Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Embriyonik Dönem (Organogenezis)

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Embriyonik Dönem (Organogenezis)"— Sunum transkripti:

1 Embriyonik Dönem (Organogenezis)
Haftalar arası embriyonik dönem olarak bilinir. Üç germ tabakasından (ektoderm, mezoderm, endoderm) belirli doku ve organlar gelişir. Belli başlı organ sistemleri oluşur. Organların gelişimi ile embriyonun şeklinde belirgin değişme olur ve ikinci ayın sonunda vucudun şekli tanımlanabilir : Organogenez Dönemi. İntra uterin dönemin dış teratojenik etkenlere karşı en hassas olduğu dönemdir.

2 Öğrenim Hedefleri Gelişimin dördüncü ila sekizinci haftaları arasında : - Embriyoya ait 3 ayrı germ tabakasının (ektoderm, mezoderm, endoderm) farklanması ve ileri gelişimi sonucu ortaya çıkan belli-başlı doku ve organ sistemleri, İkinci ayda embriyonun dış görünümü.

3 Trofoblastların İleri Gelişimi
Endometrium İleri gelişimde koriyon kavitesini döşeyen koriyon plağı (ekstraembriyonik somatik mezoderm ) primer villusların merkezine doğru ilerler : Sekonder villuslar gelişir. Bu villuslar, merkezlerinde ekstraembriyonik mezodermal bağ doku bulunan sitotrofoblastlar ve daha dışta sinsityotrofoblastlar ile çevrili parmak şekilli uzantılardır. 3. Hafta sonunda, villusların merkezlerindeki mezodermal hücrelerin bir kısmı kan damarları ve kan hücrelerine farklanmaya başlarlar. Böylece villusların merkezinde fetal kapiller sistem gelişmeye başlar ve villuslar artık tersiyer veya gerçek plasental villuslar haline gelirler Üçüncü hafta sonunda, Tersiyer villuslar koriyon kavitesinin çevresinde ışınsal görünüm oluşturur. Koriyon plağını oluşturan ekstraembriyonik mezodermin yayıldığı her alanda (sitotrofoblastların iç yüzünde, amnion boşluğu ve yolk kesesinin dış yüzlerinde fetal kapiller damar sistemi gelişir. Villusların aralarındaki lakünalar artık intervillöz boşluklar olarak bilinirler , sinsityum ile çevrili ve anne kanı ile doludurlar. Embriyo, koriyon kavitesinde bağlayıcı sap aracılığı ile asılı durumda. Bağlayıcı sapı oluşturan ekstraembriyonik mezoderm zemininde de, damarların gelişmesi ile bağlayıcı sap göbek kordonu haline gelecek ve embriyo ile plasenta ve dolayısı ile anne ile embriyo arasında çeşitli maddalerin alış-veriş yolu olacaktır. Endometrium Epiteli 3.Hafta Sonu 3. Hafta Sonu

4 Ektodermal Germ Tabakasının Farklanması
Nöral katlantı Nöral Plak Nöroek-toderm Nöral Oluk Günlerde insan embriyosunun dorsalden görünümü. Embriyo armut şekilli. Sefalik bölge kaudal uçtan daha geniş. Amnion kesesi uzaklaştırılmış. Primitif düğüm kranialinde, notokord ve mezodermin indüksiyonu ile dorsal yerleşimli ektoderm kalınlaşır ve nöral plak gelişir. Nöral plak hücreleri nöroektodermi yapar. Nöroektodermden gelişen nöral oluk ve nöral oluğun kapanması ile gelişen nöral tüp merkezi sinir sisteminin ilkel taslağıdır. Primitif Düğüm mm Primitif Çizgi gün

5 19 Günlük Amnion kenarı Nöral plak Primitif Düğüm Primitif çizgi
19 günlük insan embriyosunun dorsalden görünümü. Amnion uzaklaştırılmış. Nöral plak net olarak görülmekte Primitif çizgi 19 Günlük

6 20. Gün 20. Gün Nöral katlantı Nöral plak Amnion kenarı Nöro-ektoderm
Nöral oluk Somitler 20 günlük insan embriyosunun dorsalden görünümü. Somitler ile nöral katlantılar ve nöral oluğun şekillenmesi. Nörulasyon : İlk indüksiyondan sonra nöral plak merkezindeki, orta hatta nöral oluk şekillenir. Bu arada nöral plağın her 2 yanındaki yükseltiler nöral katlantıları oluşturur. 20. günde ince-uzun, terlik şekilli nöral plak yavaş yavaş primitif çizgiye doğru genişler. Üçüncü haftanın sonunda, nöral plağın lateral kenarları yükselir ve nöral katlantıları şekillendirir; orta hattaki çöken kısımdan nöral oluk gelişir. Katlantılar orta hatta birbiri ile kaynaşır. Kaynaşma önce servikal bölgede başlar, kranial ve kaudale doğru ilerler. Neticede nöral tüp şekillenir. Primitif çizgi 1.5-2,0 mm 20. Gün 20. Gün

7 Yüzeyel ektoderm Embriyonun transvers kesitinde nöral tüp gelişimi sırasında nöral krista hücrelerinin farklanması ve göçü. A,B. Nöral katlantılar gelişip kaynaşırlarken lateral kenardaki köşe hücreleri nöral tüpü oluşturan nöroektodermden kopmaya başlarlar ve nöral krista denilen hücre grubunu oluştururlar. C.Nöral tüp kapandıktan sonra krista hücrelerinin bir kısmı ektoderm içine yerleşerek derinin melanositlerine ve kıl folliküllerine bir kışmı ise mezoderm içine yerleşerek dorsal kök ganglionlarına, sempatik zincir gangliyonlarına, Schwann hücrelerine ve böbreküstü bezi medulla hücreleri gibi heterojen hücre gruplarına farklanırlar. Nöral tüpün ektodermden ayrılmasından sonra geride kalan dorsal yerleşimli yüzeyel ektoderm derinin epidermisi ile diğer ilgili yapılara farklanır.

8 21-23. gün A C 22. Gün B 23. Gün 21-23. gün Nöral tüp Nöral katlantı
Anterior nöropor Nöral katlantı Perikardial çıkıntı Otik Plak Nöral Tüp Nöral tüp 22 Günlük embriyonun dorsal görünümü. Nöral tüpün her iki yanında 7 çift somit sayılabilir. B. 23 Günlük embriyonun sefalik bölgesinde orta hattın her iki yanında perikadial çıkıntı gelişmiş. C Günlük insan embriyosunun dorsal görünümü. Giderek, nöral katlantıların orta-hatta birbirlerine yaklaşması ile , nöral tüp şekillenir. Kaynaşma tamamlanıncaya kadar, nöral tüpün sefalik ve kaudal uçları anterior ve posterior nöroporlar yolu ile amnion boşluğu ile ilişkide kalır. Anterior nöropor 25.günde posterior ise 27.günde kapanır. Böylece nörulasyon tamamlanır, ve merkezi sinir sisteminin ilk taslağı kapalı tübüler bir yapı halnde belirmiş olur. Geniş sefalik bölgeden beyin vezikülleri dar uzun kaudal kısından ise spinal kordon (medulla spinalisin ilkel taslağı) gelişir. Amnion kenarı Poster. nöropor mm gün A 22. Gün B 23. Gün C gün

9 Merkezi Sinir Sistemi Gelişimi : Sefalo-kaudal Katlanma
Anterior nöropor 1. Ve 2. Faringeal arklar Otik plak Lens plağı Faringeal arklar Perikard çıkıntısı Amnion kenarı Kalp çıkıntısı Ekstremite çıkıntısı Yolk kesesi kenarı A. Embriyonun lateralden görünümü. B. Embriyonun soldan görünümü. Nöral tüpün kapanmasından sonra embriyonun baş bölgesinde iki alanda ektodermal kalınlaşma bölgeleri belirir ki bunlar otik plak ve lens plaklarıdır. Beşinci haftada da otik vezikülden kulağa ait yapılar ve lens plağından gözün lensi gelişir. Merkezi sinir sisteminin gelişmesine paralel olarak embriyonun baş bölgesinde kafa katlantısı (baş büküntüsü) ve kuyruk bölgesinde kuyruk katlantısı (büküntüsü) gelişir. Böylece nöral tüp gelişimi ile birlikte embriyo sefalokaudal yönde de katlanır. Bağlayıcı sap Posterior Nöropor 25 Gün 28. Gün

10 23-25. Gün 25-27. gün Ant. Nöropor kapanmış Mandibular(1.) Yutak kavsi
Otik plak Ant. Nöropor kapanmış Ön beyin Mandibular(1.) Yutak kavsi 2.Faringeal kavis Kalp çıkıntısı Gelişimin 4. haftasındaki insan embriyolarının lateral görünümleri. 1.ve 2. faringeal kavisler, otik plak seçilmekte. Bu dönemdeki embriyoya nörula denilir. Nöral tüp kapandıktan sonra sefalik bölgedeki ektodermal kalınlaşma alanlarından otik (kulak) ve gözlerin lens plakaları gelişir. Somitler Gün gün Posterior nöropor Kuyruk

11 Beyin Spinal Kordon Nöral Tüp nöral tüp 32.gün.mov

12 Nöral İndüksiyonun Moleküler Denetimi
Nöroektoderm:nörilasyon:nöral tüp,beyin,Spinal Kord BMP Nöral Krista BMP Yüzeyel Ektoderm BMP Mezoderm BMP Üçüncü haftada notokord ve intra embriyonik mezodermin belirmesiyle dorsaldeki ektoderm de indüklenir, kalınlaşır ve nöral plak gelişir. Nöral plak hücreleri nöroektodermi oluşturur ve bu hücrelerin indüksiyonu nörulasyon sürecinin başlangıcını temsil eder. Nöral indüksiyonun moleküler denetimi sırasında gastrulasyon evresindeki embriyoda primitif çizgi ve düğümden salınan FGF sinyalizasyonu yanısıra BMP 4 geninin (Bone Morfojenik Protein -TGF ailesinin üyesi – notokordun dorsal bölgesinden salgılanır-vucudun dorsal ve ventral eksenlerinin gelişiminden sorumlu sinyal proteini) ) ektodermal germ tabakasının gelişiminde önemli rolü vardır. BMP, - Yüzeyel ektodermde yüksek yoğunlukta bulunur : Epidermis gelişimi. -Yüzeyel ektoderm ile nöral oluğun birleştiği köşe bölgesinde orta yoğunlukta : Nöral krista gelişimi. - Nöral plak hücrelerinde düşük yoğunlukta : Nöral ektoderm, nöral tüp, beyin, spinal kord gelişimi . (Primitif düğüm, notokord ve mezodermden Noggin, Kordin, Folistatin ekspresyonu : BMP sinyalini bloke eder) . Bu proteinlerin etkisiyle ön beyin ve orta beyin gelişirken arka beyin ve spinal kord gibi daha kaudal nöral yapılar FGF gibi proteiner tarafından başlatılır. . Böylece ektodermden nöral plak, mezodermden de paraksiyal mezoderm gelişir. Notokord Endoderm

13 Nöral İndüksiyonun moleküler denetimi
3.Hafta : FGF etkisi + BMP4 inhibisyonu : Nöral plak BMP4 : Notokordun dorsal bölgesinden salgılanır. BMP4 varlığında : Ektoderm Epidermise Mezoderm Ara Mez. ve Lat. Plak BMP-4 inaktivasyonu : Ektoderm Nöral Plak BMP-4 bloke eden proteinler: Noggin,kordin,folistatin (Primitif düğüm,Notokord,Mezodermden eksprese edilir ) Nöral plak Nöroektoderm Nörilasyon olayı: Beyin, Medulla S. Üçüncü haftada notokord ve intra embriyonik mezodermin belirmesiyle dorsaldeki ektoderm kalınlaşır ve nöral plak gelişir. Nöral plağın hücreleri nöroektodermi oluşturur ve bu hücrelerin indüksiyonu nörulasyon sürecinin başlangıcını temsil eder. Nöral indüksiyonun moleküler denetimi sırasında gastrulasyon evresindeki embriyoda FGF sinyalizasyonu yanısıra BMP4 geninin inhibisyonu nöral plak indüksiyonunu sağlar. Ektoderm ve mezodermi etkileyen, ektoderm diferansiasyonunu stimüle eden BMP4 geni (Bone Morphogenic Protein-TGF ailesinin üyesi – notokordun dorsal bölgesinden salgılanır-vucudun dorsal ve ventral eksenlerinin gelişiminden sorumlu sinyal proteini) varlığında ektoderm epidermise mezoderm de ara ve lateral plak mezodermine dönüşür. BMP4 inaktive edilirse ektoderm nöral plağa - sinir dokusuna- dönüşür. Primitif düğüm,notokord ve mezodermde BMP4 sinyalini baskılayan proteinler (Noggin, kordin ve follistatin) mevcuttur. Böylece ektodermden nöral plak, mezodermden de paraksiyal mezoderm gelişir. Bu proteinlerin etkisiyle ön beyin ve orta beyin gelişirken arka beyin ve spinal kord gibi daha kaudal nöral yapılar FGF gibi proteiner tarafından başlatılır.

14 Spina Bifida Nöral tüp defekti. Lumbosakral bölge. % 75’ i anne adayının folik asid vitamini kullanması ile engellenebilir.

15 EKTODERMAL Germ Tabakasından Farklanan Doku ve Organlar
I - Nöroektorderm i) Nöral Tüp Merkezi Sinir Sistemi Periferal Sinir Sistemi Göz, Kulak ve Burunun his epiteli Pineal Bez Hipofiz Bezi (Posterior Lobu) Ii) Nöral Krista Yüz ve kafatasının kemik ve yumuşak dokuları Kranial sinir Ganglionları Periferal Sinir Sistemi kılıf hücreleri Beyin ve Medulla Spinalisin Zarları Faringeal Arkların Mezenkimi Böbrek üstü bezinin medullası Dermisin Pigment Hücreleri

16 II- Yüzeyel Ektoderm Epidermis (kıl, tırnak)
Subkütan bezler ve Meme Bezleri Hipofiz Bezinin Anterior Lobu Dişlerin Minesi Gözün Lensi İç Kulak

17 Mezodermal Germ Tabakası Gelişimi
Orofaringeal membran Amnion kenarı Prenotokordal hücreler Primitif düğüm Primitif çizgi Kloakal zar 16. Gün Primitif düğüm Primitif çizgi (FGF 8) 16 günlük embriyonun germ diskinde dorsal tarafta yüzeyel epiblast hücrelerinin primitif çizgi ve düğüm boyunca hareketi (kalın siyah çizgiler) ve daha sonra bu hücrelerin hipoblast ve epiblast (kırık çizgiler) tabakaları arasına göçleri görülmekte. Primitif Çizginin kranial bölgesinde epiblast hücrelerinin alta kaymalarını (invaginasyonlarını) gösteren enine kesit. Epiblast tabakasının altına doğru invagine olan ilk hücreler hipoblast hücrelerinin yerine geçerek endodermi oluştururlar. Endoderm geliştikten sonra yine alta doğru hareket eden epiblastlar mezodermi şekillendirirler. Hücreler invajine olduktan sonra bir kısmı hipoblast hücreleri ile yer değiştirip embriyonik endoderm ortaya çıkarken diğerleri epiblast ile yeni gelişmiş olan endoderm arasında mezodermi şekillendirir. Epiblastta kalanlardan da ektoderm gelişir. Böylece, gastrulasyon sonucunda epiblasttan üç germ yaprağı da gelişir ve bu tabakalardaki hücrelerden de embriyonun bütün doku ve organları gelişecektir. Epiblast ve hipoblast tabakaları arasına göç eden hücrelerin sayıları arttıkça lateral ve kraniale göç eden mezodermal hücreler ilerleyerek yolk kesesi ve amnionun etrafını saran ekstraembriyonik mezoderm ile temas sağlarlar. Sefalik yönde orofaringeal membranın her iki yanından geçerler. Orofaringeal zar da diskin kranial ucundaki ektoderm ve endoderm hücrelerinin birbirlerine sıkıca yapışk olduğu, gelecekteki ağız boşluğunun girişini simgoeleyen küçük bir alandır. Amnioblastlar Yolk kesesi Mezodermal hücrelerde invajinasyon

18 Mezodermal Germ Tabakasının İleri Farklanması
(ara) Endoderm Yolk Kesesi 17.Gün 19.Gün Parietal (somatik) mezoderm Mezodermal germ tabakasının ileri farklanmasını gösteren farklı günlere ait transvers kesitler. Mezodermal tabakadan; i) paraksial mezoderm (gelecekteki somitler), ii) intermediat mezomderm (gelecekteki idrar boşaltım sistemine ait üniteler), ve iii) lateralde, parietal ile visseral tabakalara ayrılarak intraembriyonik kaviteyi döşeyen lateral plak mezodermi gelişir. Notokord ve nöral tüp şekillendikçe mezodermal germ tabakasının hücreleri 17. günde orta hat çevresinde gevşek bir doku katı oluşturur :Paraksial mezoderm; tepe-kuyruk yönünde nöral tüp ve notokord boyunca uzanan kalınlaşmış bir plaka halinde şekillenir. Herbir paraksial mezoderm kolonu lateralde ara mezoderm ile ; Ara mezroderm de her iki yanda incelerek lateral mezoderm olarak devam eder. Lateral mezodermin somatik (parietal) ve splanknik (visseral) kolları intraembriyonik kaviteyi döşerler. Visceral (splanknik) mezoderm İntra embriyonik vucud boşluğu) 20.Gün 21.Gün

19 Paraksial Mezoderm ve Somitlerin Gelişimi
Nöral katlantı Perikardial çıkıntı Otik Plak Nöral Tüp Nöral tüp 22 Günlük embriyonun dorsal görünümü. Nöral tüpün her iki yanında 7 çift somit belirgin. B. 23 Günlük embriyonun dorsal görüntüsünde sefalik bölgedeki perikard çıkıntıları görülmekte. 3. Hafta sonundan itibaren paraksial mezoderm embriyonik diskin kafa bölgesinden başlayarak kuyruk bölgesine doğru epiteloid hücre blokları halinede parçalanır: somitler. Somitlerden vertebralar ile çevre dokular gelişecektir. Somitler öncelikle embriyonun sefalik bölgesinde belirirler. Gelişimleri sefalokaudal yönde sürer. İlk somit çifti 20. gün civarında embriyonun oksipital bölgesinde gelişir. Kraniokaudal yönde her gün 3 yeni somit çifti gelişir. 5.Haftanın sonuna kadar çift gelişir: 4 oksipital,8 servikal, 12 torasik, 5 lumbar , 5 sakral ve 8-10 koksigeal çift olmak üzere. İlk oksipital ve son 5-7 koksigeal çift kaybolur, kalanlardan iskelet ekseni şekillenir. Bir embriyonun kaç günlük olduğu somit sayısına bakarak hesaplanabilir. Gelişimin günleri arası somit dönemi olarak kabul edilir. Amnion kenarı A 22. Gün 23. Gün B

20 Somitlerin Farklanması
. Somitlerin Farklanması Notokord Bir somitin gelişim evreleri. 4. Hafta başından itibaren A. Nöral tüpün her 2 yanındaki paraksial mezodermin epiteloid doku blokları halinde parçalanması sonucunda gelişen somitleri oluşturan mezoderm hücreleri önce küçük bir kavite çevresinde dizilirler. B.Somitin ventral ve medial duvarlarındaki hücreler epitelial düzenlerini kaybeder ve notokord yönünde göç ederler. Bu hücreler topluca sklerotomu oluştururlar, ilkel bağ dokusu niteliğindeki hücrelerdir,kıkırdak ve kemik dokusuna farklanma yetenekleri vardır ve medulla spinalis ile motokordu çevirerek omurgaları oluşturacaklardır. C.Somitin dorsolateral bölgesindeki dermatomiyotom adı verilen hücreler de somitin dorsal epitelinin altına göç ederek miyotomu yaparlar ve ekstremite ile vucud duvarının kaslarının öncüleri olarak görev yaparlar. D.Miyotom oluştuktan sonra dermatom hücreleri epitelial düzenlerini kaybederek dermisi oluşturmak üzere yüzeyel ektodermin altına yayılarak dermisi şekillendirirler. Yüzeyel ektodermden farklanan epidermis ile birlikte deri vucudun örtüsünü yaparlar. , Sklerotom

21 Somit farklanmasının moleküler denetimi
Sırt kasları Epidermis Vücud duvarı ve ekstremite kasları Nörol tüp Somit farklanmasını denetleyen genlerin ekspresyonu. Notokord ve nöral tüp tabanından salgılanan sonik hedgehog (SHH) ve noggin somit ventral bölgesinden sklerotomun gelişmesini ve kondrogenezis ile vertebraların şekillenmesini sağlayan PAX1 salgılamasını başlatırlar. Dorsal nöral tüpteki WNT proteinleri dermatomyotom gelişimini sağlayan PAX3’ü aktive eder. WNT proteinleri aynı zamanda somitin dorsomedial bölgesinden sırt kaslarının gelişmesini ve MYF5 ekspersyonunu yönlendirir. Böylece farklı genlere ait olan proteinler farklı bölgelerde aktive olarak bir sonraki farklanma olayını başlatırlar. Notokord

22 Lateral Katlanma ve Lateral Mezoderm Gelişimi
Lateral plak Visseral (splannik) mezodermi 21. Gün 4. Hafta Sonu Lateral plak Parietal (somatik) mezodermi 21 Günlük embriyonun transvers kesitinde somit gelişimi ile gerçekleşen lateral katlanma ve lateral mezodermin parietal ve visseral kolları görülmekte. Bu iki kol intraembriyonik kaviteleri (gelecekteki karın, göğüs ve kalp boşluklarını) sararlar. Bu kavite geçici olarak ekstraembriyonik kavite (koriyon kavitesi) ile devamlılık gösterir. B. 4.Hafta sonu kesitinde lateral mezodermin parietal kolu ve üzerindeki epidermise farklanmış olan ektoderm birlikte ventral ve lateral vucud duvarını oluştururlar. Lateral mezodermin visseral kolu ile yolk kesesinin tavan bölgesini döşeyen endoderm ise birlikte barsak duvarını oluştururlar. İki kol birlikte intra embriyonik kaviteyi döşerler. İntraembriyonik kaviteye bakan hücre dizisi seröz zarları oluşturur. Bu zarlar da periton, plevra, perikard boşluklarını döşeyeceklerdir. Ara mezoderm geçici olarak paraksial mezodermi lateral mezoderme bağlar. Servikal ve üst torasik bölgelerde segmental düzenlenmiş hücre kümelerini (gelecekteki nefrotomlar) oluştururken ,daha kuyruğa doğru gelişenler ise segmentasyon göstermeyen bir doku kitlesi şeklinde nefrojenik kordon olarak bilinir. Bu kısmen segmentli kısmen segmentsiz yapıdan üriner sistemin boşaltıcı üniteleri gelişir. 21. Gün 4. Hafta Sonu

23 Primitif Kardiyo-vasküler Sistem Gelişimi
Ekstraembriyonik mezoderm ve intraembriyonik mezodermin yayıldığı her yerde mezoblastlardan kanın şeklilli ve damarların endotel hücreleri gelişerek ve tomurcuklanma yoluyla (vaskulogenezis ve anjiyogenezis) birbirleriyle temas kurarak damar sistemini oluştururlar. 21. Gün

24 İlk kan adacıkları hücreleri yolk kesesi duvarında ortaya çıkar ama bu hücre topluluğu geçicidir. Kalıcı hematopoietik kök hücreleri aorta çevresindeki aorta-mezonefroz bölgesi adı verilen mezodermden gelişirler Bu hücreler karaciğerde kolonize olarak fötal yaşam boyunca karaciğeri en önemli hematopoietik organ durumuna getirirler. Daha sonra karaciğerdeki kök hücreleri kemik ililğine yerleşirler ve bundan sonra yaşam boyunca kan hücreleri kemik iliğinde yapılır. 21. Gün

25 Mezodermal Germ Tabakasından Farklanan Doku ve Organlar
Baş bölgesindeki bağ dokusu , kaslar, çizgili kaslar (sırt, gövde ve ekstremitelerdeki) Kafatası kemiklerinin bir kısmı, Derinin dermisi, bağ dokusu, dişin dentin dokusu Ürogenital sisteme ait kanallar, gonadlar ve aksesuar bezleri Kan-Lenf Damarları, Kan-Lenf Hücreleri, Kalp Vucud Boşluklarını Döşeyen Seröz Zarlar Böbrek Üstü Bezi Korteksi Dalak

26 Sefalokaudal Katlanma ve Endodermin ileri Gelişimi
21. Gün Gelişimin değişik evrelerindeki embriyoda sefalokaudal katlanmanın endodermle döşeli yolk kesesi tavan bölgesi üzerindeki etkilerini gösteren sagital orta hat kesitleri ve primitif barsak kanalının gelişimi. Gastrointestinal sistem endodermal germ tabakasından çıkan başlıca organ sistemidir. Gelişimi esas olarak embriyonun sefalo-kaudal (kafa-kuyruk) ve lateral yönlerde katlanmasına bağlıdır. Böylece yassı şekilli trilaminar embriyonik disk silindrik bir şekil alır. Sefalo-kaudal katlanma merkezi sinir sisteminin embriyonun uzun ekseni boyunca hızla gelişimi ile , lateral katlanma ise hızla büyüyen somitlerle sağlanır. tüp şeklindeki barsağın gelişimi pasif bir olaydır ve embriyonun katlanması sonucu yolk kesesinin endodermle döşeli tavan kısmının boğumlanarak vücud boşluğu içinde kalması sonucu meydana gelir. Başlangıçta embriyo ile yolk kesesi arasında bulunan geçiş alanı da barsak tüpü gelişirken daralır ve sadece dar, uzun bir kanal, vitellin kanal veya yolk kesesi kanalı halinde kalır. Endodermal germ tabakası ilk geliştiğinde yassı bir disk şeklindedir. Yolk kesesinin tavan bölgesinden gelişir ve ektoderme çok yakın bulunur. Beyin veziküllerinin gelişmesi ve büyümesi ile embriyonik disk dorsal kısmından amnion kavitesine doğru gömülmeye başlar ve sefalo-kaudal yönde katlanır. Katlanma en çok kafa ve kuyruk kısımlarında belirgindir ve önce kafa katlantısı daha sonra da kuyruk katlantısı gelişir. Bağlayıcı sap 24.Gün 30. Gün

27 Lateral Katlanma Ve Endodermin İleri Gelişimi
Splanknik mezoderm Gelişimin değişik evrelerindeki embriyolarda lateral katlanmanın endodermle döşeli boşluk üzerindeki etkilerini gösteren transvers kesitler. A. Lateral katlanma başlamış B. Orta barsaktan geçen transvers kesitte barsak ile yolk kesesinin devamlılığı görülmekte. C. Orta barsağın hemen altından geçen kesitte ventral abdominal duvarın kapandığı ve barsağın dorsal abdominal duvardan mezenter bağlantısı ile asılı durumda olduğu görülmekte. Somitlerin hızlı gelişimi ile önceleri yassı olan embriyonik diskin lateral yönde de katlanmaya başlamasıyla embriyo yuvarlak görünüm alır. Aynı zamanda embriyonun ventral vücud duvarı da yapılmış olur. Ön ve arka barsak merkezi sinir sisteminin ilkel taslaklarının gelişimi sırasında kafa ve kuyruk katlantılarının gelişmesi sonucu şekilenirken orta barsak ile yolk kesesi arasındaki vitellin kanal giderek daralır, tıkanır, kopar ve ortak barsak endodermle döşeli yolk kesesi ile bağlantısını kaybeder ve karın boşluğu içerisinde serbest pozisyonunu alır. Katlanmalar sonucunda bağlayıcı sap embriyonun ventral yüzeyindeki yerini alır . 4. Hafta sonunda yolk kesesi sapı ve bağlayıcı sap bir araya gelerek göbek kordonunu oluştururlar. Göbek kordonu şekillendikçe lateral katlantıların ventralde karşılaşıp kaynaşmaları sonucu intraembriyonik ve ekstraembriyonik kaviteler arasındaki birleşim alanı daralır ve 10. haftada bu bağ da kalmaz.

28 Sindirim Sistemi 1 6 4 7 2 8 9 5 3 1. Arkabeyin 2 .kalp 3. spinal kordon 4.önbarsak 5. ortabarsak 6. arkabeyin 7. Önbeyin 8. Göğüs duvarı 9. yolk kesesi 10. arkabarsak 10

29 Endodermal germ tabakasından gelişen yapıları gösteren sagital kesit. A. Faringeal cepler, akciğer tomurcukları ve trakeanın döşeyici epiteli, karaciğer, safra kesesi ve pankreas. B. İdrar kesesi (mesane) kloakadan gelişir ve bu evrede allantois ile devamlılığı vardır.

30 Endodermal Germ Tabakasından Farklanan Doku ve Organlar
Sindirim Sistemi Döşeyici Epiteli Solunum Sistemi Döşeyici Epiteli Karaciğer, Pankreas, Tiroid ve Paratiroidlerin Parankiması Tonsil ve timusun retiküler stroması İdrar Kesesi ve Uretra Döşeyici Epiteli Kulakta Timpan Kavitesi ve Östaki Borusu Döşeyici Epiteli

31 27-29. gün Faringeal Arklar Kalp Lens plağı Üst kol tomurcuğu
Göbek kordonu Günlük insan embriyosu lateral görünümü. Kuyruk Ayak tomurcuğu gün

32 Arka beyin 1.Ayın sonunda insan embriyosu : NÖRULA. Nörula 1. Ay Sonu

33 SORULAR ??????

34 Somitler aşağıdaki yapılardan hangisinin segmentasyonu sonucu ortaya çıkarlar?
a- Ektoderm b- Lateral mezoderm c- Paraksiyal mezoderm d- Endoderm e- İntermediat mezoderm

35 Endodermal germ tabakasından farklanan doku ya da organlar :
a- Mesane epiteli b- Sindirim sistemi epiteli c- Solunum sistemi epiteli d- Karaciğer e- Dalak

36 İkinca Ayda Dış Görünüm
Embriyonik dönem, morfogenez olarak da tanımlanan organlar veye organ sistemlerinin şekillenmesi ile gerçekleşir. Bu dönem, organogenez (organların gelişimi) dönemi olarak isimlendirilir. Organogenezis dönemi embriyonun gelişimini engelleyebilecek çeşitli faktörlerin en etkin olduğu kritik dönemdir. Doğumda ortaya çıkabilecek birçok konjenital malformasyon bu dönemde belirir. Organogenezisle ilgili bellibaşlı olayların bilinmesi doğumla görülen anomalilerin oluş zamanının belirlenmesinde yardımcı olacaktır.Orneğin, anencefalik doğan bir çocukta bu anomalinin gelişimin günlerinde başlamış olacağı veya ekstremitesiz doğan çocukta zedeleyici etkinin gelişimin 5. haftasında kol-bacak tomurcuklarını harab etmiş olabileceği kolaylıkla düşünülebilir.

37 A. İkinca Ayda 28 somitli insan embriyosunun lateral görünümü
A. İkinca Ayda 28 somitli insan embriyosunun lateral görünümü. Başlıca eksternal yapılar faringeal arklar ve somitlerdir. Dolayısı ile embriyonun kaç günlük olduğu genellikle somit sayısı ile ifade edilir. Perikard-karaciğer çıkıntısı da belirgin.B.Aynı embriyoda farklı açıdan yolk kesesi boyutu ile dikkati çekmekte. 4. Hafta Sonu. 28 Somitli

38 3 çift yutak kavsi. Ön beyin çıkıntısı, Primitif kalb
3 çift yutak kavsi.Ön beyin çıkıntısı, Primitif kalb. Uzun-kıvrık kuyruk. Anterior nöropor kapanmış.

39 Embriyo C-şekilli. 4 yutak kavsi. Üst ekstremite tomurcuğu
Embriyo C-şekilli. 4 yutak kavsi. Üst ekstremite tomurcuğu. Kalp çıkıntısı. Kuyruk ince-uzun,somitli,ventrale kıvrık. Anterior ve posterior nöroporlar kapanmış.

40 32. gün

41 Üst-alt ekstremite çıkıntıları kürek şekilli.
35. gün

42 Kol tomurcuğu Yutak kavisleri Göz Ön beyin Kalp çıkıntısı Arka beyin Bacak çıkıntısı K.c. Çıkıntısı Somitler Kuyruk Göbek Kordonu

43 Kulak kepçesi taslağı

44 Göz kapağı Göbek kordonu 41. gün

45 6 Haftalık insan embriyosu. Yolk kesesi koriyon kavitesinde.
42. Gün 13 mm

46 Ön kol Kulak Dirsek Göz Ön beyin Kalp çıkıntısı Arka beyin
K.c. Çıkıntısı Orta beyin Barsak çıkıntısı Ağız El plağı Kollar kalb çıkıntısı üzerinde. Ayakta başparmak çıkıntısı 42. Gün

47 Ayak parmakları şekillenmiş. Ayaklar orta hatta birbirine yaklaşır.

48 Dış kulak Karaciğer çıkıntısı 48. gün

49 48. Gün 48. Gün

50 Alt ve üst ekstremitler belirgin. El-ayak parmakları ayrılmış
Alt ve üst ekstremitler belirgin. El-ayak parmakları ayrılmış. Yüzü insana benzer görünümde.Kafa yuvarlak. İlgil yapıların ileri gelişimi fötal dönemde Spontan Hareketler

51 52 . Gün

52 52. gün

53 2. Ay Sonu

54 İkinci ay a- Embriyo yaşı somit sayìsì ile ifade edilir
b- Organlar ve organ sistemleri gelişir c- Embriyo teratojenlerden maksimum düzeyde etkilenir d- Embriyo boyunda uzama belirgindir e- Kol ve bacak tomurcukları gelişir

55 KAYNAKLAR S. Solmaz. Genel Embriyoloji Ders Notları. Ç.Ü. Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları, Adana, 2000. Keith L. Moore, T.V.N. Persaud. Before We Are Born, Essentials of Embriyology and Birth Defects, 7th Edition. Saunders Elsevier, London, 2009. T.W. Sadler. Langman’s Medical Embryology, 9th Edition. Lippincott Williams&Wilkins, London, 2005. MH Ross, W Pawlina. Histology a Text and Atlas, 6th Edition. Wolters Kluwer, Lippincott Williams&Wilkins, London, 2011. A. Marjorie. A Color Atlas of Life Before Birth, Normal Fetal Development. Wolfe Medical Publications Ltd, London, 1983. B.M. Carlson. Human Embryology and Developmental Biology, 4th Edition. Mosby Elsevier, Philadelphia, 2009.


"Embriyonik Dönem (Organogenezis)" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları