Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 EMBRYONIC STEM CELLS: ETHICS AND POLITICAL OPINIONS Mehmet CINCIK,MD. PhD. Assoc.Prof. GATA Haydarpasa Training Hospital.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 EMBRYONIC STEM CELLS: ETHICS AND POLITICAL OPINIONS Mehmet CINCIK,MD. PhD. Assoc.Prof. GATA Haydarpasa Training Hospital."— Sunum transkripti:

1 1 EMBRYONIC STEM CELLS: ETHICS AND POLITICAL OPINIONS Mehmet CINCIK,MD. PhD. Assoc.Prof. GATA Haydarpasa Training Hospital

2 2 What is your stem cell I.Q.? Answer the following as True or False: 1. TF Stem cells hold great promise for the future of medicine. 2. TF Reprodüctive cloning is legal or not? 3. TFThe same technology used in stem cell research could be used to clone humans. 4. TFIs it also a political argument? 5. TFHuman diseases have been successfully treated with stem cells taken from human embryos.

3 3 Stem Cell Ethics Science is designed to tell us what is possible – what we can do. Science is not designed to tell us what is right – what we should do. Bilim ne yapabiliriz sorusu üzerine dizayn edilmiştir.Ne yapmalıyız sorusu ise etik ve felsefenin konusudur.Sınırların ne kadar zorlanacağının ise ucu açık ve tartışmalıdır. To evaluate this technology one must employ some ethical, politicial and moral system that comes from outside of science. Embriyonun etik değerleri konusunda insanlar, inanışlar ve kültürler arasında da farklı görüşler bulunmaktadır.

4 4 Introduction Can we vs. should we  Dramatic advances of modern molecular genetics  Should we ask the morality questions before attempting the “can we” questions?

5 5 Amaç: Bu sununun amacı, kök hücre araştırmalarından kaynaklanan tartışmaların konu başlıklarını verip ahlaki ve etik sorunları ortaya koyarak; gerek uluslararası alanda gerek ulusal mevzuatımızdaki yasal durumu ve uluslar arası belirsizlik sebebiyle olagelen politik tartışmaları incelemektir. Kök hücre tedavisinin gelişimi ve eldeki bilimsel verileri gözden geçirerek, ABD ve Avrupa Birliği’ndeki uygulama ışığında ülkemizde yapılması gerekenleri tartışmak için de bunun iyi bir fırsat olduğunu düşünüyorum.

6 6 KÖK HÜCRE ARAŞTIRMALARI ÜZERİNDE TARTIŞMALAR : Kök hücre araştırmaları üzerinde kopan tartışmalar çeşitli eksenlerde sürmektedir. Embriyonun hukuki ve ahlaki statüsünün sorgulanması, bir başka deyişle, hayatın başlangıcı meselesi Bilim çevrelerinde -halen tedavi edici kullanımı bulunmamakla birlikte- tedavi amaçlı klonlama diye tanımlanan somatik hücre çekirdeği transferi yöntemi ile elde edilen klon embriyonun kullanımı,araştırma maksatlı insan embriyosu üretilip üretilemeyeceği,reprodüktif konlamanın yasak olması gerektiği Ayrıca, kök hücre araştırmalarının mali yükünün ağır olduğu, diğer araştırmalara ayrılacak payın azaltılmaması gerektiği, araştırmalar sonucu bulunacak tedavinin yalnızca belirli bir kesime ulaşabilirken, yoksul insanların bu tedavinin nimetlerinden yararlanamayacağı ve araştırmalarda kadın üreme hücresinin kullanılmasının ekonomik yönden zayıf kadınların istismarını doğurabileceği tehlikesine de dikkat çekilmesi Son olarak, kök hücre araştırmalarında hasta hakları bağlamında sakıncalar olduğu, yoğun olarak araştırmalar yapılsa da -özellikle embriyonik kök hücre araştırmalarında- sanıldığının aksine problemlerin beklenenden çok olduğu ve henüz tedavi edici bir yöntem olamadığı v.b.

7 7

8 8 Stem Cell/Cloning Topics What are stem cells? History of stem cell/cloning research Possible uses of the technology Current status/knowledge Questions and known problems Legal considerations Politics Moral considerations

9 9 Stem Cell – Definition A cell that has the ability to continuously divide and differentiate (develop) into various other kind(s) of cells/tissues Embriyonik kök hücre, embriyo aşamasındaki totipotent kök hücrenin adıdır. Her türlü dokuya dönüşme yeteneği olan embriyonik kök hücrelerin laboratuvarlarda üretilerek çoğaltılması mümkün olabilmektedir. "Dolly" isimli koyunun 1997 yılında İngiltere'de klonlanması bunun bir örneğidir.

10 10 Giriş: Kök hücre bilimi nerede, cazibesi ne??? Kök hücreler, iki temel özelliğe sahiptir: Sürekli çoğalabilir ve böylece kullanılabilir bir havuz oluştururlar. Doğru sinyali aldıklarında çeşitli hücre tiplerine dönüşebilirler Farklanma yeteneklerine göre tek hücre tipine dönüşebilen unipotent, birden çok hücre tipine dönüşebilen multipotent, vücuttaki pek çok dokuyu oluşturabilecek pluripotent ve tam bir embriyo oluşturabilecek totipotent özellikte olabilirler. Embryo (Totipotent) Adult (Unipotent)

11 11 Kinds of Stem Cells Stem cell typeDescriptionExamples Totipotent Each cell can develop into a new individual Cells from early (1-3 days) embryos Pluripotent Cells can form any (over 200) cell types Some cells of blastocyst (5 to 14 days) Multipotent Cells differentiated, but can form a number of other tissues Fetal tissue, cord blood, and adult stem cells Totipotent Pluripotent Multipotent

12 12 Stem Cell Biology

13 13 Embriyonik kök hücre kaynağı olarak IVF: Tartışmanın IVF boyutu ÜYTE ile elde edilen embriyolardan en sağlıklı ve başarı şansı en yüksek olanları uterusa transfer edilirken, diğer embriyolar çoğul gebelikleri önlemek amacıyla transfer edilmemekte ve embriyo araştırmalarında kullanılabilmektedir.Tartışma da bu noktada alevlenmektedir.Bu embriyoların tedavi amaçlı klonlama dışında,reprodüktif amaçla klonlanması,embriyonun klonlanması ile embriyonik kök hücre dizilerinin oluşturulması halinde ne yapılacaktır ??? Ne kadar erken safha olursa olsun bir embriyo ya da fetusun parçalanıp hücre kaynağı olarak kullanılması ahlaki bir sorun oluşturmaktadır.

14 14 EMBRİYONUN HUKUKİ ve AHLAKİ STATÜSÜ Embriyonik kök hücre elde ederken kök hücrenin içinden alındığı embriyo zarar görmekte ve kullanılamaz hale gelmektedir. Bu noktada sorun, embriyonun araştırma amacıyla kullanımının etik olup olmadığı, bunun ötesinde üçüncü bir kişi yararına embriyonun yok edilmesinin embriyoyu araçlaştırdığı ve embriyonun araştırma ve tedavi amaçlı kullanımının etik olmadığı itirazlarıdır.

15 15 Derivation and Use of Embryonic Stem Cell Lines Isolate inner cell mass (destroys embryo) Isolate inner cell mass (destroys embryo) Heart muscleKidney Liver “Special sauce” (largely unknown) Day 5-6 Blastocyst Day 5-6 Blastocyst Inner cells (forms fetus) Inner cells (forms fetus) Outer cells (forms placenta) Outer cells (forms placenta) Heart repaired Culture cells

16 16 Stem Cell Cultivation

17 17 Embriyonik kök hücrelerin tedavi amaçlı kullanım potansiyelleri nedir? Rejeneratif tıpta,yakın gelecekte omurilik yaralanmaları, Alzheimer, diyabet, Parkinson, enfarktüs gibi tedavi imkanı olmayan veya son derece sınırlı olan hastalara bu imkanı sağlayabilecekleri hipotezi Ayrıca, özellikle deney hayvanları ile yapılan çalışmalarda bu hücrelerin üreme hücresi oluşturabildiklerinin gösterilmiş olması nedeniyle gelecekte oosit veya spermi olmayan kişiler için de, kök hücrelerin infertilite tedavisinde kullanımının gündeme gelebileceği tezi Replaceable tissues/organs Repair of defective cell types Delivery of genetic therapies Possible Uses of Stem Cell Technology

18 18 Stem Cell Biology

19 19 Embriyo ve kök hücre araştırmaları: Üremeye Yardımcı Tekniklerin gelişmesi son dekatta embriyo ve kök hücre araştırmalarına ivme kazandırmıştır ancak pek çok medikal,yasal,etik,dinsel ve politik tartışmaya yol açmıştır. Bu soruların büyük bölümüne henüz yanıt verilememiştir. Kronik hastalıklara çare bulabilmek insan embriyo araştırmalarındaki temel amaçlardan birisidir. Bu konudaki diğer amaçlar ise: insan büyümesi ve gelişmesi ile ilgili bilgileri geliştirmek, kontrasepsiyon yöntemlerini geliştirmek, infertilite tedavisi hakkındaki mevcut bilgileri irdelemek, tedavi başarısını arttırmaktır.

20 20 Hipotetik –Fantastik Senaryolar?? Uzayda sosis ? Sentetik et piyasaya ne zaman çıkacak? ABD'de doku mühendisleri laboratuvar kabında et yetiştirmenin yollarını arıyor. Bu çalışmada amaç, uzay yolculukları sırasında astronotlara yiyecek sağlamak. Ancak diğer uzay araştırmalarında olduğu gibi bu çalışma da ileride kamuoyuna mal edilebilir. NASA'nın finanse ettiği bir proje laboratuvar ortamında et yetiştirme konusunda ilk adımı attı. Yetişkin etin içindeki ''myoblast (kas lifi hücresi olan embriyonik hücre)'' hücreleri, kas hücresi üretmek için bölünüp çoğaldı. Böylece laboratuvarda balık eti yetiştirmeyi başaran ilk bilim grubu olarak bilim dünyasında yeni bir sayfa açtılar. Prototip sentetik hamburgerler Mars'a veya diğer gezegenlere yerleşmek için gidenlere ideal yolluk oluşturabilir.

21 21 Embriyo: En savunmasız dönem !!! Embriyo araştırmalarında etik ve bilimsel değerlendirme bir arada ve uyum içerisinde olmalı, ancak tüm insan gelişimi evreleri içerisinde embriyonun en savunmasız dönem olduğu unutulmamalıdır.

22 22 EKH’Yİ BEKLEYEN OLASI TEHLİKELER VE ZORLUKLAR Tümör oluşumu Tedavi için yeterli sayıda hücre elde edilememesi EKH’nin karanlık yüzü: ‘’İnsan mühendisliği ve hayvan-insan melezlerinin tehdidi’’ Homo-superior İnsan altı varlıklar

23 23 History of Human Stem Cell Research In 1968, the first bone marrow transplant was successfully used in treatment of SCID Since the 1970’s, bone marrow transplants have been used for treatment of immunodeficiencies and leukemias

24 24 History of Human Embryonic Cell Research 1954 – John Enders received a Nobel prize in Medicine for growing polio virus in human embryonic kidney cells

25 25 In 1998, James Thomson (University of Wisconsin-Madison) isolated cells from the inner cell mass of the early embryo, and developed the first human embryonic stem cell lines. History of Human Embryonic Stem Cell Research In 1998, John Gearhart (Johns Hopkins University) derived human embryonic germ cells from cells in fetal gonadal tissue (primordial germ cells). Pluripotent stem cell “lines” were developed from both sources

26 – Mice cloned 1998 – Cows cloned 1952 – Briggs and King cloned tadpoles 1996 – The first mammal cloned from adult cells was Dolly, the sheep – Pigs cloned History of Somatic Cell Nuclear Transfer (Cloning)

27 27 TEDAVİ EDİCİ/AMAÇLI KLONLAMA ve ÜREME AMAÇLI KLONLAMA İnsan somatik hücre nükleus transferi (SHNT) (klonlama) Klonlanmış embriyoları elde ederken somatik hücre transferi yöntemi uygulanmaktadır.(32)) Bu yöntem, bir kadından alınan yumurtanın çekirdeği çıkarılmış üreme hücresiyle, kök hücreden yararlanması düşünülen kişinin somatik hücresinden alınan çekirdeğin nükleer yöntemle döllenip, somatik hücre sahibinin klonu yapay bir embriyo elde etme mantığına dayanmaktadır. (33)(32))

28 28 İnsan somatik hücre nükleus transferi (SHNT) (klonlama)

29 29 Tedavi edici klonlama sonucu elde edilen embriyonlardan çıkarılan kök hücrelerin statüsü farklıdır. (31) Zira, burada elde edilen embriyo, embriyo için verilen tanımın dışında kalmaktadır. (üreme hücreleri olan yumurta ve spermin birleşmesi -döllenme- sonucu oluşan ceninin, gelişimin ilk aşamasındaki hücre grubu olduğuna dair olan hukuki tanım) Doku reddi olasılığını ortadan kaldırmak için aynı genetik şifreye sahip klonlanmış embriyolardan kök hücre elde etme yöntemi tedavi edici klonlama olarak adlandırılmaktadır. Klonlanmış embriyoları elde ederken somatik hücre çekirdeği transferi yöntemi uygulanmaktadır.(32)

30 30 Stem Cell Biology

31 31 Stem Cell Biology

32 32 Reprodüktif SHNT 1 Özellikle iki grup hastada kullanılabileceğini savunanlar vardır; bunlar tedavisi mümkün olmayan infertil çiftler ve çocuklarına genetik bir hastalığı geçirme riski çok yüksek olan çiftler olarak özetlenmektedir.(29) Reprodüktif SHNT’nin uygulamasında etik kurallar ayrı bir önem taşımaktadır. Bu konuda henüz yeterli görüş birliği bulunmamaktadır. Uygulandığı takdirde de doğacak çocuğa ileride yapılacak açıklamalarda çiftlerin kararları ve konsültasyonu net değildir. (34)

33 33 Reprodüktif SHNT 2 Somatik hücre transferi yöntemiyle elde edilen, klonlanmış embriyondan beklenen fayda ise; kök hücre tedavisinden yararlanacak kimsenin vücudunun bağışıklık sisteminin reddi riskini doğurabilecek, başka bir organizma olan, embriyodan elde edilmiş kök hücreleri kullanmak yerine tedaviden yararlanacak kişinin organizmasıyla tamamen aynı genetik şifreye sahip klon embriyodan elde edilmiş kök hücrelerin kullanılarak bağışıklık sisteminin reddi ihtimalini ortadan kaldırması olarak ifade edilmektedir. (35)

34 34 TEDAVİ EDİCİ/AMAÇLI KLONLAMA ve ÜREME AMAÇLI KLONLAMA 2 Bu tartışmalar ekseninde üreme amaçlı klonlama ile tedavi edici klonlamanın arasında asıl fark amaçlarının başka oluşudur. Tedavi edici/amaçlı klonlamada, klonlanan embriyo, ana rahmine yerleştirilmeyip, embriyo blastosist dönemine değin ilerletilmekte, klonlanan asıl bireyin tedavisi amacıyla bu embriyodan kök hücre ayrıştırılmaktadır.

35 35 Stem Cell Biology Does therapeutic cloning lead to the cloning of human beings?

36 36 Klon embriyodan EKH alınmasındaki kaygılar: Klonlananın onurunun hiçe sayılması, asıl bireyin ihtiyacı için, yani bir araç olarak var olmasıdır. Tedavi amaçlı klonlamaya karşı olanlar, embriyonun hukuki statüsünün hassaslığı yanında, tedavi amaçlı elde edilen embriyoların üreme amaçlı olarak ana rahmine yerleştirilme riskinin göze alınamayacak kadar büyük olduğunu ileri sürmektedirler. (36)

37 37 Early Successes – Human Cloning 2001 – First cloned human embryos (only to six cell stage) created by Advanced Cell Technology (USA) 2004* – Claim of first human cloned blastocyst created and a cell line established (Korea) – later proved to be fraudulent *Hwang, W.S., et al Evidence of a Pluripotent Human Embryonic Stem Cell Line Derived from a Cloned Blastocyst. Science 303:

38 38 Challenges to Stem Cell/Cloning Research Stem cells need to be differentiated to the appropriate cell type(s) before they can be used clinically. Recently, abnormalities in chromosome number and structure were found in three human ESC lines.

39 39 POLİTİK GÖRÜŞLER : Kök hücre araştırmaları hakkında uluslararası alanı, ABD, Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği’ndeki gelişmeler ve hukuk metinleri çerçevesinde üç başlık altında incelemek istiyorum.

40 40 ABD ABD’deki bu konuda süregelen kısıtlamalar geçtiğimiz dönem başkanlık seçimlerin önemli tartışma konularından birini oluşturmuş ve öyle görünüyorki önümüzdeki dönemdeki başkanlık seçimlerinin ana temalarından birini oluşturacaktır. Ki bunun ilk belirtileri geçtiğimiz günlerde ABD Temsilciler Meclisi ve Senatosunca hem Demokratlar (ki hemen tamamınca) hem de bir kısım Cumhuriyetci’lerin oylarıyla ‘Kök Hücre Çalışmalarındaki Kısıtlamaların Kaldırılması’ yönünde aldığı kararla da ortaya çıkmıştır. Ancak, ABD Başkanı görev yaptığı sürece ilk kez veto hakkını kullanmış ve bu karar hükümsüz kalmıştır.

41 41 Legal Considerations: Embryonic Cell Research Bush Casts His First Veto on Stem-Cell Bill August 25, 2000, President Clinton allowed funding of research based on cells from (aborted) human fetal lines, but not embryonic cells On August 9, 2001, President Bush announced his decision to allow Federal funds to be used only for research on existing human embryonic stem cell lines created prior to his announcement

42 42 Laws Banning Reproductive Cloning (as of 2004)

43 43 Laws Banning Research Cloning (as of 2004)

44 44 BİRLEŞMİŞ MİLLETLERDE GÖRÜŞ AYRILIKLARI Worldwide Stem Cell Regulations 2001 Ad Hoc komitesi:Fransa ve Almanya’nın yalnızca üreme amaçlı klonlamanın yasaklanması teklifi(45) Amerika Birleşik Devletleri ile İspanya’nın başını çektiği grubun hem üreme, hem tedavi amaçlı klonlamanın yasaklanmasını istemesi. (46) Ad Hoc komite ve Çalışma Grubu 2003 Ekim ayında yeniden toplanmıştır ve BM Hukuk komitesi ile birlikte 2 yıl erteleme tavsiye kararı vermesi ancak bunun BM Genel Kurulu’nda kabul edilmemesi

45 45 Kosta Rika Sözleşmesi:8 Mart Mart 2005 tarihinde Kosta Rika’nın sunduğu taslak metin, 84 lehte oya karşı muhalif 34 ve 37 çekimser oyla BM İnsan Klonlamasına Dair Deklarasyon adıyla kabul edilmiştir. Deklerasyonla, herhangi başka bir amaçla yapılan klonlamaya izin verilmesi halinde bu uygulamaların üreme amaçlı olup olmadığını denetlemenin çok zor olacağı, ayrıca klonlanmış insan embriyosu yaratımının ve yok edilmesinin yanlış olduğu, zira bunun insan hayatına nesne ve ürün olarak davranılmasını doğuracağı ileri sürülmüş ve bu toptan bir yasağın gerekçesi olarak gösterilmiştir.

46 46 Embryonic Reproductive Cloning Laws Worldwide 32 Nations

47 47 Embryonic Research Cloning Laws Worldwide 21 Nations

48 48 AVRUPA KONSEYİ BELGELERİ ile İNSAN HAKLARI ve BİYOTIP SÖZLEŞMESİ 1 Avrupa Konseyi bünyesinde embriyonun araştırma amaçlı kullanımı konusunda yasal olarak bağlayıcı iki sözleşme mevcuttur. Türkiye’nin de taraf olduğu Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi’nin (İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi) Tüpte embriyonlar üzerinde araştırma başlıklı 18. maddesinin özellikle ikinci fıkrası kök hücre araştırmaları açısından önem teşkil etmektedir. (51) Bu hükümde “sadece araştırma amaçlarıyla insan embriyonlarının yaratılması yasaklanmıştır”.

49 49 AVRUPA KONSEYİ BELGELERİ ile İNSAN HAKLARI ve BİYOTIP SÖZLEŞMESİ 2 Bu hüküm ışığında embriyonik kök hücre araştırmaları amacıyla embriyo meydana getirilemeyeceği açıksa da; tüpte döllenme yöntemiyle kısırlık tedavisi amacıyla meydana getirilmiş embriyoların araştırmalarda kullanılması meselesi gözetilmemiştir. Dolayısıyla tüpte döllenmiş embriyolardan ana rahmine yerleştirilmeyenlerin araştırmalarda kullanımı mümkündür.

50 50 AVRUPA KONSEYİ BELGELERİ ile İNSAN HAKLARI ve BİYOTIP SÖZLEŞMESİ 3 Ayrıca sözleşmede embriyonun tanımı yapılmamıştır. (52) Bu anlamda tedavi edici klonlama sonucu elde edilen embriyonun sözleşme çerçevesinde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği taraf devletlerin yorumuna kalmıştır. Sözleşmenin 29. maddesi bu sözleşmenin hükümlerinin yorumunu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne bırakmıştır. Mahkemenin doğrudan embriyo ile ilgili kararı yoksa da, ceninin yaşam hakkı ile ilgili bir konuda, düzenlemenin devletin takdir yetkisine dahil olduğunu kabul etmiştir. (53)

51 51 AVRUPA BİRLİĞİ ÜYESİ DEVLETLERDEKİ KÖK HÜCRE ARAŞTIRMALARINA DAİR DÜZENLEMELER Fazlalık embriyoların kök hücre araştırmalarında kullanımına izin veren devletler: Danimarka: Araştırmanın amacı insan hastalıkları üzerinde uygulanacak tedaviler hakkında bilgi edinmekse, izin vermektedir. Ancak bu araştırmaların üreme amaçlı klonlama, genlerin birbirine karıştırılması, farklı türleri birleştirip melezler (hybird) oluşturmak ve ana rahmi dışında insan geliştirmeyi amaçlaması yasaklanmıştır. Yunanistan: Yalnızca üreme amaçlı klonlama yasak Finlandiya : Yasa embriyoyu, üreme hücrelerinin füzyonu ile ortaya çıkan hücre diye tanımlamadığından tedavi amaçlı klonlamayla elde edilen embriyonun kullanımının yasak dışında, üreme amaçlı klonlama yasağı Fazlalık embriyoların kök hücre araştırmalarında kullanımına izin vermeyen devletler: İtalya Buna göre sadece embriyonun sağlığı için tedavi ve teşhis amaçlı ve embriyo yararına araştırma yapılabilmektedir ve hem tedavi edici hem de üreme amaçlı klonlama, ayrıca, insan/hayvan melezi yaratılması yasaklanmaktadır İspanya her seferinde yalnızca üç tane embriyo meydana getirilmesine izin vermektedir. Ciddi kısırlık sorunu olan çiftlerin tedavisinde daha çok embriyo meydana getirilmesine, sağlık yetkililerin bütün işlem sırasında denetlemesi ile, izin verilmesi bu kısıtlamanın istisnasıdır.

52 52 AVRUPA BİRLİĞİ ÜYESİ DEVLETLERDEKİ KÖK HÜCRE ARAŞTIRMALARINA DAİR DÜZENLEMELER Hem fazlalık hem de araştırma amaçlı embriyo üretimine izin veren devletler: Belçika İngiltere: Embriyonik kök hücre üzerinde araştırmalara, embriyondan kök hücre elde edilmesine ve yalnızca kök hücre elde edilmesi amacıyla embriyo oluşturulmasına izin vermektedir.(100)(100) Mayıs 2004 tarihinde dünyada üzerinde bir ilk teşkil eden Kök Hücre Bankası açılmıştır.(101)(101)

53 53 TÜRKİYE’DE KÖK HÜCRE TARTIŞMALARI ve KÖK HÜCRE ARAŞTIRMALARINDA HUKUKİ DURUM 1 Ülkemizde bu konudaki yasal mevzuat Sağlık Bakanlığı'nın yayınladığı iki genelgeden ibarettir. Bunlardan birincisi Eylül 2005 tarihli ve bu konuda bir düzenleme getirilinceye kadar embriyonik kök hücre araştırmalarının durdurulmasını öngörmektedir. GENELGE-2005/141 Sakıncaları dikkate alan Sağlık Bakanlığı, Eylül 2005’te yayımladığı Genelge’de embriyonik kök hücre çalışmalarının, çağdaş bilim ve kamu vicdanı gereklerine göre yapılacak hukuksal düzenlemelere kadar yapılmamasını istemiş, bu hususta Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlanmaya çalışıldığı bildirilmiştir.(114)(114) Mayıs 2006 tarihinde yayınlan ikincisi genelge ise bakanlık bünyesinde bir “Kök Hücre Nakilleri Bilimsel Danışma Kurulu” kurulduğunu haber vermekte ve embriyonik olmayan kök hücre çalışmaları için bir kılavuz içermektedir. Genelge, kök hücrelerle klinik deneme yapmak isteyen merkezlerin bu kuruldan izin almalarını öngörmektedir.

54 54 TÜRKİYE’DE KÖK HÜCRE TARTIŞMALARI ve KÖK HÜCRE ARAŞTIRMALARINDA HUKUKİ DURUM 2 Türk Medeni Kanunu’nun 28. maddesinin 2. fıkrası “çocuk hak ehliyetini, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde eder” demek suretiyle hayatın başlangıcı meselesi (embriyonun hukuki statüsü) hakkında çevre şartları teorisi lehine görünmektedir. Bu anlamda embriyonun insan statüsünde görülemeyeceği sonucunu çıkarabilmekteyiz.

55 55 TÜRKİYE’DE KÖK HÜCRE TARTIŞMALARI ve KÖK HÜCRE ARAŞTIRMALARINDA HUKUKİ DURUM 3 Türkiye, İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi’nin tarafı olduğundan yapılacak yasal düzenlemenin bu sözleşmenin hükümleriyle uyumlu olması gerekmektedir. İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi’nin 18. maddesinin ikinci fıkrasında araştırma amacıyla embriyo yaratılmasının yasaklandığı hatırlanmalıdır. Sonuç itibariyle, Türk Hukuk mevzuatında insan embriyosu meydana getirilmesi hakkındaki tek metin olan Yönetmelik, fazlalık embriyoların araştırmalarda kullanımına izin vermemesine rağmen; araştırma amaçlı embriyo meydana getirmek, Yönetmeliğe göre mümkündür. Bununla birlikte, Türkiye’nin taraf olduğu -ve insan haklarına dair bir uluslararası sözleşme olduğundan, 1982 Anayasası’nın 90. maddesinin son fıkrası gereği aynı konuyu düzenlemiş bir kanunla farklı hükümler içermesi halinde esas alınması gereken- İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşme’si araştırma amacıyla embriyo meydana getirilmesini yasaklamakta, ancak fazlalık embriyoların kullanımı konusuna değinmemektedir.

56 56 TÜRKİYE’DE EMBRİYONİK KÖK HÜCRE ÇALIŞMA KILAVUZU (sunulan tasarı) Kronik kalp yetmezliği, Parkinson, Alzheimer, omurilik zedelenmesi ve benzeri gibi hastalıkların tedavisi için yapılacak araştırmalarda kullanılmak üzere insan embriyonik kök hücreleri ile aşağıda belirtilen koşullara uymak kaydıyla deneysel çalışmalar yapılabilir. eşlerin invitro fertilizasyon için oluşturulmuş ancak ana rahmine yerleştirilmemiş blastocist evresine kadar (blastocist dahil) olan artık embriyoları, başlangıçta veya dondurulmuş embriyolar için beş yıllık süre bittikten sonra eşlerin herikisininde bilgilendirilmiş onamı alınarak deneysel araştırmalar için embriyonik kök hücre kaynağı olarak kullanılabilir. Başlangıçta izin alınmamış ise, bu süre dolmadan önce eşlerden birinin vefatı halinde sağ kalan eşin onamı, boşanmanın hükmen sabit olması halinde ise her iki sininde onamı ile artık embriyolar kullanıla bilir. Artık embriyolar somatik hücre çekirdeğinin transferi ( embriyo kolonlaması) ile hücreler çoğaltılamaz, hibridlenemez yada tedaviye yönelik kök hücre araştırmaları dışında ( kök hücre bankası kurmak, satılması ve benzeri ) başka bir amaçla kullanılamaz. Kök Hücre elde etmek yada araştırma amaçlı kullanmak için deneysel insan embriyoları oluşturulamaz. Sadece araştırma maksadıyla ovulasyon indiksüyonu yapılarak kadın üreme hücresi elde edilemez Bu konudaki embriyonik kök hücre kılavuzu yayınlanıncaya kadar bu hücreler kullanılarak deneysel araştırma yapılamaz. Embriyonun araştırma amacıyla kullanılabilmesi, sağlık bakanlığının ilgili kurullarının izni dahilinde ve Avrupa Konseyi ‘ Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi’ ne ek olarak yayınlanan ‘ İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi’ ne uygun olarak hazırlanmış kök hücre çalışmaları ilgili mevzuat hükümlerine tabidir.

57 57 EMBRİYO ÜZERİNDE ARAŞTIRMA YAPILMASINA KARŞI OLANLARIN GEREKÇELERİ 1 1- Embriyo potansiyel bir insandır (13) ona insan statüsünün tanınması gerekir. İnsan gelişiminin bir parçası; cenin, bebek, çocuk, yetişkin gibi insanın varolma sürecinin ayrılamaz basamaklarından olduğu için insandır ve diğer insanlar gibi insan şeref ve haysiyetiyle donanmış olup insan haklarının koruması altındadır (8) Embriyonun üçüncü bir kişinin tedavisi amacıyla yok edilmesi düşünülemez. Kant’ın “insan araç değil amaçtır” söylemine dayanılarak, bir insanın üçüncü bir kişinin tedavisinde kullanılmak amacıyla yaratılmasının insan onurunu zedelediği belirtilmektedir. (9) Kök hücre araştırmalarında embriyonun kullanımıyla insanın yaşam hakkının ihlal edildiği savının en ateşli savunucuları arasında Hıristiyan öğretisinden gelenler bulunmaktadır. (10) Onlara göre embriyonun araştırmalarda yok edilmesi insanın araçsallaştırılması ve yaşam hakkının ihlalidir. (11)

58 58 EMBRİYO ÜZERİNDE ARAŞTIRMA YAPILMASINA KARŞI OLANLARIN GEREKÇELERİ 2 2- Embriyo ne zaman insan olur? sorusu hala sorgulanmaktadır. Bu bağlamda iddia edilen ise: Çekirdek füzyonundan (embriyonun meydana geldiği an) sonra genetik şifresi tamamlanmış, benzersiz bir bireyle karşı karşıya olduğumuzdur. İnsan gelişimi kesintiler olmaksızın akıp giden bir süreçtir. Bu süreci farazi ayrımlarla bölmemek gerekir. Bu ayrımlar keyfidir. Süreklilik ve aynılık esastır.Her safhaya aynı koruma sağlanmalıdır. (17)

59 59 When Does Human Life Begin? Medical Embryology Textbooks The Developing Human: Clinically Oriented Embryology “Zygote: this cell results from the union of an oocyte and a sperm. A zygote is the beginning of a new human being (i.e., an embryo). Human development begins at fertilization… This highly specialized, totipotent cell marks the beginning of each of us as a unique individual.”

60 60 When Does Human Life Begin? Medical Embryology Textbooks Essentials of Human Embryology “In this text, we begin our description of the developing human with the formation and differentiation of the male and female sex cells or gametes, which will unite at fertilization to initiate the embryonic development of a new individual.”

61 61 When Does Human Life Begin? What Do Medical Doctors Say? Dr. Alfred Bongioanni (University of Pennsylvania): “I have learned from my earliest medical education that human life begins at the time of conception.” Dr. Jerome LeJeune (University of Descartes): “after fertilization has taken place a new human being has come into being.”

62 62 At Conception, It Is Only a Single Cell Claim: Fertilized eggs are single cells, like blood cells or other parts of the body Rebuttal: This single cell is unique from both the father’s and mother’s cells and is the beginning of every new human being

63 63 Embriyo bir birey midir? Embriyonun insan vasfında olmadığını düşünenlerden bazıları, embriyonun kişiliği belirleyen temel niteliklerden yoksunluğunu ileri sürüp, embriyonun düşünemediğine, acı çekemediğine ve sinir sisteminin oluşmadığına dikkat çekmiştir. (14) Yine bu yönde embriyonun oluşumundan sonra 30 ila 35. günler içinde sinir hücrelerinin geliştiği ve bu tarihin önemli olduğunu belirtenler bulunmaktadır.(15)

64 64 Embryo Is Not a Person “Persons... are members of a social community that shapes and values them, and personhood must be defined in terms of interactions and relationships with others.” Susan Sherwin Ethical Issues: Perspectives for Canadians. Ed. Soifer, Eldon. Peterborough, Ontario: Broadview Press, p. 267

65 65 Embryo Is Not a Person – Rebuttal Personality definition problems Does a human non-person exist? What traits define personhood? Who makes the definition? Society has excluded certain humans from personhood before (e.g., African slaves, Chinese, etc.) Should we make a new list of human non-persons?

66 66 Embryo Is Not a Person – Rebuttal The lack of certain personality traits would remove from personhood:  Those who are in a coma  Elderly with degenerative disorders (Alzheimer's, etc.)  Mentally deficient  Genetic  Neurological disease  Mental illness  Is is okay to consider these human beings as non-persons?

67 67 EMBRİYO ÜZERİNDE ARAŞTIRMA YAPILMASINA KARŞI OLMAYANLARIN GEREKÇELERİ 1 İnfertilite tedavisinde yeni bir insan ortaya çıkarmak amacıyla elde edilen embriyolardan ana rahmine transfer edilmeyip saklanan ya da yok edilecek olanların (fazlalık- artık) araştırmalarda kullanılmalarını etik görüp, yalnızca araştırma amaçlı embriyo meydana getirmeyi kabul edilmez bulanlar vardır. (21)

68 68 EMBRİYO ÜZERİNDE ARAŞTIRMA YAPILMASINA KARŞI OLMAYANLARIN GEREKÇELERİ 2 Doğum kontrol yöntemleri ile embriyonun yok edilmesinin zaten gerçekleşmekte olduğu (22), cinsel birleşme sonucu döllenen yumurtaların %70’inin doğal yollardan dışarı atıldığını,dolayısıyla, embriyoların araştırmalarda korunması isteminin gerçekçi olmadığını söyleyenler vardır. Bunlar İn- vivo embriyonun dışarı atılımının embriyonun defektinden, bazen de kadının bir hastalığından kaynaklandığını belirterek bunu doğal seleksiyon gibi değerlendirmektedirler. Araştırmalarda kullanılan embriyoların -özellikle tüpte döllenme yöntemiyle elde edilip fazlalık olanların doğal yollardan atılanlar gibi insan olma potansiyellerinin olmadığını ve kök hücre alınarak bunlardan yararlanılabileceğini ifade etmektedirler.(24)

69 69 Only a Small Percentage of Embryos Implant Claim: Embryos are only potential life. Most do not result in births Rebuttal: 25-33% of women become pregnant in the first month 33% of implanted embryos die before birth There are countries in which over 25% of children die before age 5. Should we allow killing of children?

70 70 EMBRİYO ÜZERİNDE ARAŞTIRMA YAPILMASINA KARŞI OLMAYANLARIN GEREKÇELERİ 3 Embriyonun insan statüsünde olmadığı ve bu nedenle araştırma sırasında yok edilebileceği savının ardında duranların en güçlü iddiası insan yaşamının ana rahmine yerleşme anında başlamasıdır. (25)Ana rahmi dışında embriyonun gelişme şansı yoktur. Buradan hareketle insan olmanın temel koşulunun çevre olduğu belirtilmektedir. Embriyonun ana rahmine yerleşmesi embriyoyu pasif potansiyellikten çıkarıp aktif potansiyel hale sokmaktadır. (26) Embriyonik kök hücre araştırmalarında kullanılan/kullanılması önerilen embriyoların tüpte döllenme (in vitro) yöntemiyle ortaya çıkarıldığı ve bunların ana rahmine yerleştirilmeden kullanıldığı göz önüne alındığında, insan statüsüne kavuşmamış hücreler yığını olan embriyoların özel olarak korunması için bir dayanak da kalmaz.

71 71 Frozen Embryos Are Going to Be Discarded Anyway Proponents of human embryonic stem cell research say that embryos from IVF are going to be discarded and, so, should be used for research Prisoners on death row are also going to die, so why not do research on them?

72 72 Conclusion What limits should there be on this technology? Is reproductive cloning ok? How about human genetic enhancement? How about making human-animal chimeras? If any of these things are wrong, what makes them wrong? Why use a technology that offends a significant percentage of the population when there are other alternatives available? Regardless of your view of the human embryo, you have to be able to make ethical distinctions.

73 73 Conclusion: How did you do? Answer the following as True or False: 1. TFStem cells hold great promise for the future of medicine. 2. TFStem cells have been used by doctors to treat disease for decades. 3. TFThe same technology used in stem cell research could be used to clone humans. 4. TFPresident Bush has made research on humanembryonic stem cells illegal. 5. TFHuman diseases have been successfully treated with stem cells taken from human embryos.

74 74 Sonuçlar: Etik, ahlaki birçok tartışmayı beraberinde taşımakla birlikte, kök hücre araştırmalarının geleceğin en önemli konularından biri olacağını söylemek kahinlik sayılmaz. Ancak konunun etik ve ahlaki boyutları, kadının korunması ihtiyacı, tedavinin ulaşılabilir olması ve klinik aşamada hastanın korunması meseleleri bilim özgürlüğü önünde engel olarak görülmemelidir. Araştırmalar yasal zemin içinde yürütülmelidir. Bu nedenle yasal boşluğun bir an evvel doldurulması gerekmektedir. Yapılacak yasanın, kök hücre araştırmalarını kapsayıcı olarak düzenlemesi, tedavi edici klonlama, fazlalık embriyonların kullanımı ve araştırma amaçlı embriyo meydana getirmek gibi birbirinden farklı konulara özellikle değinmesi, kafalardaki karışıklığı giderebilir. Bununla birlikte araştırmalara izin vermek için birden çok disiplinin içinde bulunduğu kurullar oluşturulması, konunun bütün boyutlarıyla tartışılması gibi hassasiyet arz eden noktaların gözetilmesi zorunludur. Ayrıca hazırlanacak yasanın, Türkiye’nin imzalayıp onayladığı İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi ile imzalamakla birlikte halen onaylamadığı bu sözleşmenin Ek Protokolü ile uyumlu olması gerekmektedir.

75 75 Sonuçlar: Küreselleşmenin etkileri birçok alanda olduğu gibi bilimsel araştırmalarda da yüzünü göstermektedir. Ulusal mevzuatlar bağlamında yapılacak düzenlemelerle bilimsel yöntemlerin uygulanmasına getirilecek kısıtlamalar, bir başka devletin sınırları içinde yasal kabul edilip uygulanabilecektir. Birleşmiş Milletler çatısı altında hazırlanıp kabul edilecek bir sözleşmenin etkisi bu anlamda belirleyici olacaktır. Sonuç olarak, devletler arasında kabul gören noktaların yasal olarak bağlayıcı bir metinle kaleme alınması hiç olmazsa uzlaşılan üreme amaçlı klonlamanın yasaklanmasını sağlayacaktır.


"1 EMBRYONIC STEM CELLS: ETHICS AND POLITICAL OPINIONS Mehmet CINCIK,MD. PhD. Assoc.Prof. GATA Haydarpasa Training Hospital." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları