Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Hava Kirliliği, Asit Yağmurları, Sis Kirliliği Ve Önlenmesi.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Hava Kirliliği, Asit Yağmurları, Sis Kirliliği Ve Önlenmesi."— Sunum transkripti:

1 Hava Kirliliği, Asit Yağmurları, Sis Kirliliği Ve Önlenmesi

2 Hedefler Hava kirlili ğ i nedir? Hava kirlili ğ i kaynakları nelerdir? Hava kirlili ğ inin insan sa ğ lı ğ ı ve çevre üzerindeki etkileri nelerdir? Hava kirlili ğ ini önlemek için alınabilecek önlemler nelerdir? Asit ya ğ murlarının oluşumu, insan ve toprak üzerindeki etkileri nelerdir? Sis nedir? Sis türleri nelerdir?

3 Hava kirlili ğ i İ nsan sa ğ lı ğ ına canlı hayatına ve ekolojik dengeye zararlı olabilecek katı, sıvı, yada gaz halindeki yabancı maddelerin atmosferde bulunması, hava kirlili ğ i olarak tanımlanmaktadır.

4 Hava, atmosferi meydana getiren oksijen, azot vb. gazların karışımıdır. Bu gazların havadaki da ğ ılımı şöyledir: % 78 azot, % 21 oksijen ve % 1 karbondioksit, su buharı gibi di ğ er gazlar. Havanın % 21’ini oluşturan oksijen oldukça reaktif bir gazdır. Atmosferi oluşturan bu gazların, en kararsız olanları su buharı ve karbondioksittir.

5

6 HAVA K İ RL İ L İĞİ KAYNAKLARI YAPAY KAYNAKLAR SAB İ T KAYNAKLAR HAREKETL İ KAYNAKLAR DO Ğ AL KAYNAKLAR

7 HAREKETL İ KAYNAKLAR B İ R İ NC İ L K İ RLET İ C İ LER Kükürt oksitleri (SOx) Azot oksitleri (NOx) Karbon monoksit (CO) Hidrokarbonlar Civa Kurşun Partikül madde İ K İ NC İ L K İ RLET İ C İ LER Ozon Kloroflorokarbon Radyoaktif kirleticiler

8 Do ğ al Kaynaklar Volkan faaliyetlerini, orman yangınlarını, toz fırtınalarını, okyanus dalgalarını, açık arazide hayvan ve bitki örtülerinin bozulmasını kapsar.

9

10 Yapay Kaynaklar Bu kaynaklar hammaddenin insanların kullanımına sunabilmek için gereken süreçler sonucunda oluşurlar. Sabit ve hareketli kaynaklar olmak üzere ikiye ayrılır.

11 Sabit kaynaklar Katı, sıvı ve gaz yakıtların yakılması ile veya herhangi bir üretim prosesi esnasında oluşan kirleticilerin bir baca yoluyla atmosfere emisyonun yapıldı ğ ı kaynaklardır.

12

13 Bunlar; petrol rafineleri, petrokimya entegre tesisleri, kimya sanayi tarımsal mücadele ilaçları, enerji santralleri, selüloz ve ka ğ ıt sanayi, demir çelik sanayi, çimento sanayi, gübre sanayi, şeker sanayi, taş toprak sanayi, tekstil sanayi, plastik sanayi, vernik boya, ev ve iş yerlerinde ısınma amaçlı kullanılan yakıtlar, bakımsız yollar, bitki örtüsü yok olmuş açık arazilerdir.

14 Hareketli kaynaklar Kara, hava ve deniz taşıtlarının egzozlarıdır. Kara, hava ve deniz taşıtlarında mazot, benzin veya jet yakıtı gibi yakıtlar tüketilmekte ve taşıtların egzozlarından atmosfere verilen hava kirleticiler, katı, sıvı ve gaz yakıtlarının yanmasıyla oluşan yanma ürünlerinin benzerleridir.

15

16 Hava kirleticileri, havanın tabi de ğ işimini de ğ iştiren gaz, sıvı veya katı halde olabilen kimyasal maddelerdir. Bu hava kirleticileri belirli bir kaynaktan do ğ rudan atmosfere karışan birincil kirleticiler ile atmosferdeki bazı mekanizmalar sonucu oluşan ikincil kirleticiler olarak iki grupta incelenir.

17 Birincil kirleticiler Kükürt oksitleri (SOx) Kükürt limon sarısında ametal, katı, simgesi S olan kimyasal bir elementtir. Kükürt tatsız, kokusuz bir katıdır, ısı ve elektri ğ i iyi iletmez. Kükürt do ğ ada yaygın olarak bulunan bir elementtir.

18

19 Kükürt Oksitler Kükürt içeren yakıtların yanmasıyla oluşan zehirli gazlardır. Dikükürt heptoksit S 2 O 7 : persülfat asidi anhidriti, dayanıksızdır. 2SO 3 + O  S 2 O 7 Kükürt monoksit SO : Renksiz bir gazdır, elektrik deşarjlarının kükürt dioksitle kükürt buharlarından ibaret bir karışım üzerine tesirinde oluşur: SO 2 + S  2SO

20 Kükürt dioksit SO 2: Kükürt dioksit elde etmek için, sanayide ya kükürt yakılır: S 8 + 8O 2  8 SO kcal Kükürt dioksit renksiz, ekşi kokulu bo ğ ucu yanmaz ve patlamaz bir gazdır. Astım yapar. Kükürt dioksit, volkan gazlarında ve fabrikaları çok büyük şehirlerin havasında bulunur. Çünkü bu gaz kükürt içeren kömürlerin yanmasıyla oluşur. Kükürt dioksit suda oldukça fazla çözünür. Havada ki su damlacıkları ile okside olur.

21

22 Fosil kökenli yakıtların yanmasıyla ortaya çıkan kükürt, havada derhal oksidasyona u ğ rar. Bu oksidasyon iki aşamada gerçekleşir: S + O 2  SO 2 SO 2 + O  SO 3 Ortamda herhangi bir katalizör madde bulunmadı ğ ı durumda, kükürt dioksit yavaş bir reaksiyonla kükürt trioksite dönüşür

23 Kükürt trioksit SO 3 : Kükürt trioksit, sülfürik asidin anhidriti olup bu asitten su çekmek suretiyle elde edilebilir. Derişik sülfürik asitle fosfor pentoksitten oluşan bir karışım ısıtılacak olursa SO 3 meydana gelir. H 2 SO 4 + P 2 O 5  2HPO 3 + SO 3 Sıcak ve so ğ uk suda eriyen renksiz bir gazdır. Atmosferde derhal sülfürik aside dönüşmesinden dolayı, atmosferdeki kalış süresi çok kısadır. Su ile asit oluşturması nedeni ile kirletici olarak önem taşımaktadır.

24

25 Kentsel bölgelerde yo ğ unlaşmış olan akaryakıt kullanımı ve kükürtten yararlanan sanayi tesisleri de kükürt oksitlerin oluşumuna yol açan önemli kaynaklardır. Asit ya ğ murları, kalp hastalıkları, solunum enfeksiyonları oluşumuna sebep olur. Kükürt dioksitleri solunumla alınan madde ve mikroorganizmaların atılımını engelleyerek enfeksiyona zemin hazırlar bronşlarda spazm yaparak ani ölüme sebep olabilir. Bitkilerin gözeneklerine girmek suretiyle fotosentez kapasitesini düşürür. İ kincil ürünler kuvvetli asittirler tüm maddeleri korozyona u ğ ratırlar.

26 Azot oksitleri (NO X ) Kükürtten sonra en önemli hava kirleticidir. Yakıtın çok yüksek sıcaklıkta yakılmasıyla oluşur. Bu kirletici de yine motorlu taşıtlardan ve elektrik enerji santralleri ile sanayide kullanılan buhar kazanlarının yakım sistemlerinden kaynaklanır. Atmosferde kirletici olarak bulunan azot monoksit ve azot dioksit konsantrasyonları genelde ‘’ azot oksitleri’’ terimi ile ifade edilmektedir. NO + NO 2  NO X Atmosferde bulunan önemli azot oksit bileşikleri; azot monoksit (NO), azot dioksit (NO 2 ), diazot oksit (N 2 O)

27 Azot monoksit (NO) Gaz halinde renksiz, kokusuz, suda çözünürlü ğ ü düşük olan, likit halde iken mavi renkli olan, havanın yapısında eser miktarda bulunan bir bileşiktir. Yüksek sıcaklıklarda yanma işlemlerinde ortaya çıkar. NO sinir sistemine etki ederek solunum felcine neden olur.

28 Azot dioksit (NO 2 ) Azot dioksit (NO 2 ) NO 2 ise kırmızımsı kahverenkli, keskin kokulu bir gazdır. 21,1 derece kaynama noktasına sahip NO 2 ’nin düşük kısmi basıncı, atmosferde yo ğ unlaşmasını önler. Korozyona neden olur. Yüksek derecede oksitleyicidir. Kırmızımsı kahverenkli olmasından ötürü kendisi ile kirlenmiş havanın görüş mesafesini azaltıp aynı zamanda havanın renginin de de ğ işmesine sebep olur. NO 2 gazının atmosferik ömrü yüzyıldan fazladır.

29 Asidifikasyona neden olur. Ya ğ mur genel olarak hafif asidiktir, pH de ğ eri 5-6 arasında de ğ işir. Ancak NOx ’in HNO3 formuna dönüşmesi ile oluşan asit ya ğ ışının pH de ğ eri 4- 4,5 gibi düşük bir seviyededir. NO 2 bitkilere zarar verir. 0,3 ppm gibi düşük konsantrasyonlarda, büyümeyi engeller. Daha yüksek konsantrasyonlarda ise, hassas bitkilerin yapraklarında gözle görülür bozulmalara neden olur.

30 Karbon monoksit (CO) Renksiz kokusuz ve havanın ortalama mol a ğ ırlı ğ ına eşit mol a ğ ırlı ğ ında olan bir gaz olan karbon monoksit, bu yüzden hem kaynaklandı ğ ı nokta etrafında iyi da ğ ılmayan hem de varlı ğ ı kolay fark edilmeyen zehirli bir gazdır. Atmosferde kolay kolay yok olmaz ve ömrü 2-4 ay kadardır. CO’ in en önemli kayna ğ ı sigara ve otomobil egzozudur.

31

32 Birincil bir hava kirletici olan karbon monoksit, oksijen eksikli ğ i, tutuşma sıcaklı ğ ı, yüksek sıcaklıkta gazın kalıcılık zamanı ve yanma odası türbülansı gibi etkenlerden birinin eksikli ğ inde tam olmayan bir yanma sonucunda CO 2 yerine meydana gelmektedir. Karbon monoksit kanda alyuvar hücrelerine girerek hemoglobin ile sıkıca ba ğ lanarak oksijenin ba ğ lanmasını önler. Dokulara oksijen taşınmaması baş dönmesi, baş a ğ rısı ve halsizli ğ e sebep olur.

33 Hidrokarbonlar Hidrokarbonlar, havadaki di ğ er kirleticilerin birbirleri arasındaki reaksiyonlarda rol oynamaları nedeni ile kirletici olarak önem kazanmaktadırlar. Hidrokarbonlar adlandırılmalarından da anlaşılaca ğ ı gibi, karbon ve hidrojen atomlarından meydana gelmişlerdir. Karbonun de ğ işken kimyası nedeni ile tabiatta metandan uzun zincirli polimerlere kadar de ğ işik hidrokarbonlar mevcuttur.

34 Fotokimyasal sise yol açtıklarından kirlili ğ in artmasında önemli rol oynarlar. Havadaki hidrokarbonlar genellikle çöp fırınları gibi büyük tesislerde atık maddelerin atılmasından, sanayide kullanılan çözücülerin buharlaşmasından ve odun kömürünün yakılmasından kaynaklanır. Ama en önemli etken, buharlaşma yoluyla ve içten yanmalı motorların egzozundan havaya karışan benzindir. İ nsan sa ğ lı ğ ına zararı göz ve kulaklarda rahatsızlıklar oluşturur. Kanser riski bulundurur.

35 Cıva Gümüş renkli, a ğ ır bir metal olan cıva, oda sıcaklı ğ ında (25 °C ) sıvı halde bulunan elementtir. Cıva zehirli ve pahalı bir maddedir. Petrol ve kömür yakılması, maden çıkarılması gibi faktörlerle cıva buharı havaya karışır. Cıva oldukça yüksek bir toksik metaldir. E ğ er yeterli hava kirlili ğ i kontrolü yapılmazsa, cıvanın yakılarak bertaraf edilmesi havadaki emisyon oranını ciddi bir şekilde artırabilir. Havadaki cıva miktarının artması böbrekte ve sinir sisteminde tahribata ve ölümlere yol açar.

36

37 Kurşun Kurşunun kolay işlenebilen, yaygın bir metal olması ve erime derecesinin düşüklüğü (327.5 °C) nedeniyle iş yaşamında çok yaygın olarak kullanılır. Kurşun, hava, su ve toprak yoluyla, solunumla ve besinlere karışarak biyolojik sistemlere giren son derece zehirleyici özelliklere sahip bir metaldir. Yüzbinlerce ton kurşun, kurşunlu petrolden elde edilen ve kurşun tetra etil ((CH 3 CH 2 ) 4 Pb) eklenerek oktan sayısı arttırılan yakıtlarla çalışan içten yanmalı motorlardan çıkan gazlarla dünya atmosferine boşaltılmaktadır. Atmosferden kurşun (büyük oranda metal oksitleri ve tuzları şeklinde) yağmurla tekrar yeryüzüne inerek çevremize her geçen gün daha fazla yayılmaktadır.

38 Partikül madde Ana kaynakları, maden kömürü, linyit, motorin, benzin fueloil, benzin emisyonları yol ve boş alanlardan kalkan tozlardır. Yanma, sanayi prosesleri ve doğal kaynaklardan atmosfere verilen molekülden büyük (>0.0002µm) ve 500µm'den küçük kati veya sıvı halde bulunabilen maddelerdir.

39 Görüş mesafesini kısaltır. Güneş ışınlarının enerji taşıdığı dalga boylarında etkili olarak gelen enerji akışını değiştirir. insan, hayvan ve bitki sağlığına olumsuz etki yapar.

40 İ kincil kirleticiler Ozon Ozon gazı zehirli, renksiz bir gazdır ve atmosferin üst katmanlarında yer alır. Gökyüzünün mavi renkte görünmesi bu gaz sayesinde olmaktadır. Sıvı halde lacivert renge dönüşen ozon gazı, dünyayı güneşten gelen morötesi radyasyona karşı korumaktadır. Ama bu gaza maruz kalındı ğ ında gözleri, burnu ve bo ğ azı tahriş ederek solunum sistemini tahrip eder.

41

42

43 Kloroflorokarbon Başlıca kloroflorokarbonlar CFC-11 ve CFC- 12‘dir. Bunlar için doğal kaynak yoktur, doğada kendiliğinden oluşmazlar. Troposferde CFC’ lerin konsantrasyonlarını azaltıcı herhangi bir etken yoktur. Atmosferik ömürleri CFC-11 için 65 yıl, CFC-12 için 130 yıl civarında olduğu tahmin edilmektedir. Spreylerdeki püskürtücü gazlar, soğutucu aletlerde kullanılan gazlar, bilgisayar temizleyiciler, bu gazların başlıca yapay kaynaklarıdır. Küresel iklim değişimindeki payları %22 oranındadır. CFC emisyonlarının cilt kanserlerinde dramatik artışlara, iklim de ise katostrofik değişikliklere yol açacağını tahmin edilmektedir.

44 Radyoaktif kirleticiler Maddenin temel yapısı atomlardan oluşmaktadır. Atom ise proton ve nötronlardan oluşan bir çekirdek ile bunun çevresinde dönmekte olan elektronlardan oluşmaktadır. Herhangi maddenin atom çekirde ğ indeki nötronların sayısı proton sayısına göre oldukça fazla ise, bu tür maddeler kararsız bir yapı göstermekte, çekirde ğ indeki alfa, beta, gama gibi çeşitli ışınlar yaymak suretiyle parçalanmaktadır.

45

46 Çevresine bu şekilde ışın saçarak parçalanan maddelere ‘’Radyoaktif Madde’’, çevreye yayılan alfa, beta, gama gibi ışınlara ise ‘’Radyasyon’’ adı verilmektedir. Özellikle 2. Dünya savaşından sonra nükleer çalışmalarda sa ğ lanan gelişmeler, Dünyanın radyoaktivitesine çok büyük oranda etki ederek yapma radyoaktivitenin birikimine ve radyoizotoplardır.

47 Radyoaktif maddelerin zararları X ışınları, ultraviyole ışınlar, görülebilen ışınlar, kızıl ötesi ışınlar, mikro dalgalar, radyo dalgaları ve manyetik alanlar, elektromanyetik spektrumun parçalarıdır. Elektromanyetik parçaları, frekans ve dalga boyları ile tanımlanır.

48 Ultraviyole ve x ışınları çok yüksek frekanslarda oldu ğ undan, elektromanyetik parçalar kimyasal ba ğ ları kırabilecek enerjiye sahiptir. Bu ba ğ ların kırılması iyonlaşma diye tanımlanır. İ yonlaşabilen elektromanyetik radyasyonları, hücrenin genetik materyali olan DNA’yı parçalayabilecek kadar enerji taşımaktadır. DNA’nın zarar görmesi ise hücreleri öldürmektedir.

49 Ayrıca radyasyon, canlılarda genetik de ğ işikliklere de yol açmaktadır. Radyasyonun etkisi; cins, yaş ve organa göre de ğ işmektedir. Çocuklar ve büyüme ça ğ ındaki gençler ile özellikle göz en fazla etkilenen organ olup; görme zayıflı ğ ı katarakt ve göz uyumunun yavaşlamasına sebep olmaktadır. Deri ise, radyasyona karşı daha dayanıklıdır.

50 Hava Kirlili ğ inin Kaynakları 1. Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirlili ğ i: Ülkemizde özellikle ısınma amaçlı, düşük kalorili ve kükürt oranı yüksek kömürlerin yaygın olarak kullanılması ve yanlış yakma tekniklerinin uygulanması hava kirlili ğ ine yol açmaktadır.

51 2. Motorlu Taşıtlardan Kaynaklanan Hava Kirlili ğ i: Nüfus artışı ve gelir düzeyinin yükselmesine paralel olarak, sayısı hızla artan motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları, hava kirlili ğ inde önemli bir faktör oluşturmaktadır.

52 3. Sanayiden Kaynaklanan Hava Kirlili ğ i: Sanayi tesislerinin kuruluşunda yanlış yer seçimi, çevre korunması açısından gerekli tedbirlerin alınmaması, uygun teknolojilerin kullanılmaması, enerji üreten yakma ünitelerinde vasıfsız ve yüksek kükürtlü yakıtların kullanılması, hava kirlili ğ ine sebep olan etkenlerin başında gelmektedir.

53 Hava Kirlili ğ inin İ nsan Sa ğ lı ğ ı ve Çevre Üzerindeki Etkileri

54 İ nsan sa ğ lı ğ ına etkileri 1950’ler den beri hava kirlili ğ inin insan sa ğ lı ğ ına etkilerini gösteren kanıtlar vardır sonları 1990’lar da ise yeni epidemiyolojik çalışmalarla hava kirlili ğ inin sa ğ lı ğ a etkileri gösterilmiştir. Bu çalışmalar önce ABD ve Avrupa ülkelerinde yapılmış, daha sonra pek çok ülkede de benzer çalışmalar ile sa ğ lı ğ ın olumsuz etkilendi ğ i gözlenmiştir. Bu çalışmalarda ölümler, hastaneye başvurular gibi sa ğ lık göstergeleri ile havadaki kirleticilerin konsantrasyonunun ilişkisi aranmış ve her ikisinin birlikte artış veya azalış gösterdi ğ i belirlenmiştir.

55 Hava kirleticilerindeki günlük artışlar çeşitli akut sa ğ lık sorunlarına neden olmaktadır. Örne ğ in kirletici konsantrasyonunda artma astıma ataklarında artışa yol açmaktadır. Kirleticilere uzun süreli maruz kalım ile sa ğ lıkta kronik etkiler ortaya çıkmaktadır. ABD ve Hollanda'da yapılan çalışmalarda hava kirlili ğ i olan bölgelerde yaşayanların ömrünün, kirlili ğ in olmadı ğ ı bölgelerde yaşayanlara göre 1-2 yıl daha kısa oldu ğ u belirlenmiştir. Yalnızca gelişmekte olan ülkelerde havada bulunan partiküler madde ve kükürt dioksit nedeniyle yılda 500,000 kişinin öldü ğ ü tahmin edilmektedir.

56 Havadan solunan karbon monoksit, kandaki oksijenin yerini alarak vücuttaki hücrelere taşınan oksijen miktarının azalmasına yol açar. Kentlerin havasında bulunma miktarına göre karbon monoksit,zihinsel yetilerin gerilemesine ve en sa ğ lıklı insanlarda bile tepkilerin a ğ ırlaşmasına neden olur. Ayrıca kansızlık,kalp yetersizli ğ i ve kronik akci ğ er rahatsızlı ğ ı çeken insanlar üzerinde normalden fazla olumsuz etkiler meydana getirir.

57

58 Do ğ aya etkileri İ klim üzerindeki etkileri; Hava kirlili ğ inin iklime etkisi lokal ve küresel olmak üzere iki şekildedir. Lokal düzeyde,şehirlerde havada bulunan kirleticiler yüzeye ulaşan güneş ışınlarını yansıtmakta,da ğ ıtmakta ve azda olsa absorbe etmektedir.

59

60 Küresel düzeyde kirlilik ise bütün dünyayı etkiledi ğ inden çok daha önemlidir. Bu tür küresel düzeyde hava kirlili ğ inin iki örne ğ i sera etkisi ve ozon tabakasındaki bozulmadır.

61 Sera etkisi Evren,dünyadan yansıyan güneş ışınlarıyla ısınır. Bu yansıyan ışınlar başta karbondioksit,metan,ozon ve su buharı olmak üzere atmosferde bulunan gazlar tarafından tutulur,böylece dünya ısınır. Işınların bu gazlar tarafından tutulmasına denir.

62 Ozon tabakasındaki bozulmalar Hava kirlenmesinden kaynaklanan ve 1980‘lerin ortalarında gündeme gelen bir başka önemli tehlike olan ozon katmanının incelmesi havalandırma sistemlerinde, spreylerde otomobillerde ve buzdolaplarında kullanılan kloroflorokarbon(CFC) kökenli kimyasal maddelerin yol açtı ğ ı delinme kutup bölgelerinde yo ğ unlaşmıştır.

63 Eşyalara etkileri Eşyalar ve binalar üzerine etkileri günlük yaşamda pek fark edilmemekle birlikte hava kirlili ğ inin kullandı ğ ımız eşyalar, giysiler ve yapılar üzerinde de etkileri vardır. Kirletici gaz ve tozlar havanın nemi ile birleşerek ortamda asidik etkiler yaratır. Kumaş, metal ve ahşap eşyalar üzerinde etkili olur. Binaların dış cephelerinin kararmasına ve aşınmasına neden olur.

64 Hayvan ve bitkilere etkisi Hayvanların hava kirlili ğ inden etkilenmesi solunum yoluyla ve beslenme sırasında aldıkları kirletici maddelerden kaynaklanmaktadır. Gıdalar yoluyla alınan kirleticilerin etkisi havadan solunum yoluyla alınandan daha önemlidir. Özellikle gıdaların büyük payı vardır. Kirleticilerden etkilenen yörelerde yetiştirilen yem bitkileri kirletici kimyasal maddeleri emilme yoluyla etkilemekte, bitki dokusunda biriken kirleticiler beslenme sırasında hayvanların vücuduna girmektedir

65 Hava kirlili ğ ini meydana getiren gazlar,bitkilerin solunumu sırasında gözeneklerden içeri girerek fotosentezi yavaşlatır. Özellikle tarımsal bitkilerdeki bu olumsuz etki, bir ölçüde ürün azalmasına neden olur. A ğ açların yapraklarında görülen renk bozulmalarına neden olur. Hava kirlili ğ inin bitkilere olan etkisinin en iyi örne ğ i,asit ya ğ murlarının geniş orman alanlarına verdi ğ i zarardır.

66 Hava kirlili ğ ini önlemek için alınabilecek önlemler 1. Sanayi merkezlerinin sebep oldu ğ u hava kirlili ğ inin azaltılması amacıyla, sanayi ve iş merkezlerinin toplu yerleşim alanlarının dışına çıkarılması, 2. Kişisel vasıta kullanımı yerine toplu taşımacılı ğ ın yaygınlaştırılması, 3. Egzoz gazlarından çıkan kirletici etkenlerin azalmasını sa ğ layacak tedbirlerin hayata geçirilmesi ve uygulamaların denetlenmesi, 4. Ömrü dolmuş motorlu taşıtların trafikten men edilmesi, 5. Araba yakıtı olarak kurşunsuz benzin kullanımının özendirilmesi, 6. Konutlarda yakıt yakma tekniklerinin modernleşmesi ve özellikle sanayi alanlarındaki bacalara, hava filtrelerinin veya baca gazlarının havaya karışmasını engelleyici baca süzücülerinin takılması,

67 7. Isınmak için kaliteli kömür ve tercihen do ğ al gaz kaynaklarının kullanılması, merkezi ısıtma sistemlerinin yaygınlaştırılması, 8. Şehir merkezlerindeki yo ğ un trafi ğ in çevre yollara aktarılması, 9. A ğ açlandırma çalışmalarının artırılması, hava kirlili ğ inin yo ğ un oldu ğ u yerlerde yeşil alanların oluşturulması, 10. Şehir yerleşim planlarında meteorolojik faktörlerin özellikle rüzgar durumunun göz önünde bulundurulması, 11. Şehir çöplüklerinin, şehirlere ve di ğ er yerleşim bölgelerine uzak yerlerde oluşturulması ve çöplerin uygun yöntemlerle imha edilmesi, 12. Hava kirlili ğ i ve nedenleri konusunda bilinçlendirme programlarının hazırlanması.

68 Sis nedir? Sis,su buharının yo ğ uşması veya donarak kristalleşmesi sonucu oluşan çok küçük su damlacıkları veya buz kristallerinden meydana gelmiştir. Sis içinde çisenti biçiminde çok hafif ya ğ ış görülebilir. Sis genellikle gece vakti ve sabahın erken saatlerinde,alçak,çukur kara parçaları üzerinde veya su yüzeyinde görülür.Bu durumun sebebi so ğ uk hava akımının, kara parçasının veya suyun daha sıcak yüzeyine sürtüşmesidir.

69 Sis türleri Radyasyon Sisi: Açık ve durgun gecelerde ısı kaybı sebebiyle yer yüzeyi ve yüzeye yakın hava so ğ ur. Yerden yukarı do ğ ru yükseklik arttıkça atmosferde ters bir sıcaklık da ğ ılımı ortaya çıkar. Alt seviyelerde hava so ğ uktur. Yükseklik arttıkça sıcaklık da artar. So ğ uma havanın çi ğ noktasına kadar inerse sis meydana gelir. Gece başlar, gündüz hava ısınınca, ö ğ leden sonraya do ğ ru ortadan kalkar.

70 Adveksiyon(yatay hava hareketi) sisi: Sıcak ve nemli havanın so ğ uk bir yüzey üzerine hareketi ile alt katmanların so ğ uyarak su buharının yo ğ unlaşması sonucu oluşan sislerdir. Oro ğ rafik(yer şekilli) sis: Yatay hareket eden havanın yer şekli etkisiyle yükselerek so ğ uması neticesinde oluşan sislerdir. Cephe sisleri: Karşılaşan iki farklı hava kütlesinden sıcak olanın so ğ uk olan üzerinde yükselerek so ğ uması neticesinde oluşan sislerdir.

71 AS İ T YA Ğ MURLARI

72 TAR İ HÇES İ ; Asit ya ğ muru terimi ilk olarak 1852’de İ skoç kimyager Robert Angus Smith tarafından Endüstri Devrimi’nin önemli şehirlerinden Manchester’a ( İ ngiltere) düşen ya ğ ıştaki asit oranının artmasını tanımlamak için kullanılmış. Smith, sanayileşme ve kullanılan fosil yakıtlar sonucunda artan hava kirlili ğ i ile asit ya ğ murları arasındaki ilişkiyi keşfetmiş. Asit ya ğ murları 1852 yılında keşfedildi ğ i halde 1960’ların sonuna kadar bu olgu hakkında geniş çaplı gözlem ve araştırma yapılmamış. Ta ki bilim insanları nehirlerdeki ve göllerdeki asitlik artışını ve büyük sanayi bölgelerinin çevresindeki bitkilerde meydana gelen tahribatı gözlemleyene kadar.

73 AS İ T YA Ğ MURLARI NED İ R? Asit ya ğ murları, kükürt ve azot dioksitlerin atmosferdeki nemle birleşerek sülfürik ve nitrik asitli ya ğ mur, kar yada dolu oluşturması biçiminde kirlili ğ e verilen genel addır. Bu tür ya ğ murda tanecikler siste asılı olarak süspansiyon oluşturabilir yada en kuru halde birikebilirler.

74 SÜSPANSİYON: Bir katının sıvı içerisinde yada havada (sis içinde)çözünmeden dağılmasıyla oluşan heterojen karışımlardır. ayran, kahve, tebeşir tozu +su…

75 Başka bir deyişle; Normalde ya ğ mur suyu asit özelli ğ indedir, ph’sı 5,5-5,6 arasında de ğ işir. Bu atmosferde bulunan karbondioksitin (CO 2 ) ya ğ mur suyuyla etkileşime girerek karbonik asit (H 2 CO 3 ) meydana getirmesinden kaynaklanır.

76 H 2 O(s)+CO 2 (g) H 2 CO 3 (s) ph’sı normal ya ğ mur suyunun sahip oldu ğ u 5,5-5,6’lık ph düzeyinin altında olan ya ğ murlar asit ya ğ muru olarak tanımlanır.

77 Asit ya ğ murlarının verdi ğ i ileri sürülen zararın bir bölümünün aslında bazı do ğ al nedenlerden kaynaklandı ğ ı yapılan araştırmalar sonucunda anlaşılmışsa da, petrol ve kömür yanmasından oluşan kükürt dioksit ile otomobil motorlarından çıkan azot oksitin, asit ya ğ muru sorununu büyük ölçüde şiddetlendirdi ğ i kesindir.

78

79 Kirlili ğ e yol açan tanecikler, kaynaklarından binlerce kilometre uza ğ a rüzgarla taşınabilir. Sözgelimi ABD’nin kuzey do ğ usundaki asit ya ğ murlarına, Kanada’dan yayılanlar katılmış, Kanada’nın do ğ usundaki kükürt içeren ya ğ ış, ABD’den kaynaklanmıştır.

80 Bilim adamlarının tümü asit ya ğ murlarının denetlenmesi için biran önce yasalar çıkarılmasını istemektedirler.Ne var ki söz konusu yasaların yol açaca ğ ı harcamalar çok yüksektir,bu yüzden de sorunun çözülmesi sürekli ertelenmektedir.

81 AS İ T YA Ğ MURLARI NASIL OLUŞUR? Fosil yakıt atıklarının do ğ al su döngüsüne karışmasıyla oluşur. Kömür petrol gibi fosil yakıtların yakılması sonucu atmosferde kükürt ve azot içeren gazlar birikir. Bu gazlar havadaki su buharı ile birleşince bir kimyasal tepkime meydana gelir. Bu tekime sonucunda sülfürik asit ve nitrik asit damlaları oluşur.

82

83 Güneş ışı ğ ı bu tepkimelerin hızını artırır. Yeryüzündeki sular Güneş’in etkisiyle ısınınca, bunların bir kısmı buharlaşarak yükselir ve atmosfere karışır. Böylece yükselen nemli havadaki su buharı yo ğ unlaşarak yeniden sıvı durumuna geçer. Bunlar da bulutları oluşturur. Sonuçta oluşan, çok miktarda kükürt ve azot içeren bu tip ya ğ murlara asit ya ğ murları denir.

84 Atmosferdeki asit, yalnızca ya ğ murlarla de ğ il, kar, sis, havadaki gazlar ve tanecikler yoluyla da yeryüzüne iner.

85 AS İ T YA Ğ MURLARININ İ NSAN VE TOPRAK ÜZER İ NE ETK İ LER İ Yıllardır ayrıntılı araştırma konusu olmamış konulardan birisi olan asit ya ğ murları, son yıllarda yurdumuzda da etkisini hissettirmeye başlayan, meteorolojik hadiselerle atmosferden yeryüzüne inen ve insanlar üzerinde olumsuz etki bırakan kirletici elementler içeren ya ğ murlar olarak bilinir.

86 Bir hafta kadar havada asılı kalabilen bu kirleticiler, atmosferde çok uzaklara taşınabilmekte, atmosferdeki su ile tepkimeye girerek sülfüröz asit (H 2 SO 3 ), sülfürik asit (H 2 SO 4 ) ve nitrik asit(HNO 3 ) gibi çevre için çok zararlı kimyasal maddelere dönüşmektedir.

87 Bu tepkimeler şöyledir; SO 2 + H 2 O H 2 SO 3 (sulfüröz asit) SO 3 + H 2 O H 2 SO 4 (sülfürik asit) NO 2 + H 2 O HNO 3 (nitrik asit)

88 Asit ya ğ murları,topra ğ ın yapısında bulunan kalsiyum,magnezyum gibi elementleri yıkayarak taban suyuna taşımakta,topra ğ ın zayıflamasına ve verimin düşmesine neden olmaktadır.

89 Topra ğ ın asitleşmesine en çok katkıda bulunan maddeler, atmosferde birikme sonucu topra ğ a geçen kükürt bileşikleridir. Azot bileşikleri ise bitkilerin özümseyece ğ i miktardan fazla oldu ğ u zaman topra ğ ın asitleşmesinde rol oynamaktadır.

90 Asitleşmenin çevre üzerinde dolaylı olmakla birlikte yine çok önemli etkilerinden biri de, endüstriyel faaliyetler sonucu oluşan asit nemidir. Topra ğ a yada göl yataklarına inmiş cıva, kadmiyum yada alüminyum gibi zehirli maddelerle tepkimeye girebilmekte ve normal koşullar altında çözünmez sayılan bu maddeler, asidik nemle tepkimenin sonucunda, besin zinciri yada içme suyu yoluyla bitki, hayvan ve insana ulaşıp toksik etkiler yaratmaktadır.

91

92 Asitli su,topraktaki bitkiler için besin kayna ğ ı olan önemli minerallerin çözünmesine yol açar ve bitkilerin bunları alabilmesini engeller. Zamanla, yaprakların dökülmesi gibi gözle görülebilir zararlar ortaya çıkmaya başlar.

93 1989’da Almanya’daki ormanların %52’sinin hasta oldu ğ u belirlenmiştir. İ sveç’te ise asit ya ğ murları nedeniyle 18 bin göl zarar görmüştür.4 bin göl ise artık ölü sayılmaktadır.

94 Ülkemizde özellikle asit ya ğ murları yüzünden etkilenen yerlerimizin başında Samsun- gelemen, Mu ğ la- yata ğ an, Murgul-göktaş gelmektedir.

95 Asit, yalnızca canlılara de ğ il, aynı zamanda binalara ve arabalara da zarar verir. Asit özelli ğ indeki maddeler kimyasal ayrışmayı artırırlar. Bu da asitin herhangi bir yüzeye de ğ di ğ inde, onun özelliklerini de ğ iştirmesi anlamına gelir.

96 Örne ğ in; asit ya ğ muru oluşan bölgelerde bulunan bronz, mermer ve kireçtaşından heykellerin bozulmasına neden olur.

97 Atmosferde bulunan sülfatlar da aldı ğ ımız solukla birlikte bedenimize girerek astım ve bronşit gibi solunum yolu hastalıklarına neden olur.

98 AS İ T YA Ğ MURLARININ ETK İ S İ N İ EN AZA İ ND İ RMEK İ Ç İ N ALINAB İ LECEK ÖNLEMLER: Enerji üretiminde kullanılan termik santrallerin yerine, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı yaygınlaştırılmalıdır. (Güneş Enerjisi, Jeotermal Enerji, Rüzgar Enerjisi vs.) Orman yangınları engellenmeli, yeşil alanlar yaygınlaştırılmadır.

99 Şehir içi ulaşımlarda özel araçların yerine toplu taşıma araçları kullanılmalıdır. Havayı oldu ğ undan fazla kirleten kaçak kömür kullanımının önüne geçilmelidir.

100 Hedefler Hedefler Sera gazları ve önemi nedir? Sera etkisinin oluşumu nasıldır? Başlıca sera gazları nelerdir? Sera etkisine sebep olan di ğ er gazlar nelerdir?

101 Yeryüzünün güneşten aldı ğ ı enerji kadar enerjiyi uzaya vermesi gerekir. Güneş enerjisi yeryüzüne kısa dalga boyu radyasyon olarak ulaşır. SERA GAZLARI VE ÖNEM İ

102 Gelen radyasyonun bir bölümü, yer yüzünün yüzeyi ve atmosfer tarafından geri yansıtılır.Ama bunun büyük bölümü, atmosferden geçerek yeryüzünü ısıtır. Yeryüzü bu enerjiden, uzun dalga boyu, kızıl ötesi radyasyonla kurtulur.

103

104 Gezegenimizin yüzeyi tarafından yukarıya salınan kızıl ötesi radyasyonu büyük bölümü atmosferdeki su buharı, karbondioksit ve do ğ al olarak oluşan di ğ er sera gazları tarafından emilir.

105 Bu gazlar enerjinin, yeryüzünden geldi ğ i gibi do ğ rudan uzaya geçmesini engeller. Birbiriyle etkileşimli bir çok süreç (radyasyon,buharlaşma) enerjiyi atmosferin en üst tabakalarına taşır ve enerji oradan uzaya aktarılır.

106 Bu daha yavaş ve dolaylı süreç bizim için bir şanstır; Çünkü yeryüzünün yüzeyi enerjiyi uzaya hiç engelsiz gönderebilseydi, o zaman yeryüzü so ğ uk ve yaşamsız bir yer, Mars gibi çıplak ve ıssız bir gezegen olurdu.

107 Atmosferdeki gazların gelen güneş ışınımına karşı geçirgen, buna karşılık geri salınan uzun dalgalı yer ışınımına karşı çok daha az geçirgen olması nedeniyle yer kürenin beklenenden daha fazla ısınmasını sa ğ layan ve ısı dengesini düzenleyen bu do ğ al süreç sera etkisi olarak adlandırılmaktadır.

108

109 Kömür, do ğ algaz, fuel gibi fosil yakıtlar, yüksek basınç altında oluşmuş ve CO 2 içeri ğ i bakımından çok zengin organik maddelerdir. Bu yakıtların kullanımı sonucunda açı ğ a çıkan CO 2 gazı atmosfere karışır.

110 Havanın başlıca iki bileşeni olan oksijen ve azot gazları güneşin gözle görülebilen dalga boyu ışınlarını yansıtır ve mor ötesi ışınlarının bir kısmını so ğ urur.Bu kızılötesi ışımalar, oksijen veya azot gazı tarafından so ğ urulmaz.

111 Ancak havada bulunan karbondioksit (CO 2 ) ve kloroflorokarbon (CFC) gazları, kızılötesi ışımaların bir kısmını so ğ urarak, atmosferden dışarı çıkmalarını engeller.Bu so ğ urma olayı atmosferin ısınmasına yol açar.Bunun sonucunda Dünya, Güneşin altına park edilmiş bir araba gibi ısınır. İ şte bu etkiye sera etkisi denir.

112 Güneş’ten gelen ışınların bir bölümü ozon tabakası ve atmosferdeki gazlar tarafından so ğ urulur.Bir kısmı litosferden,bir kısmı ise bulutlardan geriye yansır. SERA ETK İ S İ N İ N OLUŞUMU

113 Yeryüzüne ulaşan ışınlar geriye dönerken atmosferdeki su buharı ve di ğ er gazlar tarafından tutularak Dünya’yı ısıtmakta oldu ğ undan yüzey ve troposfer, olması gerekenden daha sıcak olur.Bu olay, güneş ışınlarıyla ısınan ama içindeki ısıyı dışarıya bırakmayan seraları andırır; bu nedenle de do ğ al sera etkisi olarak adlandırılır.

114 Sera etkisi do ğ al olarak oluşmakta ve iklim üzerinde önemli rol oynamaktadır.Endüstri devrimi ile birlikte,özellikle II.Dünya Savaşı’ndan sonra insan aktivitesi sera gazlarının miktarını her geçen yıl arttırarak yüksek oranlara ulaştırmıştır.Bu etkinin yoklu ğ unda dünyanın ortalama sıcaklı ğ ının -18 °C olaca ğ ı belirtilmektedir. SERA ETK İ S İ N İ N ÖNEM İ

115 BAŞLICA SERA GAZLARI -Ozon (O 3 ) -Su Buharı -Karbondioksit (CO 2 ) -Metan (CH 4 ) -Azot oksit gazları (NOx) -Kloroflorokarbonlar (CFCs)

116 Su Buharı: Küresel ısınmada sera etkisi bakımından en başta gelir.Ancak yeryüzüne yakın atmosfer içindeki miktarı çok nadir hallerde yükselir.Bol miktarda bulundu ğ u atmosfer miktarı genellikle bulutların oluşturdu ğ u yükseklerdeki atmosfer tabakalarındadır.O nedenle Daha çok güneşten gelen ışınları tutmada ve yükseklere yansıtmada etkilidir.

117 Karbondioksit (CO 2 ): Dünyanın ısınmasında önemli bir rolü olan CO 2 Güneş ışınlarının yeryüzüne ulaşması sırasında bu ışınlara karşı geçirgendir.Böylece yeryüzüne çarpıp onları so ğ urur.Yapılan ölçümlere göre atmosferde CO 2 miktarı 1958den itibaren %9 artmıştır.

118 Metan (CH 4 ): Oranı binlerce yıldan beri de ğ işmemiş olan metan gazı, son birkaç yüzyılda iki katına çıkmış ve 1950’den beri de her yıl %1 artmıştır.Bu de ğ işiklik CO 2 seviyesindeki artışa göre az olsa da, metan CO 2 den 21 kat daha kalıcı oldu ğ u için en az CO 2 kadar dünyamızı etkilemektedir.

119 Dioksin: 100’ün üzerinde çeşidi vardır.Bitkilerin ve böceklerin tahribatı için kullanılır.Çoğu çeşidi çok tehlikelidir; kansere ve daha bir çok hastalığa neden olmaktadır. Polimerler: Doğal ve sentetik çeşitleri bulunmaktadır.Doğal olanları Protein ve nişasta içeririler.Sentetik olanları ise plastik ürünlerinde ve el yapımı kumaşlarda bulunup naylon, teflon, polyester gibi adlar alırlar. Kurşun, Cıva: SERA ETK İ S İ NE SEBEP OLAN D İĞ ER GAZLAR

120 Vinilklonit: PVC elde etmek için kullanılan bir gaz karışımıdır. Kükürt dioksit(SO 2 ): Bu gaz sülfürün, yağın, çeşitli doğal gazların ve kömürle petrol gibi fosil yakıtlarının yanması sonucu açığa çıkar. Kükürt dioksit ve azot oksidi birbiriyle reaksiyonu sonucunda asit yağmurlarını oluşturan sülfürik asit oluşur.

121 NEH İ R SUYUNDAN İ ÇME SUYUNA

122 Su canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli ve vazgeçilmez olan tatsız ve kokusuz bir maddedir. Su, canlı yaşamının en temel maddesidir. Dünya üzerinde farlı şekillerde bol miktarda bulunur.

123 Su hidrojen ve oksijen atomlarından oluşmuş H 2 O formülüne sahip moleküler bir maddedir. Su 0°Cnin altında buz 100°Cnin üstünde buhar(gaz) olarak bulunur 0°C ve 100°C arasında ise sıvı halde bulunur.

124

125 İ çme Sularının Özellikleri

126 İ çme ve kullanma suyunun kalitesindeki bozulmalar çeşitli hastalıklara yol açabilmektedir. Bu yüzden içme suyunun belirli özelliklere sahip olması gerekir. Bu özellikler kısaca şöyledir.

127 -Su; tortusuz, kokusuz, renksiz, berrak ve içimi hoş olmalıdır -Sularda fenoller, ya ğ lar gibi suya kötü koku ve tat veren maddeler bulunmamalıdır. -Yeterli derecede yumuşak olmalıdır. - İ çme suyu için en uygun sıcaklık 8-12°Cdir. -Su; hastalık yapan mikroorganizma içermemelidir. -Sular kullanma amaçlarına uygun olmalıdır.

128

129 Arsenik, kadmiyum, krom, kurşun, cıva gibi bazı kimyasal maddeler zehirli etki yapabilir. Bunun yanında baryum, nitrat, florür, radyoaktif maddeler, amonyum, klorür gibi maddeler sınır de ğ erlerinin üzerinde sa ğ lı ğ a olumsuz etkileri olan maddelerdir.

130 Su Kaynakları

131 Yüzey sularının arıtılmadan içme suyu olarak kullanılması uygun de ğ ildir. Bu nedenle yeryüzü sularını içme suyu olarak kullanmanın maliyeti oldukça yüksektir.

132

133 Di ğ er bir içme suyu kayna ğ ı da kuyulardan pompalanan yeraltı sularıdır. Yeraltından pompalanan su, yüzey sularına göre oldukça temizdir. Ancak yine de içerdi ğ i kum vb. yabancı maddelerden temizlenmesi dezenfekte edilmesi gerekir.

134

135 Yumuşak ve Sert Sular

136 İ çerisinde kalsiyum, magnezyum katyonları bulundurmayan ya da çok az miktarda bulunduran sular yumuşak sudur. İ çerisinde fazla miktarda kalsiyum ve magnezyum katyonları bulunduran sulara sert su denir.

137 Kireçli su olarak da adlandırılan sert suların tadı acıdır. Ancak sa ğ lık açısından tehlikeli de ğ ildirler. Hatta Ca+2 iyonu kemik gelişimi için önemli oldu ğ undan bazı durumlarda sert sular faydalı dahi olabilir. Ancak sert sular temizlik amacıyla kullanıldı ğ ında sabunun köpürmesini engeller.

138 Su Arıtımı Nedir, Nasıl Yapılır?

139 İ çilmesinde, kullanılmasında veya çevreye bırakılmasında sakınca bulunan suların, kirletici parametrelerinden ayrılmasına ''Su Arıtma'‘ denir. Su arıtımı fiziksel ve kimyasal olmak üzere iki aşamada yapılır.

140 Fiziksel Arıtma İ şlemleri

141 Yer altı ve yer üstü sular içinde do ğ al olarak çeşitli büyüklükte katı partiküller bulunabilir. Fiziksel arıtım işlemleri bu taneciklerin cinsi ve boyuna göre de ğ işir. Fiziksel arıtma işlemleri 5 grup altında toplanabilir.

142 -Mekanik ve Ön Temizleme İ şlemi -Sedimantasyon -Koagülasyon -Flotasyon -Filtrasyon

143 1)Mekanik Ön Temizleme İ şlemi: Ham suda bulunan tahta parçaları, a ğ aç dalları ve bunlara benzer irilikteki yabancı maddeler elek veya ızgaralarda tutulur. Su içinde yüzen iri parçaları tutmak üzere çeşitli ızgara tipleri geliştirilmiştir.

144 2)Sedimantasyon: Su içinde bulunan katı partiküllerin çökelmesi için sedimantasyon havuzunda çok küçük bir hızla geçirilir. Bu sırada askıdaki katı maddelerin bir kısmı ile daha iri çözünmemiş yabancı maddeler kendi a ğ ırlıklarıyla dibe çökerilir.

145 3)Koagülasyon: Çökeltme havuzlarında suya bir koagülant (pıhtılaştırıcı) katılması ile askıdaki katı maddelerin çökeltilmesi kolaylaştırılır. Koagülant olarak kullanılan başlıca kimyasal maddeler alüminyum, sülfat, demir-III klorür, demir sülfat ve sodyum alüminattır.

146

147 4)Flotasyon: Su içinde süspansiyon halinde bulunan düşük yo ğ unluklu katı partiküllerin çökelme hızı çok yavaştır. Bunların sedimantasyon tankı içinde kısa sürede çökeltebilmek mümkün olmaz. Bu tanecikler en kolay şekilde flotasyon yapılarak sudan uzaklaştırılabilir.

148

149 5)Filtrasyon: Çökelme havuzlarının üstünden alınan duru suyun içinde kalan küçük taneciklerin süzülerek tutulması gerekir. Bu amaçla kum filtreleri kullanılır. Kum filtreleri ya yavaş çalışan ışık filtreler yada kapalı fakat çabuk süzen filtreler olmak üzere 2 tiptir.

150 Kum Filtre Çeşitleri

151 a) Yavaş süzen kum filtreleri: 827 yılında Simpson tarafından kullanılmıştır. Bu süzgeçler metre derinli ğ inde betonarme havuzlar olup, bir tesisteki süzgeç yüzeyleri toplamı m 2 ’dir.

152 Süzgeç olarak kullanılan kum havuzlarının önce altından basınçlı su verilerek hava habbeciklerinin çıkması ve kumların iyice yerleşmesi sa ğ lanır. Sonra 12 saat dinlendirilir ve süzülecek kadar alttan su bırakılmaz. Bu su 24 saat bekletilir ve ondan sonra vanalar açılarak üstten ham su gönderilerek süzgeç çalıştırılır.

153 Bu süzgeçlerden geçen su oldukça berraktır. Mikropların yaklaşık %98’i tutulmuştur. Geriye kalan %1-2 bile olsa mikrop ihtimali düşünülerek ilaçlanması gerekir.

154 b) Hızlı süzen kum filtreler: Bunlar ilk defa 1885 yılında uygulandı. Yavaş süzen süzgeçlere göre daha küçük çaptadır. Bu süzgeçler kimyasal metodlarla ilk temizli ğ i yapılmış suları süzer. Bazen de ilk süzgeç olarak kullanılırlar.

155 Bu süzgeçler di ğ er süzgeçlerden misli küçük oldu ğ u halde süzme hızı 10 defa daha çoktur. Bu süzgeçlerden geçen sular iyice kokusuz, renksiz ve gayet berraktır. Yalnız mikrop tutma kabiliyeti %70-80 kadardır.

156

157 c) Küçük filtreler: Bunlar az masraflı küçük süzgeçler olup, az bir su ihtiyacını karşılamak için kullanılır. Bu süzgeçlerin süzücü kısmı, taş, kömür, porselen, selüloz gibi maddelerden yapılır.

158 Filtrelerin Temizlenmesi: Belli süre kullanılan kum filtreleri kum-çakıl tabakası zamanla tıkanır kullanılamaz hale gelir. Bu durumda yük kaybı en yüksek de ğ erine ulaşır. Dolayısıyla kum tabakasının periyodik olarak temizlenmesi gerekir.

159 Filtre Tabakası: Filtre tabanı her bir merkezi kanala ba ğ lı ve üzerinde hava delikleri bulunan birçok enli borudan oluşur. Standart filtre yata ğ ı toplam 100cm derinlikte olup çaytaşı, çakıl ve kum tabanlarından oluşur.

160 Filtre Yıkanması: Kum yata ğ ı zamanla tortu nedeni ile tıkanır. Filtre tabakasına tortu birikmesi nedeniyle tıkanma süresi suyun bulanıklık derecesine ve filtre hızına ba ğ lıdır. Genellikle filtrelerin 24 saatte bir yıkanması gerekir.

161 Kimyasal Arıtma

162 Do ğ al sular içinde çeşitli cins ve miktarda safsızlık bulunabilir. Kullanım amacı göz önüne alınarak suların kimyasal olarak arıtılması ve içinde bulunan safsızlıkların giderilmesi veya belli sınırların altına düşülmesi gerekir.

163

164 Suların kimyasal olarak arıtılması 2 ana grupta toplanabilir; 1. Kimyasal çöktürme yoluyla yapılan arıtma işlemleri a) So ğ uk kireç-Soda yöntemi b) Sıcak kireç-Soda yöntemi 2. İ yon de ğ iştiriciler ile yapılan arıtma işlemleri a) Katyon de ğ iştiriciler ile sertli ğ in giderilmesi b) İ yon de ğ iştiricilerle demineralizasyon

165 1. Kimyasal Çöktürme ile Arıtma

166 Suda sertli ğ i meydana getiren kalsiyum ve magnezyum iyonlarının suda çözünmeyen bileşikler haline getirilerek çökeltilmesi veya bu iyonların sodyum iyonu ile yer de ğ iştirmek suretiyle uzaklaştırılması işlemine suların yumuşatılması denir.

167 Suların sertli ğ i aşa ğ ıdaki amaçlarla giderilir; Su içindeki kalsiyum ve magnezyum iyonları sabun ile birleşerek suda çözünmeyen iyonlar oluşturur. Bu iyonların tamamı sabunla birleşinceye kadar suda sabun köpü ğ ü oluşmaz. Sert sular kaynatıldıkları kapların diplerinde bir taş tabaksı meydana getirirler. Gıda endüstrisinde kullanılan sular ürün kalitesi üzerinde olumsuz etki yapar.

168 a) So ğ uk kireç-Soda yöntemi Bu yöntem kalsiyum karbonatın ve magnezyum hidroksitin sudaki çözünürlüklerinin küçük olma temeline dayanır. Uygun miktarlarda suya katılan kireç ve soda suya sertlik veren magnezyumla kalsiyum iyonları ile reaksiyona girerek magnezyum hidroksit ve kalsiyum karbonat bileşiklerini oluşturur. Oluşan bu bileşikler çamur haline çökerek suda ayrılır.

169 b)Sıcak kireç –Soda yöntemi Sıcaklık arttıkça kalsiyum karbonat ve magnezyum hidroksitin çökelme hızları artar. Su önceden ısıtılır ve böylece geçici sertli ğ in bir kısmı giderilmiş ve serbest hidroksit de uzaklaştırılmış olur. Böylece çökertmek için gerekli olan kireç miktarı da azaltılmış olur. Oluşan çamur sürekli dışarı atılırken elde edilen yumuşatılmış su süzme ünitesine gönderilir.

170 2. İ yon De ğ iştiriciler ile Yapılan Arıtma İ şlemleri İ yon de ğ iştirici maddelerde aranan bazı özellikler şunlardır; 1. Yüksek bir de ğ iştirme kapasitesi 2. Sudan etkilenmemesi 3. Rejenerasyon için az miktarda maddeye ihtiyaç duyulması 4. Bulunma ve üretimin kolay ve ucuz olması 5. Suda bulunan bulanık vb. yabancı maddelerden etkilenmemesi.

171 a) Katyon de ğ iştiriciler ile sertli ğ in giderilmesi Bunlar poroz yapılı olup bünyelerinde negatif yük taşıyan reçinelerden oluşur. Taşımış oldukları sodyum iyonlarını su içinde bulunan Ca ve Mg iyonları ile de ğ iştirebilir. Katyon de ğ iştirici olarak kullanılan ilk sentetik reçineler fenolformaldehit ile sodyumsülfitin kondensasyonundan elde edilmiştir.

172 b) İ yon de ğ iştiricilerle demineralizasyon Sularda yalnız sertlik yapıcı iyonları de ğ il su içinde bulunan di ğ er iyonları da uzaklaştırmak için iyon de ğ iştirici reçinelerden yararlanılır. Bu reçineler yardımı ile su içinde bulunan katyonlar ile iyonlarda de ğ iştirilir.

173 Suların Mikroplardan Temizlenmesi

174 a) Kaynatma: Sudaki mikropları öldürebilmek için en iyi metod kaynatmadır kaynatma ile mikropların hepsi ölür. Yalnız bu metod, ev ve hastane ihtiyacı için geçerlidir.

175

176 b) Ultraviyole ışınlar ile dezenfeksiyonu Dalga uzunlu ğ u A o olan ultraviyole ışınlar kullanılır. Bu ışınlar her türlü mikrobu öldürürler.

177 c) Ozonla dezenfeksiyon Ozon havayla karışım halinde suya verilir. Havanın metreküpünde 5 gr ozon olmalıdır. Ozonlanan suyun tadı ve lezzeti bozulmaz, çok masraflı bir metotdur.

178 d) Klorla dezenfeksiyon Kolay uygulanabilmesi ve ucuz oluşu sebebiyle şehir sularının dezenfeksiyonunda en çok kullanılan metotdur. Kullanma sularının patojen mikroplarını yok edebilmek için yeteri kadar klor suya katılmalıdır. Fakat suyun lezzetini ve kokusunu bozacak kadar olmamalıdır. E ğ er fazla klor varsa suyun havalandırılması ile bu fazlalık yok edilebilir. E ğ er klor kokusu bu yolla da gitmiyorsa aktif kömürden geçilmekle veya uygun miktarda tiasulfat tuzu ilave etmekle giderilebilir.

179 e) Kireç kayma ğ ı ile dezenfeksiyon Bu maddenin kullanılması çok eskidir. Kireç kayma ğ ı suya ilave edildi ğ i zaman ortamda Ca, OH, Cl ve ClO iyonları meydana gelir. Kireç kayma ğ ı 1 litre suya 2.5 çorba kaşı ğ ı(40 g) kireç kayma ğ ı kullanarak karıştırılır ve yarım saat bekletilir. Üstteki berrak kısmı alınır. Bu ‘’ ana eriyik ‘’ tir. Bir şişeye alınır ve ışıktan korunarak 2 hafta süreyle bozunmadan kullanılabilir.

180 İ yon De ğ iştirme İ yon de ğ iştirme, bir iyonun di ğ er bir iyonla yer de ğ iştirmesidir. Bu işlem için reçineler kullanılır. Reçineli iyon de ğ iştiriciler sülfonatlarla çevrilmiş polistrenlerin sentetik organik polimerleridir. Bunlar taneli ve boncu ğ a benzer şekilde imal edilirler.

181 Distile Su Distile su, kaynama kazanında, paslanmaz çelik ısıtıcılar buhar haline getirilen suyun, so ğ utma suyunun dolaştı ğ ı serpantinde yo ğ unlaştırılmasıyla elde edilir. Distilasyon, ısıtma ve so ğ utma yoluyla iki ya da daha fazla maddedin sıvı ya da buhar karışımlarının saflaştırılması amacıyla küçük bileşenlere ayrılması işlemi olarak tanımlanır.

182 Ters Ozmoz(Reverse Osmosis)nedir? Ters ozmoz,sudaki istenmeyen maddelerin,özel bir membrandan belli bir basınç altında geçirilerek filtre edilmesi işlemidir.Ters ozmoz sistemleri,su kalitesini iyileştirmek ve atık suları arıtmak amacı ile uygulanmaktadır.

183 Kullanım amaçları Ters ozmoz sistemleri; Çok tuzlu deniz suyunu veya hafif tuzlu suyu içme suyuna dönüştürmek,Endüstriyel işletmelerde çözünmüş tuzları geri kazanmak,Buhar kazanlarında kazan taşı oluşumunu önlemek,Sulardaki sertli ğ i gidermek,Kimyasal işletmelerde daha kaliteli su kullanmak amacı ile geniş olarak kullanılır.

184 Kullanım alanları Ters ozmoz sistemleri,laboratuarlar,kozmatik ve ilaç sanayi,akü üretimi,diyaliz merkezleri,foto ğ rafçılık endüstrisi,batarya sanayi,buz yapımı,biyomedikal uygulamalar,alkollü ve alkolsüz içecek sanayi,cam sanayi,tekstil sanayi,ya ğ üretim sanayi ve son yıllarda ise daha kaliteli içme suyu üretiminde uygulanmaktadır.

185 Ters ozmoz’dan önce ön arıtma gerekli midir? İ yi dizayn edilmiş ön arıtma sistemleri ile membranların gözeneklerinin tıkanması azaltılarak membranların ömrünün uzatılması sa ğ lanabilir.Bulanıklık verici askıda katı maddeler membranlara ulaşmadan önce besleme suyundan giderilmelidir. Bulanıklık seviyesi limitleri aşarsa sistem çalışması durdurulmalıdır.Silt ve kir gibi askıda katı maddeler membranlarda tutuldu ğ u zaman membranların gözenekleri tıkanır.Arıtılmış suya zarar verir.

186 Ön arıtma sistemleri 1. F İ LTRASYON:Genel bir arıtım sisteminin olması gereken ana ünitesi, filtrasyon ekipmanlarıdır.Çünkü kendisinden sonra uygulanacak arıtım elemanlarının da tortudan mutlaka korunması gerekir.  Aktif Karbon Filtre Aktif karbon filtre,ön arıtma spesifik organikleri ve toplam organik karbonu(TOC) gidermek için kullanılır.  Kartuş Filtre Membran bazlı bütün ana arıtma sistemleri 5-10 mikrondan büyük partiküllerin tutulması için ihtiyaç duyarlar. Kartuş filtre suyun kirlili ğ ine göre çeşitli zaman aralıklarında de ğ iştirilirler.

187 2.Ultra Filtrasyon Üniteleri Membran filtrasyon yöntemlerinden biridir. Nanofiltrasyon ve ters ozmoz teknolojileri gibi benzeri arıtım yöntemlerinin aksine suyun kimyasal yapısında herhangi bir de ğ işiklik yapmadan,suyun tüm fiziksel özelliklerinde maksimum düzeyde iyileştirme yapar.

188 3.Su yumuşatma Su yumuşatma sistemleri sudaki sertli ğ i gidermek için kullanılır.Halk arasındaki kireç yada kireçli su sudaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarından kaynaklanmaktadır.Sertlik geçici sertlik ve kalıcı sertlik olmak üzere 2‘ye ayrılır. Suyun sertli ğ inin çeşitli mahsurları vardır;Sert sularda sabun sarfiyatı fazladır,sabun geç köpürür.suyun içindeki magnezyum ve kalsiyum sabun içinde bulunan sodyum ve potasyum ile yer de ğ iştirdikten sonra köpürür. Sert suların kullanıldı ğ ı dokuma sanayisinde boyaların dokular içerisine tam olarak nüfuz etmesi güçleşir.

189 Sert sular mutfak işleri içinde uygun de ğ ildir. Isıtma tekni ğ i bakımından da uygun de ğ ildir. Su yumuşatma işlemi reçine ile yapılır.Yumuşatma sistemlerinde suda çözünmeyen dev moleküllere reçine denir. 4.EVYE ALTI ÜN İ TELER İ Kompakt tipte dizayn edilen bu ünite 20 ve 5 nikron olmak üzere iki kademeli tortu filtre, blok aktif karbon filtre ve reverse ozmoz ekipmanlarından oluşmaktadır.Bu sayede minerallerden % oranında arındırılmış su elde etmek mümkün olur.

190 ÇÖKTÜRME Kimyasal çöktürme işleminde çözeltide bulunan kolloidal tanecikler çökelek içinde hapsedilerek temizlenme sa ğ lanır.Bu işlem esnasında,oluşan çökele ğ in hızlı çekebilmesi için,ortama yumaklanmayı sa ğ layıcı bir kimyasal madde ilave edilebilir.Bunun beraberinde de yumuklaşma sonrası irileşen tanecikler filtrasyon ile ayrılması kolaylaşır. HAVALANDIRMA S İ STEM İ Yetiştirme tanklarındaki su havalandırma ünitesinde havalandırılır.Havalandırmanın amacı suyu çalkalamak ve hava taşları yardımıyla içindeki oksijen miktarını istenilen seviyeye getirmektir.

191 KLORLA SU DEZENFEKS İ YONU İ çme suyu dezenfeksiyonunda kullanılacak yöntemler teknik ve ekonomik olarak su arıtma uygulamalarına uygun olmalıdır.Klor dezenfeksiyonu ve gerekti ğ inde amonyak ilavesi di ğ er yöntemlere göre daha basittir.Klorla dezenfeksiyon işlemi tüm içme su arıtma sistemlerine uygulanabilmektedir.Sonuç olarak;Su gerçekten hayattır.Bedenimizin %65’i sudan oluşur.Su yaşamımızı sürdürebilmesi için temel besinlerdendir.Bedenimizin ısı dengesi,hücre içi yaşamın devamı,besinlerin yakılması,sindirilmesi suya ba ğ lıdır.Suyun arıtılmaması önemli sa ğ lık sorunlarına yol açar.Bu yüzden arıtma hayatımızda önemli yer tutar.

192 HAZIRLAYANLAR; MERVE ALTUNYURT HAL İ ME BÜLÜÇ NURTEN SEZG İ N EBRU DEL İ BAŞ DAMLA SA Ğ LAM MEHMET EM İ N AYKAÇ İ BRAH İ M GÖKÇE


"Hava Kirliliği, Asit Yağmurları, Sis Kirliliği Ve Önlenmesi." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları