Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Yrd.Doç.Dr. Mert URAL 1 Dış Denge,İç Denge ve Döviz Kuru Sistemleri.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Yrd.Doç.Dr. Mert URAL 1 Dış Denge,İç Denge ve Döviz Kuru Sistemleri."— Sunum transkripti:

1 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL 1 Dış Denge,İç Denge ve Döviz Kuru Sistemleri

2 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL2 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi : Bir ülke sakinlerinin diğer ülke sakinleriyle, belli bir dönemde yaptığı tüm ekonomik faaliyetlerin sistematik şekilde kaydedildiği tablodur. Bilançonun ana bölümleri şunlardır: A. CARİ İŞLEMLER HESABI B. SERMAYE HESABI C. FİNANS HESABI D. NET HATA VE NOKSAN E. REZERV VARLIKLAR GENEL DENGE

3 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL3 Ödemeler Dengesi

4 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL4 Ödemeler Dengesi

5 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL5 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP) BP = CAB + KAB BP = CAB + KAB BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] CAB = Current Account Balance (Cari İşlemler Dengesi) CAB = Current Account Balance (Cari İşlemler Dengesi) KAB = Capital Account Balance (Sermaye Hesabı Dengesi) KAB = Capital Account Balance (Sermaye Hesabı Dengesi) BP = 0 Dış Denge BP = 0 Dış Denge BP > 0 Dış Fazla BP > 0 Dış Fazla BP < 0 Dış Açık BP < 0 Dış Açık

6 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL6 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP) BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] (-) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (+) (+) (-) Cari İşlemler Dengesini Etkileyen Unsurlar Y = ülkenin gelir düzeyi ; M = f(Y) Y = ülkenin gelir düzeyi ; M = f(Y) Y f = Ticaret ortaklarının gelir düzeyi ; X = f(Y f ) Y f = Ticaret ortaklarının gelir düzeyi ; X = f(Y f ) (P f /P).R = Reel döviz kuru (P f /P).R = Reel döviz kuru P f = Yabancı ülke fiyatlarının ulusal para cinsinden ifadesi P f = Yabancı ülke fiyatlarının ulusal para cinsinden ifadesi P = Yurtiçi fiyatlar P = Yurtiçi fiyatlar R = Nominal döviz kuru R = Nominal döviz kuru Eğer Y   M  ; Y f   M f  Eğer Y   M  ; Y f   M f  Reel döviz kuru (P f ve P sabit iken, R  )  X  ve M  Reel döviz kuru (P f ve P sabit iken, R  )  X  ve M 

7 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL7 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP) BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] (-) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (+) (+) (-) Sermaye Hesabı Dengesini Etkileyen Unsurlar i = yurtiçi faiz oran i = yurtiçi faiz oran i f = yurtdışı faiz oranı i f = yurtdışı faiz oranı D e = Beklenen devalüasyon ya da depresiasyon oranı D e = Beklenen devalüasyon ya da depresiasyon oranı Eğer i   Yabancı sermaye girişi  Eğer i   Yabancı sermaye girişi  (i f + D e )   Yabancı sermaye çıkışı  (i f + D e )   Yabancı sermaye çıkışı  Uzun vadede faiz oranı (i), Cari İşlemler Dengesini de etkiler. Dış borç faizleri cari işlemlere kaydedilir (Hizmet Giderleri).

8 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL8 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP) BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] BP = CAB [Y, Y f, (P f /P).R] + KAB [i, (i f + D e )] (-) (+) (+) (+) (-) (-) (+) (+) (+) (-) BP’yi türetmek için Y ve i dikkate alınıp, Y f, P, P f, R sabit kabul edilir. Aksi halde, BP sağa veya sola hareket eder. BP’yi türetmek için Y ve i dikkate alınıp, Y f, P, P f, R sabit kabul edilir. Aksi halde, BP sağa veya sola hareket eder. BP = CAB [Y] + KAB [i] BP = CAB [Y] + KAB [i] (-) (+) (-) (+) Y   M  böylece (X-M) olumsuz etkilenir. Y   M  böylece (X-M) olumsuz etkilenir. i f ve D e sabit kabul edilirse, i f ve D e sabit kabul edilirse, i   Yabancı sermaye girişi  i   Yabancı sermaye girişi   Bu durumda, genel dış denge, gelir düzeyi ve faiz oranının bir fonksiyonudur.

9 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL9 Ödemeler Dengesi  Cari Hesap Açığı Net Sermaye Girişi ii Y Y (M-X) 1 (M-X) 2 (M-X) 1 (M-X) 2 i2i2i2i2 i1i1i1i1 i2i2i2i2 i1i1i1i1 KAS 1 KAS 2 Y 1 Y 2 KAS 1 KAS 2 Y 1 Y 2 (M-X) KAS BP=0 BP=0 A B ) 45 0   BP=0 BP=0

10 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL10 Ödemeler Dengesi  Cari Hesap Açığı Net Sermaye Girişi ii Y Y (M-X) 1 (M-X) 2 (M-X) 1 (M-X) 2 i2i2i2i2 i1i1i1i1 i2i2i2i2 i1i1i1i1 KAS 1 KAS 2 Y 1 Y 2 KAS 1 KAS 2 Y 1 Y 2 (M-X) KAS BP=0 BP=0 BP 1 BP 1 BP 2 BP 2 C A B D KAS 2 ) 45 0   (M-X) 2 BP=0 BP=0 i3i3i3i3

11 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL11 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP)  C gibi bir noktada, milli gelir düzeyinin üzerinde bir faiz oranı (i 2 >Y 1 ) olduğu için, Dış Fazla vardır.  D gibi bir noktada, milli gelir düzeyinin altında bir faiz oranı (Y 1 >i 3 ) olduğu için, Dış Açık vardır.  BP’nin kayma nedenleri; Y f, Reel Kur, i f, D e  Reel Kur  X , M  ve (M-X) fonksiyonu ile BP sağa kayar. [BP 1 ]  i f  ve i  Net SG  ve KAS fonksiyonu ile BP sola kayar. [BP 2 ]

12 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL12 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP)  BP doğrusu, üzerindeki her noktada dış dengeyi sağlayan uygun i-Y bileşimlerini gösterir. i1i1 0 Y1Y1 Y Ülkedeki Gelir Düzeyi i Yurtiçi Faiz Oranı BP = 0 E1E1E1E1 i2i2 Y2Y2 E 2 Dış Açık E 2 ' Dış Fazla

13 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL13 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP)  Bu doğru üzerinde dış denge, milli gelirin doğurduğu dış ticaret bilançosu açığının (fazlasının), faiz oranlarının uyardığı net sermaye bilançosu fazlası (açığı) ile dengelendiğini ifade eder.  Y 1  BP = 0 çünkü i 1 faiz oranı dengesizliğe izin vermiyor.  i 1  BP = 0 çünkü Y 1 gelir düzeyi dengesizliğe izin vermiyor.  BP doğrusunun sağı, ödemeler bilançosu açığı bölgesidir. Çünkü, bu bölgede dış dengenin sağlanması için gerekli milli gelir düzeyi çok yüksek veya faiz oranı çok düşüktür.  BP doğrusunun solu, ödemeler bilançosu fazlası bölgesidir. Çünkü, bu bölgede dış dengenin sağlanması için gerekli milli gelir düzeyi çok düşük veya faiz oranı çok yüksektir.

14 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL14 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP)  Dış denge doğrusunun (BP) eğimi, sermaye akımlarının faiz oranlarına karşı duyarlılığına bağlıdır. Bu duyarlılık (sermayenin faiz esnekliği) ne kadar yüksek olursa, BP doğrusu o derece yatıklaşır (eğimi azalır). Yi0Yi0Yi0 BP BP BP 1 BP 2 Dış Fazla Dış Açık Sermaye Mobilitesi=0 Sermaye Mobilitesi=  Sınırlı Sermaye Mobilitesi e(BP 1 ) < e(BP 2 )

15 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL15 Ödemeler Dengesi  Ödemeler Dengesi (Balance of Payments-BP)  Sermaye girişi $, 1$=1,40 YTL, i=%20  * 1,40 = YTL  Her 1 TL, %20 faizden 1,2 YTL olacak. (Anapara + Faiz = 1 + 0,20 =1,20) (Anapara + Faiz = 1 + 0,20 =1,20)  * 1,20 = YTL vade sonunda elde edilecek toplam gelir.  Eğer t+1 döneminde; 1$ = 1,40 YTL : / 1,40 = $ çıkar. 1$ = 1,40 YTL : / 1,40 = $ çıkar. 1$ = 1,10 YTL : / 1,05 = $ çıkar. 1$ = 1,10 YTL : / 1,05 = $ çıkar. 1$ = 1,75 YTL : / 1,75 = $ çıkar. 1$ = 1,75 YTL : / 1,75 = $ çıkar.

16 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL16 Ödemeler Dengesi  Genel Denge  Ekonomide genel denge iç denge (IS=LM) ve dış dengenin (BP) birlikte sağlandığı durumu ifade eder. i0i0 0 Y0Y0 Y Ülkedeki Gelir Düzeyi i Yurtiçi Faiz Oranı BP E0E0E0E0 IS LM

17 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL17 Ödemeler Dengesi  Dış Açık Durumu  Ekonomide iç denge (IS=LM) varken dış açık (BP<0) durumunu ifade eder. Milli gelir daha düşük ya da faiz oranı daha yüksek olmalıydı ki dış açık olmasın.  Milli gelir çok yüksek (ithalat artar)  Faiz oranı çok düşük (sermaye çıkışı olur)  Faiz oranı veri iken, dış dengenin sağlanabilmesi için gelir düzeyi AE 1 kadar düşük olmalıdır.  Dış Açık, AE 1 ile marjinal ithalat eğiliminin (m) çarpımına eşittir. Dış Açık = [AE 1 * m] 0 Y0Y0 Y i0i0 i BP E1E1E1E1 ISLM E'E'E'E' A

18 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL18 Ödemeler Dengesi  Dış Fazla Durumu  Ekonomide iç denge (IS=LM) varken dış fazla (BP>0) durumunu ifade eder. Milli gelir daha yüksek ya da faiz oranı daha düşük olmalıydı ki dış fazla olmasın.  Milli gelir çok düşük (ithalat düşer)  Faiz oranı çok yüksek (sermaye girişi olur)  Faiz oranı veri iken, dış dengenin sağlanabilmesi için gelir düzeyi BE 2 kadar yüksek olmalıdır.  Dış Fazla, BE 2 ile marjinal ithalat eğiliminin (m) çarpımına eşittir. Dış Fazla = [BE 2 * m] i Y0Y0 i0i0 0 Y BP E2E2E2E2 IS LM E'' B

19 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL19 Ödemeler Dengesi  Dış Açık veya Fazlanın Sürdürülebilmesi  Ekonominin dış dengesizliklerin bulunduğu E 1 ve E 2 noktalarında kalabilmesi için, bu dengesizliklerin parasal etkilerinin sterilize edilmesi gerekir.  Sterilizasyon politikasının amacı; dış dengesizliklerin parasal etkilerini ters yönde açık piyasa işlemleri ile önlemek ve böylece, IS ve LM’de kaymaların ortaya çıkmasını engellemektir.  Dış Açık : Döviz Geliri < Döviz Gideri  Döviz Miktarı   Döviz Miktarı   M s   LM sola kayar ve yeni denge kurulur. Para otoriteleri, piyasada M s düşmesini istemiyorsa, ters yönde açık piyasa işlemleri ile para arzını eski düzeyine getirir.

20 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL20 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR Yabancı ülkelerin paralarına genel bir terim olarak ‘döviz (foreign exchange)’ denilmektedir. Yabancı ülkelerin paralarına genel bir terim olarak ‘döviz (foreign exchange)’ denilmektedir. Farklı ülkelere ait paraların alınıp satıldığı piyasaya ise ‘döviz piyasası’ denilmektedir. Bu piyasada döviz arz ve talebi karşılaşır. Piyasanın üyeleri; bankalar, mali kuruluşlar, ihracatçı ve ithalatçılar, şirketler, kamu kuruluşları ve merkez bankalarıdır. Farklı ülkelere ait paraların alınıp satıldığı piyasaya ise ‘döviz piyasası’ denilmektedir. Bu piyasada döviz arz ve talebi karşılaşır. Piyasanın üyeleri; bankalar, mali kuruluşlar, ihracatçı ve ithalatçılar, şirketler, kamu kuruluşları ve merkez bankalarıdır. Farklı ülkelere ait paraların döviz piyasasında alınıp satıldığı fiyata, ‘döviz kuru’ denir. Farklı ülkelere ait paraların döviz piyasasında alınıp satıldığı fiyata, ‘döviz kuru’ denir.

21 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL21 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR Döviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden fiyatıdır (1 € = TL : 1 € = 1,7453 YTL). Döviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parası cinsinden fiyatıdır (1 € = TL : 1 € = 1,7453 YTL). Bir birim dövizin ulusal para cinsinden fiyatına ‘enserten (incertain-dolaysız kotasyon) döviz kuru’ denir. Bir birim dövizin ulusal para cinsinden fiyatına ‘enserten (incertain-dolaysız kotasyon) döviz kuru’ denir. Bir birim ulusal paranın döviz cinsinden fiyatına ‘serten (certain- dolaylı kotasyon) döviz kuru’ denir. Bir birim ulusal paranın döviz cinsinden fiyatına ‘serten (certain- dolaylı kotasyon) döviz kuru’ denir. Enserten kurun yükselmesi (serten kurun düşmesi) ulusal paranın dış değerinin düştüğünü ifade eder. Enserten kurun yükselmesi (serten kurun düşmesi) ulusal paranın dış değerinin düştüğünü ifade eder. Aksine enserten kurun düşmesi (serten kurun yükselmesi) ulusal paranın dış değerinin yükseldiğini ifade eder. Aksine enserten kurun düşmesi (serten kurun yükselmesi) ulusal paranın dış değerinin yükseldiğini ifade eder.

22 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL22 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR İki taraflı nominal döviz kurunu gösteren bu değerler cari değişim değeri ise, ‘spot (peşin) döviz kuru’ olarak adlandırılır. İki taraflı nominal döviz kurunu gösteren bu değerler cari değişim değeri ise, ‘spot (peşin) döviz kuru’ olarak adlandırılır. Ayrıca, gelecekteki bir tarihte teslim edilmek üzere bugünden alım-satım işlemi için öngörülen kur ise ‘forward (vadeli) döviz kuru’ olarak tanımlanır. Vadeli döviz işlemlerinde vade genellikle 3 aydır. Ayrıca, gelecekteki bir tarihte teslim edilmek üzere bugünden alım-satım işlemi için öngörülen kur ise ‘forward (vadeli) döviz kuru’ olarak tanımlanır. Vadeli döviz işlemlerinde vade genellikle 3 aydır.

23 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL23 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR Dolar dışında iki farklı ulusal para arasındaki değişim oranının dolar kurları üzerinden hesaplanmasıyla bulunan kura “çapraz kur” denilmektedir. Örneğin 1€ = 1,29$ biçiminde ifade edilen kurlara çapraz kur denir. Eğer 1$=1,3441 YTL olduğu biliniyorsa, çapraz kur bilgisi kullanılarak €’nun TL fiyatı hesaplanabilir (1€=1,7453 YTL). Dolar dışında iki farklı ulusal para arasındaki değişim oranının dolar kurları üzerinden hesaplanmasıyla bulunan kura “çapraz kur” denilmektedir. Örneğin 1€ = 1,29$ biçiminde ifade edilen kurlara çapraz kur denir. Eğer 1$=1,3441 YTL olduğu biliniyorsa, çapraz kur bilgisi kullanılarak €’nun TL fiyatı hesaplanabilir (1€=1,7453 YTL). Reel döviz kuru ise, ülkelerdeki fiyat değişmelerini göz önüne alarak hesaplanır. Bir paranın reel satın alma gücü cinsinden değerini ifade etmek üzere kullanılan reel döviz kuru, genellikle ticaret haddi olarak da adlandırılmaktadır. Reel döviz kuru ise, ülkelerdeki fiyat değişmelerini göz önüne alarak hesaplanır. Bir paranın reel satın alma gücü cinsinden değerini ifade etmek üzere kullanılan reel döviz kuru, genellikle ticaret haddi olarak da adlandırılmaktadır.

24 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL24 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR Reel döviz kurunun yükselmesi (düşmesi), ulusal paranın değerini azalttığı (artırdığı) için ihraç mallarını ucuzlatarak (pahalandırarak), uluslararası rekabeti artırır (azaltır). Reel döviz kurunun yükselmesi (düşmesi), ulusal paranın değerini azalttığı (artırdığı) için ihraç mallarını ucuzlatarak (pahalandırarak), uluslararası rekabeti artırır (azaltır). Döviz piyasalarında genellikle iki tip ödeme aracı arasında ayırım yapılmaktadır: Döviz piyasalarında genellikle iki tip ödeme aracı arasında ayırım yapılmaktadır: Doğrudan nakit şeklinde olanlara ‘efektif’, Doğrudan nakit şeklinde olanlara ‘efektif’, Nakte dönüştürülebilir araç (döviz poliçeleri, mevduat sertifikaları, seyahat çekleri vb.) şeklinde olanlara da ‘döviz’ denilmektedir. Nakte dönüştürülebilir araç (döviz poliçeleri, mevduat sertifikaları, seyahat çekleri vb.) şeklinde olanlara da ‘döviz’ denilmektedir. Özellikle ihracat ve ithalat işlemleri için ödemeler efektif olarak değil, döviz olarak yapılmaktadır. Özellikle ihracat ve ithalat işlemleri için ödemeler efektif olarak değil, döviz olarak yapılmaktadır.

25 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL25 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR Döviz talebi; alternatif döviz kurlarında belli bir zaman süresi içinde talep edilen yabancı para miktarını gösterir. Döviz talebi, ithalat bedeli ödemeleri, yurtdışına seyahat, plasman veya yatırım amaçlı olabilmektedir. Döviz talebi; alternatif döviz kurlarında belli bir zaman süresi içinde talep edilen yabancı para miktarını gösterir. Döviz talebi, ithalat bedeli ödemeleri, yurtdışına seyahat, plasman veya yatırım amaçlı olabilmektedir. Döviz arzı; alternatif döviz kurlarında belli bir zaman süresi içinde arz edilen yabancı para miktarıdır. Döviz arzı, ihracat bedeli ödemeleri, yurtiçine seyahat, plasman veya yatırım amaçlı olarak yapılabilmektedir. Döviz arzı; alternatif döviz kurlarında belli bir zaman süresi içinde arz edilen yabancı para miktarıdır. Döviz arzı, ihracat bedeli ödemeleri, yurtiçine seyahat, plasman veya yatırım amaçlı olarak yapılabilmektedir.

26 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL26 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR Denge döviz kuru, döviz talebinde veya döviz arzında veya her ikisinde ortaya çıkan değişmeler nedeniyle değişebilmektedir. Denge döviz kuru, döviz talebinde veya döviz arzında veya her ikisinde ortaya çıkan değişmeler nedeniyle değişebilmektedir. Döviz arz ve talebindeki değişmelere birçok etken neden olur. Bunlar; Döviz arz ve talebindeki değişmelere birçok etken neden olur. Bunlar; 1- Ülkelerarasındaki nispi gelir farklılıkları, 2- Ülkelerarasındaki nispi fiyat farklılıkları, 3- Ülkelerarasındaki nispi faiz oranı farklılıkları. 4- Spekülatif faaliyetler olarak sıralanabilir.

27 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL27 Döviz ve Döviz Kuru Sistemleri  TEMEL KAVRAMLAR Kişi ve kurumların, çeşitli amaçlarla döviz arz ve talep ederek katıldıkları döviz piyasalarında, merkez bankaları da para otoritelerini temsilen yaptıkları müdahalelerle düzenleyici-denetimci bir rol oynarlar. Kişi ve kurumların, çeşitli amaçlarla döviz arz ve talep ederek katıldıkları döviz piyasalarında, merkez bankaları da para otoritelerini temsilen yaptıkları müdahalelerle düzenleyici-denetimci bir rol oynarlar. Doğrudan veya dolaylı olarak yapılan müdahalelere bağlı olarak farklı döviz kuru sistemleri söz konusu olmaktadır. Doğrudan veya dolaylı olarak yapılan müdahalelere bağlı olarak farklı döviz kuru sistemleri söz konusu olmaktadır.

28 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL28 Döviz Kuru Sistemleri  Döviz Kuru Sistemleri Sabit Döviz Kuru Sistemi, Sabit Döviz Kuru Sistemi, Esnek Döviz Kuru Sistemi, Esnek Döviz Kuru Sistemi, Karma Sistemler; Karma Sistemler; * Esneklik kazandırılmış sabit kur sistemi * Müdahaleye konu olan esnek kur sistemi

29 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL29 Döviz Kuru Sistemleri SABİT DÖVİZ KURU SİSTEMİ Dalgalanma marjı dar olan ve kur ayarlanmasının nadiren söz konusu olduğu bir sistemdir. KARMA SİSTEMLER Sabit veya esnek kur sistemlerinden çeşitli sapmalarla ortaya çıkan ve iki sistemi birbirine yakınlaştıran döviz kuru sistemidir ESNEK DÖVİZ KURU SİSTEMİ Resmi müdahalelerin pek yer almadığı, serbest değişken kur sistemidir. ESNEKLİK KAZANDIRILMIŞ SABİT KUR SİSTEMİ Dalgalanma marjının genişletilmesi ve/veya resmi kur ayarlamalarıyla esneklik kazandırılmış sabit kur sistemidir. MÜDAHALEYE KONU OLAN ESNEK KUR SİSTEMLERİ Döviz kurunun serbestçe oluşup değişmesinin resmi otoritelerce yönlendirildiği kur sistemidir.

30 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL30 Döviz Kuru Sistemleri  Sabit Döviz Kuru Sistemleri Yetkili para otoriteleri tarafından saptanan kurun, belirli bir süre değiştirilmemesi esastır. Kurun sabit tutulmasından amaç, kurların dar bir dalgalanma aralığı içinde tutulmasıdır. Yetkili para otoriteleri tarafından saptanan kurun, belirli bir süre değiştirilmemesi esastır. Kurun sabit tutulmasından amaç, kurların dar bir dalgalanma aralığı içinde tutulmasıdır. Serbest piyasa koşullarında, döviz kurlarının sabitliği para otoritelerinin döviz arz ve talebi arasındaki farkı gidermek üzere döviz piyasasına alıcı ve satıcı olarak müdahalesi ile sağlanır. Serbest piyasa koşullarında, döviz kurlarının sabitliği para otoritelerinin döviz arz ve talebi arasındaki farkı gidermek üzere döviz piyasasına alıcı ve satıcı olarak müdahalesi ile sağlanır.

31 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL31 Döviz Kuru Sistemleri  Sabit Döviz Kuru Sistemleri Sabit döviz kuru sisteminde merkez bankaları belirlenmiş bir kur üzerinden, döviz alım satımı yapmak zorundadır. Sabit döviz kuru sisteminde merkez bankaları belirlenmiş bir kur üzerinden, döviz alım satımı yapmak zorundadır. Resmi otoritelerce yapılacak müdahaleler, döviz kurunun bu sınırları aşma eğilimi göstermesi halinde ortaya çıkacağından, bu sınır noktalarına ‘alt ve üst destekleme noktaları’ denilmektedir. Resmi otoritelerce yapılacak müdahaleler, döviz kurunun bu sınırları aşma eğilimi göstermesi halinde ortaya çıkacağından, bu sınır noktalarına ‘alt ve üst destekleme noktaları’ denilmektedir. Döviz kurunun dar bir aralıkta dalgalanmasına izin verilmesi, döviz piyasasının istikrarlı olmasını sağlar. Dış ticaretle uğraşanlar için kur riski ortadan kalkar. Döviz kurunun dar bir aralıkta dalgalanmasına izin verilmesi, döviz piyasasının istikrarlı olmasını sağlar. Dış ticaretle uğraşanlar için kur riski ortadan kalkar.

32 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL32 Döviz Kuru Sistemleri  Sabit Döviz Kuru Sistemleri Merkez bankaları, herhangi bir ödemeler dengesi açık veya fazlasını finanse etmek durumundadır. Merkez bankaları, herhangi bir ödemeler dengesi açık veya fazlasını finanse etmek durumundadır. Eğer ödemeler dengesinde açık varsa, Türkiye’de dolar talebi dolar arzını aşacaktır. Bu durumda TCMB belirlenmiş (sabitlenmiş) kur üzerinden dolar satmak zorundadır. Eğer ödemeler dengesinde açık varsa, Türkiye’de dolar talebi dolar arzını aşacaktır. Bu durumda TCMB belirlenmiş (sabitlenmiş) kur üzerinden dolar satmak zorundadır. Eğer ödemeler dengesinde fazla varsa, sabit kurdan, dolar alıp TL satmak zorundadır. Merkez bankaları bu tip durumlar için yeterli döviz rezervi bulundurmalıdır. Eğer ödemeler dengesinde fazla varsa, sabit kurdan, dolar alıp TL satmak zorundadır. Merkez bankaları bu tip durumlar için yeterli döviz rezervi bulundurmalıdır.

33 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL33 Döviz Kuru Sistemleri  Sabit Döviz Kuru Sistemleri Ödemeler dengesi sürekli açık veriyorsa, merkez bankasının sattığı dövizler nedeniyle rezervleri tükenecek ve kuru sabit tutması zorlaşacaktır. Ödemeler dengesi sürekli açık veriyorsa, merkez bankasının sattığı dövizler nedeniyle rezervleri tükenecek ve kuru sabit tutması zorlaşacaktır. Böyle bir tehlike karşısında merkez bankası devalüasyona başvurur ve ülke parasının değeri yabancı paralar karşısında düşürülür. Böylece ülke malları ucuzlar ve ihracatı artar, ödemeler dengesi açığı kapatılmaya çalışılır. Böyle bir tehlike karşısında merkez bankası devalüasyona başvurur ve ülke parasının değeri yabancı paralar karşısında düşürülür. Böylece ülke malları ucuzlar ve ihracatı artar, ödemeler dengesi açığı kapatılmaya çalışılır.

34 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL34 Döviz Kuru Sistemleri  Sabit Döviz Kuru Sistemleri Serbest piyasa koşullarında sistemin sakıncaları; Serbest piyasa koşullarında sistemin sakıncaları;  Piyasaya sürekli müdahale edilmesi söz konusu olduğundan, büyük döviz rezervlerine sahip olmayı gerektirir.  Döviz kontrolleri, bürokrasi ve ticaret engellerine neden olur. Döviz talebi kısıldığı için ithalat azalır.

35 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL35 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri Döviz kurları, piyasa güçleri tarafından arz ve talep koşullarına göre günlük olarak belirlenir. Kurlar arz ve talebe bağlı olarak serbestçe değiştiğinden, bu sistem esnek ya da dalgalı döviz kuru sistemi olarak adlandırılır. Döviz kurları, piyasa güçleri tarafından arz ve talep koşullarına göre günlük olarak belirlenir. Kurlar arz ve talebe bağlı olarak serbestçe değiştiğinden, bu sistem esnek ya da dalgalı döviz kuru sistemi olarak adlandırılır. Sistemi uygulayan bir ülke aynı zamanda döviz ve ticaret kontrollerinden arındırılmış olmalıdır. Dış denge tamamen döviz kuru değişmelerine bağlanır. Sistemi uygulayan bir ülke aynı zamanda döviz ve ticaret kontrollerinden arındırılmış olmalıdır. Dış denge tamamen döviz kuru değişmelerine bağlanır. Ülkede uygulanan para ve maliye politikaları döviz kurlarını etkiler. Örneğin: Para arzı artarsa, harcama eğilimi yükselir, potansiyel dış açık oluşur ve döviz kuru yükselir. Ülkede uygulanan para ve maliye politikaları döviz kurlarını etkiler. Örneğin: Para arzı artarsa, harcama eğilimi yükselir, potansiyel dış açık oluşur ve döviz kuru yükselir.

36 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL36 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri Döviz piyasasının istikrarsız olabilme olasılığı vardır. Döviz kurlarındaki dalgalanma ve belirsizlik, sistemin yozlaşmasına neden olan spekülasyon, riskli hale gelir. Döviz piyasasının istikrarsız olabilme olasılığı vardır. Döviz kurlarındaki dalgalanma ve belirsizlik, sistemin yozlaşmasına neden olan spekülasyon, riskli hale gelir. Sabit kur sisteminde ödemeler bilançosundaki uzun süreli açık devalüasyonu öngörülebilir hale getirdiğinden spekülatör risk üstlenmez. Ancak esnek kur sisteminde, kurlardaki değişimin yönü tam olarak öngörülemeyeceğinden spekülasyon risk içerir. Sabit kur sisteminde ödemeler bilançosundaki uzun süreli açık devalüasyonu öngörülebilir hale getirdiğinden spekülatör risk üstlenmez. Ancak esnek kur sisteminde, kurlardaki değişimin yönü tam olarak öngörülemeyeceğinden spekülasyon risk içerir.

37 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL37 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri Böylece spekülasyon, döviz kurlarındaki dalgalanmayı yumuşatacak ve kendi doğal işlevini yerine getirmiş olacaktır. Yani, spekülasyon esnek kur sisteminde istikrar getirir. Böylece spekülasyon, döviz kurlarındaki dalgalanmayı yumuşatacak ve kendi doğal işlevini yerine getirmiş olacaktır. Yani, spekülasyon esnek kur sisteminde istikrar getirir. Örneğin; döviz kurlarının yükselmesi durumunda spekülatörler, değeri düşen ülke parasını hızla elden çıkarır ve ulusal paradan kaçış başlar. Sonuçta, ulusal paranın değerindeki düşüş hızlanır. Dolayısıyla, spekülatif faaliyetler kur dalgalanmalarını artırır. Örneğin; döviz kurlarının yükselmesi durumunda spekülatörler, değeri düşen ülke parasını hızla elden çıkarır ve ulusal paradan kaçış başlar. Sonuçta, ulusal paranın değerindeki düşüş hızlanır. Dolayısıyla, spekülatif faaliyetler kur dalgalanmalarını artırır.

38 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL38 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri Esnek Döviz Kuru sisteminde, döviz kurunun belirlenmesi aşağıdaki şekilde gösterilebilir. Döviz piyasasında denge sağlandığında dış denge de sağlanmış olacaktır. Esnek Döviz Kuru sisteminde, döviz kurunun belirlenmesi aşağıdaki şekilde gösterilebilir. Döviz piyasasında denge sağlandığında dış denge de sağlanmış olacaktır. KEKE 0 QEQE Q Döviz Miktarı K Döviz Kuru D Döviz Talebi E S Döviz Arzı

39 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL39 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri K 1 durumunda, ulusal paranın eksik değerlenmesi söz konusudur. İhracatı teşvik edip, ithalatı caydırdığı için Dış Fazla oluşur. Kur . K 1 durumunda, ulusal paranın eksik değerlenmesi söz konusudur. İhracatı teşvik edip, ithalatı caydırdığı için Dış Fazla oluşur. Kur . K 2 durumunda, ulusal paranın aşırı değerlenmesi söz konusudur. İthalatı teşvik edip, ihracatı engellediği için Dış Açık oluşur. Kur . K 2 durumunda, ulusal paranın aşırı değerlenmesi söz konusudur. İthalatı teşvik edip, ihracatı engellediği için Dış Açık oluşur. Kur . KEKE 0 QEQE Q Döviz Miktarı K Döviz Kuru D Döviz Talebi E S Döviz Arzı K1K1 K2K2 Döviz Kıtlığı Döviz Fazlası

40 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL40 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri Esnek Döviz Kuru sisteminde, denge döviz kuru, döviz talebinde ve/veya döviz arzında ortaya çıkan değişmeler nedeniyle değişir. Esnek Döviz Kuru sisteminde, denge döviz kuru, döviz talebinde ve/veya döviz arzında ortaya çıkan değişmeler nedeniyle değişir. K0K0 0 Q 0 Q 1 Q Döviz Miktarı K Döviz Kuru D Döviz Talebi E S Döviz Arzı S1S1 D1D1 E1E1E1E1 E2E2E2E2 K1K1 K2K2

41 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL41 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri S döviz arz eğrisi sabitken, D döviz talep eğrisinde D 1 ‘e doğru bir kayma olduğunda döviz arz ve talebini eşitleyen kur K 1 olacaktır. Daha fazla döviz talep edildiği anlamına gelen bu kayma; S döviz arz eğrisi sabitken, D döviz talep eğrisinde D 1 ‘e doğru bir kayma olduğunda döviz arz ve talebini eşitleyen kur K 1 olacaktır. Daha fazla döviz talep edildiği anlamına gelen bu kayma; a)Ülkenin yabancı mallar lehine tercihinin değişmesi (ithalat talebi artışı), b)Dış faiz haddinde nispi artışın yol açtığı kısa-süreli sermaye çıkışı (faiz arbitrajı), c)Döviz kurunun ileride yükseleceği tahminleri (spekülasyon), d)Ülkenin gelir düzeyine bağlı olarak ithalat talebinin artması gibi nedenlerden biri veya birkaçının etkisiyle oluşabilir

42 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL42 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sistemleri Bununla birlikte, örneğin ülkede yaşanan enflasyon nedeniyle yerli malların yabancılar için daha pahalı hale gelmesi sonucu döviz arzının azalmasıyla, S döviz arz eğrisi sol yukarıya S 1 ‘e doğru kayarsa, denge döviz kuru K 2 gibi daha da yüksek bir düzeyde oluşacaktır. Hatta aynı Q 0 miktarında, kur gereksiz yere yükselmiş olacaktır. Bununla birlikte, örneğin ülkede yaşanan enflasyon nedeniyle yerli malların yabancılar için daha pahalı hale gelmesi sonucu döviz arzının azalmasıyla, S döviz arz eğrisi sol yukarıya S 1 ‘e doğru kayarsa, denge döviz kuru K 2 gibi daha da yüksek bir düzeyde oluşacaktır. Hatta aynı Q 0 miktarında, kur gereksiz yere yükselmiş olacaktır. Aksine, döviz arzının artmasıyla S döviz arz eğrisi sağ aşağıya doğru kayarsa, denge döviz kuru daha da düşük bir düzeyde oluşacaktır. Aksine, döviz arzının artmasıyla S döviz arz eğrisi sağ aşağıya doğru kayarsa, denge döviz kuru daha da düşük bir düzeyde oluşacaktır.

43 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL43 Döviz Kuru Sistemleri  Sabit Döviz Kuru Sisteminde Ulusal Paranın Değeri Sabit döviz kuru sisteminde, yabancı paranın ulusal para cinsinden fiyatının aniden ve iradi olarak yükseltilmesine (1$=1,50 YTL’den 1$=1,80 YTL’ye) ‘devalüasyon’ denir. Burada ulusal para [(1,80 – 1,50) / 1,50] = %20 oranında değer kaybetmiştir. Sabit döviz kuru sisteminde, yabancı paranın ulusal para cinsinden fiyatının aniden ve iradi olarak yükseltilmesine (1$=1,50 YTL’den 1$=1,80 YTL’ye) ‘devalüasyon’ denir. Burada ulusal para [(1,80 – 1,50) / 1,50] = %20 oranında değer kaybetmiştir. Aksine, yabancı paranın ulusal para cinsinden fiyatının merkez bankası tarafından düşürülmesine (1$=1,50 YTL’den 1$=1,20 YTL’ye) ‘revalüasyon’ denir. Ulusal para [(1,20 – 1,50) / 1,50] = %20 oranında değer kazanmıştır. Aksine, yabancı paranın ulusal para cinsinden fiyatının merkez bankası tarafından düşürülmesine (1$=1,50 YTL’den 1$=1,20 YTL’ye) ‘revalüasyon’ denir. Ulusal para [(1,20 – 1,50) / 1,50] = %20 oranında değer kazanmıştır.

44 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL44 Döviz Kuru Sistemleri  Esnek Döviz Kuru Sisteminde Ulusal Paranın Değeri Esnek kur sisteminde ise döviz arz ve talebine bağlı olarak sık sık değişmeler olur. Sabit kur sisteminde olduğu gibi uzun süre aynı kalmaz. Esnek kur sisteminde ise döviz arz ve talebine bağlı olarak sık sık değişmeler olur. Sabit kur sisteminde olduğu gibi uzun süre aynı kalmaz. Esnek kur sisteminde, kur yükselmesine ‘depresiasyon’ (ulusal paranın değer kaybetmesi), kur düşmesine ise ‘apresiasyon’ (ulusal paranın değer kazanması) denir. Esnek kur sisteminde, kur yükselmesine ‘depresiasyon’ (ulusal paranın değer kaybetmesi), kur düşmesine ise ‘apresiasyon’ (ulusal paranın değer kazanması) denir.

45 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL45 Döviz Kuru Sistemleri  Karma Döviz Kuru Sistemleri Uç sistemler olarak sabit ve esnek kur sistemlerinin uygulanmasında karşılaşılan güçlükler, karma sistemlerle giderilmeye çalışılmaktadır. Uç sistemler olarak sabit ve esnek kur sistemlerinin uygulanmasında karşılaşılan güçlükler, karma sistemlerle giderilmeye çalışılmaktadır. Karma sistemler, sabit kur sistemlerine esneklik kazandırılmak veya esnek kur sistemine müdahalede bulunmak şeklinde ortaya çıkan sistemlerdir. Karma sistemler, sabit kur sistemlerine esneklik kazandırılmak veya esnek kur sistemine müdahalede bulunmak şeklinde ortaya çıkan sistemlerdir.

46 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL46 Döviz Kuru Sistemleri  Karma Döviz Kuru Sistemleri Esneklik Kazandırılmış Sabit Döviz Kuru Sistemi Katı bir sabit kur sistemine esneklik kazandırmanın başlıca iki yolu; 1.Döviz kuru ayarlamaları (devalüasyon) * Büyük oranlı ayarlamalar [Ayarlanabilir Sabit Kur (Adjustable Peg)] * Küçük oranlı ve sık ayarlamalar [Sürünen Pariteler (Crawling Peg)] 2.Alt ve üst destekleme noktaları arasındaki bantın genişletilmesi olarak belirtilebilir.

47 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL47 Döviz Kuru Sistemleri  Karma Döviz Kuru Sistemleri Ayarlanabilir Sabit Döviz Kuru Sistemi (Adjustable Peg) Döviz kurunun arz ve talep koşullarına göre belli bir aralık içinde dalgalanmasına izin verilir. Aksi halde, müdahale edilir. Döviz kurunun arz ve talep koşullarına göre belli bir aralık içinde dalgalanmasına izin verilir. Aksi halde, müdahale edilir. Aralığın genişletilmesi ile rezerv gereksiniminin minimuma indirilmesi ve kesin olan spekülasyonun önlenmesi amaçlanır. Aralığın genişletilmesi ile rezerv gereksiniminin minimuma indirilmesi ve kesin olan spekülasyonun önlenmesi amaçlanır. Ancak, ödemeler bilançosu açığının büyük olduğu durumlarda aralıkların sınırı zorlanacak ve kurlar sabitlenecektir. Ancak, ödemeler bilançosu açığının büyük olduğu durumlarda aralıkların sınırı zorlanacak ve kurlar sabitlenecektir.

48 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL48 Döviz Kuru Sistemleri  Karma Döviz Kuru Sistemleri Sürünen Pariteler Sistemi (Crawling Peg) Mini devalüasyonlar söz konusudur. Mini devalüasyonlar söz konusudur. Sabit kurlara zaman içinde esneklik kazandırmayı amaçlar. Sabit kurlara zaman içinde esneklik kazandırmayı amaçlar. Ayarlamalar sık aralıklarla (günlük, haftalık, aylık) yapılır. Ayarlamalar sık aralıklarla (günlük, haftalık, aylık) yapılır. Kurun sık ayarlamalarla esnekleştirilmesi iki şekilde yapılır. Kurun sık ayarlamalarla esnekleştirilmesi iki şekilde yapılır. Tırıs giden pariteler (Trotting parities) ; kur ayarlaması yılda %30’u aşıyorsa (yüksek enflasyon yaşayan Latin Amerika ülkelerinde kur ayarlamaları). Tırıs giden pariteler (Trotting parities) ; kur ayarlaması yılda %30’u aşıyorsa (yüksek enflasyon yaşayan Latin Amerika ülkelerinde kur ayarlamaları). Kayan pariteler (Sliding parities) ; kur ayarlamaları ayda %5’i, yılda %30’u aşmıyorsa. Kayan pariteler (Sliding parities) ; kur ayarlamaları ayda %5’i, yılda %30’u aşmıyorsa.

49 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL49 Döviz Kuru Sistemleri Sürünen Pariteler Sistemi (Crawling Peg) Sürünen pariteler sistemi özellikle döviz, sermaye ve para piyasalarının yeterince gelişmemiş olduğu gelişmekte olan ülkelere önerilir. Sürünen pariteler sistemi özellikle döviz, sermaye ve para piyasalarının yeterince gelişmemiş olduğu gelişmekte olan ülkelere önerilir. Sürekli ve küçük oranlarda kur ayarlamaları yapıldıkça aynı oranda faizler de değiştirilerek sermaye hareketleri dengesi kurulabilecek ve spekülatif hareket önlenebilecektir. Sürekli ve küçük oranlarda kur ayarlamaları yapıldıkça aynı oranda faizler de değiştirilerek sermaye hareketleri dengesi kurulabilecek ve spekülatif hareket önlenebilecektir.

50 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL50 Döviz Kuru Sistemleri  Karma Döviz Kuru Sistemleri Müdahaleye Konu Olan Esnek Döviz Kuru Sistemi Döviz kurunun serbest piyasa koşullarında oluştuğu, ancak otoritelerin gerektiğinde piyasaya müdahalede bulundukları sistemdir. Döviz kurunun serbest piyasa koşullarında oluştuğu, ancak otoritelerin gerektiğinde piyasaya müdahalede bulundukları sistemdir. Esnek kur sistemine müdahaledeki amaç, kura istikrar kazandırmaktır. Esnek kur sistemine müdahaledeki amaç, kura istikrar kazandırmaktır. Bu tür sistemlere genellikle kontrollü yada yönetilen dalgalı (managed floating) kur sistemleri denilir. Hükümet tarafından yapılan müdahalenin ölçüsüne bağlı olarak üçlü bir ayırım yapılabilmektedir. Bu tür sistemlere genellikle kontrollü yada yönetilen dalgalı (managed floating) kur sistemleri denilir. Hükümet tarafından yapılan müdahalenin ölçüsüne bağlı olarak üçlü bir ayırım yapılabilmektedir.

51 Yrd.Doç.Dr. Mert URAL51 Döviz Kuru Sistemleri  Karma Döviz Kuru Sistemleri Müdahaleye Konu Olan Esnek Döviz Kuru Sistemi Temiz Dalgalanma (Clean Float) : Döviz kuruna müdahale, sadece kısa dönemli istikrar bozucu sermaye hareketlerini önlemek amacıyla yapılır. Temiz Dalgalanma (Clean Float) : Döviz kuruna müdahale, sadece kısa dönemli istikrar bozucu sermaye hareketlerini önlemek amacıyla yapılır. Kontrollü Dalgalanma (Managed Float) : Kurlardaki dalgalanmaların büyüklüğünü azaltıcı müdahaleler yapılır. Kontrollü Dalgalanma (Managed Float) : Kurlardaki dalgalanmaların büyüklüğünü azaltıcı müdahaleler yapılır. Kirli Dalgalanma (Dirty Float) : Döviz piyasasına müdahale, ekonomik açıdan ülkenin rekabet gücünü koruması için yapılır. Kirli Dalgalanma (Dirty Float) : Döviz piyasasına müdahale, ekonomik açıdan ülkenin rekabet gücünü koruması için yapılır.


"Yrd.Doç.Dr. Mert URAL 1 Dış Denge,İç Denge ve Döviz Kuru Sistemleri." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları