Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 Matematik Felsefesi İçin Yeterlik Ölçütleri…………………….. Yetkin bir matematik felsefesi için ölçütler ne olmalıdır? Yetkin bir matematik felsefesi için.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 Matematik Felsefesi İçin Yeterlik Ölçütleri…………………….. Yetkin bir matematik felsefesi için ölçütler ne olmalıdır? Yetkin bir matematik felsefesi için."— Sunum transkripti:

1 1 Matematik Felsefesi İçin Yeterlik Ölçütleri…………………….. Yetkin bir matematik felsefesi için ölçütler ne olmalıdır? Yetkin bir matematik felsefesi için ölçütler ne olmalıdır? Matematik felsefesinin merkezinde matematiğin doğasını anlama ve açıklama olmalıdır. Bunu yaparken bilgi kuramı (epistemoloji) ve varlıkbilimi (ontoloji) gibi dâhili meselelerin yanında matematik tarihi, matematiğin doğuşu ve uygulaması gibi harici meseleleri de dikkate almalıdır. Matematik felsefesinin merkezinde matematiğin doğasını anlama ve açıklama olmalıdır. Bunu yaparken bilgi kuramı (epistemoloji) ve varlıkbilimi (ontoloji) gibi dâhili meselelerin yanında matematik tarihi, matematiğin doğuşu ve uygulaması gibi harici meseleleri de dikkate almalıdır. Bu kabuller başlangıçta matematik felsefesi için ölçüt niteliğinde olmuştur. Bu ölçütleri daha yakından ele alalım: Bu kabuller başlangıçta matematik felsefesi için ölçüt niteliğinde olmuştur. Bu ölçütleri daha yakından ele alalım: Matematik bilgisi: onun doğası, doğruluğu ve doğuşu.Matematik bilgisi: onun doğası, doğruluğu ve doğuşu. Matematik nesneleri: nesnelerin doğası ve kökenleri.Matematik nesneleri: nesnelerin doğası ve kökenleri. Matematik uygulamaları: matematik bilgisinin fen bilimlerinde, teknolojide ve diğer alanlardaki kullanımı.Matematik uygulamaları: matematik bilgisinin fen bilimlerinde, teknolojide ve diğer alanlardaki kullanımı. Matematik yapma: matematikçilerin geçmişte ve günümüzdeki etkinlikleri.Matematik yapma: matematikçilerin geçmişte ve günümüzdeki etkinlikleri. Saydığımız bu noktaların yetkin bir matematik felsefesi için ölçütler olarak kabul edilmesini öneren Ernest (1991) bunun yapılması halinde matematik felsefesinin işlevinin yeniden tanımlanmış olacağını söylemektedir. Bu ölçütler felsefi okulların matematik felsefesi olarak yeterliklerini irdelememizi kolaylaştıracaktır.

2 2 Ölçütler Işığında Felsefi Okulların Eleştirisi………. Mantıkçıları, formalistleri ve sezgicileri mutlakçılar olarak tanımıştık ve programlarının neden başarısız olduklarını da kısaca belirtmiştik. Mantıkçıları, formalistleri ve sezgicileri mutlakçılar olarak tanımıştık ve programlarının neden başarısız olduklarını da kısaca belirtmiştik. Mutlakçı görüş, matematiği özellikle de Euclid geometrisini kesinliğin mükemmel örneği olarak görmektedir. Matematiğin kesinliğe ulaşırken kullandığı yöntemlerin yanlışlanamazlığına inandılar. Mutlakçı görüş, matematiği özellikle de Euclid geometrisini kesinliğin mükemmel örneği olarak görmektedir. Matematiğin kesinliğe ulaşırken kullandığı yöntemlerin yanlışlanamazlığına inandılar. Eflatunculuğu benimsedikleri için mutlakçılara göre, matematikteki doğrular geliştirilemez, oluşturulamaz onlar keşfedilirler. Yeni bir doğrunun keşfedilmesiyle önceki doğrular değişmeden kalır. Eflatunculuğu benimsedikleri için mutlakçılara göre, matematikteki doğrular geliştirilemez, oluşturulamaz onlar keşfedilirler. Yeni bir doğrunun keşfedilmesiyle önceki doğrular değişmeden kalır. Esnek olmayan bir yapı olarak matematiksel doğruların yığılarak çoğalmasıyla matematik büyür. Esnek olmayan bir yapı olarak matematiksel doğruların yığılarak çoğalmasıyla matematik büyür. Ölçütler mutlakçıların matematik felsefesi olarak bazı eksikliklerinin olduğunu göstermektedir. Ölçütler mutlakçıların matematik felsefesi olarak bazı eksikliklerinin olduğunu göstermektedir. Mutlakçılar matematiğin doğuşu ve kullanışlılığı gibi sosyal ve tarihsel faktörleri programlarının dışında tuttular. Mutlakçı programlar çok dar açıdan baktıkları için matematiğin doğasının bütünüyle anlaşılmasına fazla katkıda bulunamadılar. Mutlakçılar matematiğin doğuşu ve kullanışlılığı gibi sosyal ve tarihsel faktörleri programlarının dışında tuttular. Mutlakçı programlar çok dar açıdan baktıkları için matematiğin doğasının bütünüyle anlaşılmasına fazla katkıda bulunamadılar. Böylece, mutlakçılar yalnız matematiğin temellerini kurmada başarısız olmadılar aynı zamanda ölçütleri sağlamada da yetersiz kaldılar. Böylece, mutlakçılar yalnız matematiğin temellerini kurmada başarısız olmadılar aynı zamanda ölçütleri sağlamada da yetersiz kaldılar.

3 3 Ölçütler Işığında Felsefi Okulların Eleştirisi………. Mutlakçı okulları aynı grupta eleştirmemize rağmen aralarında önemli farklar vardır. Confrey (1981) mutlakçıları formal ve gelişimci mutlakçılar olarak ayırmaktadır. İki görüşün temel ayrılığı birinin matematiği statik bir yapı olarak diğerinin ise değişen bir yapı olarak görmeleridir. Bu ayrıma göre mantıkçılar ve formalistler formal mutlakçıdır. Kendi aksiyomları üzerine kurulan formal bir matematiksel kuram içindeki teoremlerin keşfini ve ispatını kabul ederler. Buna karşın, matematik kuramlarının inşasını, oluşturulmasını, değiştirilmesini insanın bu süreçteki rolünü ihmal ederler. Mutlakçı okulları aynı grupta eleştirmemize rağmen aralarında önemli farklar vardır. Confrey (1981) mutlakçıları formal ve gelişimci mutlakçılar olarak ayırmaktadır. İki görüşün temel ayrılığı birinin matematiği statik bir yapı olarak diğerinin ise değişen bir yapı olarak görmeleridir. Bu ayrıma göre mantıkçılar ve formalistler formal mutlakçıdır. Kendi aksiyomları üzerine kurulan formal bir matematiksel kuram içindeki teoremlerin keşfini ve ispatını kabul ederler. Buna karşın, matematik kuramlarının inşasını, oluşturulmasını, değiştirilmesini insanın bu süreçteki rolünü ihmal ederler. Bu görüşlerin aksine, gelişmeci mutlakçı olarak sezgiciler icadı ve aksiyomatik kuramların değişimini kabul ederler. Sezgiciler matematiğin temellerini sezgisel ispatlarla kurmayı amaçlayan bir program takip ettikleri için ispatların, matematiksel nesnelerin ve bilgilerin inşasında insanın matematiksel etkinliğini temel olarak görürler. Bu görüşlerin aksine, gelişmeci mutlakçı olarak sezgiciler icadı ve aksiyomatik kuramların değişimini kabul ederler. Sezgiciler matematiğin temellerini sezgisel ispatlarla kurmayı amaçlayan bir program takip ettikleri için ispatların, matematiksel nesnelerin ve bilgilerin inşasında insanın matematiksel etkinliğini temel olarak görürler. Ölçütler açısından baktığımızda sezgicilerin matematik felsefesinin yeterlik ölçütlerini mantıkçılardan ve formalistlerden daha çok sağladığını söyleyebiliriz. Çünkü sezgiciler sınırlı da olsa matematikçilerin insan olarak etkinliklerine yer vermektedir (4. ölçüt). Ölçütler açısından baktığımızda sezgicilerin matematik felsefesinin yeterlik ölçütlerini mantıkçılardan ve formalistlerden daha çok sağladığını söyleyebiliriz. Çünkü sezgiciler sınırlı da olsa matematikçilerin insan olarak etkinliklerine yer vermektedir (4. ölçüt).

4 4 Ölçütler Işığında Felsefi Okulların Eleştirisi………. Eflatunculara göre matematik değişmez ve sabit bir bilimdir. Oysa, burada matematiğin en önemli kısmının birikimli oluşu ve üst üte inşa edilebilirliği görmezlikten gelinmektedir. Matematiği statik bir yapı olarak görmek isteyen Eflatuncular bu gerçeği görmezlikten gelirler. Harici olarak da, matematiğin gelişmesinde kültürel ve tarihi boyutları ihmal etmeleri Eflatuncuların elini yeterlik ölçütleri bağlamında zayıflatmaktadır. Matematiği statik bir yapı olarak görmek isteyen Eflatuncular bu gerçeği görmezlikten gelirler. Harici olarak da, matematiğin gelişmesinde kültürel ve tarihi boyutları ihmal etmeleri Eflatuncuların elini yeterlik ölçütleri bağlamında zayıflatmaktadır.

5 5 Ölçütler Işığında Felsefi Okulların Eleştirisi………. Lakatos, matematiksel bilgiyi bireysel etkinlik olarak görür ve bu etkinliğin içinde fiziksel dünyanın gözlemi olduğu gibi soyut düşünme ve mantıksal çıkarım etkinlikleri de vardır. Lakatos, matematiksel bilgiyi bireysel etkinlik olarak görür ve bu etkinliğin içinde fiziksel dünyanın gözlemi olduğu gibi soyut düşünme ve mantıksal çıkarım etkinlikleri de vardır. Eğer matematik insan etkinliği ise o zaman onun doğasında mükemmellik aramak doğru değildir. Yani matematik bilginin ürünü, ispatlar ve bazı kavramlar, sorgulanmaya kapalı son şekli ile salt doğru ve mükemmel değildirler, onlar her zaman tartışılmaya ve geliştirilmeye açıktır. Eğer matematik insan etkinliği ise o zaman onun doğasında mükemmellik aramak doğru değildir. Yani matematik bilginin ürünü, ispatlar ve bazı kavramlar, sorgulanmaya kapalı son şekli ile salt doğru ve mükemmel değildirler, onlar her zaman tartışılmaya ve geliştirilmeye açıktır. Yar-deneyselcilere göre bireysel varsayımlar ve formüller karşılıklı sosyal etkileşim içerisinde tartışılır ve doğruluk değerleri paylaşılır. Böylece, fikirlerin karşılıklı sosyal değişimi matematikle ilgili teorilerin ayrıntılı bir şekilde açıklanmasını kolaylaştırır. Yar-deneyselcilere göre bireysel varsayımlar ve formüller karşılıklı sosyal etkileşim içerisinde tartışılır ve doğruluk değerleri paylaşılır. Böylece, fikirlerin karşılıklı sosyal değişimi matematikle ilgili teorilerin ayrıntılı bir şekilde açıklanmasını kolaylaştırır. Lakatos, buradan şu sonuca varmak istiyor. Matematik bizden önce bir yerde bekleyen mutlak hakikatin keşfi değil, matematik bir insan emeği ve etkinliğidir, o matematikçilerin inşasıdır. Lakatos, buradan şu sonuca varmak istiyor. Matematik bizden önce bir yerde bekleyen mutlak hakikatin keşfi değil, matematik bir insan emeği ve etkinliğidir, o matematikçilerin inşasıdır. Yarı deneyselciler, yukarıda açıklandığı gibi doğruluğu, kesinliği ve uygulaması ile ilgili tutumları yanında tarihsel süreç içerisinde insan emeğinin ve sosyal etkileşim sürecinin bir ürünü olarak matematiksel bilginin oluşumunu kabul ettikleri için matematik felsefesi yeterlik ölçütlerini sağlama bakımından diğer felsefi okullara göre daha üstün durumdadır. Yarı deneyselciler, yukarıda açıklandığı gibi doğruluğu, kesinliği ve uygulaması ile ilgili tutumları yanında tarihsel süreç içerisinde insan emeğinin ve sosyal etkileşim sürecinin bir ürünü olarak matematiksel bilginin oluşumunu kabul ettikleri için matematik felsefesi yeterlik ölçütlerini sağlama bakımından diğer felsefi okullara göre daha üstün durumdadır.

6 6 MATEMATİĞİN KULLANDIĞI İSPAT ÇEŞİTLERİ…………………… Matematikte farklı ispat yöntemleri vardır. Bütün ispatların amacı iddia edilenin doğruluğunu ya da yanlışlığını kanıtlamaktır. Bu, her durumda ve her koşulda iddianın doğru olduğunun gösterilmesi şeklinde olur. Bir başka deyişle iddianın, örüntünün bütün şartlarda genellenebilirliği gösterildiğinde ispat tamamlanmış olur. Matematikte farklı ispat yöntemleri vardır. Bütün ispatların amacı iddia edilenin doğruluğunu ya da yanlışlığını kanıtlamaktır. Bu, her durumda ve her koşulda iddianın doğru olduğunun gösterilmesi şeklinde olur. Bir başka deyişle iddianın, örüntünün bütün şartlarda genellenebilirliği gösterildiğinde ispat tamamlanmış olur. Bunun için matematikçinin bütün durumları kontrol etmesi gerekir. Tümevarım, tümdengelim, olmayana ergi yöntemleri hep bu amaçla kullanılır. Bu yöntemlerin dışında da matematikçilerin kullandıkları genellemeler vardır. Bunun için matematikçinin bütün durumları kontrol etmesi gerekir. Tümevarım, tümdengelim, olmayana ergi yöntemleri hep bu amaçla kullanılır. Bu yöntemlerin dışında da matematikçilerin kullandıkları genellemeler vardır. Bazen bir kaç adım genellemeyi garanti altına aldığı gibi bazen belli sayıda sonlu adımlar genellemeyle ilgili soru işaretlerini ortadan kaldırmaya yetmez. Bazen bir kaç adım genellemeyi garanti altına aldığı gibi bazen belli sayıda sonlu adımlar genellemeyle ilgili soru işaretlerini ortadan kaldırmaya yetmez. Genellikle matematiksel ispatlar üç aşamada tamamlanır: Genellikle matematiksel ispatlar üç aşamada tamamlanır: Birinci aşamada iddianın doğruluğu araştırılır. Buna doğrulama aşaması diyebiliriz. Birinci aşamada iddianın doğruluğu araştırılır. Buna doğrulama aşaması diyebiliriz. İkinci aşamada ise iddianın niçin doğru olduğunun açıklaması yapılır. İkinci aşamada ise iddianın niçin doğru olduğunun açıklaması yapılır. Üçüncü aşamada ise genelleme koşulları kontrol edilerek soyutlama yapılır. Bu aşamada ispat için yapılanlar matematiksel dil kullanılarak en kısa yoldan soyutlaştırılır. Üçüncü aşamada ise genelleme koşulları kontrol edilerek soyutlama yapılır. Bu aşamada ispat için yapılanlar matematiksel dil kullanılarak en kısa yoldan soyutlaştırılır.

7 7 MATEMATİĞİN KULLANDIĞI İSPAT ÇEŞİTLERİ…………………… “Aynı şeye eşit iki şey eşittir” önermesi gibi matematikte doğruluğunu ispata gerek kalmadan apaçık kabul ettiğimiz önermelere aksiyom, “Aynı şeye eşit iki şey eşittir” önermesi gibi matematikte doğruluğunu ispata gerek kalmadan apaçık kabul ettiğimiz önermelere aksiyom, “ikiz kenar üçgende taban açıları eşittir” önermesi gibi doğruluğu ispatlanması gereken önermelere de teorem diyoruz. “ikiz kenar üçgende taban açıları eşittir” önermesi gibi doğruluğu ispatlanması gereken önermelere de teorem diyoruz. Postulat ise doğrulukları ispatlanamayan ancak doğru olarak kabul edilen önermelerdir. Postulat ise doğrulukları ispatlanamayan ancak doğru olarak kabul edilen önermelerdir.

8 8 MATEMATİĞİN KULLANDIĞI İSPAT ÇEŞİTLERİ…………………… Bir aksiyomatik sistemi oluşturan dört esas öğe vardır: Bir aksiyomatik sistemi oluşturan dört esas öğe vardır: A1: Tanımlanmamış terim ve sembollerin koleksiyonu. A1: Tanımlanmamış terim ve sembollerin koleksiyonu. A2: Bu terim ve semboller kullanılarak tanımlanan formüller ve kümeler. A2: Bu terim ve semboller kullanılarak tanımlanan formüller ve kümeler. A3: Bir dizi kabuller (aksiyomlar) A3: Bir dizi kabuller (aksiyomlar) A4: Bu kabullerden ortaya çıkan iddialar, varsayımlar. A4: Bu kabullerden ortaya çıkan iddialar, varsayımlar. Bu dört öğeye bağlı olarak yeni bir aksiyomatik sistem kuralım. Bu dört öğeye bağlı olarak yeni bir aksiyomatik sistem kuralım. Tanımlanmamış terimler nokta, doğru, içerme ve üzerinde olma olsun. Tanımlanmamış terimler nokta, doğru, içerme ve üzerinde olma olsun. A1: Sadece dört nokta vardır. A1: Sadece dört nokta vardır. A2: Her doğru en az iki nokta içerir A2: Her doğru en az iki nokta içerir A3: noktaları için A ve B noktalarını içeren yalnız bir tek doğru vardır. A3: noktaları için A ve B noktalarını içeren yalnız bir tek doğru vardır. A4: Bu uzayda üç farklı noktayı içeren bir doğru yoktur. A4: Bu uzayda üç farklı noktayı içeren bir doğru yoktur. A B C D d3d3 d2d2 d1d1 d4d4 A C D B

9 9 MATEMATİĞİN KULLANDIĞI İSPAT ÇEŞİTLERİ……………………

10 10 Matematikle ilgili ispatlarda önemli olan atılan her adımın mantıklı olması ve matematiksel geçerliliği olmasıdır. İspat sırasında başlangıçtaki kabuller ve şartlar dikkate alınmaz ise kolayca yanlış genellemelere ulaşabiliriz. Aşağıdaki örnekleri inceleyelim: Matematikle ilgili ispatlarda önemli olan atılan her adımın mantıklı olması ve matematiksel geçerliliği olmasıdır. İspat sırasında başlangıçtaki kabuller ve şartlar dikkate alınmaz ise kolayca yanlış genellemelere ulaşabiliriz. Aşağıdaki örnekleri inceleyelim: a, b olmak üzere a=b olsun. a, b olmak üzere a=b olsun. 1. a 2 =a.b (her iki taraf a ile çarpıldı) 1. a 2 =a.b (her iki taraf a ile çarpıldı) 2. a 2 –b 2 =ab-b (her iki taraftan b2 çıkarıldı) 2. a 2 –b 2 =ab-b (her iki taraftan b2 çıkarıldı) 3. (a+b)(a-b)= b(a-b).....(her iki taraf (a-b) ortak parantezine alındı) 3. (a+b)(a-b)= b(a-b).....(her iki taraf (a-b) ortak parantezine alındı) 4. a+b=b (her iki taraf (a-b) ile bölündü) 4. a+b=b (her iki taraf (a-b) ile bölündü) 5. b+b=b 5. b+b=b 6. 2b = b 6. 2b = b 7. 2=1 7. 2=1

11 11 Genelleme Koşulu…………………………………… Matematiksel genellemelerde bazen belli sayıda adımlar kontrol edilerek örüntünün veya iddianın genellenebilirliği hakkında karar verilmeye çalışılır. Matematiksel genellemelerde bazen belli sayıda adımlar kontrol edilerek örüntünün veya iddianın genellenebilirliği hakkında karar verilmeye çalışılır. Bazı durumlarda genellemeye ulaşmak için iki, üç adım yeterli olabilir. Bazı durumlarda ise sonlu sayıda adımların denenmesi genellemeyle ilgili soru işaretlerini ortadan kaldırmaz. Aşağıdaki örneklere bakalım. Bazı durumlarda genellemeye ulaşmak için iki, üç adım yeterli olabilir. Bazı durumlarda ise sonlu sayıda adımların denenmesi genellemeyle ilgili soru işaretlerini ortadan kaldırmaz. Aşağıdaki örneklere bakalım. Örnek: Örnek: Çokgenlerin iç açıları toplamını veren (n-2).180 formülünün doğruluğu üçgen, dörtgen ve beşgen için gösterilmesi ile genellenebilir mi? Bu formülün doğruluğunu sınamak için iki veya üç adım yeterli olabilir. Her çokgende iç açı ile dış açı bütünler açıdır. Çokgenlerin iç açıları toplamı farklı olsa da dış açıları toplamı eşittir. Çokgenlerin iç açıları toplamını veren (n-2).180 formülünün doğruluğu üçgen, dörtgen ve beşgen için gösterilmesi ile genellenebilir mi? Bu formülün doğruluğunu sınamak için iki veya üç adım yeterli olabilir. Her çokgende iç açı ile dış açı bütünler açıdır. Çokgenlerin iç açıları toplamı farklı olsa da dış açıları toplamı eşittir.

12 12 Örnek:

13 13 Genelleme Koşulu…………………………………… Çember üzerinde alınan noktaları birleştiren doğruların ayırdığı bölgelerin sayısına bakalım. Dördüncü adıma kadar nokta sayısı n olmak üzere bölge sayısı 2n-1 olacak şekilde bir genelleme ortaya çıkmaktadır. Genelleme yapabilmek için dört adımı yeterli sayabilir miyiz? Nokta sayısı 6 olduğunda genellemenin bozulup bozulmadığına bakmamız gerekiyor mu? Çember üzerinde alınan noktaları birleştiren doğruların ayırdığı bölgelerin sayısına bakalım. Dördüncü adıma kadar nokta sayısı n olmak üzere bölge sayısı 2n-1 olacak şekilde bir genelleme ortaya çıkmaktadır. Genelleme yapabilmek için dört adımı yeterli sayabilir miyiz? Nokta sayısı 6 olduğunda genellemenin bozulup bozulmadığına bakmamız gerekiyor mu?

14 14 Genelleme Koşulu…………………………………… Çember üzerinde kesişen kirişlerin ayırdığı bölgelerin sayısı için bir genelleme yapabilir miyiz? Burada Örnek 1.6.6’dakinin tersine dördüncü adıma kadar basit olarak ifade edebileceğimiz genel bir örüntü gözleyemiyoruz. Bu, n tane kesişen kiriş için oluşacak bölgeyi kesin olarak bulamayız, anlamına mı gelecektir. Bir genelleme yapamayacak mıyız? Çember üzerinde kesişen kirişlerin ayırdığı bölgelerin sayısı için bir genelleme yapabilir miyiz? Burada Örnek 1.6.6’dakinin tersine dördüncü adıma kadar basit olarak ifade edebileceğimiz genel bir örüntü gözleyemiyoruz. Bu, n tane kesişen kiriş için oluşacak bölgeyi kesin olarak bulamayız, anlamına mı gelecektir. Bir genelleme yapamayacak mıyız? P=n 2 -n+41 ifadesi Fermat tarafından asal sayılar için geliştirilmiştir. n’nin aldığı değerlere göre P asal sayı çıkacaktır. n’ye 0’dan 40’a kadar değer verildiğinde gerçekten hep asal sayı çıkmaktadır. Ancak, 40. adıma kadar doğru olduğunu gördüğümüz bu ifadenin her zaman asal sayı vereceğini söyleyebilir miyiz? Adımların fazlalığı genellemeyi garanti altına alır mı? P=n 2 -n+41 ifadesi Fermat tarafından asal sayılar için geliştirilmiştir. n’nin aldığı değerlere göre P asal sayı çıkacaktır. n’ye 0’dan 40’a kadar değer verildiğinde gerçekten hep asal sayı çıkmaktadır. Ancak, 40. adıma kadar doğru olduğunu gördüğümüz bu ifadenin her zaman asal sayı vereceğini söyleyebilir miyiz? Adımların fazlalığı genellemeyi garanti altına alır mı?

15 15 Bilinenlerden hareketle önermenin doğruluğunu gösterme…………..

16 16 Bilinenlerden hareketle önermenin doğruluğunu gösterme…………..

17 17 Tümevarım Yöntemi………………………………………………. Matematiksel ispatlarda kullanılan bir yöntem de tümevarım yöntemidir. Bu yöntemi, iddianın n=0 veya n=1 için doğru olduğunu göstererek n=k için doğruluğunu kabul edip k+1 için doğruluğunu göstermek olarak özetleyebiliriz.

18 18 Bilinenlerden hareketle önermenin doğruluğunu gösterme…………..

19 19 Tümden Gelim Yöntemi………………………………………..

20 20

21 21 Özel Durumlardan yeni genellemeler çıkarmak………………...

22 22 Özel Durumlardan yeni genellemeler çıkarmak………………...

23 23

24 24

25 25

26 26

27 27

28 28

29 29

30 30 MATEMATİĞİN KULLANDIĞI SORU TİPLERİ………………….. Matematikte alıştırma, problem, uygulama ve araştırma gibi çeşitli soru türleri kullanır. Matematikte alıştırma, problem, uygulama ve araştırma gibi çeşitli soru türleri kullanır.

31 31 Problem türünden sorular…………….. Bu tür sorularda daha önceden öğrenilen bilgilerin kullanılması istenir, ancak çözüm yolu belli değildir. Sonuca giden yolun bulunması problemi çözenden istenir. Bu tür sorular için fare-labirent içindedir ve izleyeceği yolu bulmak için çeşitli yönleri dener denilebilir.

32 32

33 33 Uygulama türünden sorular……………………… Bu tür sorular günlük hayattan uygulamalarda, pratiklerden seçilen farklı çözüm yolları ve sonuçları olan sorulardır. Bu tür soruların çözümünde önceden öğrenilenlerin kullanılması istenir. Ancak, tek bir çözüm olmadığı için bilgi, beceri ve deneyimler kullanılarak orijinal çözümlerin, yaklaşımların üretilmesi beklenilir. Bu tür sorular günlük hayattan uygulamalarda, pratiklerden seçilen farklı çözüm yolları ve sonuçları olan sorulardır. Bu tür soruların çözümünde önceden öğrenilenlerin kullanılması istenir. Ancak, tek bir çözüm olmadığı için bilgi, beceri ve deneyimler kullanılarak orijinal çözümlerin, yaklaşımların üretilmesi beklenilir. Örnek 1.7.5: 240 cm, 180 cm boyutlarındaki kontrplaktan maksimim büyüklükte köpek kulübesi yapma uygulama türünden bir sorudur. Çözüm sırasında herkes farklı boyutlarda farklı parçacıklar tasarlayarak farklı kulübeler elde edecektir. Örnek 1.7.5: 240 cm, 180 cm boyutlarındaki kontrplaktan maksimim büyüklükte köpek kulübesi yapma uygulama türünden bir sorudur. Çözüm sırasında herkes farklı boyutlarda farklı parçacıklar tasarlayarak farklı kulübeler elde edecektir. Örnek 1.7.6: Türkiye’de 2000 yılında yapılan nüfus sayımında nüfusun 70 milyon olduğu açıklanmıştır. Türkiye’nin 1960 yılında nüfusu 40 milyon, 1925 yılında 15 milyon olduğu göz önüne alınarak Devlet İstatistik Enstitüsü Türkiye’nin gelecekteki nüfusu ile ilgili 2023 yılında 85 milyon, 2050 yılında ise 100 milyon olması yönünde tahmin yaptığını düşünelim. Siz bu tahminlere katılıyor musunuz? Önümüzdeki yıllarda ülkemizde yaşam koşullarının daha iyi olacağı, bebek ölümlerinin azalacağı, ömrün uzayacağı göz önüne alındığında 2050 yılında nüfusun tahmin edilenden daha fazla olacağına inanılmaktadır. Türkiye’nin 2050 yılında nüfusunun milyon olması için nüfus atış oranının nasıl olması gerekir? Bu amaçla yıllara göre artışı gösteren bir formül bulabilir misiniz? Bu konu ile ilgili çözümlemelerinizi yapıp sonuçları yorumlayın. Bu artış eğilimlerini grafiklerle gösterin ve 2075 ve 2100 yıllarında nüfusun ne kadar olacağını belirlemeye çalışın. Bu soruyu yanıtlamak için yaptığınız varsayımları belirtin. Örnek 1.7.6: Türkiye’de 2000 yılında yapılan nüfus sayımında nüfusun 70 milyon olduğu açıklanmıştır. Türkiye’nin 1960 yılında nüfusu 40 milyon, 1925 yılında 15 milyon olduğu göz önüne alınarak Devlet İstatistik Enstitüsü Türkiye’nin gelecekteki nüfusu ile ilgili 2023 yılında 85 milyon, 2050 yılında ise 100 milyon olması yönünde tahmin yaptığını düşünelim. Siz bu tahminlere katılıyor musunuz? Önümüzdeki yıllarda ülkemizde yaşam koşullarının daha iyi olacağı, bebek ölümlerinin azalacağı, ömrün uzayacağı göz önüne alındığında 2050 yılında nüfusun tahmin edilenden daha fazla olacağına inanılmaktadır. Türkiye’nin 2050 yılında nüfusunun milyon olması için nüfus atış oranının nasıl olması gerekir? Bu amaçla yıllara göre artışı gösteren bir formül bulabilir misiniz? Bu konu ile ilgili çözümlemelerinizi yapıp sonuçları yorumlayın. Bu artış eğilimlerini grafiklerle gösterin ve 2075 ve 2100 yıllarında nüfusun ne kadar olacağını belirlemeye çalışın. Bu soruyu yanıtlamak için yaptığınız varsayımları belirtin. Bu soruyu cevaplama yaklaşımı kişiden kişiye değişebilir, verilenlere göre farklı yorumlar yapılabilir. Bu soruyu cevaplama yaklaşımı kişiden kişiye değişebilir, verilenlere göre farklı yorumlar yapılabilir.

34 34 Araştırma türünden sorular……………… Bu tür sorularda çözüm yolu belli değildir. Ortaya ne çıkacağı da belli değildir. Araştırma soruları açık uçlu sorulardır. Bu tür sorularda öğrenciden yeni ilişkiler, yeni örüntüler keşfetmeleri beklenir. Ayrıca, bu sorularda bazen bir modelleme yapma gereği de ortaya çıkabilir. Bu tür sorularda çözüm yolu belli değildir. Ortaya ne çıkacağı da belli değildir. Araştırma soruları açık uçlu sorulardır. Bu tür sorularda öğrenciden yeni ilişkiler, yeni örüntüler keşfetmeleri beklenir. Ayrıca, bu sorularda bazen bir modelleme yapma gereği de ortaya çıkabilir. Örnek: Örnek: Bütün tam sayılar ardışık sayıların toplamı şeklinde yazılabilir mi? Bu tür açık uçlu sorularda ortaya ne çıkacağı nasıl bir sonuca varılacağı önceden bilinemez. Ayrıca farklı yöntemler geliştirilebilir. Basit bir sorgulamadan sonra tek sayıların ardışık iki sayının toplamı olarak yazılabileceği bulunur. Ya çift sayılar? Bütün tam sayılar ardışık sayıların toplamı şeklinde yazılabilir mi? Bu tür açık uçlu sorularda ortaya ne çıkacağı nasıl bir sonuca varılacağı önceden bilinemez. Ayrıca farklı yöntemler geliştirilebilir. Basit bir sorgulamadan sonra tek sayıların ardışık iki sayının toplamı olarak yazılabileceği bulunur. Ya çift sayılar?

35 35 Araştırma türünden sorular………………..


"1 Matematik Felsefesi İçin Yeterlik Ölçütleri…………………….. Yetkin bir matematik felsefesi için ölçütler ne olmalıdır? Yetkin bir matematik felsefesi için." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları