Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

KPSS KONU ANLATIMI Web: Mail:

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "KPSS KONU ANLATIMI Web: Mail:"— Sunum transkripti:

1 KPSS KONU ANLATIMI Web: Mail:

2 4. ÜNİTE 4. ÜNİTE BİREYİ TANIMA TEKNİLERİ

3 KPSS’de bu bölümden her yıl ortalama 4 soru gelmektedir. Bu bölümdeki sorular genellikle bilgi veya örnek verilerek sorulan yarı bilgi sorusu şeklindedir. Not: 2013 KPSS’de 4 soru gelmiştir.

4

5 TEST TEKNİKLERİ İLGİ ENVANTERLERİ TUTUM ENVANTERLERİ KİŞİLİK TESTLERİ BAŞARI TESTLERİ YETENEK TESTLERİ

6 TEST: Bireylerin zekâlarını, ilgilerini, yeteneklerini, tutumlarını, ki ş ili ğ ini vb. kısacası bireysel farklılıklarını ölçmek amacıyla kullanılan ve standart sorular ş eklinde uygulanan metottur. Testler, bireylerin çe ş itli özelliklerini belirlemek ya da davranı ş larını anlamak amacıyla kullanılan bilgi toplamaya ve bireyi tanımaya yönelik araçlardır.  Kullanılmak için seçilen testler yeterli düzeyde geçerli, güvenilir ve kullanı ş lı olmalıdır.

7 Psikolojik testlerin kullanılmasına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur? A)Ders, alan ve meslek seçiminde yetenek testlerine; ders dışı etkinliklerde ise ilgi envanterlerine göre yöneltme yapılmalıdır. B)Testleri sınıf rehber öğretmenleri uygulamalı; okul rehber öğretmenleri yorumlamalıdır. C)Çocuklukta kişilik çok sık değiştiğinden, psikolojik testler lise ve sonrasında uygulanmalıdır. D)Yetenek testleri ve ilgi envanterlerini sınıf rehber öğretmenleri; kişilik testlerini ise okul rehber öğretmenleri kullanmalıdır. E)Gelecekteki başarı yordanırken yetenek testleri; öğrenme eksikliklerinin saptanmasında ise başarı testleri kullanılmalıdır.

8 1)Yordama (Tahmin) yapmak: Bireylerin gelecekte hangi alanlarda ne ölçüde ba ş arılı olacaklarının, hangi etkinliklerden doyum sa ğ layacaklarının yordanabilmesi amacıyla özellikle yetenek testleri ve ilgi envanterleri uygulanır. 2)Herhangi bir sorunun veya davranı ş ın nedenini ortaya çıkarmak: Bireylerin geli ş im dönemleri sürecinde kar ş ıla ş tıkları problem alanlarının ve bozuklukların nedenlerinin objektif bir ş ekilde belirlenebilmesi amacıyla uygulanır. 3)Bireylerin ihtiyaçlarını saptamak: Uygulanması dü ş ünülen etkinliklere ö ğ rencilerin ne ölçüde ihtiyaçlarının oldu ğ unun saptanması amacıyla testler uygulanır. 4)PDR hizmetlerini de ğ erlendirmek: Bireylere verilen PDR hizmetlerinin amacına ula ş ıp ula ş madı ğ ını belirlemek amacıyla uygulanan tekniklerdir. 5)Belirli konularda ara ş tırma yapmak için de testler kullanılır. 6)PDR hizmetlerini ö ğ renciye tanıtmak için de kullanılır. 1. TESTLER İ KULLANIM AMAÇLARI

9 1) Orta yol cevap verme ve bo ş bırakma: Seçenekleri derecelendirilmi ş sorularda, cevaplayan “bazen”, “kararsızım” gibi orta yol bir cevap vermektedir. Bazen de seçene ğ i bo ş bırakmaktadır. Bu nedenle bireyin alaca ğ ı puan düzeyi etkilenmekte ve hata payı da yükselmektedir. 2) Yanıltma hatası: Bu hatada cevaplayan ki ş i, soruya içinden geldi ğ i gibi do ğ ru yanıtlar vermez, kendi amacına uygun olarak akılcı yanıtlar vererek kendi gerçek durumunu saklar. 3) Sosyal kabul hatası: Bu hatada da cevaplayıcı do ğ ru yanıtlar vermez. Cevaplayıcı kendi gerçek durumunu yansıtan de ğ il, toplum tarafından kabul görecek, onaylanacak cevaplar verir. 2. TESTLER İ N CEVAPLANDIRILMASINDA ORTAYA ÇIKAN SORUNLAR

10 1) Yeterlilik (Maksimum Performans) Testleri a) Yetenek testleri: Kişinin zihinsel ya da akademik yetenekleri hakkında bilgi sahibi olmak ve gelecekteki başarısını yorumlamak için kullanılır. Yetenek testleri bireyin “en iyi neleri yapabileceğini yani en çok başarılı olabileceği alanları” gösterebilen testlerdir. Ayrıca yetenek testleri bir kimsenin eğitiminden ne derece yararlanabileceği hakkında yordama yapmaya da yardım eder. PDR hizmetlerinde bireye gereken yardımların yapılabilmesi için, onun bilinmesi gereken en önemli yönü yetenekleridir. Özellikle eğitsel ve mesleki rehberlikte, yöneleceği öğrenim alanı, seçeceği kurs, ders, ders dışı meslek seçiminde yeteneklerin bilinmesi gereklidir. 3. TESTLER İ N SINIFLANDIRILMASI

11 Yetenek testlerinin kullanım amaçları ş unlardır:  Bireylerin zihinsel ve akademik ba ş arılarını tespit etmede  E ğ itsel ve mesleki rehberlikte  Gelecekteki akademik ba ş arıyı yordamada (2012 STS)  Özel e ğ itime muhtaç ö ğ rencileri tespit etmede  Yetenek - ba ş arı kıyaslamasında (Yetenek-ba ş arı arasındaki %25 fark normal sayılmaktadır).  Ki ş inin genel ve özel kabiliyetlerini saptamada  Ki ş inin zayıf ve kuvvetli yönlerini, gizli kalmı ş yeteneklerini ortaya çıkarmada  Ö ğ rencileri kendi yetenekleri ölçüsünde programlara, derslere yerle ş tirmede

12 Yetenek testleri türleri  Genel yetenek testleri: Belirli düzeylerde genel zihin yeteneklerini ölçer. Bu tür testlerde, genellikle bireylerin sözel, sayısal ve soyut dü ş ünme gücünü ölçen sorular yer alır. Mesela; Zekâ (IQ) testleri, temel kabiliyet testi  Özel yetenek testleri: Resim, müzik ve spor dallarında bireyin sahip oldu ğ u özel zihin yeteneklerini ölçer. Özel yetenekleri insanlar do ğ u ş tan getirir ve uygun ortamda ortaya çıkar ve geli ş ir. Günümüzde en çok tanınmı ş özel yetenek testlerinden biri olan, DAT (farklı yetenekler testi)’ın bazı alt testleri, mühendislik di ş çilik, büro i ş leri gibi alanlar için ö ğ renci seçiminde daha çok kullanılmaktadır.

13 Farklı yetenekleri ölçmek amacıyla hazırlanan testlerden her birini ayrı bir grup üzerinde standartlaştırma yerine, bunların tümünü aynı grup üzerinde standartlaştırmanın rehberlik açısından en önemli yararı aşağıdakilerden hangisidir? A)Ekonomik ve pratik olması B)Testlerin yetenekleri ne derece ölçtüğünü saptama olanağı vermesi C)Testlerin ortalamasını birbiriyle karşılaştırma olanağı vermesi D)Bir kişinin farklı alanlardaki puanlarını karşılaştırma olanağı vermesi E)Bireylerin testlere ne kadar tutarlı yanıt verdiğini inceleme olanağı vermesi

14 Bir araştırmada, ilköğretim 7. sınıf öğrencilerinin sayısal ve sözel yeteneklerini ölçen testlerden aldıkları puanlar arasındaki korelasyon kat sayısı 0,58, lise II. sınıf öğrencilerinde ise 0,32 civarında hesaplanmıştır. Yetenek gelişimi dikkate alındığında, gözlenen bu farklılığın sebebi aşağıdakilerden hangisidir? A)Yaş arttıkça sözel yeteneğe oranla sayısal yetenek daha hızlı artmaktadır. B)Sayısal ve sözel yetenek arasında, yaşa bağlı olarak ters yönde bir ilişki bulunmaktadır. C)Yaş arttıkça yetenekler bağımsızlaşmaktadır. D)Eğitim düzeyi arttıkça öğrencilerin yetenekleri arasındaki farklar azalmaktadır. E)Yaş arttıkça ilgilerin değişmesi yeteneklerin farklılaşmasına yol açmaktadır.

15 b) Ba ş arı testleri: Bireyin bir e ğ itim süreci içinde ne kadar ö ğ rendi ğ ini ölçen testlerdir. Yani ö ğ rencilerin okullarda ö ğ renme etkinliklerinde kazandıkları akademik bilgileri ölçmek amacıyla düzenlenen testlerdir. Ba ş arı testleri, bireylerin belirli bir alana ya da konuya ili ş kin var olan bilgi düzeylerini tespit etmeye yönelik olarak hazırlanmı ş tır. Aynı zamanda, ö ğ retim etkinliklerinde bireylerin kazandırılmak istenen amaç ve davranı ş lara bireyin ne derece ula ş tı ğ ını da belirlemeye çalı ş ır. Ba ş arı testlerinin kullanım amaçları ş unlardır:  Ö ğ rencilerin ö ğ renme etkinliklerinden ne oranda faydalandıklarını ölçmede  Ö ğ rencilerin ö ğ renme miktarını ölçmede  Ders konularındaki-ünitelerindeki ö ğ renme eksiklerini tespit etmede  Ö ğ rencinin bir alandaki ba ş arısını di ğ er alanlar ile kar ş ıla ş tırmada  Ö ğ rencilerin e ğ itsel ve mesleki planları için gerekli bilgileri toplamada  Gelecek ö ğ renme ile ilgili yorum yapma olana ğ ının elde edilmesinde

16 Ba ş arı testleri türleri  Standart ba ş arı testleri: Bir grup uzmanca hazırlanmı ş, geçerli ğ i ve güvenirli ğ i yüksek, hazırlandı ğ ı alanda genel olarak (geni ş kitlelerce) kullanılabilen, bireyin ö ğ renme çevresini ve içinde bulundu ğ u özel ko ş ulları dikkate almayan, standart ölçme araçlarıdır. Daha çok ö ğ rencinin gelece ğ ine ili ş kin kararlar almada bu testler kullanılır. Standart ba ş arı testleri, test uzmanları tarafından hazırlanır, uygulanır ve de ğ erlendirilir, yapılan uygulama ve de ğ erlendirmeler de standarttır. Mesela; KPSS, YGS, LYS, DGS, SBS, YDS, ALES  Ö ğ retmen yapımı ba ş arı testleri: Ö ğ retmenlerin kendi sınıflarında/okullarında uygulanmak üzere (sınıf içi), kendi okuttukları konuların ö ğ renilme derecesini ölçmek amacıyla hazırladı ğ ı, bireyin ö ğ renme çevresini ve içinde bulundu ğ u özel ko ş ulları dikkate alan, geçerli ğ i ve güvenirli ğ i standart ba ş arı testlerine göre daha dü ş ük olan ba ş arı testleridir. Mesela; vizeler, finaller, yazılılar

17 17 YETENEK-BAŞARI KIYASLAMASI  Bir öğrenci yeteneğinin altında başarılı ise çalışmasını engelleyen bir motivasyon problemi (sağlık, ailevi sorun, arkadaşlarının olumsuz etkileri, isteksizlik-güdü eksikliği, verimli çalışma yöntemlerini bilmemesi, aileye yardım etme, bir işte çalışma, okula veya belirli derslere devamsızlık) vardır.  Eğer yeteneğinin üstünde başarı gösteriyorsa baskı ve zorlama altında bu başarı elde etmiştir (aile baskısı ve zorlama, aşırı başarısızlık korkusu, öğretmenlerin ve arkadaşlarının olumlu etkileri, aşırı ilgi ve yüksek düzeyde güdülenme, çalışma alışkanlarının iyi olması, çok fazla çalışma, kopya)

18 Okul rehber öğretmeni Fulya Hanım öğrencilerine yetenek testi uygular ve yetenek puanlarını öğrencilerin genel başarı ortalamalarıyla karşılaştırır. Çalışmanın sonunda, öğrencilerden bir kısmının yeteneklerine göre beklenenden daha yüksek başarı gösterdiklerini fark eder. Yeteneğinin üstünde başarı gösteren öğrencilerle ilgili olarak Fulya Hanım, aşağıdakilerden hangisini yaparsa rehberlik anlayışına uygun davranmış olur? A)Bu öğrencileri üstün çabalarından dolayı sınıf içinde ödüllendirip başarılarının devamını beklediğini belirtirse B)Bu öğrencilerin aileleriyle görüşerek başarılarını daha da artıracak yollar üzerinde düşünürse C)Baskı veya zorlanma altında bu başarıya ulaşmış olabileceklerini düşünerek bu öğrencilerle görüşürse D)Bu öğrencileri yeteneğinin altında başarı gösterenlere ders çalıştırmak için görevlendirirse (akran eğitimi) E)Bu öğrencileri model almaları için yeteneğinin altında başarı gösteren öğrencileri teşvik ederse

19 Yeteneklerinin altında ve üstünde başarı gösteren öğrencileri belirlemek aşağıdaki rehberlik servislerinden hangisinin görevidir? A)Mesleki rehberlik B)Eğitsel rehberlik C)Grup rehberliği D)Kişisel rehberlik E)Psikolojik rehberlik

20 20 YETENEK-BAŞARI KIYASLAMASI  Hem yeteneği hem de başarısı üstünse, bu öğrenciler daha ileri düzeydeki akademik programları yürütebilecek düzeyde seçkin öğrencilerdir. Bu nedenle bu öğrenciler, akademik alanlara götüren üst okullara girilmeye teşvik edilmelidir.  Hem yeteneği hem de başarısı düşük olan öğrenciler daha ileri düzeyde akademik programlara ayak uydurmaları zor olabilir. Bu nedenle kısa sürede bir meslek sahibi olacak şekilde yönelmeye teşvik edilmelidir.

21 Lise I. sınıftaki bir öğrencinin yetenek testi ve ilgi envanterinden aldığı yüzdelik puanlar aşağıda verilmiştir: Yetenek testi Puan (%) İlgi envanteri Puan (%) Sözel 62 Fen bilimleri 55 Sayısal 53 Sosyal bilimler 53 Mekanik 58 Edebiyat 70 Göz – el koordinasyonu 60 İş ayrıntısı 45 Bellek 65 Güzel sanatlar 50 Bu öğrenciye lise II. sınıfta aşağıdaki alanlardan hangisinin önerilmesi en uygundur? A)Yabancı dil B)Sosyal bilimler C)Türkçe – Matematik D)Güzel sanatlar E)Fen bilimleri

22 SORULARI AŞAĞIDAKİ BİLGİLERE GÖRE CEVAPLAYINIZ. Bir sınıftaki öğrencilere başarı ve yetenek testi uygulanmış, her iki testin puan ortalaması 60 bulunurken yetenek testi için standart sapma 4, başarı testi için 5 olarak elde edilmiştir. Bu sınıftaki beş öğrencinin ham puanları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Adı Yetenek Başarı Fatma Tülay Gamze Gül Fulya Sınıf rehber öğretmeni yukarıdaki tabloda verilen ham puanları z puanına dönüştürerek aşağıdaki başarı-yetenek karşılaştırma grafiğini oluşturmuştur. Yetenek ve başarı puanlarının yorumlanmasında, taralı alandaki öğrenciler yeteneği ölçüsünde başarılı kabul edilmektedir (Grafikte her öğrenci bir harfle temsil edilmiştir).

23 118. Buna göre, Fatma’nın sınıf içindeki yerini, yukarıdaki grafikte hangi harf tanımlar? A)K B)M C)N D)P E)S

24 119. Başarı-yetenek tablosu ve karşılaştırma grafiği dikkate alındığında, aşağıdaki öğrencilerden hangisi yeteneğinin üzerinde başarılı olmuştur? A)Fatma B)Tülay C)Gamze D)Gül E)Fulya

25 2) Tipik Davranı ş Testleri a) Tutum ölçekleri: Tutum; bir ki ş inin herhangi bir nesneye, olaya veya duruma kar ş ı bir duygusu, dü ş üncesi, davranı ş ı veya genel olarak e ğ ilimidir. Tutum ölçekleri; bir kimsenin herhangi bir olaya, ki ş iye, nesneye vb. ne derece önem verdi ğ ini, o duruma ili ş kin ne dü ş ündü ğ ünü ve ne hissetti ğ ini saptamaya yarayan test araçlarıdır. Tutumlar dolaylı ölçülebilir. En yaygın kullanılan tutum ölçekleri “Likert tipi tutum ölçekleri” dir. Mesela; ö ğ rencilerin derse, okula, ailelerine, arkada ş larına, sınavlara kar ş ı tutumlarını ölçme gibi.

26

27 Öğrencilerin sokak çocuklarına ilişkin duygu, düşünce ve davranış eğilimlerini araştıran bir sınıf rehber öğretmeni, aşağıdaki bireyi tanıma tekniklerinden hangisini kullanmalıdır? A)Tutum ölçeği B)Görüşme C)Gözlem D)İlgi envanteri E)Anket

28 b) İlgi Envanterleri: İlgi; bireyin, bir nesneye, eyleme, kişiye, olaya karşı gösterdiği belli süreli hoşlanma tepkisidir. İlgi envanterleri işte bireylerin bu tepkilerini ölçmek amacıyla uygulanır. İlgiler doğuştan gelen özellikler değildir; çevreyle etkileşim sonucu kazanılır ve değişebilir. 17 yaşında daha çok kararlılık kazanır. İlgiler duygusal bir davranıştır. Bireyin bir etkinliği ne kadar yapmak istediğini, ilgileri belirler. Kuder ilgi envanteri en sık kullanılanlardandır. Eğitsel rehberlikte öğrencinin ilgi duyduğu kursa, seçmeli derse, öğrenim alanına yönelmesinde, mesleki rehberlikte de ilgili alanına göre meslek ve iş seçimine yardımcı olmakta kullanılır.

29 İ lgi envanterleri bir kimsenin yetenekli oldu ğ u alanlar hakkında bilgi vermez. Bu nedenle bir kimsenin en yüksek ilgi alanına bakarak o ki ş inin o alanda yetenekli oldu ğ unu söyleyemeyiz. İ lgi envanterleri bir okulda veya i ş te ba ş arıyı de ğ il doyumu yordamak için geli ş tirmi ş tir.

30 Lise 2. sınıfta fen bilimlerini seçen öğrencilerin fen ilgisine ilişkin gözlenen aşağıdaki durumlardan hangisi, “İlgiler geçirilen yaşantılarla artar.” ilkesini kesinlikle destekler? A)2. sınıftaki fen ilgisi ve genel başarı puanları arasındaki korelasyonun, 1. sınıftakinden yüksek olması B)2. sınıfta fen alanını seçen öğrencilerin 1. Sınıftaki genel başarı puanlarının, 2. sınıfta fen alanını seçmeyenlerinkinden yüksek olması C)2. sınıfta fen alanındaki öğrencilerin 1. ve 2. Sınıftaki fen ilgisi ve genel başarı puanları arasındaki korelasyonun aynı kalmasına karşın, diğer alanları seçenlerde düşmesi D)2. sınıfta fen alanını seçen öğrencilerin fen derslerindeki puanlarının, 1. sınıftaki fen dersleri puanlarından yüksek olması E)2. sınıfta fen ilgisi ölçeğinden alınan puanların 1. sınıfta alınanlardan yüksek olması

31 Mesleki ilgiler ergenlik döneminde oldukça kararsızdır ve sık sık değişiklik gösterir. Bu olgu ergen öğrencilere meslek seçim kararlarını verirken yardımcı olmayı güçleştirmektedir. Buna göre, ergen öğrencilerin meslek seçim kararlarını vermelerinde ilgi envanterleri kulanılarak yapılacak aşağıdaki işlemlerden hangisi en uygundur? A)Ergenlerin belli mesleklere karşı ilgilerini üç ay arayla ölçüp daha sonra bu ölçümlerin ortalamasını almak B)İlgi envanterlerini, ergenlere bir ya da birkaç meslek adı vermek yerine, ilgilerine uygun meslek alanları hakkında bilgilendirmek için kullanmak C)Önce ergenin ilgilerini ne sıklıkla değiştirdiğini araştırmak daha sonra sık değiştiriyorsa sadece yetenek testi, nadiren değiştiriyorsa ilgi envanteri kullanmak D)İlgi envanterleri sınırlı sayıda ilgiyi ölçtükleri ve yeterince güvenilir olmadıkları için okul başarısı, öğrenciyle görüşme vb. başka yollar kullanarak ilgileri araştırmak E)İlgiler genç yetişkinlik yıllarında kararlılık kazandığından bu yıllardan önce mesleki rehberlik amacıyla ilgi envanterlerini kullanmamak

32 c) Ki ş ilik testleri: Ki ş ilik; bir bireyin tüm özelliklerini (ilgi, yetenek, tutum, alı ş kanlık, huy, karakter vb.) kapsar. Ki ş ilik; bireyi ba ş kalarından ayıran ve bireyi o birey yapan duygu, dü ş ünce ve davranı ş özelliklerinin bütünüdür. Ki ş ilik, do ğ u ş tan etkin olan mizaç (huy) ile sonradan çevrede ş ekillenen karakterin ahenkli bir bütünlü ğ ü ile ortaya çıkar. Ki ş ilik testleri; daha çok duygusal sorunları olan bireylere, psikolojik danı ş ma yardımı yapma amacıyla kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra ki ş ilik testleri ö ğ rencinin girmek istedi ğ i mesle ğ e uygun ki ş ilik örüntüsüne sahip olup olmadı ğ ını belirlemek içinde kullanılmaktadır. Fakat ki ş ilik testleri, meslek seçimi veya mesleki rehberlikte, yetenek yetenekleriyle birlikte kullanılması daha do ğ rudur.

33 Ki ş ilik testlerinin kullanım amaçları ş unlardır:  Bireylerin ki ş ilik özelliklerini tespit etmede  Uyumlu – uyumsuz, normal – anormal bireylerin tespit edilmesinde  Bireylerin psikolojik sorunlarını te ş his etmede  Personel seçme ve yerle ş tirmede (bir i ş e personel alımında)  Mesleki yöneltmede

34 Ki ş ilik testleri türleri - Standart ki ş ilik testleri: Bireylerin kendilerine verilen soruların sınırlı seçenekleri arasından kendi öznel durumlarına en uygun cevabı seçmesine dayanan testlerdir. Ülkemizde; Minnesota Çok Yönlü Ki ş ilik Envanteri, Hacettepe Ki ş ilik Envanteri yaygın kullanılmaktadır.

35 - Projektif (yansıtıcı) ki ş ilik testleri: Açık seçik olmayan (belirsiz) uyarıcılara kar ş ı bireylerin gösterdi ğ i ki ş isel ve öznel tepkilere dayanan yöntemlerdir. Projektif teknikler, ki ş ili ğ in iç yapısını yansıtan ve ki ş ili ğ i ortaya çıkarmaya çalı ş an tekniklerdir. Projektif testlerde uyarıcı olarak resimlerden, mürekkep lekelerinden, tamamlanmamı ş cümleler ile hikâyelerden yararlanılmaktadır. Ülkemizde; Rorschach Mürekkep Lekesi Testi, Tematik Algı Testi, Beier Cümle Tamamlama Testi, Luisa Duss Psikanalitik Hikâyeler Testi sıklıkla kullanılmaktadır.

36 Rorschach Testi

37 I. GÖZLEME DAYALI TEKNİKLER B) TEST DI Ş I TEKN İ KLER

38 Test Dı ş ı Teknikler Gözlemsel Teknikler Gözlem Gözlem Listeleri Derecelendirm e ölçekleri Özellik kayıt çizelgeleri Anekdot (vaka) kaydı Sosyometrik Teknikler Kendini Anlatma Teknikleri Drama ve Oyun Teknikleri Di ğ er Teknikler 38

39 1.1. GÖZLEM Gözlem, bireylerin değişik ortamlarda, çeşitli davranışları hakkında onları gözetleme yolu ile bilgi toplama tekniğidir. 1)İç gözlem (içebakış): Kişinin kendi üzerinde gözlem yapmasıdır. Kişinin kendi duygu ve düşüncelerini anlatmasıdır. 2)Dış gözlem: Doğal gözlem ve sistematik gözlem diye ikiye ayrılır. Gözlem Türleri

40 2a) Sistemsiz (Do ğ al) Gözlem 2b) Sistematik Gözlem Bireyin nasıl gözlenece ğ ine dair bir amacın ve planın yapılmadı ğ ı, bilgilerin do ğ al ko ş ullar altında rastlantısal olarak elde edildi ğ i gözlemdir. Do ğ al gözlemde ara ş tırmacının herhangi bir müdahalesi söz konusu de ğ ildir. Do ğ al gözlemde, nelerin gözlenece ğ ine ili ş kin bir seçim yapılmaz; her davranı ş gözlenir ve gözlemler ayrıntılı olarak kayıt altına alınır. Bu gözlemde gözlenen ki ş inin haberi olmamalıdır. Bireyi tanımak amacıyla, önceden planlanarak, belirli kurallara uyularak yapılan gözlemdir. Sistematik gözlemde, ko ş ullar ara ş tırmacı tarafından belirlenir. Do ğ al gözlemin aksine, ara ş tırmacı, seçilen belirli bir davranı ş üzerinde sistematik olarak gözlem yapar. Gözlenenler gözlendiklerinin farkında olabilirler. Mesela; Gözlem listesi, derecelendirme ölçekleri, özellik-kayıt çizelgesi, monografi, deney

41 Gözlemde Dikkat Edilecek İ lkeler 1)Gözlemi önceden planlamak gerekir. Gözlemden önce neyin, nerede, nasıl ve ne kadar sürede gözlenece ğ i açık bir ş ekilde saptanmalıdır. 2)Gözlemden önce gözlem bilgilerinin nasıl analiz edilece ğ i ve sonuçların nasıl kaydedilece ğ i belirlenmelidir. 3)Belli bir zaman süresi içinde yalnız bir ki ş i gözlenmelidir. 4)Gözlem için o duruma özgü ölçütler kullanılmalıdır. 5)Gözlem belli bir zaman (15 gün veya 1 ay gibi) sürecini kapsayacak biçimde yapılmalıdır. 6)Birey bir bütün olarak gözlenmelidir. 7)Ki ş iyi uzun zaman süreci boyunca gözlemekten çok, kısa süreli ve farklı zamanlarda gözlemek, gözlem sonuçlarının geçerlili ğ ini artırır.

42 8)Gözlemden elde edilen veriler, di ğ er tekniklerden elde edilen verilerle birle ş tirilmelidir. 9)Gözlem uygun ko ş ullar içinde yapılmalıdır. Gözlenen ki ş i gözlendi ğ inin farkına varmamalıdır. 10)Gözlemler kaydedilirken olayla yorum, öznel olanla nesnel olan birbirine karı ş tırılmamalıdır. 11)Duruma göre, gözlem kayıtları gözlemden hemen sonra yapılmalıdır, objektif olarak kaydedilmelidir. 12) İ nceleme konusu olan özellik için “kritik” sayılabilen davranı ş lar ayrıca gözlenmelidir. 13)Gözlemci, gözlem verilerini kaydederken, yalnız “gözlenen davranı ş ları” zaman ve yer belirterek ve mümkün oldu ğ u kadar ayrıntılı bir biçimde yazmalı ve öznel genellemeleri ya da de ğ erlendirmelerini gözlem verileriyle karı ş tırılmamalıdır. 14)Gözlem sonunda bireyin içinde bulundu ğ u tüm ko ş ullar dikkate alınmalı ve sonuçlar ö ğ renciyi etiketlemek için kullanılmamalıdır.

43 1.2. GÖZLEM LİSTELERİ Gözlem listeleri, gözlemcinin dikkatini gözlenebilir, belirli kişilik özelliklerine ve davranışlara yöneltmek amacıyla hazırlanan ve gözlemlerin kaydedilmesinde kullanılan araçlardır. Öğrencilerin çeşitli alanlara ilişkin özelliklerinin sıralandığı ve bu özelliklerden hangisinin bireyde olup olmadığını belirlemeye yarayan gözleme dayalı araçlardır. Özellikle okulöncesi ve özel eğitimde çocuğun çeşitli alanlarda gelişim özelliklerini izlemek amacıyla kullanılmaktadır.

44 Sınırlılı ğ ı: Gözlenen davranı ş ın/özelli ğ in olu ş um hızı, sıklı ğ ı (gerçekle ş me süresi) gibi yönlerden bilgi vermemesidir. GÖZLEM LİSTESİ Okul :Tarih : Sınıf :Testi Uygulayan : Evet Bazen Hayır 1.Arkadaşlarıyla oynadığı görülüyor mu? ( ) ( ) ( ) 2.Genel olarak arkadaş gruplarıyla mı oynar? ( ) ( ) ( ) 3.Arkadaşları kendisiyle oynamayı sever mi? ( ) ( ) ( ) 4.Sınıf düzenine uymadığı zamanlar oluyor mu? ( ) ( ) ( ) 5.Arkadaşları ile şakalaşır mı? ( ) ( ) ( ) 6.Başkalarının yaptıklarını küçük görür mü? ( ) ( ) ( )

45 1.3. DERECELENDİRME ÖLÇEKLERİ Bireyde gözlenen özelliklerin veya davranışların derecelendirilmesini ve sayısal verilere dönüştürülmesini sağlayan araçlardır. Bu ölçekler ile gözlenen kişilerin ölçekte bulunan davranışları ne kadar, hangi derece gösterdikleri (gösterme sıklığı: her zaman, bazen, hiç gibi) kayıt edilir. Gözlem sonuçları sayısal verilere dönüştürüldüğünden öğrencilerin ilgili özellikler açısından karşılaştırılmasına imkân verir. Öğrencilerin performansları hakkında da bilgi verir.

46 Gözlemlerin kayıt edilmesi için kullanılan araçlardan biri derecelendirme ölçekleridir. Gözlemciler derecelendirme ölçekleriyle gözledikleri kişinin, ölçekte bulunan davranışları gösterme sıklığını kayıt ederler. Gözlem amacıyla derecelendirme ölçeklerinin hazırlanıp kullanılmasında, I.Gözlenen özelliklerin sayısı sınırlı tutulmalıdır. II.Gözlemci gözlem sonuçlarını kimseyle paylaşmayacağı konusunda önceden gözlenene güvence vermelidir. III.Aynı davranış birden çok kişi tarafından gözlenmelidir. IV.Gözlenen davranışlar açığa vurulmayan duyguları ortaya çıkarmaya yönelik olmalıdır. V.Aynı davranış birden fazla gözlenmelidir. ifadelerinden hangileri dikkate alınmalıdır? A) I, II, IV B) I, II, V C) I, III, V D) II, III, IV E) III, IV, V

47 Derecelendirme Ölçek Türleri a) Sayısal derecelendirme ölçe ğ i: Gözlenen özelli ğ in dereceleri numaralanarak ifade edilir. Her numara, özelli ğ in bir derecesini gösterir. Genellikle 5 de ğ er verilir. 1) Sayısal Derecelendirme ölçe ğ i

48 Bu ölçekte, nitelik/davranı ş durumu, bir geni ş lik halinde ifade edilir. Bu do ğ ru yatay veya dikey olabilir. 2a) Yatay do ğ rulu grafiksel derecelendirme ölçe ğ i: Bireyin betimlenecek her niteli ğ inin veya belirli bir niteli ğ in her yönünün yatay bir do ğ ru kullanılarak derecelendirildi ğ i ölçeklerdir. Mesela: A ş a ğ ıda verilen nitelikler yönünden ki ş inin davranı ş ını en iyi betimleyen yere bir (x) i ş areti koyarak belirtiniz. Nitelik/Davranı ş lar Derecesi Çok İ yi Çok Zayıf 1. İ nsan İ li ş kileri llllll ) Grafiksel Derecelendirme ölçe ğ i

49 2b) Dikey do ğ rulu grafiksel derecelendirme ölçe ğ i: Bir grup içerisinde yer alan bireylerin tümünün tek bir nitelik yönünden de ğ erlendirilmesini sa ğ layan ölçeklerdir. Mesela: (Kuzgun 1992) 2) Grafiksel Derecelendirme ölçe ğ i X Başkaları ile işbirliği yapamaz, daima yalnız çalışır. X X Başkaları ile nadiren birlikte çalışabilse de genellikle yalnız çalışır. X Başkaları ile de yalnız çalışabilir. X X Başkaları ile verimli bir şekilde çalışabilir, yalnız çalışmaktan hoşlanmaz. X X X Başkaları ile çok verimli bir şekilde çalışabilir, yalnız çalışmaktan hiç hoşlanmaz. ÖĞRENCİLER A B C D E F G İ F A D E L E R

50 Bu ölçeklerde, sayıların veya grafik ölçe ğ indeki birimlerin ifade etti ğ i davranı ş lar sözel olarak betimlenir. Gözlemcinin daha objektif de ğ erlendirme yapmasını sa ğ ladı ğ ı için en geçerli ve güvenilir derecelendirme ölçe ğ idir. Mesela: A ş a ğ ıda belirtilen ilgili davranı ş ta gözlem yaptı ğ ınız ö ğ rencinin durumuna üç seçenekten hangisi uygun dü ş erse (x) i ş areti koyarak belirtiniz. 1) Bireyin ödev yapma durumu ile ilgili: ( ) Ödevlerini zamanından önce eksiksiz olarak yapar. ( ) Ödevlerini eksik olarak yapar. ( ) Ödevlerini hiç yapmaz, sorumluluk duygusu geli ş memi ş tir. 3) Betimsel Derecelendirme ölçe ğ i

51 Derecelendirme Ölçeklerine Karı ş an Hatalar Ö ğ rencinin tek bir özelli ğ inden yola çıkarak di ğ er tüm özelliklerini olumlu veya olumsuz olarak de ğ erlendirmektir. Kanı bildirenin önceki izlenimlerinden do ğ an önemli bir psikolojik yanılgıdır. De ğ erlendirilecek ki ş i hakkındaki genel kanı, özel niteliklere genellenir. Derecelendirilen ki ş i için gözlemcinin kanısı iyi ise, derecelendirilen nitelik iyi olmasa bile onun iyi olarak nitelendirilmesi genelleme hatasıdır. Bu durumun tersi de (olumsuz kanı) genelleme hatasıdır.  Genelleme olumlu (iyi) yönde olursa Halo etkisi,  Genelleme olumsuz (kötü) yönde olursa Horn etkisi adını alır. Mesela; akademik yönden ba ş arılı olan bir ö ğ rencinin di ğ er bütün özelliklerini de gerçekte oldu ğ undan daha iyi olarak derecelemek Halo etkisidir. 1) Genelleme Hatası (Halo ve Horn Etkisi, Hareleme Etkisi)

52 Derecelendirme Ölçeklerine Karı ş an Hatalar Derecelendirilen bireye ait benzer nitelikleri ayıramama ve onları aynı derecelere koyma e ğ ilimidir. Bireye ait iki farklı ancak ili ş kilendirilebilir nitelik arasında sebep-sonuç ili ş kisi kurmasıdır. Mesela; ö ğ renci ba ş arılı ise onun zeki oldu ğ una inanılır ve ölçek bu kanı ile i ş aretlenir. İ lgi ile tutum, zeka ile yetenek gibi kavramların birbirinin yerine kullanılması, birbirine karı ş tırılması da bu duruma örnektir. 2) Mantık Hatası Uyarı: - Genelleme hatasında farklı özellikler arasında, - Mantık hatasında benzer özellikler arasında bağ kurulur.

53 Zeynep Öğretmen, öğrencilerini bazı niteliklerine göre gözlemleyip derecelendirme ölçeğine kayıt etmektedir. Aşağıdaki durumlardan hangisinde, Zeynep Öğretmen mantık hatası yapmaktadır? A)Sınıfa yeni gelen Sibel’in teneffüste tek başına oturduğunu görmesi üzerine onun arkadaşlık ilişkilerinin iyi olmadığı yargısına varması B)Derslerinde başarılı olan Aysel’i, liderlik özelliği olan bir öğrenci olarak değerlendirmesi C)Gözlediği nitelikler yönünden öğrencilerini genellikle orta düzeylerde derecelendirmesi D)Derslerinde yüksek notlar alan öğrencileri zeki olarak nitelendirmesi E)Derslerinde başarısız olan Ekin’i, arkadaşlarıyla ilişkilerinde sorunlu olarak değerlendirmesi

54 Derecelendirme Ölçeklerine Karı ş an Hatalar Ölçe ğ i kullanan ki ş iden kaynaklanır. Üç ş ekilde gerçekle ş ir.  Bonkörlük Hatası: Derecelendirmeyi yapan ki ş inin, derecelendirece ğ i özellik yönünden bireyi üst derecelere koyma, iyi dereceler vermesidir (Gere ğ inden fazla üst derece i ş aretleme)  Cimrilik Hatası: Bonkörlü ğ ün tam tersidir. Derecelendirmeyi yapan ki ş inin, sürekli alt dereceleri kullanma e ğ ilimidir (Ki ş inin inadına dü ş ük veya beklenenden az derece i ş aretlemesi).  Merkeze Yı ğ ma Hatası: Derecelendirmeyi yapan ki ş ilerin, yanılgıya dü ş mekten çekinerek, negatif ve pozitif uçlardan kaçınarak, yargılarını yalnız orta derecelerde yı ğ masıdır. Negatif ve pozitif iki ucu kullanmamaya özen gösterirler. 3) Ki ş isel Yanlılık Hataları

55 Özel bir okul yöneticisi, iş başvurusunda bulunan birkaç aday öğretmenle görüşmüş ve bu görüşmede izlenimlerini önceden hazırladığı bir derecelendirme ölçeğine kaydetmiştir. Daha sonra derecelendirme ölçeklerini gözden geçirdiğinde adaylara çoğunlukla düşük puanlar verdiğini fark etmiştir. Buna göre, okul yöneticisinin adaylara düşük puanlar vermesi, derecelendirme ölçeklerinin kullanılmasında karşılaşılan hata türlerinden hangisiyle açıklanabilir? A)Genelleme B)Mantık C)Anlam D)Yetersiz gözlem E)Kişisel yanlılık

56 Derecelendirme Ölçeklerine Karı ş an Hatalar Gözlemcinin, bireyin bir niteli ğ ini derecelendirirken yeterli gözleme sahip olmamasından kaynaklanır. Gözlenen ki ş ide tam olarak gözlemlenemeyen bir özelli ğ i, gözlemcinin di ğ er özelliklerinden yordamasıdır. Bu hata, ço ğ u kez kanı bildirilecek özelli ğ in iyi anla ş ılamamı ş olmasından kaynaklanır. Birkaç anlama gelen, yorum farklılı ğ ı do ğ urabilecek ifadeler bu hataya neden olabilir. 4) Gözlem Yetersizli ğ i Hatası 5) Anlam Hatası

57 Özel bir okul yöneticisi Ahmet Bey, iş başvurusunda bulunan birkaç aday öğretmenle görüşmüş ve görüşme sırasındaki izlenimlerini önceden hazırladığı bir derecelendirme ölçeğine kaydetmiştir. Bununla birlikte, ölçekte yer alan bazı özellikleri adaylarda tam olarak görememiş, bu özellikleri adayların diğer özelliklerinden yordamak zorunda kalmıştır. Ahmet Bey, görüşme sonunda bir adayı işe almasına karşın, seçtiği öğretmenin aradığı niteliklere tam olarak sahip olduğundan emin olamamıştır. Buna göre, Ahmet Bey’in uygun adayı seçmekte zorlanması, dereceleme ölçeklerinin kullanılmasında karşılaşılan hata türlerinden hangisiyle açıklanabilir? A)Genelleme B)Mantık C)Sosyal kabul D)Gözlem yetersizliği E)Kişisel yanlılık

58 1.4. ÖZELLİK KAYIT ÇİZELGEELERİ Öğrencilerin çeşitli alanlardaki (liderlik, yaratıcılık, üstün yetenek, özel eğitime muhtaç durumu) özelliklerinin gözlenerek bu özelliklerden hangilerinin öğrencide var olup olmadığını belirlemeye yarayan araçlardır. Bu teknikte yalnızca bir özelliğin bireyde olup olmadığı gözlenir ve kaydedilir. Kaydettikten sonra değerlendirme yapılarak, gözlenen niteliğin bireyde olup olmadığına dair bir yorum getirilebilir.

59 1.5. ANEKDOT (VAKA) KAYDI Herhangi bir öğrencinin belli bir ortamda, bir davranışının ayrıntılı ve objektif olarak bir forma kaydedilmesidir. Yani gözlenen olay ve durumların gözlemcinin yorumu olmadan olduğu gibi kaydetmesidir. Anekdot, gözlemcinin bir anlık olayın fotoğrafını yakalamasıdır. Anekdot kayıtlarında gözlenen olaylar, gözlenen kişinin davranışlarının tipik özelliklerinin gösterir nitelikte olmalıdır. Yani bir öğrencinin ilk defa yaptığı atipik bir davranış kaydedilmemelidir. Atipik davranışlar tekrarlanmadığı sürece kaydedilmemesi gerekir. Ayrıca gözlenen her olay için ayrı ayrı kayıt tutulmalıdır.

60 Bir olay kayıt formunda ş u kısımlar bulunmalıdır:  Gözlenen ö ğ rencinin adı, soyadı, numarası, sınıfı  Gözleyenin adı, soyadı, unvanı (bran ş ı)  Olayın geçti ğ i yer ve zaman  Olayın betimlenmesi (ayrıntısı)  Gözleyenin yorumu ve önerisi Ö ğ renci hakkında toplanan anekdot kartları bir zarfla biriktirilip ö ğ rencinin geli ş im/tanıma dosyasına konulur. Belli bir süre sonra bu kartlar gözden geçirilip veriler özetleme formuna geçirilir.

61 ADI : SOYADI: NUMARA: SINIF : TARİH : YER : DAVRANIŞ (OLAY): GÖZLEMLEYEN ADI-SOYADI: YORUM VE ÖNERİ: ANEKDOT (OLAY) KAYIT FORMU

62 Anekdot kayıtlarının kaydedilmesinde dikkat edilecek noktalar 1)Kayıtlar gözlenen olaydan hemen sonra yapılmalıdır. 2)Kayıtlar, nesnel (objektif) bir anlatım içermelidir. 3)Bir davranı ş ın yorumları veya önerileri kayıtta yer almakta ise, bunlar davranı ş a ili ş kin betimlemelerden ayrı tutulmalıdır. 4)Gözlemin dayandı ğ ı ko ş ulların sonradan tam olarak anla ş ılabilmesi için verilen bilgiler kendi ba ş ına yeterli olmalıdır. 5)Anekdot kaydı düzenlenmesi için özel bir neden olması gerekir, anlatım bu özel nedeni açıkça ortaya koymalıdır. 6)Her kayıt, yalnız bir ö ğ renciye yönelik olarak yapılmalıdır. E ğ er gözlenen olay birden fazla ki ş iyle ilgili ve onların tipik özelliklerini de yansıtan bir olaysa her ö ğ renci için ayrı bir form hazırlanmalıdır. 7)Her kayıt sonrasında, destekleyici ek bilgiler ayrıca gözden geçirilmelidir.

63 2. KENDİNİ ANLATMA TEKNİKLERİ B) TEST DI Ş I TEKN İ KLER

64 64 Test Dı ş ı Teknikler Gözlemsel Teknikler Sosyometrik Teknikler Kendini Anlatma Teknikleri Anket Problem Tarama Listesi Görü ş me (mülakat) Otobiyografi Arzu ListesiZaman Cetveli Yarım Cümle Tamamlama Anı Defteri (Günlük) Ö ğ renme Tanıma Fi ş i Drama ve Oyun Teknikleri Di ğ er Teknikler

65 2.1. ANKET (SORU LİSTESİ) Toplumsal nitelik taşıyan herhangi bir konu veya olay hakkında bireylerin duygu, düşünce ve tutumlarını tespit etmek amacıyla hazırlanmış soru listesi ile bilgi alınmasıdır. Anketi ilgili herkese uygulamak mümkün olmadığından örneklem yoluna başvurulur. Anket çok sayıda sorudan oluşması ve kısa sürede çok sayıda kişiye uygulanarak birçok konuda bilgi toplanabilmesi nedeniyle yaygın olarak kullanılır. Öğrencilerin tanınmasında; ilgi, ihtiyaç, duygu ve düşüncelerinin ortaya çıkartılıp bilgi toplanması amacıyla daha çok kullanılır.

66 2.2. PROBLEM TARAMA LİSTESİ Bireyin günlük yaşamda sürekli karşılaşabileceği sorunları saptamaya yarayan testleridir. Bu teknikteki amaç; okulda öğrencileri kaygılandıran, uyum yapmalarını engelleyen problemleri ortaya çıkararak, onlara yardımcı olmaktır. Problem tarama listeleri; bireyin sağlık ve bedensel gelişimi, okul yaşamı, aile yaşamı, başkaları ile ilişki kurma, kız ve erkek arkadaşlığı, gelecekteki öğrenim ve iş yaşamı, bireyin benlik tasarımıyla ilgili alanlardaki problemleri kapsar.

67 Problem tarama listesine örnek sorular: ( ) 1.Gözlerimden rahatsızım. ( ) 2.Okulumuz ve sınıfımız temiz de ğ il. ( ) 3. Ailem hiçbir konuda fikrimi almıyor. ( ) 4. Annemle babam anla ş amıyorlar sık sık tartı ş ıyorlar. ( ) 5. Kar ş ı cinsten biriyle arkada ş lık etmekten çekiniyorum. ( ) 6. Kendimi yalnız hissediyorum. ( ) 7. Uyuyamıyorum.

68  Problem tarama listesindeki soru sayısı çok fazla olmamalıdır.  Hangi amaç için kullanılacağı belirtilmeli ve açıklanmalıdır.  Uygulama süresi ve tarihi belirtilmelidir.  Uygulamada nasıl bir yol izleneceği ve nerede uygulanacağı belirlenmelidir.  Hangi gruplara (okul kademesine) uygulanacağı önceden belirlenmelidir. Probleme tarama listeleri şu amaçlarla kullanılır;  Okulun eğitim programlarının yeniden düzenlenmesinde,  Okul PDR programının örgütlenmesinde ve geliştirilmesinde,  Bireyin problemlerini daha iyi anlamasında,  Psikolojik danışmaya ihtiyaç duyan bireylerin saptanmasında,  Öğrenci problemlerinin yaş, cinsiyet, sınıf düzeyine göre nasıl farklılaştığının incelenmesinde önemli bilgiler sağlar.

69 Okul rehberlik servislerinde, aşağıdaki durumlardan hangisinde problem tarama listesinin uygulanması en uygundur? A)Öğrencilere farklı zamanlarda uygulanan tekniklerden elde edilen sonuçların kaydedilmesinde B)Öğrencilerin kullandıkları savunma mekanizmalarının yaşlarına bağlı olarak nasıl değiştiğinin belirlenmesinde C)Öğrenciler hakkındaki sınıf içi gözlemlerin kaydedilmesinde D)Rehberlik servislerinde öğrencilerin davranış bozukluklarının teşhis edilmesinde E)Rehberlik hizmetlerinin planlanmasında

70 2.3. GÖRÜŞME (MÜLAKAT) Belli bir amaçla yüz yüze gelen iki ya da daha fazla kişinin, sözel ve sözel olmayan davranış ve teknikler kullanarak yaptıkları bir etkileşimdir. Görüşme tekniğinde temel amaç; bireyi tanımak, onun kişiliği, ilgi ve ihtiyaçları, duygu ve beklentileri hakkında kendisinden bilgi almaktır. Ayrıca eğitsel ve mesleki rehberlik konularında da görüşme yapılır. Görüşme sadece öğrenciyle yapılmaz, velisiyle de görüşülebilir.

71 GÖRÜ Ş ME TÜRLER İ a) Yapılandırılmamı ş (serbest) görü ş me: Görü ş menin bir amacı ve konusu vardır fakat sorulacak sorular kesin olarak belirlenmemi ş tir Görü ş me süreci do ğ al ve esnektir. Yani görü ş me sohbet havası içinde geçer ve uzman gerekli soruları görü ş me sürecine göre istedi ğ i zaman ve istedi ğ i ş ekilde sorar. b) Yapılandırılmı ş görü ş me: Görü ş me süreci önceden planlanır ve aynen uygulanır. Sorulacak sorular önceden belirlenir, sıralaması yapılır, soru ş ş ekli, yönergeler saptanır ve görü ş meci uygulamayı buna göre yürütür. c) Güdümlü görü ş me: Görü ş meci aktif, görü ş ülen ki ş i pasiftir. Süreci görü ş meci yönlendirir. d) Güdümsüz görü ş me: Hem görü ş meci hem de görü ş ülen ki ş i aktiftir. Görü ş me sürecine ili ş kin sorumluluklar payla ş ılmı ş tır.

72 1)Birey hakkında do ğ ru ve eksiksiz bilgi birinci elden toplanabilir. 2)Kullanım alanı geni ş tir. Pek çok alanda görü ş meden yararlanılabilir. 3)Görü ş me tekni ğ i, bireye yardım etmek, duygusal problemleri ve sorunlu davranı ş ların nedenlerini anlamak, te ş his ve tedavi yapabilmek için kullanılabilecek en etkili tekniklerin ba ş ında gelmektedir. 4)Yazılı bilgi toplama araçları ile ula ş ılamayan pek çok bilgiye ula ş ılma kolaylı ğ ı sa ğ lar. Danı ş anın sözel ifadelerin gerisindeki duygu ve isteklerini görebilme olana ğ ı bulur. 5)Görü ş me sırasında, görü ş ülen ki ş i ile ilgili olarak ortaya çıkabilecek yeni durumlara ve bireysel farklara dönük olarak görü ş me kapsamında de ğ i ş iklik yapabilme olana ğ ı sa ğ laması açısından esnek bir tekniktir. 6)Okuma yazması olmayan bireylere de uygulanabilen bir tekniktir. 7)Anket ve testlerde sıklıkla ya ş anan maddeleri yanıtsız bırakma ya da geli ş igüzel cevaplama gibi sorunlar, an az düzeye indirilebilir. GÖRÜ Ş ME TEKN İĞİ N İ N AVANTAJLARI

73 1)Yüz yüze ileti ş im kurmaya dayalı bir teknik olması nedeniyle, az sayıda insana uygulanabilir. Yani zaman ve emek açısından ekonomik de ğ ildir. 2)Bireyin verdi ğ i bilgilerin do ğ rulu ğ unu objektif yollarla denetlemek güçtür. 3)Bireyler ki ş isel görü ş lerini ve duygularını yansıtabilece ğ inden öznelli ğ i (sübjektifli ğ i) yüksek bir tekniktir. 4)Görü ş me tekni ğ i ile elde edilen bilgilerin geçerlik ve güvenirli ğ i dü ş üktür. 5)Görü ş me sürecinde tarafların tek yönlü olarak birbirlerini etkilemesi söz konusu olabilir. Bu da her iki tarafı yanılgılara götürebilir. 6)Görü ş me ki ş inin istek ve katılımı, kendini ifade edebilme yeterli ğ ine, algı ve kavrayı ş düzeyi ile sınırlıdır. Bu nedenle de bazı durumlarda ve belirli konularda yeterli ve geçerli düzeyde bilgi toplamak güçle ş ebilir. 7)“Soysal kabul hatası” nedeniyle görü ş ülen bireyin her konuda do ğ ru ve açık bilgiler vermesi mümkün olmayabilir. Bu da toplanan bilgilerin geçerli ğ ine gölge dü ş mesine yol açabilir. GÖRÜ Ş ME TEKN İĞİ N İ N DEZAVANTAJLARI (SINIRLILIKLARI)

74 Aşağıdakilerden hangisi, görüşme tekniğinin özelliklerinden değildir? A)Geçerlik ve güvenirliğinin yüksek olması B)Bireyin beden dili hakkında bilgi vermesi C)Kullanım alanının çok geniş olması D)Duruma göre, kapsamda değişiklik yapma olanağı vermesi E)Okuma yazma bilmeyenlere de uygulanabilmesi

75 Rehberlik çalışmaları kapsamında ilköğretim 7. Sınıf öğrencilerine arzu listesi uygulanır. Uygulama öncesinde öğrencilere en çok neyi istediklerini düşünmeleri, sonra da bu isteklerini arzu listesine yazmaları söylenir. Öğrencilerden Okan, listesine “En büyük arzum polis olmak ve başta babam olmak üzere karısını döven tüm erkekleri cezalandırmak.” yazar. Bu durumda, okul rehber öğretmeninin Okan’a yardım etmek için öncelikle başvurması gereken rehberlik hizmet türü ve kullanması gereken test dışı teknik aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? Hizmet türü Test dışı teknik A)Bireyi tanıma Görüşme B)Bilgi toplama Otobiyografi C)Müşavirlik Ev ziyareti D)Psikolojik danışma Anekdot E)İzleme ve değerlendirme Problem tarama listesi

76 2.4. OTOBİYOGRAFİ Bireyin kendisi hakkındaki bilgileri (öz yaşam öyküsünü), yine kendisinin yazılı olarak ifade etmesidir. Otobiyografide birey, şimdiki ve geçmiş yaşantı ile geleceğe ilişkin planlarını yazılı olarak anlatır. Otobiyografi, bireyin kendini nasıl gördüğü (benlik algısı) hakkında bilgi verir. Kendini, çevresini, olgu ve olayları kendi bakış açısından yansıttığı için; oldukça subjektif (öznel), geçerliği ve güvenirliği düşük bir metottur. Bu nedenle mutlaka diğer tekniklerle desteklenmesi gerekmektedir.

77 Bir sınıf öğretmeni okula yeni gelen lise birinci sınıf öğrencilerinin geçmiş eğitim yaşantılarını, aile ilişkilerini ve yaşadıkları önemli olayları öğrencilerin kendi yazılı ifadeleri yoluyla öğrenmek istemektedir. Bu sınıf öğretmeninin hangi rehberlik tekniğini kullanması uygun olur? A) Anket B) Kime göre ben neyim? C) Otobiyografi D) Anekdot (olay kaydı) E) Sosyometri

78 Otobiyografideki amaç; bireyin duygularını, çatışmalarını, beklentilerini, davranışlarının arkasındaki temel gereksinimlerini, doyurulmamış isteklerini ve umutlarını ortaya çıkarmaktır. Otobiyografide gizlilik çok önemlidir. Otobiyografi yazdırılmadan önce toplanan bilgilerin gizli tutulacağı açıklanmalı ve öğrencilerde bu konuda bir güven oluşturulmalıdır. İlkokul, ortaokul ve ortaöğretim düzeyindeki bütün öğrencilere uygulanabilir. İlkokul 2 ve 3.sınıflarda planlı (yapılandırılmış), diğer üst sınıflarda ise serbest olarak uygulanması daha uygundur. Otobiyografinin yorumlanmasında: otobiyografinin uzunluğu- kısalığı, anlatımdaki özen ve tutum (yazı düzeni), otobiyografinin genelindeki tutarsızlıklar, otobiyografideki genel izlenim (hava), otobiyografide yer verilmeyen önemli olaylar ve kişiler gibi faktörler dikkate alınmalıdır.

79 Otobiyografi yorumlanması;  Yazının uzunluğu; bireyin kendisini anlatmaya istekli olduğunu ve kendine güvendiğini gösterir.  Yazının kısalığı; bireyin kendisini anlatmaya isteksiz olduğunu ve kendine güvenmediğini gösterir.  Yazının düzeni; Konuları hangi sırada ele aldığı, bireyin bu konulara verdiği önemi yansıtır. Mesela; geçmişten bugüne mantıksal sıra varsa kendini açmaya isteklidir. Ayrıca üzerinde hiç durulmayan veya uzun uzadıya anlatılan durumların dikkatle incelenmesi gerekir.  Yazının genel havası: Öğrencinin nasıl bir duygu durumu içinde olduğu, halinden hoşnut olup olmadığı hakkında ipucu verebilir.  Yazıdaki eksiklikler (atlanmış durumlar): Birey olaydan söz ederken önemli kısımları ve kişileri atlamışsa, mesela ailesinden bahsederken babasından veya annesinden hiç söz etmemişse ya da anne-babasının ayrı yaşadığına hiç değinmemişse, bu durumun kendisini çok rahatsız eden yanlar olduğu düşünülebilir.  Yazının tutarsızlığı: Anlatımda çelişkili ifadeler varsa, bu bireyin zihinsel anlamda bir karmaşıklık yaşadığını gösterir. Otobiyografinin Yorumlanması

80 Elif otobiyografisinde şunları yazar: Engelli bir ağabeyim olduğu için çocukluğum bir yetişkin gibi onun sorumluluğunu alarak geçti. Bir de ailem var tabi. Çocukluğumda hiçbir isteğimi karşılamadılar. Onlar yüzünden hep bir şeyler eksik kaldı. Arkadaşlarımın yaptıklarını her zaman bir adım geriden takip edebildim. Yakın arkadaşlıklar kuramadığım için okul yıllarında kendimi derslere verdim. Ailem ağabeyimin engelinden duydukları eksikliği, başarılarımla övünerek kapattılar. Liseye geçiş sınavlarında çok çalışarak istediğim bir liseyi kazandım fakat babam okul şehir dışında olduğundan, gidersem bir daha geri dönmeyeceğimi düşünüp beni göndermedi. Şimdi onların istediği okuldayım. Keşke her şey daha farklı olsaydı! Buna göre Elif, otobiyografisinde özellikle aşağıdakilerden hangisini ifade etmeye çalışmaktadır? A)Bir engelli kardeşe sahip olduğu için zorluklar yaşadığını B)Arkadaşlık ilişkilerinin sınırlı olduğunu C)Ailesi için fedakârlıklar yaptığını D)Çocukların hedefledikleri okullarda okutulması gerektiğini E)Ailesinden beklediği desteği göremediğini

81 Elif otobiyografisinde şunları yazar: Engelli bir ağabeyim olduğu için çocukluğum bir yetişkin gibi onun sorumluluğunu alarak geçti. Bir de ailem var tabi. Çocukluğumda hiçbir isteğimi karşılamadılar. Onlar yüzünden hep bir şeyler eksik kaldı. Arkadaşlarımın yaptıklarını her zaman bir adım geriden takip edebildim. Yakın arkadaşlıklar kuramadığım için okul yıllarında kendimi derslere verdim. Ailem ağabeyimin engelinden duydukları eksikliği, başarılarımla övünerek kapattılar. Liseye geçiş sınavlarında çok çalışarak istediğim bir liseyi kazandım fakat babam okul şehir dışında olduğundan, gidersem bir daha geri dönmeyeceğimi düşünüp beni göndermedi. Şimdi onların istediği okuldayım. Keşke her şey daha farklı olsaydı! Bu otobiyografiye göre, Elif’in aşağıdaki duygulardan hangisini en yoğun yaşadığı söylenebilir? A)Endişe B)Yorgunluk C)Kırgınlık D)Bıkkınlık E)Yeteneksizlik

82 Otobiyografi Türleri 1) Serbest (Kontrolsüz) Otobiyografi Hiçbir sınırlama ve yönlendirme olmaksızın, öğrencilere “kendinizi tanıtan bir kompozisyon yazınız” şeklinde bir yönerge verilerek yazdırılan biyografidir. Yani konu ve zaman sınırı yoktur. Mesela; hayatınızı anlatan bir yazılı anlatım yapınız. Bireyin öz yaşamına ilişkin bazı konu başlıkları (çocukluk, okul yılları, geleceğe yönelik planları) verilerek konu ve zaman sınırlandırması ve yönlendirmesi yapılarak yazdırılan biyografidir. Yani hayatının verilen konuyla ilgili bölümü anlatması istenir, bu sayede bu bölümle ilgili ayrıntılı bilgi elde edilir. Mesela; üniversite döneminizi anlatın. 2) Planlı (Kontrollü, Sınırlı) Otobiyografi

83 2.5. ARZU LİSTESİ Özellikle okul öncesi ve ilkokul döneminde kullanılan bir tekniktir. Bu teknikle çocuk ihtiyaçlarını, arzularını, sıkıntılarını, hayallerini, açığa vuramadığı duygularını, umut ve beklentilerini ifade etme olanağı bulur. Arzu listesindeki sorular hayal ötesi ve düşsel özellikler taşır. Çocuklara verilen hayali durumlar içinde en çok elde etmek istedikleri şeyler ve dilekler sorulabilir. Böylece bu teknik, çocuğun doyurulmamış arzularını, açığa vuramadığı duygularını, güdülerini, umut ve beklentilerini ortaya çıkarır.

84 Bu tekniğin amacı, kişinin kendini daha iyi anlamasına ve içgörü kazanmasına yardımcı olmaktır. Teknik hazırlanırken öğrenci düzeyleri, gelişim, yaş, cinsiyet özellikleri göz önünde tutulmalıdır. Mesela;  Sihirli bir değneğiniz olsa ilk olarak ne yapardınız ?  Şu anda bir adaya gitme şansınız olsaydı yanınıza alacağınız ilk 3 şey ne olurdu?  Bir dilek perisi çıkıp sizi üç dileğinizi sorsa ona ne yanıt verirdiniz?  Bir uçan halıya binseydiniz nasıl bir yere gitmek isterdiniz? gibi açık uçlu bir soru arzu listesi sorusuna örnek olarak gösterilebilir.

85 Rehberlik çalışmaları kapsamında ilköğretim 7. Sınıf öğrencilerine arzu listesi uygulanır. Uygulama öncesinde öğrencilere en çok neyi istediklerini düşünmeleri, sonra da bu isteklerini arzu listesine yazmaları söylenir. Öğrencilerden Okan, listesine “En büyük arzum polis olmak ve başta babam olmak üzere karısını döven tüm erkekleri cezalandırmak.” yazar. Bu durumda, okul rehber öğretmeninin Okan’a yardım etmek için öncelikle başvurması gereken rehberlik hizmet türü ve kullanması gereken test dışı teknik aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? Hizmet türü Test dışı teknik A)Bireyi tanıma Görüşme B)Bilgi toplama Otobiyografi C)Müşavirlik Ev ziyareti D)Psikolojik danışma Anekdot E)İzleme ve değerlendirme Problem tarama listesi

86 2.6. YARIM CÜMLE TAMAMLAMA Arzu tekniğiyle aynı amaca hizmet eden bir tekniktir. Bu teknik, başı, ortası ya da son kısmı boş bırakılmış cümleler hazırlanıp öğrencilere doldurtularak uygulanır. Bu cümleler çocuğun ev, aile, okul durumu, arkadaş ilişkileri, kendisine ilişkin düşüncelerini, isteklerini kapsayacak şekilde düzenlenmelidir.

87 YARIM CÜMLE TAMAMLAMA SORU ÖRNEKLER İ “Benim annem ……….………” “…………. yapmaktan çok hoşlanırım” “Benim için arkadaşlık …………….…..” “Keşke babam ………………… olsaydı” “Hayatımın en kötü anı ………” “İnsanların çoğu ……….” “Beni en çok kaygılandıran şey …………..” gibi cümleleri içerir.

88 2.7. ZAMAN CETVELİ (ÇİZELGESİ) Bu teknik, öğrencinin zamanı daha iyi kullanabilmesi için günün saatlerini gösteren bir sayfaya, öğrencinin sabahtan akşam yatıncaya kadar yaptığı faaliyetleri, çeşidi ve süresi ile kaydetmesidir. Bu teknikle bireyin gün boyunca zamanını nasıl değerlendirdiği, hangi aktivitelere ne kadar zaman harcadığı ve buna ilişkin duygu/düşünceleri hakkında bilgiler elde edilir. Öğrenci zamanı geçirme şekli ve etkili kullanıp kullanmadığına ilişkin bir değerlendirme yapar.

89 Öğrenci tarafından doldurulacaktırÖğretmen tarafından doldurulacaktır. Adı ve Soyadı: Tarih: Sınıf No: Adı ve Soyadı: Tarih: Sınıf No: Saat Yapılan faaliyet Faaliyetin çeşidi Aldığı zaman Faaliyetle ilgili duygu ve düşünceler Aldığı zaman %si Faaliyetle ilgili duygu ve düşünceler …… ZAMAN Ç İ ZELGES İ ÖRNE Ğİ

90 2.8. ANI DEFTERİ (GÜNLÜK) Bireylerin kendilerini anlattıkları tekniktir. Bireylerin iç dünyalarını bir defter aracılığı ile yansıttıkları bu tekniğin değerlendirmesi uzmanlık gerektirir. Bu defter kayıtları son derece önemli ve gizlidir. Öğrencinin izni olmadan okunması gizlilik ilkesine aykırıdır. Bu nedenle, öğrenciye tam bir güven sağlandıktan sonra öğrencinin izni ile psikolojik danışman tarafından okunabilir.

91 2.9. ÖĞRENCİ TANIMA FİŞİ Öğrenci hakkında öğrenilmek istenilen bazı genel bilgileri elde etmek üzere düzenlenir. Öğrencinin adı soyadı, adresi, annesinin ve babasının adı, aile durumu, gelir düzeyi, iş adresi, sağlık durumu vb. temel bilgilerin elde edilmesi amacıyla hazırlanan bir formdur. Daha çok tanıtıcı kimlik bilgilerine ağırlık verilir. Formlar genelde okula kayıt esnasında veya eğitim ilk zamanlarında doldurulur ve sınıf öğretmenince güncellenir.

92 3. SOSYOMETRİ TEKNİKLERİ B) TEST DI Ş I TEKN İ KLER

93 93 Test Dı ş ı Teknikler Gözlemsel Teknikler Sosyometrik Teknikler SosyometriKimdir Bu? Sosyal Uzaklık Ölçe ğ i Kime Göre Ben Neyim? Kendini Anlatma Teknikleri Drama ve Oyun Teknikleri Di ğ er Teknikler

94 3.1. SOSYOMETRİ Sosyometri; bir grubun üyeleri arasındaki etkileşim örüntüsünü saptamak amacıyla kullanılan bir tekniktir. Sosyometri küçük gruplarda, grup üyeleri arasındaki duygusal yakınlaşma ve uzaklaşma derecesini (sevme, kıskanma, kin, nefret gibi) belirlemeye yarayan bir araştırma tekniğidir. Grup ilişkilerini değerlendirmeye yarayan bu teknik, bireylerin grup içinde kabul edilme derecesi, rolleri ve etkileşim biçimleri hakkında bilgi verir. Bu teknikle grup üyelerinin hangi durumlarda kimleri tercih ettiği saptanmaya çalışılır.

95 Sınıftaki öğrencilerin birbirleriyle ilişkilerini ve etkileşim biçimlerini değerlendirmek isteyen bir sınıf rehber öğretmenin aşağıdaki tekniklerden hangisini kullanması gerekir? A)Problem tarama listesi B)Psikodrama C)Anket D)Sosyometri E)Vaka incelemesi

96 Okul rehber öğretmeni; Emine, Aylin ve Eda’nın çok iyi arkadaş olduğunu, Ali ile Seyfi’nin sınıftaki en popüler çocuklar olduğunu ancak birbirlerinden pek hoşlanmadıklarını, Ahmet’in ise sınıfta hiç arkadaşının olmadığını aşağıdaki tekniklerden hangisini kullanarak öğrenmiş olabilir? A)Biyografi B)Anekdot C)Görüşme D)Sosyometri E)Problem tarama listesi

97 Bu teknik, grubun sosyal dokusunu ve etkile ş im örüntüsü ortaya koyar. Bu bilgileri ö ğ retmen,  sınıfta etkin çalı ş ma grupları olu ş turmak,  verimli bir çalı ş ma ortamı sa ğ lamak,  grup içi etkile ş imi olumlu yönde geli ş tirmek,  yalnız-çekingen-izole edilmi ş leri tespit edip bunların sosyal uyumuna yardımcı olmak,  sınıf oturma durumunu düzenlemek,  lider özelli ğ indeki ö ğ rencilerden sosyal ili ş kileri geli ş tirmede yararlanmak amacıyla kullanılabilir.

98 Sınıfınızdaki hangi arkadaşınızla birlikte bir sinemaya veya geziye gitmek istersiniz? Tercih sırasına göre üç isim yazınız. 1.tercihim: tercihim: tercihim: Sınıfta en çok sevdiğiniz üç arkadaşınızın isimlerini yazınız? Tercih sırasına göre üç isim yazınız. 1.tercihim: tercihim: tercihim: Mesela; öğretmen öğrencilerin yakınlık ve psikolojik kabul derecelerini öğrenmek istiyorsa “Sınıfta en çok sevdiğiniz üç arkadaşınızın isimlerini yazınız” gibi soru içeren ya hazır cevaplandırma kâğıdı öğrencilere dağıtılarak uygulanır ya da bu soru tahtaya yazılıp öğrencilere boş kâğıtlara tercihlerini yazarak katlayıp vermeleri istenebilir. SOSYOMETRİ CEVAPLANDIRMA KÂĞIDI Adı soyadı: Sınıfı :Tarih: / /

99 SOSYOMETRİ TABLOSU Seçilenler Seçenler MuratŞebnemAhmetFuatKenanDeryaCenkGülsümZerrinBahar Murat 231 Şebnem3 1 2 Ahmet 2 13 Fuat1 3 2 Kenan23 1 Derya 1 32 Cenk1 2 3 Gülsüm 12 Zerrin 2 1 Bahar 12 TOPLAM SEÇME DERECESİ Seçim 3 Puan2x3 = 61x3 = 3 2x3 = 6--1x3 = 3 2. Seçim 2 Puan1x2 = 2 2x2 = 4- 1x2 = Seçim 1 Puan1x1 = 1 2x1 = 21x1 = TOPLAM PUAN

100 Daha sonra Sosyometri tablosuna göre sosyogram grafi ğ i çizilerek sosyal örüntü incelenir.  Ki ş iler, tanıtıcı numaralar, i ş aretler veya isimlerin ba ş harfleriyle gösterilir.  Tek yönlü oklar tek yönlü seçimi, çift yönlü oklar ise kar ş ılıklı seçimi belirtir.  Seçim dereceleri okların üzerine yazılır ya da farklı renk veya farklı çizgi stili kullanılabilir. Ancak i ş aret ve sembollerin ne anlama geldi ğ i mutlaka sosyogram kâ ğ ıdının bir tarafında belirtilmelidir.  En çok tercih edilen ö ğ renci merkeze alınarak daha az tercih edilenler ise kenarlara yerle ş tirilerek sosyogram çizilir.  Ayrıca amaca göre grup üyeleri cinsiyetlerine göre farklı sembollerle de gösterilebilir.

101 SOSYOGRAMDA isimlerin ba ş harfleri kullanılmı ş tır.

102 Bu sosyogramda ö ğ rencilerin kar ş ılıklı seçimleri (tercihleri) gösterilmektedir. Buna göre;  En çok puan alan (yani en çok tercih edilen) ö ğ renci olan Kenan (K) tam merkezde yer almı ş tır (Lider).  Gruptaki üyelerin hiçbirisi tarafından seçilmeyen ö ğ renci olan Cenk (C) sosyogramın dı ş ında yer almı ş tır (Yalnız/terkedilmi ş ).  Gülsüm (G), Zerrin (Z) ve Bahar (B) sadece birbirlerini tercih ettikleri için klik (küçük alt grup) olu ş turmu ş ve sosyogramda di ğ erlerinden ayrı bir ba ğ ımsız bir ş ekilde gösterilmi ş tir.  Sosyograma bakarak grup içinde en çok ye ğ lenen (tercih edilen) ki ş ilerle, yalnız kalan, dı ş lanan, uyum zorlu ğ u çeken bireyler hemen tespit edilebilir. Özellikle dı ş lanmı ş, grup dı ş ı bırakılmı ş ö ğ rencilerle ilgilenip onları gruba kazandırma adına rehberlik çalı ş maları önem arz etmektedir.

103 Aşağıdakilerden hangisi, bir okuldaki rehber öğretmenin (psikolojik danışmanın) sosyometri uyguladıktan sonra oluşturduğu sosyogramdaki bilgilerden yararlanarak yanıtlayacağı sorulardan biri değildir? A)Gruptan dışlanmış (yalnız kalmış) öğrenciler kimlerdir? B)Grupta kümeleşme ve klikleşmeler var mıdır? C)Gruptaki sevilmeyen öğrencilerin sevilmeme nedenleri nelerdir? D)Grupta kaç tane lider vardır? E)Grubun en sevilen öğrencileri kimlerdir?

104 Bir sınıf öğretmeni sosyometri sonuçlarına göre birlikte oturmak istemeyi 1, birlikte oturmak istememeyi -1 ile gösterdiği aşağıdaki tabloyu hazırlar. Buna göre, Engin’in grup içindeki yerini sosyogramdaki hangi harf doğru olarak tanımlar? A)K (AYŞE) B)M (ENGİN) C)N (ALİ) D)S (CAN) E)Z (FATMA)

105 Sosyogramda olu ş an ki ş ilik tipleri veya ili ş ki türleri  Liderler: Bunlar grupta bulunan di ğ er üyeler tarafından en çok tercih edilen dolayısıyla fikirlerine ba ş vurulan ve kararlarına uyulan ki ş ilerdir. Sosyogramın merkezindedir.  Terkedilmi ş ler (Yalnızlar): Gruptaki üyelerin hiçbirisi tarafından seçilmemi ş kimselerdir. Sosyogramın dı ş ındadır.  Çekimserler (Reddedilenler): Gruptaki üyelerden bazıları tarafından seçilmeyen ki ş idir.

106 Kar ş ılıklı Çekenler: Grup içinde sadece kar ş ılıklı olarak birbirini seçen çiftlerdir. Klikler (Alt gruplar): Büyük gruptan soyutlanarak kendi içlerinde birbirlerini seçerek en az 3 ki ş iden (4 ki ş i de olabilir) olu ş an küçük gruplardır. Bunlar bir çete grubu gibi birbirlerine çok ba ğ lıdırlar ve grubun bütünlü ğ ünü bozabilirler. Tek Yönlü İ li ş ki: Bir ki ş inin kar ş ısındaki ki ş iyi seçmesine ra ğ men di ğ erinin onu seçmemesidir. Cinsiyete ba ğ lı grupla ş malar: Sınıflar kızlar sadece kendi arasında, erkeklerde sadece kendi aralarında birbirlerini seçmeleriyle olu ş an durumdur.

107 Sınıf rehber öğretmeni öğrencileri arasındaki sosyal uzaklıkları saptamak amacıyla, sınıfına sosyometri tekniği uygulamıştır ve sonuçlarını sosyogram üzerinde göstermiştir. Sosyogramda kızları “daire”, erkekleri “üçgen” kullanarak ifade etmiş ve şekillerin içine öğrenci isimlerinin baş harflerini yazmıştır. Ayrıca en çok birbirini seçen öğrencilerini “düz”, 2. ve 3. düzey ilişkileri “kesikli çizgiler” kullanarak göstermiş, öğrencilerin seçimlerini belirtmek için “okların yönlerinden” yararlanmıştır. Bu sosyograma ilişkin, I. Sınıfta ikili ilişkiler bulunmaktadır. II. Sınıftaki en iyi arkadaşlık C ve H öğrencileri arasındadır. III. Sınıfta klikler yoktur. IV. D, lider bir öğrencidir. V. Cinsiyete bağlı gruplaşmalar gözlenmektedir. yorumlarından hangilerini yapması durumunda, sınıf rehber öğretmeni öğrencileri arasındaki ilişkileri doğru tanımlamış olur? A) I, III, IV B) I, IV, V C) II, III, IV D) II, III, V E) III, IV, V

108 Sosyogramın Dezavantajları (Sınırlılıkları) 1)Sosyogram ki ş ilik tipleri veya ili ş ki türleri hakkında bilgi verir ama ili ş kilerin nedenleri hakkında bilgi vermez. 2)Sosyometri verilen zamanda grubun sosyal dokusunu ortaya çıkarmaktadır, fakat zamanla gruptaki ili ş kilerin yapısı ve biçimi de ğ i ş ebilir. Bu nedenle belirli aralıklarla (4-5 ayda bir) sosyometri tekrarlanmalıdır. 3)Sosyometriden elde edilen bilgileri genellemek do ğ ru de ğ ildir. Çünkü bilgi yönerge ile sınırlıdır. Mesela; ö ğ rencinin çalı ş ma grubunda ye ğ ledi ğ i arkada ş ı ile sinemaya gitmek istedi ğ i arkada ş ı farklı olabilir. Veya sosyometri sonucunda yalnız kalmı ş (terkedilen) ö ğ renci hakkında bu ö ğ renci aynı zamanda tembeldir veya uyumsuzdur diyemeyiz. Yalnız bir ö ğ renci de sınıfın en ba ş arılısı olabilir. 4)Sosyometrinin güvenirli ğ inin yüksek olması grubu olu ş turan üyelerin birbirini iyi tanıması ve dürüst yanıtlar vermesine ba ğ lıdır. 5)Her ö ğ rencinin ye ğ ledi ğ i üç ki ş inin adını yazmak zorunlulu ğ unu hissetmesi testin geçerli ğ ini etkiler. Yazacak isim bulamıyorlarsa bo ş bırakmaları istenmelidir. 6)Sosyometriyle elde edilecek bilgilerin güvenirli ğ ini sa ğ lamak için gizlili ğ e dikkat edilmeli, uygulayıcı, tüm ö ğ rencilere bu konuda söz vermeli, verdi ğ i sözü kesinlikle tutmalı ve sonuçlar da kısa sürede kullanılmalıdır. 7)Kalabalık sınıflarda uygulanması zordur; ö ğ renci sayısı 25-30’u geçmemelidir.

109 Sosyometri tekniğiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A)Gruptaki sosyal ilişki örüntüsünü belirleme olanağı sağlar. B)Uygulanacak grup üyelerinin birbirlerini yeterince tanıması gerekir. C)Sonuçları, birey ve grup hakkında genelleme yapma olanağı sağlar. D)Sonuçları, grafiğe dönüştürülebilir. E)Uygulama, öğrencilerin sosyalleşmelerine katkıda bulunabilir.

110 Okul rehber öğretmeni Safiye Hanım lise 2. sınıftaki 28 öğrencisinin arkadaşlık ilişkilerini incelemek amacıyla birinci dönemin başında sınıfa sosyometri uygular. Bu uygulamanın sonunda arkadaşlık ilişkilerinde sorunlar yaşayan (yalnızlar) öğrencileri belirler. İkinci dönemin sonuna doğru bu öğrencilerle özel görüşür ve onları yapacağı beş haftalık sosyal beceri eğitimi grup çalışmasına davet eder. Çalışmaya katılmayı kabul eden öğrencilerden bir kısmı bu eğitime ihtiyaçları kalmadığını belirterek üçüncü haftadan sonra grup çalışmasına katılmazlar. Safiye Hanım sosyometri tekniğinin uygulanmasına ilişkin aşağıdaki kurallardan hangisine dikkat etmediği için öğrencilerin sosyal beceri eğitimine katılmak istemedikleri söylenebilir? A) Sosyometriden elde edilen veriler bireylerin tüm özelliklerine genellenemez. B) Üyeler birbirlerini yeterince tanıdıktan sonra sosyometri uygulanmalıdır. C) Sosyometrik veriler uygulanan zaman için geçerlidir. D) Sosyometri kişiden daha kalabalık gruplara uygulanmamalıdır. E) Sosyometri sonuçları gizli tutulmalı ve özenle kullanılmalıdır.

111 3.2. KİMDİR BU TEKNİĞİ? Sosyometri tekniği gibi bu teknikte, grubun sosyal dokusu içinde üyelerin birbirlerini nasıl algıladıklarını, ilişki biçimini, kabul ve ret derecesini anlamaya yarayan bir tekniktir. Bu teknik grup içindeki bireyin kendisini nasıl algıladığı ve başkaları tarafından nasıl algılandığı hakkında ipucu veren bir tekniktir. Ayrıca bu teknik sorunlu ve yardıma gereksinimi olan öğrencilerin belirlenmesine de yardımcı olan bir tekniktir.

112 Bireyin kendisini nasıl algıladığı ile başkaları tarafından nasıl algılandığı hakkında ipucu veren teknik aşağıdakilerden hangisidir? A)Kimdir bu B)Sosyometri C)Sosyal uzaklık ölçeği D)Anekdot E)Vaka incelemesi

113 Aşağıdakilerden hangisi bireyin içinde bulunduğu grubun üyeleri tarafından nasıl algılandığını anlamaya yönelik bireyi tanıma tekniğidir? A) Kimdir bu? B) Anket C) Arzu listesi D) Anekdot (olay kaydı) E) Vak’a incelemesi

114 Bu tekni ğ in uygulanmasındaki temel amaç; gruptaki bireylerin bazı özelliklerinin belirlenmesidir. Bu amaçla bu teknikte, bir dizi olumlu- olumsuz ki ş ilik özelli ğ i veya davranı ş betimlemesi sıralanmakta ve grupta bu betimlemeye en çok uyan ki ş inin adının yazılması istenmektedir. Her betimleme için ö ğ renci ismi yazma zorunlulu ğ u yoktur, aynı isim birden fazla davranı ş betimlemesinin kar ş ısına yazılabilir, ö ğ renci kendine uygun gördü ğ ü betimlemelerin kar ş ısına kendi ismini de yazabilir. Böylece ki ş inin kendini nasıl gördü ğ ü hakkında bir fikir edinebilir. Ayrıca bireyin kendini görü ş ü ile gruptaki di ğ er üyelerin onu görü ş ü arasındaki uygunlu ğ a bakılarak onun benlik kavramının gerçekçi olup olmadı ğ ı da anla ş ılabilir.

115 Kimdir bu? Sonuç Tablosu Betimsel ifadeler Öğrenciler AliGülSezerPınarFatmaAtakan 1. Sınıfta en çok konuşan, herkesin sözünü kesen kimdir? ///// 2. Sınıfta herkese yardımcı olan kimdir? //+ ///++ 3. Arkadaşları tarafından aranan, onunla birlikte çalışılmak istenen kimdir? //+ +///+ 4. Daima neşeli ve canlı olan kimdir? / ///+/ 5. Arkadaşlarına tepeden bakan, onlara soğuk davranan kimdir? / //// Tabloda öğrenci kendisini seçmişse (+), başkası tarafından seçilmişse (/) ile gösterilmiştir. İncelenen nitelikler bakımından öğrencisinin kendisi ve diğer öğrencilerin değerlendirmeleri arasındaki tutarlılık (/+) ise bireyin bağdaşım hali hakkında bilgi vermektedir. Tutarlılık yüksekse bağdaşım düzeyi de yüksektir. Yukarıdaki örnekte Fatma’nın 2 farklı davranışta kendisi ve arkadaşlarıyla ilgili tutarlığı var ve en yüksek bağdaşıma sahip öğrencidir.

116 Bir sınıfa uygulanan “Kimdir Bu?” tekniğinin sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tabloda öğrenci kendisini seçmişse (+), başkası tarafından seçilmişse (/) ile gösterilmiştir. İncelenen nitelikler bakımından öğrencinin kendisi ve diğer öğrencilerin değerlendirmeleri arasındaki tutarlılık (/+) ise bireyin bağdaşım hâli hakkında bilgi vermektedir. Tabloya göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez? (2010 KPSS) A) N, kendisini şakacı olarak algılasa da, arkadaşları şakalarını zarar verici bulmaktadır. B) Bağdaşım düzeyi en yüksek olan öğrenci R’dir. C) Sınıfın en içe kapanık öğrencisi K’dir. D) En popüler öğrenci T’dir. E) Arkadaşları L’yi, kendini gördüğünden farklı değerlendirmektedir. Sorular Öğrenciler KLMNTR Sınıfta herkesle şakalaşmaktan hoşlanan +////++ Arkadaşlarına karşı her zaman saygılı olan///+++ ///+ Sınıftaki en başarılı kişi//++/ + Sessizce oturan, kimseyle konuşmayan///+ + Sınıfta arkadaşlarına zarar veren // /// Çabuk heyecanlanan ve telaşlı //////+

117 3.3. SOSYAL UZAKLIK ÖLÇEĞİ Grup içi ilişkilerde, bireylerin birbirlerine sosyal kabul veya sosyal mesafelerini belirlemeye yarayan bir araçtır. Bu tekniğin farklı versiyonu Prof. Dr. Hasan Bacanlı tarafından dilimize ABDİ yöntemi olarak çevrilen bir yöntemdir. Bu yöntemde her bir öğrenci, (A = Arkadaş, B = Başkası, D = Arkadaş değil, I = Diğer öğrenciler) verilen bu dört seçenekten birine işaret koyarak ilişki biçimini belirler.

118 Sonuçta ö ğ renciler ş u ş ekilde tanımlanabilir;  Popüler: Genellikle A, birkaç B kategorisine giren  Kabul edilen: Ço ğ unlukla B, birkaç A kategorisine giren  Çatı ş malı: E ş it sayılarda A ve D kategorilerine giren  Reddedilen: Ço ğ unlukla D, birkaç B, belki sadece bir A kategorisine giren  Yalıtılan: Ço ğ unlukla İ, di ğ er kategorilerde belki birkaç tane veya hiç yer almayan

119 3.4. KİME GÖRE BEN NEYİM? Bireyin benlik algısını yani bireyin kendisinin ve başkasının gözünde kendini nasıl gördüğünü belirlemek amacıyla uygulanan tekniktir. Burada birey başkaları tarafından nasıl biri olarak algılandığını kendisi değerlendirir. Ortaokul ve ortaöğretim düzeyindeki bütün öğrencilere uygulanabilir. Öğrenci işaretleme yaparken sıralanan yakıştırmalar, benlik tasarımına göre uymuyorsa cevap vermeyebilir.

120 Kime Göre ben neyim? Formu örneği ÖğretmenlereAilemeArkadaşlarımaBana 1. Kavgacıyım x 2. Neşeliyim xxx 3. Haylazımx x Mesela; “kavgacıyım” yakıştırması bireye uymuyorsa yakıştırmanın karşısındaki yerleri boş bırakabilir. Uyuyorsa o bölümün içerisine (x) işareti koyularak cevap verilir.

121 4. DRAMA VE OYUN TEKNİKLERİ B) TEST DI Ş I TEKN İ KLER

122 122 Test Dı ş ı Teknikler Gözlemsel Teknikler Sosyometrik Teknikler Kendini Anlatma Teknikleri Drama ve Oyun Teknikleri PsikodramaSosyodramaOyun Terapisi Rol Da ğ ıtım Tekni ğ i Di ğ er Teknikler

123 4.1. PSİKODRAMA Öncelikle bireyin grup içinde iyileştirilmesini hedefleyen bir grup psikoterapi yöntemidir. Bu teknik, bireylerin ilişkilerini, bu ilişkilerde yaşadıkları sorunları, çatışmaları ve kendi iç dünyalarını spontan (kendiliğinden, doğal) bir biçimde, bir oyunun içinde rol alarak incelemelerini ve farkındalığa ulaşmalarını sağlamaya çalışır. Psikodrama, Moreno'nun tanımıyla, “gerçeğin yeniden canlandırılması” demektir.

124 Bu teknikte kendi problemini canlandıran birey, probleme sebep tiplerden birinin yerine geçerek o kişiyi canlandırır. Böylece birey, problemini yalnız kendi yönünden değil, karşısındaki bireyin yönünden de anlamaya başlar. Psikodramada dikkat, birey ve problemi üzerinde toplanır. Yani başrol bireyin kendisidir. Grup içerisinde birey kendi sorunlarını ifade eder ve düşüncelerini grupla paylaşır. Bu teknikte, bireysel farkındalık düzeyi artar.

125 4.2. SOSYODRAMA Bir grup bireyin, sosyal yaşamda karşılaşabilecekleri güncel ortak bir olaya ilişkin rolleri spontan bir şekilde gerçek yaşamdaki gibi davranarak oynaması tekniğidir. Bireyin problemle ilgili bir başkasını oynadığı dramadır. Sosyodramada dikkat, grup ve grubun ortak problemi üzerinde toplanır. Bireyin, gruptaki diğer kişilerle olan ilgi ve ilişki biçimine dikkat edilir. Sosyodramada, rol alan bireyler, belli kişileri değil, sosyal sorunla ilgili olan belli tipleri oynar. Temsil edilen ve oynanan oyun, grubun ortak bir sosyal problemidir.

126 126 Psikodrama tekniğinde birey kendi yaşamını oynar. Yani başroldedir. Sosyodrama tekniğinde ise bireyler ortak sosyal bir sorunu oynar. Başrol herhangi biri olabilir.

127 4.3. OYUN TERAPİSİ Oyun terapisi önceden hazırlanmış oyun ortamında çocukların davranışlarının gözlemlenmesidir. Bu terapi, çocuğun içe itilmiş saldırganlık tepkilerini, bilinçaltı arzularını, korku ve kaygılarını oyunda açığa çıkarmak, deşarj ederek onun davranım bozukluklarının sebeplerini anlamakta kullanılır. Hem bilgi sağlamak hem de terapi için kullanılır. Çocuk, serbest bir ortamda oynayacağı bir oyun odasına konur. Odada, bir evde olabilecek eşyalar oyuncak halinde bulunur. Terapistin vereceği genel bir durum içinde ya da serbest olarak, çocuk odada oyun oynarken terapist tarafından gözlemlenir.

128 4.4. ROL DAĞITIM TEKNİĞİ Öğrencilerin belirgin özelliklerini dolaylı yolla ortaya çıkartmaya yarayan bir tekniktir. Bu teknikle elde edilen bilgiler, sınıf içindeki öğrencilerin olumlu veya olumsuz kişilik özelliklerinin tanınmasında yardımcı olmaktadır. Uygulanışı; ilk başta sınıfa oyunda yer verilmiş oyuncuların kişilik özelikleri veya oyun anlatılır. Sonra öğrencilerden bu rollere uygun kişilerin seçilmesi istenir. Rollerin adları öğrencilere yazdırılarak onlara her rolü tanımlayan cümlenin ya da rolü temsil eden adın önündeki boş yere bu rolleri en iyi yapabilecek öğrencilerin isimlerinin yazılması söylenmektedir. Öğrenciler isterlerse birden fazla role bir isim yazabilir veya kendi isimlerini de belirtebilirler.

129 ROL L İ STES İ : Temsil Edilecek Roller:  Kral  Kraliçe  İ yilik perisi  Arabulucu  Ne ş elendirici (komik)  Yalancı  İ ki yüzlü  Ara bozucu  Herkesi seven, herkese yardım etmek isteyen  Dürüst, güvenilir  Yalnız, kimseyle ili ş kisi olmayan  Zorba

130 Öğrencinin Soruların Sıra Numaraları ve Her Öğrenciye Uygun Görülen Rollere İlişkin Çetele Olumlu Puan Olumsuz Puan No. Adı-Soyadı Derya C. 2. Demet Ş. 3. Onur Y. 4. Özgür H. 5. Özlem Y. 6. Enes D. 7. Şebnem D. 8. Ahmet T. Rollerle İ lgili Yanıtların Da ğ ılım ve Puan Çizelgesi

131 5. DİĞER TEKNİKLER B) TEST DI Ş I TEKN İ KLER

132 132 Test Dı ş ı Teknikler Gözlemsel Teknikler Sosyometrik Teknikler Kendini Anlatma Teknikleri Drama ve Oyun Teknikleri Di ğ er TekniklerVaka İ ncelemesi Vaka Konferansı Veli Konferansı (Toplantısı) Vaka TemsiliBibliyoterapiEv ZiyaretleriAile TerapisiToplu Dosya

133 5.1. VAKA İNCELEMESİ Davranış bozukluğu, uyum problemi, akademik başarısızlık, öğrenme güçlüğü gibi sorunları olan bireyin tüm yönleri detaylı bir şekilde (derinlemesine) incelenmesidir. Çok zaman alan bir yöntemdir. Bu nedenle sorun güncelliğini ve yoğunluğunu kaybetmiş olabilir. Bilgi alınacak kişilere ulaşmak zor olabilmekte ya da bu kişilerden alınacak bilgiler geçmişe ait olduğundan insanların belleğinde değişikliğe uğramış, eksik ve tutarsız bilgiler olabilmektedir. Bu da danışan hakkında genel bir görüş elde etmeyi zorlaştırmaktadır. Bireye kendi içini dökme fırsatı vermesi açısından ve önemli sorunları olan veya çok karmaşık vakalarda yararlı bir tekniktir.

134 5.2. VAKA KONFERANSI Karmaşık durumlar gösteren ve ciddi uyum sorunu olan bireyler için ortak bir çözüm yaklaşımı geliştirme amacıyla bir grup psikolojik danışmanın veya uzman personelin bir araya geldiği toplantılardır. Vaka konferansına danışanın kendisi ve ailesi katılmaz.

135 5.3. VELİ KONFERANSI (TOPLANTISI) Psikolojik danışmanın veya sınıf rehber öğretmeninin öğrenci velisiyle bir araya gelerek çocuk hakkında önemli gördükleri konular hakkında görüşme yapmalarıdır. Çocuğun başarı ve uyum durumu, özel ihtiyaçları ve problemleri ya da dikkate değer başka bir davranış özelliği hakkında karşılıklı görüşmek için genelde yapılır.

136 5.4. VAKA TEMSİLİ Bir olayın boyutlarını, olayı oluşturan öğeleri ve bunların birbirleriyle ilişkilerini daha canlı ve ayrıntılı görebilmek için olmuş ve olması muhtemel bir olayın analiz ve eğitim amacıyla belli bir ortamda dramatize edilmesidir. Oyuncular sınıfı oluşturan kişilerdir. Oyuncular, temsilde çeşitli tipleri canlandırarak bir olayı ortaya koymaya çalışırlar. Sonra sınıf, bu temsilde gözlemledikleri tipleri, olayı oluşturan faktörleri, olayın kişisel ve toplumsal boyutlarını tartışarak olay, durum hakkında görüş ve tavır kazanmaya çalışırlar.

137 5.5. BİBLİYOTERAPİ Bibliyoterapi, bireye/bireylere sorunlarını çözmede ya da kendilerini daha iyi tanıyıp anlamalarında kitaplardan yararlanma olarak tanımlanabilir. 3 türlü uygulanmaktadır.  Danışman, danışana seçilen öyküyü okur ve gerektiğinde belli aralarla onun duygularını ifade etmesine yönelik fırsatlar verir.  Birey/bireyler kitabı yalnız başlarına okuyup danışma oturumuna gelir ve öykü terapi sürecinde ele alınır.  Öykünün bir kısmı birlikte okunur kalan bölümünü birey/bireyler kendileri okumayı sürdürürler. Mesela; ilkokula yeni başlayan bir çocuğun, okul korkusu ile nasıl baş edeceğini anlatan bir öykünün Danışman tarafından okunması.

138 Ergenlik dönemindeki kızıyla iletişim kurmakta zorlanan Aysel Hanım, rehber öğretmenin tavsiyesiyle ergenlik dönemi özelliklerini anlatan bir kitap okumaya başlamıştır. Rehber öğretmenin Aysel Hanım’a uyguladığı teknik aşağıdakilerden hangisine örnektir? A) Bibliyoterapi B) Gözlem C) Vaka incelemesi D) Danışma E) Görüşme

139 5.6. SİNETERAPİ Sinema terapi; sinemanın insan üzerinde oluşturduğu korku, heyecan, öfke,sevinç, coşku ve aşk gibi duyguların işlenmesine, analizine ve olumlu modelleme temellerine dayanan bir yöntemdir. İlk olarak, Gary Solomon tarafından kullanılmıştır. Film toplu halde, terapistle birlikte ya da ev ödevi şeklinde verilerek terapi seansı dışında seyrettirilebilir. Filmin seyredilmesinden önce kişinin terapideki hedefler doğrultusunda uyarılması, ilgili bölümlere özellikle dikkat etmesi, filmi durdurarak not alması ve birden fazla kez seyretmesi istenebilir.

140 5.7. EV ZİYARETLERİ Ev ziyaretleri vasıtasıyla çocuğun aile yaşantısı ve ortamı hakkında ilk elden izlenimler elde edilmiş olmaktadır. Bu ziyaretler sırasında evin fiziksel durumu, çocuğun ders çalışma olanakları ve koşulları, anne ve babanın çocuğa karşı tutumu gibi konularda önemli bilgiler elde edilir. Bu teknikte amaç, çocuğun ev yaşamıyla ilgili çeşitli bilgileri toplayarak onu daha iyi tanımak ve onun kendisini tanımasına ve problemlerinin çözümüne yardımcı olmaktır. Ev ziyaretleri okul rehber öğretmenleri ile öğretmenler tarafından yapılır.

141 5.8. AİLE TERAPİSİ Okullarda öğrencilerin problemlerinin önemli bir kısmı aile içi ilişkilerle ilgilidir. Bu nedenle çocuğun ailesiyle ilgili ilişkilerini olumlu yönde geliştirmede aile terapisi önemli bir rol oynamaktadır. Aile terapisi, aile ile yapılan, bir tür grupla psikolojik danışmadır. Burada grubu aile bireyleri oluşturur. Sadece uzmanlar tarafından yapılabilecek bir tekniktir. Teknikte ilk başta terapi hakkında bilgi verilir, sonrasında veli-çocuk etkileşimi, anne-baba arasındaki ilişkiler ve tüm aile üyeleri arasındaki ilişkiler konu edinir.

142 5.9. TOPLU DOSYA (ÖĞRENCİ GELİŞİM DOSYASI) Toplu dosya, bireyi tanıma tekniği değildir. Bazı teknik ve araçlarla bireyler hakkında toplanan bilgilerin düzenli bir şekilde özetlenerek kaydedildiği dosyalardır Yönetmeliği (Öğrenci Gelişim Dosyası) MADDE 23 – E-okul sisteminde her öğrenci için öğrenci gelişim dosyası tutulur. Okul yönetimi ve ilgili öğretmenler dosya bilgilerinin sisteme zamanında işlenmesinden sorumludur. Öğrenci gelişim dosyasına pedagojik olmayan ve gizliliği gerektiren bilgiler işlenmez.

143 Toplu dosyalarda aşağıdaki bilgiler bulunur: 1)Kimlik bilgileri ve fotoğraf ile aile bilgileri (Sosyo ekonomik ve kültürel durumu, aile ortamı) 2)Öğrencinin devam ettiği okullar ve alınan belgeler 3)Öğrencinin bilişsel, dilsel, sosyal, duygusal, bedensel ve devinimsel gelişimi ile sağlık durumu 4)Öğrencinin psikolojik danışma sonuçları (gizli bilgiler hariç) ile öğrenci ve veli görüşmeleri 5)Öğrencinin ilgileri, yetenek alanları, geleceğe yönelik planları ve mesleği eğilimleri 6)Öğrencinin öğrenme stilleri, çalışma alışkanlıkları, ders başarı durumları, boş zaman etkinlikleri 7)Öğrencinin okul, sınıf içi ve dışı etkinlikleri 8)Öğrenciye uygulanan testler ve diğer bilgilerin sonuçları ile disiplin durumu

144 144 Toplu Dosyadaki Gizlilik Düzeyleri Birinci Düzey: Öğrencinin kimlik ve özlük bilgileridir (adı, soyadı, cinsiyeti, boyu, kilosu, belirgin beden özellikleri). Bu bilgiler herkese açık ve paylaşılabilen bilgilerdir. İkinci Düzey: Ancak sorumlu kişilere verilecek bilgiler yer alır. Aile durumu (Boşanmış, üvey vs.), gelir durumu, akademik özgeçmiş, hobileri, planları vb. Bazen gizlilik şerhi düşülmesi gereken durumlar olabilir. Örneğin aile çocuğun üvey olduğunu bilmesinin istemeyebilir. Profesyonel bireyler (sosyal yardım uzmanları - araştırmacılar) tarafından incelenir. Üçüncü Düzey: Sınıf içindeki başarı düzeyi, öğretmenler ve uzmanların öğrenciye tavsiyeleri, standart test sonuçları vs. bulunur. Bu bilgiler öğrencinin ve velinin onayı alınmadan verilemez. Dördüncü Düzey: Psikolojik inceleme, psikiyatrik muayene sonuçları, sosyal hizmet raporları, tıbbi ve yasal inceleme sonuçları vb. bilgilerdir. Bu tür bilgilerin toplu dosyada yer almaması, başka yerde saklanması yerinde olur. Bu bilgiler gizlidir, ne öğrenciye ne de veliye verilir.


"KPSS KONU ANLATIMI Web: Mail:" indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları