Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Prof Dr Süheyla ÜNAL. Duygu Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik uyarılmanın öznel farkındalığı Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Prof Dr Süheyla ÜNAL. Duygu Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik uyarılmanın öznel farkındalığı Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik."— Sunum transkripti:

1 Prof Dr Süheyla ÜNAL

2 Duygu Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik uyarılmanın öznel farkındalığı Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik uyarılmanın öznel farkındalığı Bedensel gösterime sahip Bedensel gösterime sahip Yoğunluk, tip, kaynak, uyarılma, değer, self- regülasyon gibi birçok boyuta sahip Yoğunluk, tip, kaynak, uyarılma, değer, self- regülasyon gibi birçok boyuta sahip Ahlağın kaynağı Ahlağın kaynağı See de Sousa, R. (2003). Emotion. The Stanford Encyclopedia of Philosophy at

3 Duygunun işlevleri Düşünce yavaş işleyen ancak oldukça ayrışmış tepkilere götüren bir süreçtir ve yaşamın sürdürülmesinde her zaman uygun çözümü getirmez Düşünce yavaş işleyen ancak oldukça ayrışmış tepkilere götüren bir süreçtir ve yaşamın sürdürülmesinde her zaman uygun çözümü getirmez Duygu hızlı ve ayrışmamış tepkiye yol açar Duygu hızlı ve ayrışmamış tepkiye yol açar Karar verme süreçleri için her ikisi de gereklidir ve birlikte işlev görürler Karar verme süreçleri için her ikisi de gereklidir ve birlikte işlev görürler Duygusal süreçlerin kesintiye uğraması yüksek düzey bilişsel işlevleri bozar Duygusal süreçlerin kesintiye uğraması yüksek düzey bilişsel işlevleri bozar

4 Duygunun işlevleri Olayların önemini değerlendirme Olayların önemini değerlendirme Değer atfetme, öncelikleri belirleme Değer atfetme, öncelikleri belirleme Hayatı yaşamaya değer kılma Hayatı yaşamaya değer kılma Tehlike sinyali oluşturarak yaşamı koruma Tehlike sinyali oluşturarak yaşamı koruma Eyleme yöneltme Eyleme yöneltme Sosyal etkileşimi düzenleme Sosyal etkileşimi düzenleme Sözel olmayan iletişimi kolaylaştırma Sözel olmayan iletişimi kolaylaştırma Kendilik gelişimini sağlama Kendilik gelişimini sağlama

5 Duyguların bileşenleri Emosyon Hisler Bedensel uyarım Amacın duygusu Sosyal- Dışavurum Yaşam olayının önemi

6 Duygu terimleri Duygu (Emotion) Duygu (Emotion) kısa(sn, dak), indüklenen alanın aktivasyonu ile vücutta oluşan değişiklikler kısa(sn, dak), indüklenen alanın aktivasyonu ile vücutta oluşan değişiklikler Çarpıntı, terleme Çarpıntı, terleme His (Feelings) His (Feelings) Aktivasyonun sonuçlarını psikofizyolojik olarak hissetme, bilinçli olarak adlandırma Aktivasyonun sonuçlarını psikofizyolojik olarak hissetme, bilinçli olarak adlandırma Öfke, kızgınlık Öfke, kızgınlık Duygudurum (Mood) Duygudurum (Mood) uzun (saatler, günler, aylar) uzun (saatler, günler, aylar) Neşeli, depresif… Neşeli, depresif… Huy (Traits) – yaşam boyu süren duygusal özellikler Huy (Traits) – yaşam boyu süren duygusal özellikler Dışadönük, içedönük, çekingen Dışadönük, içedönük, çekingen

7 Duygu oluşum süreci Uyaranları algılama Uyaranları algılama Algılara fizyolojik tepki verme Algılara fizyolojik tepki verme Ortaya çıkan duruma bilişsel süreçlerle anlam yükleme Ortaya çıkan duruma bilişsel süreçlerle anlam yükleme Yaşanılan durumu kültürel normlar üzerinden ifade etme Yaşanılan durumu kültürel normlar üzerinden ifade etme

8 Duygu oluşum süreci

9 Duygunun biyolojik bileşenleri Davranışsal: Durumla bağlantılı kas etkinliği Davranışsal: Durumla bağlantılı kas etkinliği Otonomik: Enerjiyi harekete geçirerek, eylemi kolaylaştırır Otonomik: Enerjiyi harekete geçirerek, eylemi kolaylaştırır Hormonal: Otonomik tepkiyi güçlendirir Hormonal: Otonomik tepkiyi güçlendirir

10 Duygunun biyolojik bileşenleri

11 Duygunun 2 boyutu Değer Değer Uyarılma Uyarılma Positive valence Negative valence High arousal Low arousal pleasant relaxation joy sadness fear anger Panksepp 1998

12 İlkel temel değerler E1: The SEEKING system: general motivation, seeking, expectancy E1: The SEEKING system: general motivation, seeking, expectancy E2: The RAGE system: rage/anger E2: The RAGE system: rage/anger E3: The FEAR system: fear/anxiety E3: The FEAR system: fear/anxiety E4: The LUST system: lust/sexuality E4: The LUST system: lust/sexuality E5: The CARE system: providing maternal care/nurturance E5: The CARE system: providing maternal care/nurturance E6: The PANIC system: panic/separation, need of care E6: The PANIC system: panic/separation, need of care E7: The PLAY system: roughousing play/joy E7: The PLAY system: roughousing play/joy

13 Damasio’ya göre duygu oluşumu Organizma bir uyaranla karşılaştığında beynin somatosensoriyel haritalarındaki temsilcileri aktive olur (aynalama) ve bedendeki geribildirimle “his öncesi” duygular ortaya çıkar Organizma bir uyaranla karşılaştığında beynin somatosensoriyel haritalarındaki temsilcileri aktive olur (aynalama) ve bedendeki geribildirimle “his öncesi” duygular ortaya çıkar Aktive olan temsilciler bir gelecek senaryosu oluşturarak, duyumun iyi ya da kötü olarak değerlendirilmesine neden olur Aktive olan temsilciler bir gelecek senaryosu oluşturarak, duyumun iyi ya da kötü olarak değerlendirilmesine neden olur

14 Damasio’ya göre duygu oluşumu Bedenin durumu alarma geçirici ya da bir aktiviteye yönlendirici tarzda olabilir Bedenin durumu alarma geçirici ya da bir aktiviteye yönlendirici tarzda olabilir Bu aktivasyon karar verme süreçlerinde bilinçdışı düzeyde etkili olan “gut hislerinin” temelini oluşturur ve diğer nöral alanları tepkiye hazır hale getirir Bu aktivasyon karar verme süreçlerinde bilinçdışı düzeyde etkili olan “gut hislerinin” temelini oluşturur ve diğer nöral alanları tepkiye hazır hale getirir Davranışsal tepki ile durum değişir, duygular oluşur Davranışsal tepki ile durum değişir, duygular oluşur

15 Damasio’ya göre duygu oluşumu İlk sıra nöral haritalar bedenin durumundaki değişikliği “beden döngüsü” ya da “eğer öyleyse beden döngüsü” aracılığı temsil edilirler İlk sıra nöral haritalar bedenin durumundaki değişikliği “beden döngüsü” ya da “eğer öyleyse beden döngüsü” aracılığı temsil edilirler 1. Yol “beden döngüsü” aracılığı ile prefrontal kortekste aktivasyon oluşturur. Buradaki aktivasyon somatosensoriyel kortekse iletilir. 1. Yol “beden döngüsü” aracılığı ile prefrontal kortekste aktivasyon oluşturur. Buradaki aktivasyon somatosensoriyel kortekse iletilir. 2. Yol “as if” yolu aracılığı ile doğrudan somatosensoriyel kortekse iletilir 2. Yol “as if” yolu aracılığı ile doğrudan somatosensoriyel kortekse iletilir Kortekste verilen anlamla hisler oluşur Kortekste verilen anlamla hisler oluşur

16 Effector structures in brainstem (Hypothalamus, autonomic centers, & PAG) “Body Loop” Somatic state Sensory nuclei and neurotransmitter cell bodies in brainstem VM Insula/SII, SI Amygdala VM Insula/SII, SI Amygdala “As If Body Loop” Once somatic states from primary inducers are induced, signals from these somatic states are relayed to the brain. Representations of these signals can remain covert at the level of the brainstem, or can reach the insular/ SII, SI cortices and posterior cingulate cortices and be perceived as a feeling.  "as if" loop in which reactivation signals are transmitted directly to the somatosensory cortex (i.e. bypass the body)

17 Damasio’ya göre duygu oluşumu Bu bedensel temsilciler bir koordinasyon ve bütünlük içinde gelişim göstererek proto-selfi oluştururlar Bu bedensel temsilciler bir koordinasyon ve bütünlük içinde gelişim göstererek proto-selfi oluştururlar Her duygusal yaşantı proto-selfi etkiler ve değiştirir Her duygusal yaşantı proto-selfi etkiler ve değiştirir Proto-selfteki değişiklikler ikinci sıra nöral yapılarda haritalanır Proto-selfteki değişiklikler ikinci sıra nöral yapılarda haritalanır Olaylar yaşandıkça duyguların indüklediği alanlardaki aktivite ve proto-self ikinci sıra yapılar olarak organize edilir, yapısal özelliklere dönüşür Olaylar yaşandıkça duyguların indüklediği alanlardaki aktivite ve proto-self ikinci sıra yapılar olarak organize edilir, yapısal özelliklere dönüşür

18 Damasio’nun şeması time time map of objectX proto-self at inaugural instant map of proto-self modified assembly of second-order map 1 23

19 Duygular Birincil-Temel Birincil-Temel Uyumsal Uyumsal Doğuştan Doğuştan Evrensel Evrensel Biyolojik, fiziksel durumlarla bağlantılı Biyolojik, fiziksel durumlarla bağlantılı İkincil İkincil Birincil duyguların karışımı Birincil duyguların karışımı Daha komplike Daha komplike Edinilir ya da öğrenilir Edinilir ya da öğrenilir

20 Motivasyonel Bilinçli/Sosyal Açlık Susuzluk Ağrı Duygudurum Yaşamı devam ettirici Hipotalamus, Beyin sapı Utanç Endişe Gurur Suçluluk Sosyal davranışı düzenler Kortikal yapılar Temel Öfke Mutluluk Tiksinti Sürpriz Üzüntü Korku Sosyal ilişkileri belirler Subkortikal yapılar

21 Temel duygular Öfke, mutluluk, tiksinme, sürpriz, üzüntü, korku Öfke, mutluluk, tiksinme, sürpriz, üzüntü, korku (Ekman & Friesen, 2003)

22

23 Circumplex model Pozitif Negatif NorepinefrinDopamin

24 Plutchik Üç boyutlu Circumplex Model

25 Değer-uyarılma modeli

26

27 Bölgesel beyin aktivitesi modeli (Heller 1993) (amigdala) pre Sağ hemisfer aktivasyonu olumsuz duyguları ortaya çıkarır Sol hemisfer aktivasyonu olumlu duyguları ortaya çıkarır Negatif afektif durumlar sol hemisferi baskılar

28 Traits Extraversion Stability Conscientiousness Aggressiveness STATES / TRAITS Affective States Anxiety Anger Sadness Joy ARCHITECTURE PARAMETERS Processing Module Parameters (Attention / Working Memory) Capacity Speed Inferencing speed & biases Cue selection & delays Situation selection & delays... Structural Architecture topology Weights on intermodule links Long term memory Content & structure COGNITIVE ARCHITECTURE Attention Action Selection Situation Assessment Goal Manager Expectation Generator Affect Appraiser Duygu- biliş işbirliği

29 Duygu kuramları James-Lange kuramı James-Lange kuramı Cannon-Bard Cannon-Bard kuramı

30 Duygu kuramları Duygu kuramları Arnold’un kuramı:Bilişsel değerlendirme eylemi belirler, hisler bu sürecin sonucu oluşur Arnold’un kuramı:Bilişsel değerlendirme eylemi belirler, hisler bu sürecin sonucu oluşur Lazarus’un kuramı: Duyguları uyaran uyarılar bilişsel değerlendirmeyi tetiklerler. Bunu duygular ve fizyolojik uyarılma izler Lazarus’un kuramı: Duyguları uyaran uyarılar bilişsel değerlendirmeyi tetiklerler. Bunu duygular ve fizyolojik uyarılma izler Stimulus Action Tendency AppraisalFeeling

31 Duygu kuramları Yüz ifadesi geribildirimi kuramı: yüz ifadelerinden kalkan duyumlar kişinin ne hissettiğini anlamasına yardımcı olur Yüz ifadesi geribildirimi kuramı: yüz ifadelerinden kalkan duyumlar kişinin ne hissettiğini anlamasına yardımcı olur

32 Stimulus Affective state / behaviour Appraisal Regulation + / - feedback Duygu kuramları Phillips’in üç aşama modeli: Phillips’in üç aşama modeli: Uyaranın değerlendirilmesi Uyaranın değerlendirilmesi Duygu tepkisinin oluşumu (OSS, nöroendokrin, motor, bilinç) Duygu tepkisinin oluşumu (OSS, nöroendokrin, motor, bilinç) Tepkinin düzenlenmesi Tepkinin düzenlenmesi

33 Günümüzdeki duygu modeli

34 Nöromodülasyon (Fellous, 2004) Duygular bir nöron aktivitesi paternleri olmaktan çok dinamik bir nöromodulasyon paternleridir Neuromodülatörler … Nöronlardaki bilgi işleme süreçlerini değiştirirler ….Farklı reseptör ailelerini aktive ederler ….Farklı reseptör ailelerini aktive ederler …Farklı sürelerde etki gösterirler …Farklı sürelerde etki gösterirler Nöronlar Nöromodülatör merkezler

35 Duygusal öğrenme Bir koruyucu mekanizma olarak Bir koruyucu mekanizma olarak Klasik koşullanmaş korku tepkileri Klasik koşullanmaş korku tepkileri Yüz ifadelerinin duygusal içeriğinin işlenmesi Yüz ifadelerinin duygusal içeriğinin işlenmesi

36 Duyguların anatomisi

37

38 Nöral duygu yolları Philips ve ark’a göre Philips ve ark’a göre Ön sistem (amigdala, insula, ventral striatum, ACC’nin ventral bölgeleri) Ön sistem (amigdala, insula, ventral striatum, ACC’nin ventral bölgeleri) Değerlendirme ve duyguların gelişim aşamalarını sağlar Değerlendirme ve duyguların gelişim aşamalarını sağlar Arka sistem (hipokampus, ACC’nin ve PFK’nın dorsal bölgeleri) Arka sistem (hipokampus, ACC’nin ve PFK’nın dorsal bölgeleri) Duyguların regülasyonunu sağlar Duyguların regülasyonunu sağlar

39 Nöral duygu yolları Hızlı yol Hızlı yol Görsel uyaran → Talamus → Amigdala Yavaş yol Yavaş yol Görsel uyaran → Talamus → Görme korteksi → Amigdala LeDoux’a göre korku yolları

40 Kortikal-subkortikal yapılar Kortikal aktivasyon, bellek aracılığı ile duygusal uyaranın anlaşılmasını sağlar Amigdalanın aktivasyonu visseral tepkileri uyarır

41 Papez halkası Hipotalamus (mamiller cisimcik dahil) Ön talamik çekirdek Singulat girus Hipokampus Amigdala OFK, MFK Parahipokampal girus Medial talamik çekirdek Septal bölge Prosensefalik bazal çekirdek Bazı beyinsapı yapıları

42 Subkortikal yapılar Hipotalamus Beynin en büyük düzenleyici merkezi Duygusal girdiler üzerine fizyolojik durumlar geliştirir Endokrin ve otonom sinir sistemlerini kontrol eder Amigdala Duyguların temeli (özellikle korku ile ilişkili) Duyusal girdileri değerlendirir ve bütünleştirir “Duygusal” bağlantıları öğrenir Duyguların ifadesi için motor sistemi etkiler

43 Subkortikal yapılar Beyin sapı Beyin sapı Retiküler formasyon ve Lokus seruleus duygusal tepkilerin oluşumu Retiküler formasyon ve Lokus seruleus duygusal tepkilerin oluşumu Alarm mekanizmaları Alarm mekanizmaları Uyku-uyanıklık döngüsü Uyku-uyanıklık döngüsü

44 Kortikal yapılar PFK PFK Duyguların gelişiminde ve ifadesinde etkili Duyguların gelişiminde ve ifadesinde etkili OFK OFK Duygusal ipuçlarını işlemek Duygusal ipuçlarını işlemek Potansiyel ödülü değerlendirmek Potansiyel ödülü değerlendirmek ACG ACG Asıl uyarana dikkati yöneltmek Asıl uyarana dikkati yöneltmek Duygu ile ilişkili bilgiyi işlemek Duygu ile ilişkili bilgiyi işlemek

45 Kortikal yapılar & OSS Kortikal yapılar & OSS Sağ beyin Sağ beyin Sempatik tonus Sempatik tonus Sweating; >BP;>HR Sweating; >BP;>HR Glukoz mobilizasyonu Glukoz mobilizasyonu Kolesterol mobilizasyonu Kolesterol mobilizasyonu Sol beyin Sol beyin Parasempatik Parasempatik Dinlenme durumu Dinlenme durumu Sindirim Sindirim Emilim Emilim

46 Kortikal yapılar Sağ beyin Sağ beyin Arka bölüm- duyuların analizi ve dikkat Arka bölüm- duyuların analizi ve dikkat Ön bölüm-Niyet ve motor anlatım Ön bölüm-Niyet ve motor anlatım Yüz ifadesi gibi duygusal uyaranların değerlendirilmesi Yüz ifadesi gibi duygusal uyaranların değerlendirilmesi Konuşmanın duygusal tonu Konuşmanın duygusal tonu Olumsuz duyguların ifadesi Olumsuz duyguların ifadesi Sol beyin Sol beyin Olumlu duyguların ifadesi

47 Davranış aktivasyonu modeli (BİS/BAS) BIS-Sağ frontal aktivasyon BIS-Sağ frontal aktivasyon Olumsuz duygular (Korku, kaygı) Olumsuz duygular (Korku, kaygı) Kaçma, kaçınma Kaçma, kaçınma BAS –Sol frontal aktivasyon BAS –Sol frontal aktivasyon Olumlu duygular Olumlu duygular Yaklaşma Yaklaşma Gray

48 Baskınlık- çekiniklik modeli Sol frontal aktivasyon-Baskınlık Sol frontal aktivasyon-Baskınlık Sağ frontal aktivasyon- Çekiniklik Sağ frontal aktivasyon- Çekiniklik Demaree ve ark (2004)

49 Duyguları nasıl tanırız Dört modalite aracılığı ile Dört modalite aracılığı ile Bilişsel/ Yorumsal Somatik / Fizyolojik Motivasyonel/ Davranışsal Yaşantısal/ Öznel Ortony, 2001

50 Kaynaklar EMOTION psyco377/Lec17_emotion_short.ppt EMOTION psyco377/Lec17_emotion_short.ppt Motivation and Emotion Chapter 9 Introduction to Psychology Talbot Motivation and Emotion Chapter 9 Introduction to Psychology Talbot Eva Hudlicka The Rationality of Emotion… and the emotionality of reason Eva Hudlicka The Rationality of Emotion… and the emotionality of reason Bell V.Motivation and Emotion conf/VaughanMotivationEmotionLecture2004.ppt Bell V.Motivation and Emotion conf/VaughanMotivationEmotionLecture2004.ppt

51 Kaynaklar Ortony, A., & Turner, T. J. (1990). What's basic about basic emotions ? Psychological Review, 97, Ortony, A., & Turner, T. J. (1990). What's basic about basic emotions ? Psychological Review, 97, Damasio, A.R. (1994) Descartes’ Error: Emotion, Reason and the Human Brain. New York: G.P. Putnam. Damasio, A.R. (1994) Descartes’ Error: Emotion, Reason and the Human Brain. New York: G.P. Putnam. Phillips ML, Drevets WC, Rauch SL, Lane R. (2003) Neurobiology of emotion perception I: Basis of normal emotion perception. Biological Psychiatry, 54 (5), Phillips ML, Drevets WC, Rauch SL, Lane R. (2003) Neurobiology of emotion perception I: Basis of normal emotion perception. Biological Psychiatry, 54 (5),


"Prof Dr Süheyla ÜNAL. Duygu Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik uyarılmanın öznel farkındalığı Organizmayı harekete yönelten bir psikofizyolojik." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları