORMDA AKTİFTİR

21 +H 3 N Kinaz domainFosfataz domain COO - Regülatuar ünite PFK-2 ve Fruktoz bifosfataz-2 P

22

23 Eritrositlerde, aşağıdakilerden hangisi glikolizin yan ürünü olarak oluşur? a.Gliseraldehit-3-fosfat b.2-fosfogliserat c.3-fosfogliserat d.1,3-difosfogliserat e.2,3-bifosfogliserat

24 Fruktoz-1,6-bifosfat Dihidroksiaseton fosfat Gliseraldehit 3 fosfat ALDOLAZ A Trioz fosfat izomeraz %100 VERİM ARTIŞI Aldolaz B ise fruktoz metabolizmasında yer alır ve fruktoz-1-fosfatı DHAP ve gliserol olmak üzere iki 3 karbonlu metabolite çevirir.

25 2 x Gliseraldehit 3 fosfat 2 x 1,3 bifosfogliserat Gliseraldehit 3 fosfat dehidrogenaz 2 x NAD + 2 x NADH+H + İODOASETAT Glikolizin ilk üretim basamağı

26 1,3 bifosfogliserat 3 fosfogliserat Fosfogliserat kinaz 2 x ADP 2 x ATP Glikolizin ilk substrat düzeyinde fosforilasyon basamağı

27 3 fosfogliserat 2 fosfogliserat Fosfogliserat mutaz Fosfoenol pirüvat ENOLAZFlorür

28 Akut myeloblastik lösemisi olan bir hastada glukoz yükleme testi yapılmak istenmektedir. Bu hastada ölçülecek kan glukoz düzeylerinin doğru olarak ölçülebilmesi için kan alınacak tüplere aşağıdaki maddelerden hangisi konmalıdır? a.Fosfoglikolik asit b.Sitrat c.EDTA d.Florür e.Klorid

29 Fosfoenol pirüvat Pirüvat Pirüvat kinaz 2 x ADP 2 x ATP Glikolizin 2. substrat düzeyinde fosforilasyon basamağı ATP Fruktoz 1,6-bifosfat + AMP/ADP Uzun zincirli yağ asitleri Asetil KoA Alanin +

30 Glikolizde hangisinin işlevi yoktur? Nisan 2002 a.Ribuloz-1,5-difosfat b.Glukoz-6-fosfat c.Fruktoz-1,6 bifosfat d.3-fosfogliserat e.1,3-bifosfogliserat

31 Pirüvat Laktat NAD NADH+H Laktat dehidrogenaz Sitozolde gerçekleşir Reversible reaksiyondur. RBC ve WBC benzeri hiç mitokondrisi olmayan veya az olan ve yoğun egzersizdeki iskelet kasında önemlidir. KC ve kalp kası gibi düşük NADH/NAD olan dokularda fizyolojik olarak reversibledır.

32

33 Asetil KoA CO 2 NAD NADH+H Pirüvat dehidrogenaz kompleksi İrreversible reaksiyondur Mitokondride yer alır TCA ve yağ asidi sentezi için AKoA kaynağıdır. Aktivite için TPP, lipoik asit, FAD, NAD ve CoA gereklidir Pirüvat

34 ADP ATP CO 2 Oksaloasetat Pirüvat karboksilaz İrreversible reaksiyondur Mitokondride yer alır. AKoA tarafından uyarılır TCA ara ürünlerini yeniler Glukoneogenez için substrat sağlar Prostetik grup olarak biotin gereklidir. Pirüvat

35 Tiamin + PP CO 2 Asetaldehit Etanol NAD NADH+H Etanol sentezi Maya mantarı ve barsak florası bakterileri gibi bazı bakterilerde gerçekleşir. TPP gereklidir Sitozolde gerçekleşir Pirüvat

36 Glukoz NAD NADH+H PirüvatLaktat Sistemik dolaşım Karaciğer ve kalp NAD NADH+H Pirüvat Laktat Kas Glukoz NADH+H/NAD oranı yüksek doku NADH+H/NAD oranı düşük doku

37

38

39 Egzersiz yapan iskelet kasında NADH’ın NAD’ye dönüşümü hangi reaksiyonda gerçekleşir? a.Malat  Oksaloasetat b.Pirüvat  Laktat c.Glukoz-6 fosfat  Fruktoz-6 fosfat d.İzositrat  Alfa-ketoglutarat e.Dihidroksiaseton  Gliserol-3 fosfat

40 - 2 mol ATP  Aktivasyon basamakları + 2 mol ATP  Fosfogliserat kinaz + 2 mol ATP  Pirüvat kinaz + 2 mol NADH  Gliseraldehit 3-fosfat dehidrogenaz - 2 mol NADH  Laktat dehidrogenaz (Pirüvat  laktat) ANAEROBİK GLİKOLİZ - 2 mol ATP  Aktivasyon basamakları + 2 mol ATP  Fosfogliserat kinaz + 2 mol ATP  Pirüvat kinaz + 2 mol NADH  Gliseraldehit 3-fosfat dehidrogenaz. AEROBİK GLİKOLİZ

41 PEP PK PFK-1 Glikoz Glikoz 6-fosfat Glukokinaz Fruktoz 6-fosfat Fruktoz 1,6-bifosfat Pirüvat Glukagon İnsülin Glukagon İnsülin Glukagon İnsülin

42 Glikolizin doğumsal enzim eksiklikleri: PK eksikliği: Normalde RBC’de mitokondri yoktur ve enerji tamamen glikolize bağlıdır. Hastaların RBC’leri PK aktivitesinin %5-25’ini taşırlar ve glikoliz hızı oldukça düşmüştür. Genç eritrositlerde PK düzeyi yüksektir. RBC’nin yaşı arttıkça düzeyleri azalır. ATP hücre gereksinimini sağlayamayınca hücreler zar bütünlüğünü sağlayamaz ve konjenital nonsferositik hemolitik anemi oluşur. PK ve G6PD eksikliği konjenital nonsferositik konjenital anemilerin en sık rastlanan formlarıdır. PK eksikliği OR olarak kalıtılır İntravasküler hemoliz enfeksiyon, gebelik veya oral kontraseptif kullanımı ile ortaya çıkar Kazanılmış PK eksikliği, Akut lösemi, anemiler, aplazide ortaya çıkar ve hastalığın tedavisi ile geri döner.

43 PK eksikliğinde: RBC 2,3 BPG düzeyleri artmıştır. Osmotik frajilite testi: osmotik frajilite artmış olarak izlenir. Osmotik frajilite testinde sferositler artmış osmotik frajilite gösterirken, hipokromik eritrositler ve target hücreleri azalmış osmotik frajilite göstermektedir. Artmış osmotik frajilite: Herediter sfreositoz Kazanılmış immün hemolitik anemilerle ilgili sferositoz Herediter stomatositoz’da izlenir. Herediter aliptositoz ve PK eksikliğinde artmış olabilir. Azalmış osmotik frajilite: Hipokrom mikrositer anemiler (Demir eksikliği ve talasemi) Aspleni veya KC hastalığına bağlı leptositoz Osmotik frajilite PNH, G6PD eksikliğinde normal olarak izlenir.

44 Acil ATP kaynağı: Anaerobik glikoliz: Plazma  laktik asit Laktik asidoz (MI, pulmoner emboli, kanama) dolaşım kollapsı Dokulara yetersiz oksijen Oksidatif fosforilasyon bozulur ATP üretimi azalır Hücreler ATP üretmek amacı ile anaerobik glikolizi kullanır

45 Laktat ve pirüvat Laktik asit iskelet kası, beyin, RBC, renal medulla ve deri gibi dokularda karbonhidrat metabolizması onucu oluşur. Kan laktat düzeyi bu dokularda oluşum ve KC ile böbrekteki metabolizma oranlarına bağlıdır. Yaklaşık olarak oluşan laktatın %65’I (75 gr) KC’de özellikle glukoneogenezde kullanılır. Kori siklusu periferde glukozu laktata, KC’de laktatı glukoza çevirmektedir. Laktatın ekstrahepatik uzaklaştırılması iskelet kası ve renal korteksde olmaktadır. Orta derecede laktat artışı KC’de ki laktat klirensini artırır. KC’in laktat alma kapasitesi laktat konsantrasyonu 2 mmol/L’yi geçince doyurulmaktadır. Kan laktat düzeyi 5 mmol/L’nin üzerinde ve pH<7.25 ise HCO3- tamponsisteminin etkisi aşılmıştır ve laktik asidoz ortaya çıkar.

46 Laktik asidoz iki klinik durumda ortaya çıkar: Tip A (hipoksik): Şok, sol kalp yetmezliği, hipovolemi gibi azalmış doku oksijenizasyonunda görülür. Daha sık olarak izlenen tipdir. Tip B (metabolik): Hastalık: Dibetes Mellitus, neoplaziler ve karaciğer hastalıklarında ortaya çıkar İlaç/toksin: Etanol, metanol, salisilatlarla oluşabilir. Yenidoğan defektleri: Metil malonik asidemi, propiyonik asidemi ve yağ asit oksidasyon defekti Orta derecede hiperlaktatemi tiamin eksikliğinde de olabilir. Çünkü pirüvat dehidrogenaz enzim aktivitesi için tiamin gereklidir. Tiamin eksikliğinde pirüvat dehidrogenaz aktivitesi azalır ve pirüvatlar laktat dehidrogenazla laktata çevrilir.

47


"Glikoliz Uzm. Dr. Kadir Okhan AKIN. GLİKOLİZ Glikolitik yol, glukozun enerji (ATP ve NADH+H) ve diğer metabolik yollara ara ürün sağlamak için pirüvata." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları