Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER Dr. Bora ALBOYACI

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER Dr. Bora ALBOYACI"— Sunum transkripti:

1 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER Dr. Bora ALBOYACI

2 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 2 REAKTİF GÜÇ NEDİR? Elektrodinamik prensibine göre çalışan generatör, trafo, bobin, motor gibi tüketicilerin çalışmaları için gerekli olan manyetik alanı sağlayan mıknatıslanma akımına Reaktif Akım ve dolayısıyla çekilen güce Reaktif Güç denir. Reaktif Gücün, tüketim merkezlerinde özel bir reaktif güç üreticisi tesis edilerek karşılanmasına kompanzasyon denir. Kompanzasyon için dinamik ve statik faz kaydırıcılardan yararlanılır. Reaktif Gücün, tüketim merkezlerinde özel bir reaktif güç üreticisi tesis edilerek karşılanmasına kompanzasyon denir. Kompanzasyon için dinamik ve statik faz kaydırıcılardan yararlanılır.

3 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 3 şeklinde hesaplanır. Görünür güç Aktif güç bileşeni doğrudan ısıya, ışığa veya harekete dönüşen kısımdır ve görünen gücün, aktif güç eksenindeki bileşenidir. Reaktif güç üretimi, aktif güç gibi santrallerde su kuvveti, akaryakıt, kömür ve benzeri ham enerji maddesinin sarfını gerektirmez; sadece generatör uyarmasının ayarlanması ile generatör, reaktif güç verecek duruma getirilir. REAKTİF GÜÇ NEDİR?

4 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 4 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU Üç-faz Tek-faz Q Reaktif Güç S (Görünen Güç) P (Aktif Güç)

5 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 5 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU Kompanzasyon sonunda aynı görünen güçte daha fazla aktif güç çekilebilir. Yani tesis yükü arttırılabilir. S 1 =S 2 P 2 >P 1

6 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 6 REAKTİF GÜÇ NEDİR? Kompanzasyon sonunda aynı aktif gücü daha düşük görünen güçle çekmek mümkündür. Yani daha sınırlı yatırımla aynı yük çekilebilir. Daha küçük kesit veya daha küçük üreteç. P 1 =P 2 S 2

7 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon tarihine kadar, Sistemden çektiğiniz endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının %33’ü, sisteme verdiğiniz kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının %20’yi geçmesi halinde bu tüketimleriniz faturalandırılmaktadır tarihine kadar, Sistemden çektiğiniz endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının %33’ü, sisteme verdiğiniz kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının %20’yi geçmesi halinde bu tüketimleriniz faturalandırılmaktadır. 10.Kasım.2004 tarih, sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenirliği ve Kalitesi Yönetmeliği” gereğince yukarıda belirtilen oranları;10.Kasım.2004 tarih, sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Elektrik İletim Sistemi Arz Güvenirliği ve Kalitesi Yönetmeliği” gereğince yukarıda belirtilen oranları; 1.Ocak.2007 tarihinden itibaren; Aylık tabanlarda çekilen endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %25, sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %15, 1.Ocak.2007 tarihinden itibaren; Aylık tabanlarda çekilen endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %25, sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %15, 1.Ocak.2009 tarihinden itibaren ise; Aylık Bazda çekilen endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %14, sisteme verilen kapasitif enerjinin aktif enerjiye oranı %10 olarak değiştirilecektir. Bir sene ertelenmekle birlikte 1.Ocak.2010 tarihinden itibaren geçerlidir. 1.Ocak.2009 tarihinden itibaren ise; Aylık Bazda çekilen endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %14, sisteme verilen kapasitif enerjinin aktif enerjiye oranı %10 olarak değiştirilecektir. Bir sene ertelenmekle birlikte 1.Ocak.2010 tarihinden itibaren geçerlidir. 1.Ocak.2010tarihinden itibaren ise; Aylık Bazda çekilen endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %14, sisteme verilen kapasitif enerjinin aktif enerjiye oranı %10 olarak değiştirilecektir. 1.Ocak.2010tarihinden itibaren ise; Aylık Bazda çekilen endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı %14, sisteme verilen kapasitif enerjinin aktif enerjiye oranı %10 olarak değiştirilecektir. REAKTİF GÜÇ TARİFESİ

8 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 8 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU Bir tüketicinin şebekeden çektiği görünür güç; olarak ifade edilir. Çekilen gücün endüktif bir yük olması durumunda gerilim ile akım arasında  açısı meydana gelir. Buna göre; Aktif akım Aktif güç Reaktif akım Reaktif güç

9 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 9 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU Reaktif Güç Hesabı Tüketicinin reaktif güç ihtiyacının tespit edilebilmesi için tüketicinin şebekeden çektiği zahiri gücün S 1, buna ait Cos  1 güç katsayısının ve çıkarılması istenen Cos  2 değerinin bilinmesi gereklidir. Bununla beraber bir tesiste kurulacak olan kompanzasyon sisteminin tipi ; Sistemdeki reaktif güç dağılımınaSistemdeki reaktif güç dağılımına Reaktif güç ihtiyacının değişimineReaktif güç ihtiyacının değişimine Tesisteki harmonik distorsiyon miktarınaTesisteki harmonik distorsiyon miktarına Tesisin yerleşimine bağlıdır.Tesisin yerleşimine bağlıdır.

10 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 10 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU Rezonans gücü hesabı; S : Transformatör gücü (kVA) n: Harmonik mertebesi %u k : Transformatörün bağıl kısa devre gerilimi

11 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 11 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU SİSTEMLERİ Trafo Sabit Kompanzasyonu; Yönetmeliğe göre, sabit kondansatör gücü pratik olarak Qs= < %3 S Qs= < %3 S değerinde alınabilir. Ancak sabit kondansatör gücü, trafonun boşta reaktif Ancak sabit kondansatör gücü, trafonun boşta reaktif kayıpları göz önünde bulundurularak seçilmelidir. kayıpları göz önünde bulundurularak seçilmelidir. Örneğin: 1600 kVA 34,5/0,4 kV bir dağıtım trafosu için sabit kondansatörün 25 kVAr olarak seçilmesi yeterlidir. Örneğin: 1600 kVA 34,5/0,4 kV bir dağıtım trafosu için sabit kondansatörün 25 kVAr olarak seçilmesi yeterlidir.

12 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 12 Bunlara göre AG tesisinde, eğer harmonik sorunu yoksa uygulanabilecek kompanzasyon sistemleri;  Münferit Kompanzasyon (Merkezi Otomatik)  Lokal Kompanzasyon REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU SİSTEMLERİ

13 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 13 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU SİSTEMLERİ Lokal ve Münferit Kompanzasyon Lokal ve Münferit Kompanzasyon

14 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 14 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU SİSTEMLERİ Münferit Kompanzasyon (Merkezi Otomatik) Bir tesiste, reaktif güç ihtiyacı olan yüklerin çok sayıda ve dağınık olarak bulunduğu sistemlerde münferit kompanzasyon uygulanması en ekonomik çözümdür. Münferit kompanzasyon AG trafosunun sekonder tarafına uygulanır. Böyle sistemlerde her tüketicinin sabit ve sürekli reaktif güç tüketmesi söz konusu değildir. Bu nedenle reaktif güç ihtiyacını karşılayabilmek için kurulacak olan kompanzasyon sisteminin, ihtiyaç duyulan reaktif gücü hızlı bir şekilde ve sistemin tan  değerini sabit tutacak şekilde karşılaması gereklidir.

15 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 15 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU SİSTEMLERİ Münferit Kompanzasyon (Merkezi Otomatik Kompanzasyon)

16 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 16 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU SİSTEMLERİ Lokal Kompanzasyon Lokal Kompanzasyon Reaktif güç ihtiyacı sabit olan yüklerin veya tesiste trafodan uzakta bir noktada bir arada bulunan yüklerin olması durumunda uygulanabilecek bir yöntemdir. Motorların reaktif güç ihtiyacını karşılayabilmek için uygulanacak kompanzasyon sisteminin hesabının motorun çektiği aktif güce göre yapılması gereklidir. Bir motor etiketinde yazan Aktif Güç ve Cosφ değeri ile tanımlanır.

17 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 17 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU SİSTEMLERİ Lokal Kompanzasyon

18 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 18 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU Reaktif Güç Kompanzasyonunun Faydaları  Generatörlerin,transformatörlerin ve enerji iletim hatlarının yükleri azalır ve yeni yükler için imkan sağlanır.  Tesisteki toplam gerilim düşümü küçülür.  Tesisteki toplam kayıplar azalır. Böylece tesislerin daha küçük güçlere göre yapılması yani ucuza mal edilmesi sağlanır. Ya da mevcut tesislerden daha büyük güç çekme imkanı doğar.

19 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 19 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU Reaktif Güç Kompanzasyonunun Sakıncaları Tesiste harmonik kaynağı makineler-cihazlar varsa ve bu harmonik seviyeleri standartların belirttiği seviyelerin üzerinde ise veya kompanzasyon sistemi ile yükler arasında paralel rezonans oluşturma riski teşkil ediyorsa, kurulacak kompanzasyon sistemi, işletme için bir çok harmonik kaynaklı problemin ortaya çıkmasına sebebiyet verecektir. Tesiste harmonik kaynağı makineler-cihazlar varsa ve bu harmonik seviyeleri standartların belirttiği seviyelerin üzerinde ise veya kompanzasyon sistemi ile yükler arasında paralel rezonans oluşturma riski teşkil ediyorsa, kurulacak kompanzasyon sistemi, işletme için bir çok harmonik kaynaklı problemin ortaya çıkmasına sebebiyet verecektir.

20 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 20 Paralel Rezonans REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU

21 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 21 REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU

22 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 22 GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER

23 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 23 HARMONİK FİLTRASYON Harmonik Nedir? Elektrik sistemlerinde enerjinin üretilmesi ve dağıtılması sırasında akım ve gerilimin 50 Hz temel frekansta Sinüsoidal dalga şeklinde olması idealdir. Ancak gelişen güç elektroniği teknolojisi ile işletmelerdeki tiristör ve IGBT gibi yüksek frekanslarda tetikleme yapabilen tüm yükler elektriksel çalışma karakteristiklerinden dolayı çeşitli frekans seviyelerinde harmonik adı verdiğimiz akımların oluşmasına neden olur.

24 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 24 HARMONİK FİLTRASYON Harmonik Nedir? Efektif Akım: Toplam Harmonik Akım Distorsiyonu:

25 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 25 HARMONİK FİLTRASYON Harmonik Nedir? Toplam Harmonik Gerilim Distorsiyonu: Efektif Gerilim:

26 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 26 HARMONİK FİLTRASYON RMS değeri RMS değer HHHn  I RMS A  ,,,,,, Sinüzoidal olmayan periyodik bir sinyalin rms değeri : H1 = Temel bileşen Hn = Harmonik bileşenler Örnek : Bilgisayar gibi monofaze bir yükün çektiği akımın rms değeri : Itemel = 56.2A; Ih3 = 27.2A; Ih5 = 2.7A; Ih7 = 9.2A; Ih9 = 7.8A

27 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 27 Statik AC/DC güç dönüştürücüleri Statik AC/DC güç dönüştürücüleri Doğrultucular (Rectifier), Çeviriciler (İnverterlar) Doğrultucular (Rectifier), Çeviriciler (İnverterlar) Frekans dönüştürücüler Frekans dönüştürücüler DC motorlar DC motorlar AC Hız kontrol cihazları, Yumuşak yol vericiler AC Hız kontrol cihazları, Yumuşak yol vericiler Ark ocakları ve Elektroliz üniteleri Ark ocakları ve Elektroliz üniteleri Kesintisiz güç kaynakları Kesintisiz güç kaynakları Bilgi işlem ve TV yayın sistemleri, PC, vb... Ofis ekipmanları Bilgi işlem ve TV yayın sistemleri, PC, vb... Ofis ekipmanları Elektronik balastlı armatürler Elektronik balastlı armatürler Diğer dalga değişimli ve faz ayarlamalı kontrol sistemleridir. Diğer dalga değişimli ve faz ayarlamalı kontrol sistemleridir. Alçak gerilim şebekelerinde temel olarak kompanzasyon amacıyla kullanılan Alçak gerilim şebekelerinde temel olarak kompanzasyon amacıyla kullanılan kondansatörlerin harmonikler üzerine olan etkisi de hesaba katılmalıdır. kondansatörlerin harmonikler üzerine olan etkisi de hesaba katılmalıdır. HARMONİK KAYNAKLARI

28 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 28 HARMONİK KAYNAKLARI Temel bileşenin yüzdesi olarak harmonik spektrum Sıralama : Harmonik derecesi bileşenin frekansını belirler ve bu frekans temel frekansın katları şeklindedir. Örneğin ; Temel bileşen = 50 Hz için, 5. Harmonik bileşen değeri; 5 X 50 = 250 Hz olur. Spektrum : Bir sinyalin değişik harmonik bileşenlerinin büyüklüklerini ilgili frekansların bir fonksiyonu olarak gösteren grafiktir.

29 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 29 HARMONİK FİLTRASYON Şebeke üretece bağlı bir endüktans olarak düşünülürse, kondansatör bir paralel rezonans devresi oluşturur. Kondansatörlerin devreye alınması ile beraber bir sirkülasyon akımı ve rezonans frekansı oluşur. Harmonik akımlarının bir kısmı şebekeye doğru ve büyük kısmı ise empedanslarının küçük olması nedeni ile Kondansatörlere doğru yönlenirler.

30 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 30 Anahtarlama tiplerine bağlı olarak non- lineer yüklerin oluşturduğu harmonik akımları tabloda görüldüğü gibidir. HARMONİK FİLTRASYON

31 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 31 HARMONİK FİLTRASYON Elektriksel uygulamalarda, yarı iletken tekniği kullanılmış sistemler tarafından üretilen harmonik akımları tabloda belirtilmiştir.

32 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 32 Elektromekanik cihazlarda ve kablolarda ısınma Elektromekanik cihazlarda ve kablolarda ısınma Makinalarda mekanik titreşimler (vibrasyon) Makinalarda mekanik titreşimler (vibrasyon) Ateşleme devrelerinin anormal çalışması Ateşleme devrelerinin anormal çalışması CAD/CAM terminallerinde hafızaların silinmesi CAD/CAM terminallerinde hafızaların silinmesi Elektronik kart arızaları Elektronik kart arızaları Güç kondansatörlerinde güç kayıpları, delinmeler ve Güç kondansatörlerinde güç kayıpları, delinmeler ve patlamalar, kompanzasyon sigortalarında atmalar; patlamalar, kompanzasyon sigortalarında atmalar; Kesici ve şalterlerde açmalar; Kesici ve şalterlerde açmalar; Röle sinyallerinin bozulması ve anormal çalışması; Röle sinyallerinin bozulması ve anormal çalışması; Enerji kayıpları’ dır. Enerji kayıpları’ dır. HARMONİKLERİN SEBEP OLDUĞU ARIZALAR

33 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 33 HARMONİK FİLTRASYON Kurulu bir tesiste Harmoniklerin Tespiti Kurulu bir tesiste Harmonikleri analiz edilebilmenin en doğru yolu tesiste Harmonik ölçümü yapılmasıdır. Ölçümden önce mutlaka tesisin elektriksel yapısı ayrıntılı olarak incelenmelidir. Harmoniklerin bulunduğu sistemlerde, belli başlı harmonik kaynakları tespit edilmeli ve gerekirse kaynak başından ölçüm alınmalıdır. Yeni Kurulacak Bir Tesiste Harmoniklerin Tespiti Tesisin yapısı incelenerek harmoniklere karşı baştan önlem alınması mümkündür. Tesisin projelendirilmesinde kompanzasyon gücünün tesisin paralel rezonans gücünden küçük olmasına dikkat edilmelidir. Tesisin trafo gücü, kurulu gücü, fiili gücü, ve tüm harmonik kaynaklarının model ve güçleri tespit edilmelidir

34 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 34 HARMONİK FİLTRASYON Uluslararası Harmonik Standartları Uluslararası IEC 519 – 1992’ ye göre kabul edilebilen harmonik bozulma sınır değerleri; Gerilim için : %3 Gerilim için : %3 Akım için : %5 Akım için : %5 olarak belirlenmiştir. Bu limit değerlerin üzerinde bulunan harmonik oranlarında, elektrik sistemleri için tehlikeli ve büyük maddi zararlar oluşturabilecek problemler meydana gelmektedir.

35 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 35 HARMONİK FİLTRASYON SİSTEMLERİ Harmoniklerin iyileştirilmesine veya giderilmesine yönelik çözümler şunlardır.  Orta Gerilim Kompanzasyonu  Pasif Filtreler  Aktif Filtreler

36 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 36 HARMONİK FİLTRASYON SİSTEMLERİ Pasif Filtreler Pasif Filtrasyon sistemlerini yapılarına göre iki grupta inceleyebiliriz.  Düşük Ayarlı Pasif Filtreler  Ayarlı Pasif Filtreler

37 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 37 HARMONİK FİLTRASYON SİSTEMLERİ Pasif Filtre Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Filtrasyon uygulamasında endüktans bobini nedeni ile kondansatör üzerinde bir gerilim artışı meydana gelir. Ancak; aşağıdaki hesaba ve ölçüm sonuçlarına göre bu gerilim artışı sadece V mertebesindedir.

38 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 38 HARMONİK FİLTRASYON SİSTEMLERİ Pasif Filtre Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Şebekede 10 V bir gerilim artışı olduğu düşünülürse kondansatör geriliminin, olarak seçilmesi uygundur. = = 440 V

39 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 39 HARMONİK FİLTRASYON SİSTEMLERİ Pasif Filtre Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Kondansatörler etiketlerindeki gerilim değerinden daha düşük bir gerilimdeki şebekede kullanılırsa kondansatörlerden elde edilecek reaktif güç gerilimlerin karesine oranlı olarak azalır. Bu aşağıdaki formülle ifade edilir. Bu nedenle Kondansatörün nominal gerilimi arttıkça, 400 V’luk şebekedeki etkin kondansatör gücü değiştirilemeyeceğinden, nominal kompanzasyon gücü dolayısıyla da sistemin maliyeti artmaktadır.

40 Reaktif Güç Kompanzasyonu ve Harmonik Filtrasyon 40 HARMONİK FİLTRASYON SİSTEMLERİ Pasif Filtre Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Teknik ve pratik anlamda kondansatör üzerindeki gerilim artışının ve şebekedeki diferansiyel gerilim artışının hesap edilerek kondansatör gücünün seçilmesi en doğru olandır. Endüktans bobinleri, seçilen frekans değerinde tasarlanırken;  Her fazda endüktans değerindeki sapma %3’ten büyük olmamalı,  Imax değeri ( linearite ) minimum 2,06 In olmalı, ve bu değerde dahi endüktans değerindeki sapma %3’ü geçmemelidir.


"REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER Dr. Bora ALBOYACI" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları