Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDA TİCARİ İŞBİRLİĞİ: MEVCUT DURUM VE PERSPEKTİFLER Elşen BAĞIRZADE Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi Türk Dünyası İşletme.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDA TİCARİ İŞBİRLİĞİ: MEVCUT DURUM VE PERSPEKTİFLER Elşen BAĞIRZADE Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi Türk Dünyası İşletme."— Sunum transkripti:

1 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDA TİCARİ İŞBİRLİĞİ: MEVCUT DURUM VE PERSPEKTİFLER Elşen BAĞIRZADE Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi Türk Dünyası İşletme Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi IX. Türk Dünyası Ekonomi, Kültür ve Bilişim Forumu İstanbul, Aralık 2009

2 İÇİNDEKİLER Türk Dünyasının Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeleri Türk Dünyasının Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeleri Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Temel Göstergeleri Temel Göstergeleri Türkiye-Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkiler Türkiye-Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkiler Türk Cumhuriyetleri Arasında Ticari İlişkilerin Türk Cumhuriyetleri Arasında Ticari İlişkilerin Kurumsal Çerçevesi Kurumsal Çerçevesi Türk Cumhuriyetleri Arasında Ticari İlişkilerin Önündeki Türk Cumhuriyetleri Arasında Ticari İlişkilerin Önündeki Temel Engeller Temel Engeller Global Mali Kriz ve Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Global Mali Kriz ve Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Geleceği Ticari İlişkilerin Geleceği Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Geliştirilmesi Yönünde Yapılması Gereken Faaliyetler Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Geliştirilmesi Yönünde Yapılması Gereken Faaliyetler Sonuç Sonuç Ve yine Atatürk Ve yine Atatürk

3 Türk Dünyasının Temel Sosyo- Ekonomik Göstergeleri

4 TÜRK DÜNYASI’NIN TEMEL SOSYO-EKONOMİK GÖSTERGELERİ Tablo 1. Türk Dünyası’nın Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeleri ve Dünya Karşılaştırması (2007) Göstergeler Yüzölçümü (bin km2) % 3.1 Nüfus (milyon kişi) %2.0 GSYİH (Milyon dolar) ,0%1.3 Kişibaşına GSYİH (dolar) ,0%68.3 İhracat (milyar dolar) ,0%1.1 İthalat (milyar dolar) ,0%1.4 Toplam Dış Ticaret Hacmi (milyar dolar) ,0%1.2 Azerbaycan Kazakistan Kırgızistan Özbekisttan Türkmensitan Türkiye TÜRK DÜNYASI TOPLAM DÜNYA TOPLAM DÜNYADA PAYI

5 TÜRK DÜNYASI’NIN TEMEL SOSYO-EKONOMİK GÖSTERGELERİ Grafik 1. Türk Dünyasının Toplam Dış Ticaretinin Gelişimi ( ), Milyar Dolar

6 Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Temel Göstergeleri

7 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLERİN TEMEL GÖSTERGELERİ 2008 yılında Türk Cumhuriyetleri’nin Toplam Dış Ticaretinde Kendi Aralarındaki Ticaretin Oranı 2008 yılında Türk Cumhuriyetlerinin Toplam Dış Ticaret Hacmi yaklaşık 540 milyar dolar olmuştur ki, bunun da 14.2 milyar doları kendi aralarında yapılmıştır.

8 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLERİN TEMEL GÖSTERGELERİ 2008 yılında Azerbaycan’ın Toplam Dış Ticaretinde Türk Cumhuriyetleri İHRACATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ - Yok İTHALATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ -Türkiye -Kazakistan

9 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLERİN TEMEL GÖSTERGELERİ 2008 yılında Kazakistan’ın Toplam Dış Ticaretinde Türk Cumhuriyetleri İHRACATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ - Türkiye İTHALATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ - Türkiye

10 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLERİN TEMEL GÖSTERGELERİ 2008 yılında Kırgızistan’ın Toplam Dış Ticaretinde Türk Cumhuriyetleri İHRACATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ -Özbekistan -Kazakistan -Türkiye İTHALATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ -Kazakistan -Özbekistan -Türkiye

11 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLERİN TEMEL GÖSTERGELERİ 2008 yılında Özbekistan’ın Toplam Dış Ticaretinde Türk Cumhuriyetleri İHRACATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ -Türkiye -Kazakistan İTHALATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ -Kazakistan -Türkiye

12 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLERİN TEMEL GÖSTERGELERİ 2008 yılında Türkmenistan’ın Toplam Dış Ticaretinde Türk Cumhuriyetleri İHRACATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ -Azerbaycan -Türkiye İTHALATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ -Türkiye -Azerbaycan

13 TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLERİN TEMEL GÖSTERGELERİ 2008 yılında Türkiye’nin Toplam Dış Ticaretinde Türk Cumhuriyetleri İHRACATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ - Yok İTHALATINDA İLK 10’a GİREN TÜRK CUMHURİYETLERİ - Yok

14 Türkiye-Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkiler

15 TÜRKİYE-TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLER TÜRKİYE ATATÜRKÜN VASİYETİNİ UNUTMADI! TÜRKİYE-TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLER TÜRKİYE ATATÜRKÜN VASİYETİNİ UNUTMADI! “Soğuk savaş”ın bitmesile Türkiye Batının bölgedeki “ön çephesi” olmaktan çıktı. “Soğuk savaş”ın bitmesile Türkiye Batının bölgedeki “ön çephesi” olmaktan çıktı. Atatürkün vasiyeti unutulmadı. Atatürkün vasiyeti unutulmadı. Türk cumhuriyetlerinin bağımsızlığını ilk tanıyan devlet Türkiye oldu. Türk cumhuriyetlerinin bağımsızlığını ilk tanıyan devlet Türkiye oldu. ABD ve Avrupanın da telkinleri ile yeni bağımsız Türk cumhuriyetleri gelişme modeli gibi Türkiyeni seçtiler. ABD ve Avrupanın da telkinleri ile yeni bağımsız Türk cumhuriyetleri gelişme modeli gibi Türkiyeni seçtiler. Türkiye bölge ülkelerinin milli bağımsızlıklarının pekiştirilmesi, hukuk devletinin kurulması, demokrasinin oluşturulması, bir an önce piyasa ekonomisine geçiş için stratejik yol izlemeye başladı. Türkiye bölge ülkelerinin milli bağımsızlıklarının pekiştirilmesi, hukuk devletinin kurulması, demokrasinin oluşturulması, bir an önce piyasa ekonomisine geçiş için stratejik yol izlemeye başladı yılının son baharında tüm Türk Cumhuriyetleri cumhurbaşkanları Ankaranı ziyaret etmiştir yılının son baharında tüm Türk Cumhuriyetleri cumhurbaşkanları Ankaranı ziyaret etmiştir yılının başlarında tüm yeni cumhuriyetlerde Türkiye Büyükelçilikleri açılmıştır yılının başlarında tüm yeni cumhuriyetlerde Türkiye Büyükelçilikleri açılmıştır yılı aralık ayında TİKA kurulmuştur yılı aralık ayında TİKA kurulmuştur. Sonra Türk Devlet ve Toplulukları ile İş üzre Devlet Bakanlığı kurulmuştur. Sonra Türk Devlet ve Toplulukları ile İş üzre Devlet Bakanlığı kurulmuştur.

16 TÜRKİYE-TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLER İlk dönemlerde Türkiye Türk devletlerine büyük bir siyasi-ekonomik çıkartma başlatılmıştır: İlk dönemlerde Türkiye Türk devletlerine büyük bir siyasi-ekonomik çıkartma başlatılmıştır: Tüm bölge ülkeleri ile ticari-ekonomik işbirliği anlaşmaları imzalanmış, Tüm bölge ülkeleri ile ticari-ekonomik işbirliği anlaşmaları imzalanmış, Teknik yardım programları hazırlanmış, Teknik yardım programları hazırlanmış, Türkiye İhracat Kredi Bankası kredileri açılmıştır. Türkiye İhracat Kredi Bankası kredileri açılmıştır. Bu dönemde, Batılı işadamları güvenlik sorunları ve yüksek ekonomik riskler nedeniyle bölgeye ihtiyatlı yaklaşırken, Türk işadamları tüm bölgede aktif bir şekilde yerlerini almışlardır. Bu dönemde, Batılı işadamları güvenlik sorunları ve yüksek ekonomik riskler nedeniyle bölgeye ihtiyatlı yaklaşırken, Türk işadamları tüm bölgede aktif bir şekilde yerlerini almışlardır. Fakat, yürütülen çalışmalarda duygusal ağırlığın hakim olması ve ikili ve bölgesel ilişkilerin sürdürülebilir bir strateji çerçevesinde koordine edilememiş olması, başlangıçtaki beklentilerin gerisinde bir ilerleme sağlanması sonucunu doğurmuştur. Fakat, yürütülen çalışmalarda duygusal ağırlığın hakim olması ve ikili ve bölgesel ilişkilerin sürdürülebilir bir strateji çerçevesinde koordine edilememiş olması, başlangıçtaki beklentilerin gerisinde bir ilerleme sağlanması sonucunu doğurmuştur. Yine bu dönemde Rusya’nın bölgedeki etkinliğinin yeterli doğrulukta hesaplanamaması ya da değerlendirmelerin Rusya’nın 1991 yılındaki ekonomik durumuna göre yapılması, buna karşılık, özellikle hızla artan petrol ve doğal gaz fiyatlarına bağlı olarak Rusya’nın ekonomik gücünün ve bölgedeki etkinliğinin hızla artması, yürütülen çabaların umulan sonuçları vermemesi sonucunu doğurmuştur. Yine bu dönemde Rusya’nın bölgedeki etkinliğinin yeterli doğrulukta hesaplanamaması ya da değerlendirmelerin Rusya’nın 1991 yılındaki ekonomik durumuna göre yapılması, buna karşılık, özellikle hızla artan petrol ve doğal gaz fiyatlarına bağlı olarak Rusya’nın ekonomik gücünün ve bölgedeki etkinliğinin hızla artması, yürütülen çabaların umulan sonuçları vermemesi sonucunu doğurmuştur. İLK DÖNEMDE İLİŞKİLERDE DUYĞUSALLIK ÖNDEYDİ

17 TÜRK CUMHURİYETLERİNE AÇILAN TÜRK EXIMBANK KREDİLERİ KREDİLER Milyon $ PAY Azerbaycan132 14% Kazakistan213 23% Kırgızistan48 5% Ö zbekistan % Tacikistan28 3% T ü rkmenistan % TOPLAM %

18 TÜRKİYE VE TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDA TİCARİ İLİŞKİLERİN YASAL ÇERÇEVESİ ÜLKE TİCARET VE EKONOMİK İLİŞKİLER ANLAŞMASI YATIRIMLARIN KARŞILIKLI TEŞVİKİ VE KORUNMASI ANLAŞMASI ÇİFTE VERGİLEN- DİRMENİN ÖNLENMESİ ANLAŞMASI SON KARMA EKONOMİ KOMİSYONU PROTOKOLÜ AZERBAYCAN KAZAKİSTAN KIRGIZİSTAN OZBEKISTAN TACIKISTAN TURKMENİSTAN

19 Ü LKE İHRACATİTHALAT HACİM HACİM Kazakistan Azerbaycan Türkmenistan Özbekistan Tacikistan Kırgızistan Toplam TÜRKİYE – TÜRK CUMHURİYETLERİ DIŞ TİCARETİ ( Milyon $) Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleri ile ticari ilişkilerine bakıldığında, ticaret hacimlerinin bu ülkelerin bağımsızlıklarını takiben giderek artan yüksek değerlere ulaştığı, Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleri’nden daha ziyade hammadde ithalatı yaptığı ve bu ülkelere mamul maddeler ihraç ettiği görülmektedir. Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleri ile ticari ilişkilerine bakıldığında, ticaret hacimlerinin bu ülkelerin bağımsızlıklarını takiben giderek artan yüksek değerlere ulaştığı, Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleri’nden daha ziyade hammadde ithalatı yaptığı ve bu ülkelere mamul maddeler ihraç ettiği görülmektedir.

20 İHRACATİTHALAT T Ü RK C. PAY D Ü NYA T Ü RK C. PAY D Ü NYA ,9 576,9 2,08% ,5 644,5 1,18% ,9 572,9 1,83% ,2 296,2 0,71% ,3 630,3 1,74% ,5 508,5 0,98% ,6 928,6 1,96% ,3 680,3 0,98% , ,9 1,95% , ,4 1,03% , ,0 1,98% , ,6 1,12% , ,0 2,40% , ,0 1,48% , ,62,79% ,51,65% ,97% ,19% TÜRKİYE – TÜRK CUMHURİYETLERİ DIŞ TİCARETİN GELİŞİMİ (milyon $) Türkiye’nin toplam dış ticaretinde Türk Cumhuriyetlerile ticaretin payı yükselmektedir.

21 TÜRKİYE’NİN TÜRK CUMHURİYETLERİNDE İHRACATININ ÜLKE BAZINDA DAĞILIMI (2008)

22 TÜRKİYE’NİN TÜRK CUMHURİYETLERİNDEN İTHALATININ ÜLKE BAZINDA DAĞILIMI (2008)

23 TÜRK CUMHURİYETLERİNDE TÜRKİYE SERMAYESİ YATIRIM YAPILDIĞI ÜLKE YATIRIM TUTARI (Milyon $) Azerbaycan3.456 Kazakistan1.028 Kırgızistan188 Özbekistan599 Tacikistan12 Türkmenistan117 Türk Cumhuriyetleri Toplamı Tüm Ülkeler

24 TÜRK CUMHURİYETLERİNDE MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ $ Ülke Toplam Azerbaycan Kazakistan Kırgızistan Özbekistan Tacikistan Türkmenistan Toplam Genel Toplam Türk C./Genel 32%16%9%8%20%32%22%

25 Bugün Türkiyenin Türk Cumhuriyetlerine yönelik ticareti geliştirme stratejisi 2000 yılında Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından uygulamaya konulan ve 52 ülkeni kapsayan “Komşu ve Çevre Ülkeler ile Ticari ve Ekonomik İlişkilerin Geliştirilmesi Stratejisi“ çerçevesinde oluşturulmuşdur.  Bugün Türkiyenin Türk Cumhuriyetlerine yönelik ticareti geliştirme stratejisi 2000 yılında Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından uygulamaya konulan ve 52 ülkeni kapsayan “Komşu ve Çevre Ülkeler ile Ticari ve Ekonomik İlişkilerin Geliştirilmesi Stratejisi“ çerçevesinde oluşturulmuşdur. Göründüyü gibi Türkiyenin Türk Cumhuriyetlerile ticareti geliştirmeye yönelik ayrıca resmi bir stratejisi yoktur.  Göründüyü gibi Türkiyenin Türk Cumhuriyetlerile ticareti geliştirmeye yönelik ayrıca resmi bir stratejisi yoktur.  Strateji çerçevesinde Arap ülkelerinin büyük çoğunluğu, İsrail, Balkan ülkeleri, hatta Gürcistanla bile Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA) imzalanmasına rağmen bu sırada bir tek Türk Cumhuriyeti bile yoktur.  Aynı zamanda Strateji Çerçevesinde Gürcistanla Tercihli Ticaret Anlaşması imzalandığı halde, bir tek Türk Cumhuriyetile bile böyle bir anlaşma bulunmamaktadır. Azerbaycan ve Kırgızistanla bu konuda yapılan müzakereler ise hala bir sonuca bağlanamamıştır. TÜRKİYE-TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLER Türkiyenin Oluşturduğu Ticaret Stratejisi

26 TÜRKİYE-TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLER TÜRKİYE-TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDAKİ TİCARİ İLİŞKİLER STRATEJİNİN TEMEL ARAÇLARI KOMŞU VE ÇEVRE ÜLKELER STRATEJİSİNİ TEMEL ARAÇLARI Ticaret ve Ekonomik İşbirliği, YKTK, ÇVÖ ve AB ile uyumlu ST Anlaşmaları ile Tercihli Ticaret ve Sınır Ticareti Düzenlemeleri Ticaret ve Ekonomik İşbirliği, YKTK, ÇVÖ ve AB ile uyumlu ST Anlaşmaları ile Tercihli Ticaret ve Sınır Ticareti Düzenlemeleri İSEDAK, EİT, KEİB gibi Bölgesel Organizasyonlarda Ticaretin Liberasyonu Çalışmaları İSEDAK, EİT, KEİB gibi Bölgesel Organizasyonlarda Ticaretin Liberasyonu Çalışmaları Karma Ekonomik Komisyon Toplantıları (KEK) Karma Ekonomik Komisyon Toplantıları (KEK) Ulaştırma, Turizm, Bankacılık, Gümrük, Standardizasyon vb. Teknik Alanlarda İşbirliği Anlaşmaları Ulaştırma, Turizm, Bankacılık, Gümrük, Standardizasyon vb. Teknik Alanlarda İşbirliği Anlaşmaları Fuarlar, Ticaret Heyeti, Alım Heyeti, Müteahhitlik Heyeti ve İş Konseyi Toplantıları Fuarlar, Ticaret Heyeti, Alım Heyeti, Müteahhitlik Heyeti ve İş Konseyi Toplantıları Ticari İstişare Mekanizmaları Ticari İstişare Mekanizmaları Ticaret Merkezleri (TTM) ve Ticaret Takımları (TİC-TAK)Türk Eximbank Kredileri Ticaret Merkezleri (TTM) ve Ticaret Takımları (TİC-TAK)Türk Eximbank Kredileri Bölge ülkeleri arasındaki Tercihli Ticaret Düzenlemeleri (BDT Ülkeleri Gümrük Birliği ve Arap Ülkeleri Ortak Pazarı); Türk yatırımlarının teşviki Bölge ülkeleri arasındaki Tercihli Ticaret Düzenlemeleri (BDT Ülkeleri Gümrük Birliği ve Arap Ülkeleri Ortak Pazarı); Türk yatırımlarının teşviki

27 Türk Cumhuriyetleri Arasında Ticari İlişkilerin Kurumsal Çerçevesi

28 TİCARİ İLİŞKİLERİN GELİŞTİRİLMESİ YÖNÜNDE ORTAK BİR ÇOKTARAFLI ANLAŞMA YOK! Hazırda Türk cumhuriyeteri arasında ticari ilişkilerin düzenlenmesi ve bu alandaki entegrasyon çalışmaları aşağıdaki çerçevelerde yürütülmektedir: Hazırda Türk cumhuriyeteri arasında ticari ilişkilerin düzenlenmesi ve bu alandaki entegrasyon çalışmaları aşağıdaki çerçevelerde yürütülmektedir: İkili anlaşmalar çerçevesinde; İkili anlaşmalar çerçevesinde; Bağımsız Devletler Topluluğu çerçevesinde; Bağımsız Devletler Topluluğu çerçevesinde; Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Çerçevesinde; Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Çerçevesinde; Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı çerçevesinde; Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı çerçevesinde; AB’nin Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi çerçevesinde AB’nin Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi çerçevesinde Dünya Ticaret Örgütü çerçevesinde. Dünya Ticaret Örgütü çerçevesinde. Göründüyü gibi Türk cumhuriyetleri arasında ticari ilişkiler bazen bir birileri ile çelişkili durumda bile olan farklı platformlarda düzenlenmektedir. Şimdiye kadar bu alanda ortak bir platform oluşturulamamıştır. Göründüyü gibi Türk cumhuriyetleri arasında ticari ilişkiler bazen bir birileri ile çelişkili durumda bile olan farklı platformlarda düzenlenmektedir. Şimdiye kadar bu alanda ortak bir platform oluşturulamamıştır.

29 Türk Cumhuriyetleri Arasında Ticari İlişkilerin Önündeki Temel Engeller Türk Cumhuriyetleri Arasında Ticari İlişkilerin Önündeki Temel Engeller

30

31 Türk cumhuriyetleri arasında dış ticaret her yıl daha da artmış olsa da, bu potansiyelin çok çok altındadır. Türk cumhuriyetleri arasında dış ticaret her yıl daha da artmış olsa da, bu potansiyelin çok çok altındadır. Bu ülkeler arasında ticari ilişkileri geliştirecek ve bu alanda entegrasyonu sağlayacak temel bir çoktaraflı anlaşma henüz ortada yoktur. Bu bakımdan ülkeler arasında ticaretin karşısındakı tüm engellerin ortadan kaldırıldığı bir düzene henüz erişilememiştir. Bu ülkeler arasında ticari ilişkileri geliştirecek ve bu alanda entegrasyonu sağlayacak temel bir çoktaraflı anlaşma henüz ortada yoktur. Bu bakımdan ülkeler arasında ticaretin karşısındakı tüm engellerin ortadan kaldırıldığı bir düzene henüz erişilememiştir.

32 DÜNYANIN AKADEMİK ÇEVRELERİ NE DİYOR? P. DRUCKER 1993’de, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan Türk Cumhuriyetlerinin oluşturabilecekleri bölgesel bir entegrasyonun olabilirliğine işaret etmiştir. P. DRUCKER 1993’de, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan Türk Cumhuriyetlerinin oluşturabilecekleri bölgesel bir entegrasyonun olabilirliğine işaret etmiştir. KUBICEK, 1996’da Türkiye ile Yeni Türk Cumhuriyetleri arasındaki muhtemel entegrasyon hareketinin tamamıyla doğal ve gerekli bir eğilim olarak kabul edilmesi gerektiğini dile getirmiştir. KUBICEK, 1996’da Türkiye ile Yeni Türk Cumhuriyetleri arasındaki muhtemel entegrasyon hareketinin tamamıyla doğal ve gerekli bir eğilim olarak kabul edilmesi gerektiğini dile getirmiştir. L. C. THUROW 1997’de Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya kavşağında yaşayan, çoğunluğu Türkçe konuşan bölge ülkeleri arasında kurulmayı bekleyen bir “Türk Ortak Pazarı” olduğunu ifade etmiştir. L. C. THUROW 1997’de Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya kavşağında yaşayan, çoğunluğu Türkçe konuşan bölge ülkeleri arasında kurulmayı bekleyen bir “Türk Ortak Pazarı” olduğunu ifade etmiştir. S. E. WIMBUSH 1994’de bölgenin entegrasyonundaki en önemli engelin, bölgeye sınır olan Rusya, Çin ve İran’ın entegrasyon alanını ekonomik, siyasi ve güvenlik açısından yaşam sahaları olarak görmelerinden kaynaklanacağını belirtmişdir. S. E. WIMBUSH 1994’de bölgenin entegrasyonundaki en önemli engelin, bölgeye sınır olan Rusya, Çin ve İran’ın entegrasyon alanını ekonomik, siyasi ve güvenlik açısından yaşam sahaları olarak görmelerinden kaynaklanacağını belirtmişdir.

33 Global Mali Kriz ve Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Geleceği

34 2008 yılından başlayarak dünya ölçeğinde süregelen önce mali, sonra ise ekonomik kriz dünya ekonomisinde önemli yeniden yapılanmaların zorunluluğunu ortaya koymuştur yılından başlayarak dünya ölçeğinde süregelen önce mali, sonra ise ekonomik kriz dünya ekonomisinde önemli yeniden yapılanmaların zorunluluğunu ortaya koymuştur. Bu süreçte ülkelerin korumacı politiklara baş vurması ve dış piyasalarını daha da genişletmekle birlikte, bu piyasalarda daha kalıcı olarak ekonomik gelişmelerini garanti altına alma çabaları da açık bir şekilde gözlemlenmektedir. Bu süreçte ülkelerin korumacı politiklara baş vurması ve dış piyasalarını daha da genişletmekle birlikte, bu piyasalarda daha kalıcı olarak ekonomik gelişmelerini garanti altına alma çabaları da açık bir şekilde gözlemlenmektedir. Tabii ki, böyle bir süreçte, bir-birile sıkı tarihi, kültürel ve komşuluk bağları olan ülkelerin kalıcı ekonomik ve ticari birlikler oluşturmak ve sahip oldukları geleneksel dış piyasalarda faaliyetlerini daha da genişletmek yönündeki çalışmaları da doğal karşılanmalıdır. Tabii ki, böyle bir süreçte, bir-birile sıkı tarihi, kültürel ve komşuluk bağları olan ülkelerin kalıcı ekonomik ve ticari birlikler oluşturmak ve sahip oldukları geleneksel dış piyasalarda faaliyetlerini daha da genişletmek yönündeki çalışmaları da doğal karşılanmalıdır. Bu açıdan baktığımızda Türk Cumhuriyetleri arasında yapılan ticari işbirliği ve bunun genişletilmesinin, mevcut dünya ekonomik krizi ortamında hem bu ülkelerin krizi daha kolay atlatmaları, hem de kriz sonrası dönemde daha sağlam ve kalıcı dış piyasalara sahip olmaları bakımından çok önemlidir. Bu açıdan baktığımızda Türk Cumhuriyetleri arasında yapılan ticari işbirliği ve bunun genişletilmesinin, mevcut dünya ekonomik krizi ortamında hem bu ülkelerin krizi daha kolay atlatmaları, hem de kriz sonrası dönemde daha sağlam ve kalıcı dış piyasalara sahip olmaları bakımından çok önemlidir.

35 Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Ticari İlişkilerin Geliştirilmesi Yönünde Yapılması Gereken Faaliyetler

36 Ülkeler arasında ticari ilişkilerin geliştirilmesi, onlar arasında sermaye ve işgücü dolaşımının da geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Ülkeler arasında ticari ilişkilerin geliştirilmesi, onlar arasında sermaye ve işgücü dolaşımının da geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Ülkelerarası ekonomik ilişkilerde bu üç boyutu, yani sermaye, işgücü ve ticari boyutları biri birinden ayrı bir şekilde ele almak doğru değildir. Ülkelerarası ekonomik ilişkilerde bu üç boyutu, yani sermaye, işgücü ve ticari boyutları biri birinden ayrı bir şekilde ele almak doğru değildir.

37 Türk Dünyasını oluşturan 6 ülkenin sadece biri – Türkiye dış yatırım yapa bilen bir ülke statüsündedir. Türk Dünyasını oluşturan 6 ülkenin sadece biri – Türkiye dış yatırım yapa bilen bir ülke statüsündedir. Türk Dünyası ülkeleri arasında sermaye hareketlerinin analizi de onu göstermektedir ki, Türkiye dışında diğer Türk cumhuriyetlerinin kendi aralarında önemli bir sermaye harektliliği yoktur. Türk Dünyası ülkeleri arasında sermaye hareketlerinin analizi de onu göstermektedir ki, Türkiye dışında diğer Türk cumhuriyetlerinin kendi aralarında önemli bir sermaye harektliliği yoktur. Sonuçta sermaye akını genellikle Türkiyeden diğer Türk cumhuriyetlerine yöneliktir. Sonuçta sermaye akını genellikle Türkiyeden diğer Türk cumhuriyetlerine yöneliktir. SERMAYE HAREKETLİLİĞİNİN KARŞISINDAKİ ENGELLER KALDIRILMALIDIR

38 Türk Dünyası ülkeleri arasında şuana kadar sermaye hareketini ve ya yatırım faaliyetlerini düzenleyecek ortak çoktaraflı bir anlaşma yoktur. Türk Dünyası ülkeleri arasında şuana kadar sermaye hareketini ve ya yatırım faaliyetlerini düzenleyecek ortak çoktaraflı bir anlaşma yoktur. Mevcut yatırım faaliyetleri bu ülkeler arasında yapılan ikitaraflı anlaşmalara dayanıyor. Mevcut yatırım faaliyetleri bu ülkeler arasında yapılan ikitaraflı anlaşmalara dayanıyor. Aynı zamanda Türk cumhuriyetlerinden gelen yatırımlara diğer ülkelerden gelen yatırımlarla kıyaslandığında hiç de farklı bir uygulama yoktur. Yani sadece genel bir yatırım rejimi mevcuttur ki, her ülkeden gelen yatırımcılar buna uymak zorundadır. Aynı zamanda Türk cumhuriyetlerinden gelen yatırımlara diğer ülkelerden gelen yatırımlarla kıyaslandığında hiç de farklı bir uygulama yoktur. Yani sadece genel bir yatırım rejimi mevcuttur ki, her ülkeden gelen yatırımcılar buna uymak zorundadır. SERMAYE HAREKETLİLİĞİNİN KARŞISINDAKİ ENGELLERİN KALDIRILMALIDIR

39 Genel entegrasyon teorileri çerçevesinde değerlendirdiğimiz zaman Türk Dünyası ülkeleri arasında yatırım alanındaki mevcut işbirliği düzeyini hiç yeterli bulamıyoruz. Genel entegrasyon teorileri çerçevesinde değerlendirdiğimiz zaman Türk Dünyası ülkeleri arasında yatırım alanındaki mevcut işbirliği düzeyini hiç yeterli bulamıyoruz. Sonuçta diğer ülke yatrımcılarının karşılaştıkları gibi, Türk cumhuriyetlerinden olan yatırımcı da bir diğer Türk cumhuriyetine yatırım yapdığı zaman aynı engellerle karşılaşmaktadırlar. Bu zaman onun tek avantajı kültürel yakınlığın sağladığı kolaylıklar olur. Sonuçta diğer ülke yatrımcılarının karşılaştıkları gibi, Türk cumhuriyetlerinden olan yatırımcı da bir diğer Türk cumhuriyetine yatırım yapdığı zaman aynı engellerle karşılaşmaktadırlar. Bu zaman onun tek avantajı kültürel yakınlığın sağladığı kolaylıklar olur. Bu ise aslında gelecekte ciddi bir entegrasyon düzeyine ulaşmak isteyen ülkelerin barışmamaları gereken bir durumdur. Bu ise aslında gelecekte ciddi bir entegrasyon düzeyine ulaşmak isteyen ülkelerin barışmamaları gereken bir durumdur. SERMAYE DOLAŞIMININ KARŞISINDAKİ ENGELLERİN KALDIRILMALIDIR

40 Türk Dünyası ülkeleri Türkiye dışında o kadar da yüksek gelişmişlik düzeyine erişmemiş geçiş ekonomileri olduğundan işgücünün bu ülkelere doğru hareketinden daha çok bu ülkelerden diğer ülkelere hareketi sözkonusudur. Özellikle Rusya burada Türk cumhuriyetlerinden işgücü kabul eden dominant devletlerdendir. Türk Dünyası ülkeleri Türkiye dışında o kadar da yüksek gelişmişlik düzeyine erişmemiş geçiş ekonomileri olduğundan işgücünün bu ülkelere doğru hareketinden daha çok bu ülkelerden diğer ülkelere hareketi sözkonusudur. Özellikle Rusya burada Türk cumhuriyetlerinden işgücü kabul eden dominant devletlerdendir. Fakat bununla birlikte, özellikle Türkiye-Azerbaycan, Kazakistan-Kırgızistan arasında daha yüksek düzeyde olmakla, kendi aralarında da işgücü dolaşımı mevcuttur. Fakat bununla birlikte, özellikle Türkiye-Azerbaycan, Kazakistan-Kırgızistan arasında daha yüksek düzeyde olmakla, kendi aralarında da işgücü dolaşımı mevcuttur. Diğer Türk cumhuriyetlerinden Türkiyede çalışan işçilerin şuan büyük çoğunluğunu önceleri burada öğrenim gören ve ya görmekte olanlar teşkil etmektedir. Aynı zamanda Azerbaycanın Nahçivan bölgesinden Türkiyede çalışmağa gidenlerin oranı daha fazladır. Diğer Türk cumhuriyetlerinden Türkiyede çalışan işçilerin şuan büyük çoğunluğunu önceleri burada öğrenim gören ve ya görmekte olanlar teşkil etmektedir. Aynı zamanda Azerbaycanın Nahçivan bölgesinden Türkiyede çalışmağa gidenlerin oranı daha fazladır. Kırgızistandan Kazakistan giderek çalışanların sayı da önemli rakamlarla ifade edilebilir. Kırgızistandan Kazakistan giderek çalışanların sayı da önemli rakamlarla ifade edilebilir. Türkiyeden Türk cumhuriyetlerinde çalışanlar ise daha çok Türk şirketlerinde çalışanlar ve bu ülkelerde kendi işlerini kuran Türkiyelilerden oluşmaktadır. Türkiyeden Türk cumhuriyetlerinde çalışanlar ise daha çok Türk şirketlerinde çalışanlar ve bu ülkelerde kendi işlerini kuran Türkiyelilerden oluşmaktadır. Türkiyeden çalışmak için yurtdışına gidenlerin esas hareket istikameti genellikle Avrupa ülkeleridir. Türkiyeden çalışmak için yurtdışına gidenlerin esas hareket istikameti genellikle Avrupa ülkeleridir. İŞGÜCÜ DOLAŞIMININ ÖNÜNDEKİ ENGELLERİN KALDIRILMALIDIR

41 Türk cumhuriyetleri arasında aşağı düzeylerde kalsa da, mevcut işgücü dolaşımının önünde önemli engeller bulunmaktadır. Türk cumhuriyetleri arasında aşağı düzeylerde kalsa da, mevcut işgücü dolaşımının önünde önemli engeller bulunmaktadır. Şuan Türkiye ile Azerbaycan arasında vize uygulaması mevcuttur. Şöyle ki, Türkiye tektaraflı olarak vizeni kaldırsa da, Azerbaycan vatandaşlarına vizesiz 30 günlük kalabilme sınırı getirmiştir. Azerbaycan ise türkiye vatandaşlarına hala vize uygulamaktadır. Şuan Türkiye ile Azerbaycan arasında vize uygulaması mevcuttur. Şöyle ki, Türkiye tektaraflı olarak vizeni kaldırsa da, Azerbaycan vatandaşlarına vizesiz 30 günlük kalabilme sınırı getirmiştir. Azerbaycan ise türkiye vatandaşlarına hala vize uygulamaktadır. Diğer Türk cumhuriyetleri ile de durum neredeyse aynıdır. Sadece Kazakistan ve Kırgızistan kendi aralarında karşılıklı olarak vize sistemini kaldırmıştır. Diğer Türk cumhuriyetleri ile de durum neredeyse aynıdır. Sadece Kazakistan ve Kırgızistan kendi aralarında karşılıklı olarak vize sistemini kaldırmıştır. Bununla birlikde, şuan bu ülkelerin kendi aralarında biri diğerinin vatandaşına serbest çalışmak olanağı da tanımamaktadır. Bununla birlikde, şuan bu ülkelerin kendi aralarında biri diğerinin vatandaşına serbest çalışmak olanağı da tanımamaktadır. İŞGÜCÜ DOLAŞIMININ ÖNÜNDEKİ ENGELLERİN KALDIRILMALIDIR

42 İşücünün serbest hareketi önendeki engellerin kaldırılması ülkelerin kendi aralarında entegrasyon çalışmalarının önemli bir unsurudur. Fakat Türk cumhuriyetleri arasında şuana kadar böyle bir sınırlamaların mevcutluğu bir daha önu göstermektedir ki, bu ülkeler arasında önemli bir entegrasyon düzeyine henüz erişilememiştir ve önümüzdeki dönemlerde bu konuda ciddi çalışmaların yapılması gerekmektedir. İşücünün serbest hareketi önendeki engellerin kaldırılması ülkelerin kendi aralarında entegrasyon çalışmalarının önemli bir unsurudur. Fakat Türk cumhuriyetleri arasında şuana kadar böyle bir sınırlamaların mevcutluğu bir daha önu göstermektedir ki, bu ülkeler arasında önemli bir entegrasyon düzeyine henüz erişilememiştir ve önümüzdeki dönemlerde bu konuda ciddi çalışmaların yapılması gerekmektedir. İŞGÜCÜ DOLAŞIMININ ÖNÜNDEKİ ENGELLERİN KALDIRILMALIDIR

43 ULUSARARASI ARENADA BİRLİKTELİK GÜÇLENDİRİLMELİDİR Türk cumhuriyetleri BM ve İslam Konferansı Teşkilatından başka diğer hiç bir önemli kuruluşda tam şekilde iştirak etmemekte ve kendi siyasi-askeri teşkilatları bulunmamaktadır. Türk cumhuriyetleri BM ve İslam Konferansı Teşkilatından başka diğer hiç bir önemli kuruluşda tam şekilde iştirak etmemekte ve kendi siyasi-askeri teşkilatları bulunmamaktadır. Bu ise yeni dünya düzeninde Türk Dünyasının ortak ekonomik ve politik tavrlar sergilemesini engellemektedir. Bu ise yeni dünya düzeninde Türk Dünyasının ortak ekonomik ve politik tavrlar sergilemesini engellemektedir. Hatta Türk Devletleri bir-birine rakip olan uluslararası kurumlarda bile yeralmaktadırlar. Hatta Türk Devletleri bir-birine rakip olan uluslararası kurumlarda bile yeralmaktadırlar.

44 EKONOMİK ENTEGRASYONDA ÇOKTARAFLI SİSTEME GEÇİLMELİDİR Ekonomik alanda ciddi bir çoktaraflı girişimlerden söz edilemez. Ekonomik alanda ciddi bir çoktaraflı girişimlerden söz edilemez. İşbirliği var. Fakat daha çok ikitaraflı düzeylerdedir. Aynı zamanda daha çok Türkiye diğer Türk Cumhuriyetleri arasındadır. İşbirliği var. Fakat daha çok ikitaraflı düzeylerdedir. Aynı zamanda daha çok Türkiye diğer Türk Cumhuriyetleri arasındadır. Ekonomik entegrasyon teorileri çerçevesinde bakarsak, Türk Cumhuriyetleri arasında sermaye, mal ve işgücünün serbest dolaşımı önünde ciddi engeller mevcuttur. Özellikle işgücü ve sermayenin dolaşımı alanında. Ekonomik entegrasyon teorileri çerçevesinde bakarsak, Türk Cumhuriyetleri arasında sermaye, mal ve işgücünün serbest dolaşımı önünde ciddi engeller mevcuttur. Özellikle işgücü ve sermayenin dolaşımı alanında.

45 SONUÇ Şuan Türk cumhuriyetleri arasındakı işbirliği ve entegrasyon düzeyi potansiyelin ve olması gerekenin çok çok altındadır. Şuan Türk cumhuriyetleri arasındakı işbirliği ve entegrasyon düzeyi potansiyelin ve olması gerekenin çok çok altındadır. Yapılan girişimleri işbirliği ve entegrasyon teorileri çerçevesinde değerlendirdiğimzde olası bir Türk Birliğinin oluşması yönünde yapılan girişimler eksik olmakla birlikte, hatta bazen bu amaca ters düşecek politikaların da bu devletler tarafından yürütüldüğüne tanık olmaktayız. Yapılan girişimleri işbirliği ve entegrasyon teorileri çerçevesinde değerlendirdiğimzde olası bir Türk Birliğinin oluşması yönünde yapılan girişimler eksik olmakla birlikte, hatta bazen bu amaca ters düşecek politikaların da bu devletler tarafından yürütüldüğüne tanık olmaktayız.

46 Fakat ekonomik çıkarlar ve dünya ekonomisinde baş veren yeniden yapılanmalar, günümüzde Türk Cumhuriyetlerinin birlikte hareket etmeleri gereğini ortaya çıkarmaktadır. Fakat ekonomik çıkarlar ve dünya ekonomisinde baş veren yeniden yapılanmalar, günümüzde Türk Cumhuriyetlerinin birlikte hareket etmeleri gereğini ortaya çıkarmaktadır. Özellikle Türk Devletlerinin enerji alanında sahip olduğu kaynaklarını etkin kullana bilmesi, bu kaynakların uluslararası piyasalara güvenli bir şekilde aktarıla bilmesi amacıyla gün geçtikce bir birilerine daha sıkı bağlanmalarının zeminini oluşturmaktadır. Özellikle Türk Devletlerinin enerji alanında sahip olduğu kaynaklarını etkin kullana bilmesi, bu kaynakların uluslararası piyasalara güvenli bir şekilde aktarıla bilmesi amacıyla gün geçtikce bir birilerine daha sıkı bağlanmalarının zeminini oluşturmaktadır. Artık Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’nın boru hatlarıyla birbirine bağlanmaları gerçekleşmekte ve boru hatlarıyla gelecek ekonomik birliktelik (ya da iktisadi bağlılık) bir gün siyasi arenada da ortak hareket etmeye ve çoktaraflı anlaşmaların imzalanmasına neden olacaktır. Artık Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’nın boru hatlarıyla birbirine bağlanmaları gerçekleşmekte ve boru hatlarıyla gelecek ekonomik birliktelik (ya da iktisadi bağlılık) bir gün siyasi arenada da ortak hareket etmeye ve çoktaraflı anlaşmaların imzalanmasına neden olacaktır. Bu ise ülkeler arasında DİLDE ve FİKİRDE neredeyse tamamlanmış birliğin İŞTE de tamamlanması yolunda ciddi adımların atılmasına ortam hazırlayacaktır. Bu ise ülkeler arasında DİLDE ve FİKİRDE neredeyse tamamlanmış birliğin İŞTE de tamamlanması yolunda ciddi adımların atılmasına ortam hazırlayacaktır. İşte birliğin de temelinde Türk Ekonomik Birliği ve ya Ortak Pazarının oluşturulması durmaktadır. Bunun barış ve ekonomik rifah açısından hem ülkelerimiz, hem bölgemiz, hem de dünyamız için önemli bir sürec olacağı kanısındayız. İşte birliğin de temelinde Türk Ekonomik Birliği ve ya Ortak Pazarının oluşturulması durmaktadır. Bunun barış ve ekonomik rifah açısından hem ülkelerimiz, hem bölgemiz, hem de dünyamız için önemli bir sürec olacağı kanısındayız.

47 Ve yine Atatürk... “Türk Birligi'nin bir gün hakikat olacagına inancım vardır. Ben görmesem bile gözlerimi dünyaya onun rüyaları içinde kapayacağım. Türk Birliği'ne inanıyorum. Onu görüyorum. Yarının tarihi yeni fasıllarını Türk Birliği ile açacak. Dünya sükununu bu fasıllar içinde bulacaktır. Türk'lügün varlığı bu köhne áleme yeni ufuklar açacak. Güneş ne demek, ufuk ne demek o zaman görülecek”. Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK

48 TEŞEKKÜRLER !

49 Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi İstiglaliyyat Cad. 6, Bakü Posta: Az 1001 Web: E-posta: GSM: (+99450) İş: (+99412) Fax: (+99412)


"TÜRK CUMHURİYETLERİ ARASINDA TİCARİ İŞBİRLİĞİ: MEVCUT DURUM VE PERSPEKTİFLER Elşen BAĞIRZADE Azerbaycan Devlet İktisat Üniversitesi Türk Dünyası İşletme." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları