Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sigara Bırakma Tedavisinde Davranışsal Yaklaşım

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Sigara Bırakma Tedavisinde Davranışsal Yaklaşım"— Sunum transkripti:

1 Sigara Bırakma Tedavisinde Davranışsal Yaklaşım
Doç. Dr. Mehmet AK GATF Psikiyatri AD Bilişsel Davranışçı Psikoterapiler Derneği

2 Reaktif Ödül Sistemi Tekrarlayan kullanım sonucu sigara/madde arama davranışını öğrenir ve bunu nasıl yapacağını hatırlar: arzulama ve yoksunluk gibi içsel ipuçları veya insanlar, mekanlar gibi çevresel ipuçlarla karşılaşma anında sistem aktive olur. Burada amigdalanın ödülü öğrenmesiönemli.

3 Yansıtıcı ödül sistemi
OFK dürtülerin düzenlenmesi, DLPFK harekete geçmenin mantıksal yönünü, VMPFK duygusal yönü değerlendirir. Hipokampus da bağlamsal bilgileri ekler ve sonuçta reaktif ödül sisteminin tetiklediği aktivite durdurulur ya da ortaya çıkar Yansıtıcı ödül sistemi nörogelişim, genetik, akran baskısı, sosyal kurallar ve gelecekte elde edilebilecek daha büyük keyifler için anlık zevkleri baskılayabilme

4 Ödül ipuçlarına şartlanma
Conditioning to reward cues. The first time a drug is taken (1) it causes immediate release of dopamine (depicted by red color of neurons) and a corresponding experience of pleasure (2). As a result of this the amygdala "learns" that this is a rewarding experience (3).

5 Kompulsif kullanım

6

7 İrade Cazibe İrade, ödül sistemindeki prefrontal devrelerin sigara/madde arama davranışını ortaya çıkarmasını engelleme yeteneği. Sigara içersen kanser olursun, sigara içmezsen sağlıklı bir yaşam seni ebkliyor

8 ÖĞRENME NEDİR? SOSYAL YA DA FİZİKSEL ÇEVRE İLE ETKİLEŞİM (DENEYİM) SONUCUNDA, DAVRANIŞ, BİLGİ YA DA DUYGU POTANSİYELİMİZDE OLUŞAN, BÜYÜK ORANDA KALICI OLAN DEĞİŞİKLERDİR 8

9 Neleri öğrenmiyoruz? 1) Doğuştan getirilen tepkisel eğilimleri öğrenmiyoruz: Vücudumuzu hareket ettirme gibi a) İçgüdüler: Kuşların mevsimsel göçü gibi b) Dürtüler: Açlık, susuzluk, cinsellik, acıdan kaçma gibi c) Refleksler: Yeni doğan bebeğin dudağına dokunulduğunda emme davranışı, gözümüze hava geldiğinde kirpiklerimizi kırpıştırmak, ani ve yüksek sese korkma tepkisi gibi 2) Gelişimsel değişiklikler: Ergenlikte ses tonunun değişmesi, yaşlanma ile unutkanlığın artışı gibi 3) Durumsal değişiklikler: Uyumak, yorulmak, 9

10 Neleri öğrenebiliriz? Genetik donanımımızın elverdiği tüm davranışları öğrenebiliriz. 10

11 ÖĞRENMEYİ NE ETKİLER? BİYOLOJİK OLGUNLAŞMA
FİZİKSEL VE SOSYAL ÇEVRENİN SUNDUĞU OLANAKLAR GÜDÜLENME 11

12 ÖĞRENME DAVRANIŞÇI ÖĞRENME GÖZLEM/TOPLUMSAL ÖĞRENME BİLİŞSEL ÖĞRENME
KLASİK KOŞULLAMA EDİMSEL KOŞULLAMA GÖZLEM/TOPLUMSAL ÖĞRENME BİLİŞSEL ÖĞRENME 12

13 Klasik Koşullama Aşamaları optimum koşullama: yemekten ½ sn önce zil sesi

14 PAVLOV’UN KÖPEK LABORATUARI lütfen zile basmayın!

15 Kendiliğinden gösterilen davranışlar önemlidir.
EDİMSEL KOŞULLAMA Kendiliğinden gösterilen davranışlar önemlidir. Kendiliğinden gösterilen davranışların ardından ne olduğu önemlidir. Belli bir davranışın sonucu hoş (istendik) nahoş (istenmedik) ya da nötr olabilir. Buna bağlı olarak canlı o davranışı gösterir ya da göstermez. 15

16 Pekiştirme Pekiştirme: Davranış gösterildikten sonra o davranışın tekrar edilme olasılığını artıran herhangi bir sonuç Olumlu pekiştirme Olumsuz pekiştirme 16

17 Hem olumlu hem olumsuz pekiştirmede davranışın artması söz konusudur.
Olumlu Pekiştirme: Davranışı gösterildikten sonra, ortama eklendiğinde davranışın tekrar edilme olasılığını artırır. Olumsuz Pekiştirme: Davranışı gösterildikten sonra ortamdan alındığında davranışın tekrar edilme olasılığını artırır. 17

18 Olumlu pekiştirme KENDİLİĞİNDEN GÖSTERİLEN BİR DAVRANIŞIN ARDINDAN OLUMLU BİR SONUÇLA KARŞILAŞIRSAK O DAVRANIŞI TEKRARLARIZ Örn, yaptığımız işin ardından bize aferin denirse, o işi yine ve hevesle yaparız. 18

19 Olumsuz pekiştirme DAVRANIŞIN ARDINDAN BİZİM İÇİN OLUMSUZ BİR UYARAN ORTADAN KALKARSA O DAVRANIŞI TEKRAR ETMEYİ ÖĞRENİRİZ Örneğin, biz bir davranışta bulunduğumuzda, bizim için olumsuz bir durum ortadan kalkarsa, o davranışı tekrarlarız YALAN RİCA ŞİDDET 19

20 Psikofarmakolojik Etkileri
Hoşlanma Mutluluk Gevşeme Dikkat artışı Endişede azalma Açlık hissinde azalma Kilo almada azalma Nikotin yoksunluk belirtilerini hissetmeme

21 Sigara içimi ile beraber kişinin;
İş performansı artar Dikkati artar Endişe azalır Kendini iyi hisseder

22 Nikotin alınımıyla oluşan bu olumlu tablo kişide sigara içiminin bütün sosyal, psikolojik, davranışsal bileşenleriyle bağlantılar kuran Klasik ve edimsel koşullanma Kompulsif kullanım ile sonuçlanır

23 Bırakma denemesi için istekli bireyler
Ask (sor) Advice (öner) Assess (değerlendir) Sigara bırakmada ana ilkelerimiz Asist (destekle) Arrange (izle)

24 Sigara Bırakmada Davranışçı Yaklaşım
Amaç: DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİĞİ I.Motivasyon Farkındalık Eğitim Neden? Nasıl? Hekim tavsiyesi, çevre, yasalar, sigara fiyatı, Kültürel ve sosyal model, Medya etkili olmaktadır.

25 Sigara Bırakmada Davranışçı Yaklaşım
II. Düşünce yapısı değişiklikleri III. Davranışsal değişiklik IV. Beceriler geliştirme

26 Sigara Bırakma Süreci Davranış Değişikliği Evreleri
Sürdürme Deneme Hazırlanma İÇMEYEN Düşünme Düşünmeme AKTİF İÇİCİ BIRAKMA GÜNÜ

27 Hazırlanma Sigara bıraktıktan sonra karşılaşabileceğiniz sorunları ve baş etme yöntemlerini belirleyin. Bırakma tarihi belirleyin. Aile ve arkadaşlara söyleyin. Sigara ve diğer tütün ürünlerinin tümünü kaldırın (ev, araba, iş). Bırakma tarihine kadar sigara markasını daha alt kalite ve daha az nikotin içerenle değiştir

28 Hazırlanma Kartlar-I: içersem ne olur?

29 Hazırlanma Kartlar-II: İçmezsem Ne Olur?
Sağlıklı hissediyorum,daha fazla enerji, daha beyaz dişler ve ferah bir nefes olacak. Kanser, kalp krizi, felç, erken ölüm, katarakt ve cilt kırışıklıklar için risk azalacak. Eşim, arkadaşlar ve ailem gurur duyacak. Çocuklar ve diğerleri dumanımdan zehirlenmeyecek. Sağlıklı bir çocuk (sizin veya eşinizin hamile ise) Harcamak için daha fazla para olacak. Kişinin otomatik davranışlarını durudurabilmek için farkındalığı sağlamak, frontal değerlendirmeyi (irade) güçlendirmek önemli

30 Görüşmeler Pratik danışmanlık bilgileri verin (sorun çözme / beceri eğitimi) Sigara içme riskini ya da nüksü artıran olaylar , içsel durumlar ya da etkinlikleri belirleyin. Baş etme ya da sorun çözme becerilerini belirleyip uygulama yapın. Sigara içme ve başarıyla bırakmaya ilişkin temel bilgiler sağlayın

31 Koşullanma ile Mücadele
Yemek sonrası>>>Bir parça meyve, tatlı, çikolata ya da sakız gibi bir şey ile yemekten sonra o anı değiştirin. Alkol >>>alkolsüz içecekler, sadece sigaranın yasak olduğu yerlerde içme veya fındık ve cips gibi mezeleri deneyin Arkadaş, aile, iş yeri>>> bıraktığını paylaşın, kararlı davranın, molaları sigara içmeyenlerle vermeye çalışın

32 Koşullanma ile Mücadele
Aktif kalın: yürüyüşe gidin, kendinizi meşgul edin Ellerinizi / parmakları oyalayın: tespih, kalem ya da ataç tensel uyarılma ihtiyacını karşılamak için Zihninizi meşgul edin: müzik dinlemek, bir kitap ya da dergi okuyun Oral yedek bulundurun: Sigara özlemi duyduğunuzda ağzınızda başka şeyler tutun: sert şeker, sakız, ve çekirdek vb. Bol su: toksinleri vücudunuzdan kolay atılımına, yoksunluk belirtilerinin azaltılmasına ve isteğin daha hızlı geçmesine yardımcı olur

33 Pekiştirme Aile, arkadaş, patron, devlet:
Pekiştirme (çocuğunun sarılarak öpmesi,iltifat Sigara bırakana verilen maddi ve manevi ödüller) Ceza (sağlığını kaybetme, para cezası)

34 İzlem Düzenli izlem: Her başarısını kutlayın, cesaretlendirin.
Açık uçlu sorularla elde ettiği, edeceği yararları, karşılaşılan sorunlar ya da uzak durmayı sürdürmeye yönelik tehditleri konuşun. Sorun çözme/beceri eğitimi Sosyal desteği sürdürme

35 Diğer Davranışçı Yaklaşımlar
Ters Güdülenme (Aversive Teknikler) : Klasik veya operant şartlanma mekanizmaları birlikte etkilidir. Elektirik şoku Duyarsızlaştırma (imajinatif tiksindirme) Sigara içiminin tiksindirilmesi (hızlı sigara içme, sigaraya doyurma, sigarayı elde tutma) Hipnoz Sağlık ile ilgili telkinler veren yaklaşım Motivasyon ve dirençleri anlamaya çalışan yaklaşım

36 1990, Bursa, Yeşilay Teşekkürler…
Sizce sigara intihar için pahalı bir yol değil mi? 1990, Bursa, Yeşilay Teşekkürler…


"Sigara Bırakma Tedavisinde Davranışsal Yaklaşım" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları