Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KÖMÜRLERDE ARAMA ÇALIŞMALARI ARAZİ ÇALIŞMALARI REZERV HESAPLAMALARI Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 1/42.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KÖMÜRLERDE ARAMA ÇALIŞMALARI ARAZİ ÇALIŞMALARI REZERV HESAPLAMALARI Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 1/42."— Sunum transkripti:

1 KÖMÜRLERDE ARAMA ÇALIŞMALARI ARAZİ ÇALIŞMALARI REZERV HESAPLAMALARI Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 1/42

2 KÖMÜR ARAMALARINDA SİSTEMATİK ÇALIŞMALAR UYGULANIR. ARAMA SİSTEMATİĞİ DEDÜKTİF ARAMA ÇALIŞMALARIDEDÜKTİF ARAMA ÇALIŞMALARI ENDÜKTİF ARAMA ÇALIŞMALARIENDÜKTİF ARAMA ÇALIŞMALARI Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 2/42

3 ENDÜKTİF ÇALIŞMALAR Bu tür aramalarda kömür damarı veya damarları bir lokasyonda mostra vermiştir. Buradan yola çıkılarak yapılan çalışmalar, Yarma açmak Jeofizik log almak Sondaj yapmaktır. Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 3/42

4 DEDÜKTİF ÇALIŞMALAR Bu tür aramalarda kömür damarı veya damarlarına ait mostra vb bir BULGU YOKTUR. Buradan yola çıkılarak yapılan çalışmalar, Tarama çalışmaları yapmak, Değişik ölçekli jeolojik harita almak veya bunu yaptırabilecek veri tabanını oluşturmak Jeofizik log almak Yarma açmak Sondaj yapmaktır. Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 4/42

5 JEOLOJİK HARİTA ÇALIŞMALARI Kömür-Rezerv BÖLGENİN 1/ ÖLÇEKLİ HARİTASI İRDELENİR. KÖMÜR OLUŞTURABİLECEK OLASILI BASENLER BELİRLENİR. BU BASENLERDE KÖMÜRLEŞMENİN BEKLENEBİLECEĞİ YAŞ KONAKLARI BELİRLENİR. BU YAŞ KONAKLARININ SEKANS STRATİGRAFİLERİ BELİRLENİR. 1/ / LİK JEOLOJİ HARİTALARI OLUŞTURULUR VEYA HAZIRLANIR. VERİLER ARAZİDE VE LİTERATURLE KARŞILAŞTIRILIR. 1/ ÖLÇEKLİ HARİTALAR ELDE EDİLİR. Kavuşan JEM408 5/42

6 PROSPEKSİYON (ARAMA) ÇALIŞMALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Kömür-Rezerv ENDÜKTİF VE DEDÜKTİF ÇALIŞMALAR SONUCU VERİLER DEĞERLENDİRİLEREK AŞAMA AŞAMA UYGULANIR.ENDÜKTİF VE DEDÜKTİF ÇALIŞMALAR SONUCU VERİLER DEĞERLENDİRİLEREK AŞAMA AŞAMA UYGULANIR. KÖMÜR DAMARININ EKONOMİK OLARAK İŞLETİLEBİLİR OLMASI ZORUNLUDUR.KÖMÜR DAMARININ EKONOMİK OLARAK İŞLETİLEBİLİR OLMASI ZORUNLUDUR. DAMAR KALINLIKLARI EN AZ 0.50 CM OLMALIDIR.DAMAR KALINLIKLARI EN AZ 0.50 CM OLMALIDIR. KÖMÜRLERİN KÜL ORANI >%50 İSE KÖMÜR OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ TEORİK OLARAK MÜMKÜN DEĞİLDİR.KÖMÜRLERİN KÜL ORANI >%50 İSE KÖMÜR OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ TEORİK OLARAK MÜMKÜN DEĞİLDİR. JEOLOJİK REZERVİ ANLAMLI DERECEDE BÜYÜK OLMALIDIR.JEOLOJİK REZERVİ ANLAMLI DERECEDE BÜYÜK OLMALIDIR. ZUHURUN COĞRAFİ KONUMU SÜREKLİ OLARAK İŞLETİLMEYE UYGUN OLMALIDIR.ZUHURUN COĞRAFİ KONUMU SÜREKLİ OLARAK İŞLETİLMEYE UYGUN OLMALIDIR. DEKAPAJ ORANI EKONOMİK SINIRLAR İÇERİSİNDE OLMALIDIR.DEKAPAJ ORANI EKONOMİK SINIRLAR İÇERİSİNDE OLMALIDIR. Kavuşan JEM408 6/42

7 YARMA Kömür-Rezerv YARMA ÇİZİMLERİNDE: KUZEY YÖNÜ VEYA DOGRULTU YATAY-DÜŞEY ÖLÇEK (ÇİZGİSEL)YATAY-DÜŞEY ÖLÇEK (ÇİZGİSEL) LİTOLOJİLERLİTOLOJİLER TABAKA İÇİ YAPILAR (VARSA)TABAKA İÇİ YAPILAR (VARSA) ÇATLAK VE KIRIK (VARSA)ÇATLAK VE KIRIK (VARSA) POROZİTE POROZİTE FOSİLLİ SEVİYEFOSİLLİ SEVİYE ÖZEL BİLGİ VEREN SEVİYELERÖZEL BİLGİ VEREN SEVİYELERİŞARETLENİR. Kavuşan JEM408 7/42

8 SONDAJ LOGLARI Kömür-Rezerv Normal sondaj logu kurallarına ilaveten yapılanlar 1/200 ölçekli kuyu logu cizilir. Damar stampı 1/50 ölçeğinde çizilir. Damar stampı yanındaki kolonlara ultimate ve proksimate analiz değerleri kolon şeklinde değerler yazılır. Kalınlıklar için eğimli damarlarda gerçek kalınlık kolonu hazırlanır ve oraya gerçek kalınlıklar yazılır. Karot verim yüzdesi işaretle veya rakamla mutlaka yazılır. Diğer jeofizik log değerleri varsa yazılır. Kavuşan JEM408 8/42

9 Kömür-Rezerv SONDAJ LOGLARI Kavuşan JEM408 9/42

10 Kömür-Rezerv SONDAJ ve JEOFİZİK LOGLARI Kavuşan JEM408 10/42

11 REZERV Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 11/42

12 REZERV: Bir bölgedeki bir cevherin miktarını ve endüstriyel özelliklerinin ortaya konulmasıdır. Rezerv aynı zamanda ekonomi için bir tür ekspertiz değerlendirmesidir. Bu değerlendirmenin yapılmadığı kaynaklar ekonomi için bir anlam ifade etmez ve ekonomik gösterge ve değerlendirmeler içerisine sokulamaz. Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 12/42

13 Rezerv Çeşitleri Kömür-Rezerv Değişik kaynaklara bakıldığında değişik adlar ve tanımlar altında rezervlerin açıklandığı görülür. Bunlardan bazıları ve kömür araştırmalarında karşılaşılan rezerv çeşitleri: Prognostik rezerv Jeolojik rezerv Mümkün rezerv Muhtemel rezerv Görünür rezerv Yerinde rezerv (in-situ reserv)(isgs) İşletilebilir rezerv (recoverable reserv)(usgs) Satılabilir rezerv (marketable reserv)(usgs) Kavuşan JEM408 13/42

14 Prognostik rezerv Kömür-Rezerv Bir yörenin veya bir bölgenin yahut bir kıtanın belirli bir cevher için değişik kaynaklardan yararlanılarak bulunan rezervidir. Hata oranı % olarak kabul edilir. Kavuşan JEM408 14/42

15 JEOLOJİK REZERV Kömür-Rezerv Bir kömür yatağının jeolojik harita ve kesit gibi bulgular doğrultusunda elde edilen verilere dayanılarak belirlenen rezervidir. Hata oranı %90-99,9 arasında değişir. Kavuşan JEM408 15/42

16 Mümkün Rezerv Kömür-Rezerv Teknolojik özellikleri hakkında gayet sınırlı bir bilgiye sahip olunan,Teknolojik özellikleri hakkında gayet sınırlı bir bilgiye sahip olunan, yayılımı işleyen veya kapatılmış ocaklar ile tek başına sondaj veya mostradaki damar stamplarından yararlanılarak veya özel verilerle belirlenebilen, yayılımı işleyen veya kapatılmış ocaklar ile tek başına sondaj veya mostradaki damar stamplarından yararlanılarak veya özel verilerle belirlenebilen, yeraltındaki jeolojik diğer veriler hakkında (hidrojeoloji vb) hiçbir bilginin bulunmadığı rezervlerdir. yeraltındaki jeolojik diğer veriler hakkında (hidrojeoloji vb) hiçbir bilginin bulunmadığı rezervlerdir. Hata Oranı %50-80 arasındadır.Hata Oranı %50-80 arasındadır. Kavuşan JEM408 16/42

17 MUHTEMEL REZERV Kömür-Rezerv Sondaj veya yarmalarla 2 boyutu belirlenmiş Arama açısında tabaka doğrultu ve eğimlerinde hala tereddütler bulunan Hidrojeolojik vb özel jeolojik durumları genel hatlarıyla bilinen Numune ve ölçüm noktalarındaki bilgilere dayanılarak yeraltı madenciliğine olanak tanımayan Sondaj ve kuyu vb işlemler sonucunda elde edilen verilerin etkinlik sahasının m arasında değiştiği Endüstriyel kullanım konusunda ön bilgilere dayanılarak kaba planlamaların yapılabildiği rezervlerdir. Hata oranı %20-50 civarındadır. Kavuşan JEM408 17/42

18 GÖRÜNÜR REZERV Kömür-Rezerv Kesin hesabı 3 boyutlu olarak elde edilen verilerle belirlenmiş, Teknolojik tüm testleri yapılmış ve kullanılacağı alanlar belirlenerek bu yönde yapılacak her türlü işlem için yeterli olanağı sağlayan, Yeraltı madencilik faaliyetleri açısından yeterli veriyi sağlayan Yeraltı hidrojeolojik, tektonik ve litolojik özellikler vb diğer özellikleri belirlenmiş olan rezervlerdir. Hata oranı %10-20 arasındadır. Kavuşan JEM408 18/42

19 SONDAJ PROGRAMI Bir yörede kömür armalarında sondajlı çalışma yapılıyorsa sondajlarla ilgili olarak bir plan hazırlanır. Bu plan aşama aşama hangi sondajların mevcut jeoloji haritasına göre yapılacağını belirtir.Sondajlar bu programa göre: AramaArama İstikşaf (geliştirme)İstikşaf (geliştirme) RezervRezerv olarak gruplandırılır. Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 19/42

20 ARAMA SONDAJLARI Kömür aramalarında olasılı kömür damarını kesme, bölge stratigrafisini, sedimantasyon sekansını belirleme amaçlı yapılan sondajlardır. Derinlikleri ve diğer tüm detayları kuyu mühendisi tarafından belirlenir. Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 20/42

21 İSTİKŞAF (geliştirme) SONDAJLARI Bunlar kömür damarının varlığının saptanmasından sonra yapılan sondajlardır. Kömür damarı/larının yayılımlarını, basenin kömür oluşumu için sınırlandığı fasiyes ve jeolojik koşulları belirleme amaçlıdır. Fayların temel geometrileri ve sistematiği bu evrede belirlenir. Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 21/42

22 Kömür damarlarının yayılım ve genel olarak kalınlık değişimleri, fayların yerleri ile atımları belirlendikten sonra yapılan sondajlardır. Düz ve yayılımında herhangi bir anomalinin bulunmadığı, kalınlığın istikşaf sondajlarında aşırı değişmediğinin belirlendiği sahalarda genel olarak 250 metre sondaj aralıkları yeterli kabul edilir. Ancak faylara yaklaşıldığında, eğimli ve şişmelerin fazla olabileceği kömür damarlarında bu aralık daha küçük mesafelere indirgenebilir. Gerekirse, aralık 25 metreye dahi indirilebilir. İlerlemeler, salt kalınlık, ara kesme ve numune almaya yönelik olması halinde, örtü tabakalarında sediman (cuting) olarak yapılır ve kapalı işletmede kömür tavanına işletme için yeterli bilgiyi verecek mesafeye kadar erişildikten karotlu yapılır. Düşük baskı ile yeterli devir ayarlanır. Karot kayıp yüzdesi %50’ aşmamalıdır. Aşması halinde sondaj beklenen amaca ulaşmış sayılamaz. Numune alımları mümkün olduğunca kömürün özelliğini temsil edecek düzeye kadar karotların temizlenmesi ve sondaj sirkülasyon sıvısı etkisi gidinceye kadar bekletilip kurutulduktan sonra yapılmalıdır. Litolojik determinasyonlarda ise mümkün olduğunca maseral ve ara kesmelerin 10X lup ile bakılarak gerekli detayları verecek şekilde yapılması zorunludur. Kömür-Rezerv REZERV SONDAJLARI Kavuşan JEM408 22/42

23 Kömür-Rezerv REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kavuşan JEM408 23/42

24 Kömür-Rezerv REZERV HESAPLAMA METOTLARI KÖMÜR REZERVİ HESAPLANMASINDA İKİ YÖNTEM UYGULANIR: POLİGON METODU İZOPAK METODU Kavuşan JEM408 24/42

25 Kömür-Rezerv REZERV HESAPLAMA METOTLARI POLİGON METODU Kavuşan JEM408 25/42

26 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv Poligon (üçgen) yöntemi: Sondaj, kuyu, yarma vb noktalarındaki verilerden kömürün yayılım alanı 1/1000 veya 1/5000 veyahut 1/10000 ölçekteki haritaya çizilir. Her sondajdaki elde edilen gerçek kalınlık değerlerinin Kavuşan JEM408 26/42

27 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv Poligon (üçgen) yöntemi: Her noktadaki gerçek kalınlıklar şayet damar veya diğer stamplarda hesaplanmamışsa hesaplanır ve sondaj/yarma yanına yazılır. Sondaj, kuyu, yarma vb noktaların birleştirilmesiyle üçgenler oluşturulur. Kavuşan JEM408 27/42

28 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv Poligon (üçgen) yöntemi: Üçgenin alanı A1=((a)*(h))/2 formülünden hesaplanır. (s1s2=s1 ve s2 sondajları arasındaki uzaklık, h= bu doğruya s3 sondaj noktasından inilen dik doğrunun uzaklığı) Kavuşan JEM408 28/42

29 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv Poligon (üçgen) yöntemi: işletilebilir gerçek kalınlık Her sondaj/yarma/stamptaki işletilebilecek olan işletilebilir gerçek kalınlık hesaplanır ve yanına yazılır. Bunların her birinden üçgenin ortalama kalınlığı (yani a üçgen prizmasının yüksekliği olan), ortalama işletilebilir gerçek kalınlık değeri bulunur. Buradan:V1=A*Kort formülüyle S1,S2,S3 sondajlarının ararsındaki kömürlü panelin hacmi hesaplanır. Kavuşan JEM408 29/42

30 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv Poligon (üçgen) yöntemi: üçgen ortalama yoğunluk değeri Sondaj, kuyu, yarma vb noktalardan alınan numunelerden laboratuvarda yapılan yoğunluk deneyleri sonuçlarından, üçgen ortalama yoğunluk değeri hesaplanır. Kömür damarlarında yoğunluk değerleri çok kısa mesafelerde değişmez. Bu nedenle birden fazla üçgenden yararlanılarak bulunan değerler kullanılabilir. Şayet varsa sadece 1 adet baseni temsil eden bir numunenin analiz değeri de kullanılabilir Şayet hiçbir yoğunluk deneyi yapılmamışsa, genel uygulama olarak değeri arası bir rakam, kül oranları dikkate alınarak eskale edilebilir. Kavuşan JEM408 30/42

31 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv Poligon (üçgen) yöntemi: Bu değerlendirmelerden sonra, A üçgen prizması için rezerv değeri hesaplanır: A rez =V a *D ort Kavuşan JEM408 31/42

32 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv Poligon (üçgen) yöntemi: Benzer şekilde tüm üçgenlerin rezervleri hesaplandıktan sonra hepsi toplanarak kömür yatağının rezervi poligon metoduna göre hesaplanmış olur. Kavuşan JEM408 32/42

33 Kömür-Rezerv REZERV HESAPLAMA METOTLARI İZOPAK METODU Kavuşan JEM408 33/42

34 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv İzopak (eşkalınlık) yöntemi Kömürlü alan sınırlandırılır. Bunun için kömür kesen/kesmeyan sondajlar ile yarma ve stamplardan yararlanılarak, jeolojik kesitlerden veri değerlendirilerek yapılır. 1/1000; 1/5000; 1/10000 ölçekli rezerv haritası için sondaj lokasyonları yerleştirilir. Kavuşan JEM408 34/42

35 REZERV HESAPLAMA METOTLARI Kömür-Rezerv İzopak (eşkalınlık) yöntemi Her sondaj/yarma/stamp için hesaplanan gerçek işletilebilir kalınlıklar her sondajın yanına yazılır. Birbirleriyle birleştirilerek poligonlar oluşturulur. Kavuşan JEM408 35/42

36 İzopak (eşkalınlık) yöntemi Kömür-Rezerv işletilebilir eş kalınlık değeri noktaları Her iki uzaklık arasındaki mesafe kalınlığa göre bölünerek 1 m (veya isteğe bağlı olarak 0.50 m) işletilebilir eş kalınlık değeri noktaları belirlenir. eşkalınlık (izopak) eğrileri 1, 2, 3, 4, 5,… metreyi gösteren değerleri gösteren noktalar birleştirilerek eşkalınlık (izopak) eğrileri çizilir. Kavuşan JEM408 36/42

37 İzopak (eşkalınlık) yöntemi Kömür-Rezerv Eşkalınlık düzlemleri arasındaki kesik koniler Kavuşan JEM408 37/42

38 İzopak (eşkalınlık) yöntemi Kömür-Rezerv Planimetre kullanılarak So, S1, S2,S3,.., Sn alanları taranarak yüzölçümleri bulunur. Planimetre okumaları için alet ölçeğe göre ayarlanarak 1/1 oranında araziye uyumlu hale getirilir. Planimetre okumaları farklı zamanlarda en az 3 kez yapılarak hata oranı en aza indirilir. Bu okumaların ortalaması alınarak ortalama ve hesaplamaya esas olacak So, S1… yüzölçüm değerleri bulunur. Bulunan okuma değerleri formüllere konularak hacim hesaplanır. Kavuşan JEM408 38/42

39 İzopak (eşkalınlık) yöntemi Kömür-Rezerv Her bir alandaki kalınlığa karşılık gelen yoğunluk analiz değerleri sondaj/damar/yarma stamplarından hesaplanır.Bunun için seviyelere karşılık gelen panel jeolojik kesitleri çizilerek hesaplamaya katılacak olan değerler belirlenebilir. Bundan sonra ise rezerv formülünden yararlanılarak Ro, R1, R2, R3,…Rn ayrı ayrı hesaplanır. Kavuşan JEM408 39/42

40 İzopak (eşkalınlık) yöntemi Kömür-Rezerv Kömür damarının toplam rezervi; her kesik koninin rezervinin toplanmasıyla bulunur Kavuşan JEM408 40/42

41 REZERV HESAPLANMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Kömür-Rezerv REZERV HESAPLAMALARINDA KULLANILAN HARİTALAR UYGUN ÖLÇEKLİ KULLANILMALIDIR. SONDAJ VE YARMA LOKASYONLARI DOĞRU YERLEŞTİRİLMELİDİR. KALINLIKHESAPLAMALARINDA İŞLETİLEBİLECEK KALINLIKTAKİ KÖMÜRLER HESABA KATILMALIDIR. İŞLETİLEBİLECEK KÖMÜR SEVİYELERİ BELİRLENİRKEN, KÖMÜRLERİN KÜL İÇERİKLERİNE VE DİĞER ENDÜSTRİYEL KULLANIMA ESAS OLABİLECEK PARAMETRELERE DİKKAT EDİLMELİDİR. YOĞUNLUK DENEYLERİNİN SONUÇLARI KÜLÜ VERECEK OLAN ANORGANİK İÇERİĞİNE IŞIK TUTACAĞINDANBU DEĞERLER DİKKATLİCE İRDELENMELİDİR. PLANİMETRE OKUMALARINDA GERÇEK DEĞERLERE YAKIN HESAPLAMALAR YAPILMALIDIR. HER İKİ YÖNTEMLE HESAPLAMA YAPILMALI VE HATA ORANI BULUNARAK NEDENLERİ ARAŞTIRILARAK ORAN DÜŞÜRÜLMELİDİR. Kavuşan JEM408 41/42

42 BÖLÜMÜN SONU Kömür Kavuşan JEM408 42/42


"KÖMÜRLERDE ARAMA ÇALIŞMALARI ARAZİ ÇALIŞMALARI REZERV HESAPLAMALARI Kömür-Rezerv Kavuşan JEM408 1/42." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları