Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

EMETİK VE ANTİEMETİK İLAÇLAR Doç. Dr. Pelin KELİCEN

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "EMETİK VE ANTİEMETİK İLAÇLAR Doç. Dr. Pelin KELİCEN"— Sunum transkripti:

1 EMETİK VE ANTİEMETİK İLAÇLAR Doç. Dr. Pelin KELİCEN

2 2 Emezis refleksini aktive eden stimuluslar Gastrointestinal sistem ve diğer organlardaki duyusal sinir uçları Gastrointestinal sistem ve diğer organlardaki duyusal sinir uçları SSS içinde oluşan uyarılar SSS içinde oluşan uyarılar Chemoreceptor trigger zone (CTZ) Chemoreceptor trigger zone (CTZ) İç kulaktaki denge organının uyarılması İç kulaktaki denge organının uyarılması

3 3 Emezis: Bulantı ve kusma Boşalma öncesi (Retroperistaltizm); peristaltik hareketler kardiaya doğru Boşalma öncesi (Retroperistaltizm); peristaltik hareketler kardiaya doğru Öğürme; glottis kapalı Öğürme; glottis kapalı Boşalma; yukarı özefagus sfinkteri gevşer Boşalma; yukarı özefagus sfinkteri gevşer Kusma *Nörofizyolojik bakımdan karmaşık bir refleks Kusma *Nörofizyolojik bakımdan karmaşık bir refleks Kusma merkezi Kusma merkezi

4 4 Emezis Refleksinin Aktivasyonu*1 GİS vd yerlerdeki duyusal sinir uçlarının patolojik olaylarla uyarılması: GİS vd yerlerdeki duyusal sinir uçlarının patolojik olaylarla uyarılması: Vagus içindeki aferentlerle doğrudan Splanknik sinirler içindeki sempatik aferentlerle omurilik üzerinden dolaylı

5 5 Emezis Refleksinin Aktivasyonu*2 SSS içinde oluşan uyarılar: SSS içinde oluşan uyarılar: Ruhsal (psikojenik) Göz/burun Kafa içi basınç artışı Sitotoksik kanser ilaçları

6 6 Emezis Refleksinin Aktivasyonu*3 Chemoreceptor Trigger Zone (CTZ) Chemoreceptor Trigger Zone (CTZ) Beyin sapı 4. Ventrikül tabanında, area postremada, lateral retiküler formasyon içindeki kemoreseptör bölgesi Direkt uyarı-İlaçlar, ksenobiyotikler, endojen toksinler, kan üresi, dopaminerjik ilaçlar, kanser kemoterapisi, gebelik, radyasyon Vagusun aferent (duyusal) aksonlarının sinaps yaptığı nucleus tractus solitari (NTS) ye yakındır Ve onunla sinaps yapar

7 7 Emezis Refleksinin Aktivasyonu*4 İç kulakta denge organı İç kulakta denge organı Taşıt tutması İç kulak hastalığı (vertigo)

8 8 KUSMA MERKEZİ 4. Ventrikül tabanında, CTZnin hemen yanında 4. Ventrikül tabanında, CTZnin hemen yanında Kusma ile ilgili hareketleri başlatır ve koordine eder Kusma ile ilgili hareketleri başlatır ve koordine eder

9 9

10 10 Emetik stimulusların şematik olarak gösterilmesi

11 11 Mide-Barsak Motilitesinin Fizyolojisi-1 Myenterik pleksus (Auerbach pleksusu) Myenterik pleksus (Auerbach pleksusu) Parasempatik ganglion h. (primer kolinerjik nöron) Enterik SS Enterik SS Submukozal pleksus Submukozal pleksus  (Meissner pleksusu)

12 12 Mide-Barsak Motilitesinin Fizyolojisi-2 Mide boşken Mide boşken Depolarizasyon dalgası Hareket eden myoelektrik kompleks Ritmik kasılmalar dakikada 1 Yavaş Anal yönde

13 13 Mide-Barsak Motilitesinin Fizyolojisi-3 Mide doluyken Mide doluyken Barsak lumenine besin maddelerinin ulaşması ile tetiklenen peristaltizm Dakikada kez Anal yönde İtici (Verimli bir peristaltik hareket için oral bölüm kasılır, anal bölüm gevşer)

14 14 Mide-Barsak Motilitesinin Fizyolojisi-4 Myenterik (Auerbach) pleksusunda barsak hareketlerini başlatan primer hücreler, somaları pleksus içindeki kolinerjik nöronlar, parasempatik ganglion hücreleridir Myenterik (Auerbach) pleksusunda barsak hareketlerini başlatan primer hücreler, somaları pleksus içindeki kolinerjik nöronlar, parasempatik ganglion hücreleridir İntrinsik primer aferent nöronlar İntrinsik primer aferent nöronlar Kolinerjik, seratonerjik, dopaminerjik, NANK ara nöronlar (enkefalinerjik, motilinerjik, peptiderjik, nitrerjik, pürinerjik) Kolinerjik, seratonerjik, dopaminerjik, NANK ara nöronlar (enkefalinerjik, motilinerjik, peptiderjik, nitrerjik, pürinerjik) Ekstrinsik preganglionik parasempatik ve postganglionik sempatik aksonlar Ekstrinsik preganglionik parasempatik ve postganglionik sempatik aksonlar

15 15 EMETİK İLAÇLAR   İPEKA   APOMORFİN

16 16 EMETİK İLAÇLAR İPEKA Güney Amerika’da yetişen bitkisel kaynaklı bir ilaçtır. Güney Amerika’da yetişen bitkisel kaynaklı bir ilaçtır.  Kusturucu ve yan etkileri içindeki etkin alkoloid olan emetin’e bağlıdır.  Etkisi mide mukozasının tahrişine bağlıdır ve nöroleptik ilaçlar tarafından önlenemez.

17 17 EMETİK İLAÇLAR İPEKA Doz: Doz:  Standart dozu erişkinde 20 ml  1-12 yaş arası çocuklarda 15 ml  9-12 aylık çocuklarda 10 ml  6-8 aylık çocuklarda5 ml Standart doz bir bardak su içinde verilir. Standart doz bir bardak su içinde verilir. 30 dk. sonra aynı doz tekrarlanabilir. 30 dk. sonra aynı doz tekrarlanabilir.

18 18 EMETİK İLAÇLAR İPEKA ’nın Yan Etkileri  SSS’ni deprese edebilir  Kardiyotoksik etki potansiyeli  Atriyum fibrilasyonu  İletim bozuklukları yapabilir

19 19 EMETİK İLAÇLAR APOMORFİN Morfin türevidir. Yapı olarak dopamin’e benzer. Morfin türevidir. Yapı olarak dopamin’e benzer. CTZ’yi direkt olarak (dopaminerjik D2 reseptörlerini) uyararak kusmaya neden olur. CTZ’yi direkt olarak (dopaminerjik D2 reseptörlerini) uyararak kusmaya neden olur. Dopamin reseptör blokörleri, apomorfin’in kusturucu etkilerini bloke ederler. Dopamin reseptör blokörleri, apomorfin’in kusturucu etkilerini bloke ederler.

20 20 EMETİK İLAÇLAR APOMORFİN  Dozu:  Erişkinde 0.1 mg/kg (s.k.)  Çocukda mg/kg (s.k.)  5-10 dk. içinde kusmaya neden olur.  Kusma olmamışsa doz tekrarı pek tavsiye edilmez.

21 21 EMETİK İLAÇLAR APOMORFİN’in Yan Etkileri SSS’ni deprese etmesine bağlı uyuşukluk hali SSS’ni deprese etmesine bağlı uyuşukluk hali Solunum depresyonu Solunum depresyonu Belirgin hipotansiyon ve dolaşım yetmezliği Belirgin hipotansiyon ve dolaşım yetmezliği Nalokson (0.01 mg/kg, i.v.) bu bulguları düzeltebilir.

22 22 ANTİEMETİK VE PROKİNETİK İLAÇLAR Çeşitli hastalıklar (Vertigo, Meniere) Çeşitli hastalıklar (Vertigo, Meniere) Taşıt tutması Taşıt tutması Zehirlenme Zehirlenme Gebelik Gebelik Postoperatif emezis Postoperatif emezis

23 23 ANTİEMETİK İLAÇLAR 1. Skopolamin 1. Skopolamin 2. Antihistaminikler 3. Nöroleptik ilaçlar 4. Metoklopramid ve benzerleri 5. Kanabinoidler (Dronabinol ve Nabilon) 6. Trimetobenzamid 7. Antiserotonerjik ilaçlar 8. Domperidon 9. Benzodiazepinler 10. Glukokortikoidler

24 24 ANTİEMETİK İLAÇLAR SKOPOLAMİN Parasempatolitik etkili bir alkaloid. Parasempatolitik etkili bir alkaloid. Beyin sapında vestibüler yolak üzerinde yer alan kolinerjik sinapslarının inhibisyonu. Beyin sapında vestibüler yolak üzerinde yer alan kolinerjik sinapslarının inhibisyonu.

25 25 ANTİEMETİK İLAÇLAR SKOPOLAMİN Taşıt tutmasını önlemek için kullanılır. Taşıt tutmasını önlemek için kullanılır. Etkisi kısa süreli Etkisi kısa süreli ( uzun yolculuklarda antihistaminikler ). Doz: mg, p.o. Doz: mg, p.o.

26 26 ANTİEMETİK İLAÇLAR ANTİHİSTAMİNİKLER  Difenhidramin  Dimenhidrinat Piperazin türevleri Etanolamin türevleri Fenotiazin türevi Hidroksizin Sinarizin Buklizin Meklizin Prometazin Antiemetik olarak kullanılabilenler:

27 27 Antihistaminiklerin Klinik Kullanımı  1. Taşıt tutması ve vestibüler kaynaklı diğer bulantı-kusma halleri (Meniere sendromu, labirintitis vb).  2. Gebelik kusmaları (hidroksizin kullanılmaz)  3. Toksin, radyasyon ve antineoplastiklere bağlı kusmalar (sadece meklizin ve prometazin etkilidir)  4. Postoperatif kusmalar (sadece hidroksizin ve prometazin kullanılabilir).

28 28  Uyuşukluk  Parasempatolitik yan etkiler ( ağız kuruluğu, görme bulanıklığı ve kabızlık )  Gebelerde teratojenik etki gösterilmemiştir (hidroksizin önerilmez) ANTİEMETİK İLAÇLAR Antihistaminiklerin Yan Etkileri

29 29 ANTİEMETİK İLAÇLAR NÖROLEPTİK İLAÇLAR Fenotiyazin türevi olanlar: Fenotiyazin türevi olanlar:  Piperazin grubu  Proklorperazin  Trifluoperazin  Flufenazin  Perfenazin  Tietilperazin  Alifatik bileşikler  Klorpromazin  Promazin Butirofenon türevi olanlar Butirofenon türevi olanlar  Haloperidol

30 30 ANTİEMETİK İLAÇLAR NÖROLEPTİK İLAÇLAR Etki mekanizması: CTZ’daki dopaminerjik reseptörleri bloke ederler Etki mekanizması: CTZ’daki dopaminerjik reseptörleri bloke ederler Klinik kullanımı: Klinik kullanımı:  Üre ve diğer eksojen toksinlere bağlı emezis  Radyasyon hastalığı  Kemoterapi  Postoperatif kusmalar  Gebelik kusmaları (uzun süre kullanılmaz).

31 31 ANTİEMETİK İLAÇLAR NÖROLEPTİK İLAÇLAR’ın YAN ETKİLERİ  Ekstrapiramidal yan etkiler  Sedasyon  Otonomik yan etkiler  Seksüel disfonksiyon  Kilo artışı  Hepatotoksik etki  Alerjik reaksiyonlar

32 32 ANTİEMETİK İLAÇLAR METOKLOPRAMİD Etki mekanizması:  D 2 reseptörler blokajı  5-HT 3 reseptörler blokajı  5-HT 4 reseptörler aktivasyonu Mide-barsak segmentinin Oral yöndeki kısmında kasılma, Anal yöndeki kısmında gevşeme

33 33 ANTİEMETİK İLAÇLAR METOKLOPRAMİD Antiemetik olarak kullanımı: Antiemetik olarak kullanımı:  Postoperatif kusmalar  Kemoterapi ve radyasyon sırasında oluşan kusmalar  Toksinlere bağlı kusmalar  Morfin ve benzeri narkotiklere bağlı kusma  Gebelik kusmalarında (ama tavsiye edilmez).

34 34 ANTİEMETİK İLAÇLAR DOMPERİDON Etki kalıbı bakımından Metoklopramid’e benzer Etki kalıbı bakımından Metoklopramid’e benzer  Dopaminerjik D 2 reseptörlerini bloke eder  Seratonerjik veya antiseratonerjik etki göstermez SSS’ne çok az girdiği için yan etkisi azdır. SSS’ne çok az girdiği için yan etkisi azdır. Antiemetik endikasyonları metoklopramid’e benzer Antiemetik endikasyonları metoklopramid’e benzer

35 35 ANTİEMETİK İLAÇLAR TRİMETOBENZAMİD Zayıf dopamin D 2 reseptör blokörü etki gösterir. Zayıf dopamin D 2 reseptör blokörü etki gösterir. Antiemetik etkinliği düşüktür. Antiemetik etkinliği düşüktür. Yan etkileri azdır. Yan etkileri azdır. Klinik kullanımı: Klinik kullanımı:  Gastroenterite bağlı kusmalarda  Postprandiyal kusmalarda  Gebelik kusmalarında (bu endikasyonda önerilmez).

36 36 ANTİEMETİK İLAÇLAR ANTİSERATONERJİK İLAÇLAR Ondansetron hidroklorür Ondansetron hidroklorür Granisetron hidroklorür ( ondansetrona benzer ) Granisetron hidroklorür ( ondansetrona benzer ) Tropisetron ( uzun etkilidir ) Tropisetron ( uzun etkilidir ) Dolasetron Dolasetron ( ön-ilaçtır ve deneme dönemindedir )

37 37 ANTİEMETİK İLAÇLAR ANTİSERATONERJİK İLAÇLAR 5-HT3 reseptörlerini bloke eden PAHALI ilaçlardır. 5-HT3 reseptörlerini bloke eden PAHALI ilaçlardır. Deksametazon kombinasyonu etkinliklerini arttırır. Deksametazon kombinasyonu etkinliklerini arttırır. Klinik kullanımı: Klinik kullanımı:  Kemoterapiye bağlı emezis  Radyoterapiye bağlı emezis  Postoperatif emezis Ortak ve en sık görülen yan etkileri baş ağrısı ve konstipasyondur. Ortak ve en sık görülen yan etkileri baş ağrısı ve konstipasyondur.

38 38 ANTİEMETİK İLAÇLAR DRONABİNOL ( delta-9-tetrahidrokanabinol ) Marihuana’dan elde edilir. Marihuana’dan elde edilir. Etki mekanizması: Kusma merkezi ve etrafındaki nöronlarda kanabinoid reseptörlerini (CB 1 ) aktive eder. Etki mekanizması: Kusma merkezi ve etrafındaki nöronlarda kanabinoid reseptörlerini (CB 1 ) aktive eder. Klinik kullanımı: Klinik kullanımı:  Kemoterapiye bağlı emezis  AIDS  Anoreksia

39 39 ANTİEMETİK İLAÇLAR DRONABİNOL Yan etkileri: Yan etkileri:  SSS’i üzerinde kompleks etkileri bulunur (merkezi sempatomimetik etki).  “Marihuana-like (Marihuana benzeri)” etkilere neden olur.  Tedavi kesildiği zaman “Abstinens (yoksunluk)” e yol açar.  Proteine bağlanma kapasitesi yüksek olan ilaçlar ile etkileşir.

40 40 ANTİEMETİK İLAÇLAR GLUKOKORTİKOİDLER Klinik kullanımı: Klinik kullanımı:  Kemoterapi sırasında ortaya çıkan emezis (özellikle deksametazon) Etki mekanizması: Etki mekanizması:  Prostaglandin sentezini inhibe etmeleri  Sitotoksik ilaçların kan-beyin engelinin permeabilitesini arttırmasını engellemeleri önemli.

41 41 ANTİEMETİK İLAÇLAR BENZODİAZEPİNLER Belirgin antiemetik özellikleri yoktur Belirgin antiemetik özellikleri yoktur (ör. Lorezepam ve Alprazolam). (ör. Lorezepam ve Alprazolam). Sedatif, anksiyolitik ve amnestik etkileri ile bulantı ve kusmanın önlenmesine katkıda bulunurlar. Sedatif, anksiyolitik ve amnestik etkileri ile bulantı ve kusmanın önlenmesine katkıda bulunurlar.

42 42 ANTİEMETİK İLAÇLAR “Substans P (P Maddesi)” Reseptör Antagonistleri Substans P’nin NK1 reseptör antagonistlerinin antineoplastik tedavide ortaya çıkan “delayed (gecikmiş)” emezis’de etkili olduğu gösterilmiştir. Substans P’nin NK1 reseptör antagonistlerinin antineoplastik tedavide ortaya çıkan “delayed (gecikmiş)” emezis’de etkili olduğu gösterilmiştir.

43 43 ANTİEMETİK İLAÇLAR Kaynaklar:   Prof. Dr. S. Oğuz Kayaalp, Rasyonel Tedavi Yönünden Tıbbi Farmakoloji, 10. Baskı, Hacettepe Taş,   Bertram G. Katzung, Basic&Clinical Pharmacology, 7th edition, Appleton&Lange,   Mark F. Bear, Barry W. Connors, Michael A. Paradiso, Neuroscience-Exploring The Brain, 2nd Edition, Lippincott, Williams&Wilkins, 2001.


"EMETİK VE ANTİEMETİK İLAÇLAR Doç. Dr. Pelin KELİCEN" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları