Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 VEREM Tekirdağ Sağlık Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi 65. Verem Eğitim ve Propaganda Haftası 01-07 OCAK 2012.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 VEREM Tekirdağ Sağlık Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi 65. Verem Eğitim ve Propaganda Haftası 01-07 OCAK 2012."— Sunum transkripti:

1 1 VEREM Tekirdağ Sağlık Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi 65. Verem Eğitim ve Propaganda Haftası OCAK 2012

2 2 “Mycobacterium tuberculosis” isimli basilin insanlarda yaptığı, tüm organları tutabilen, bulaşıcı ve tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabilen bir hastalıktır Tüberküloz (verem) hastalığı nedir?

3 3 Kaynak Hava yoluSağlam İnsan Hasta insan Öksürük, aksırık ve Solunumla aldığı TB konuşma ile çıkardığı mikrobu nedeniyle tüberküloz (TB) mikrobuENFEKTE olur Nasıl bulaşır?

4 4 Bulaşma, TB hastasının çıkardığı 1-5 mikron büyüklüğünde olan ve 1-3 canlı basil içeren taneciklerin (damlacık çekirdeği) solunmasıyla olur •Konuşma ile partikül •Öksürme ile partikül •Hapşırma ile partikül çıkarılır 1 Duguid J. Expulsion of pathogenic organisms from the respiratory tract. Br Med J 1946;1:245 2 Riley RL, O’Grady F. Airborne infection: transmission and control. New York: Macmillan, 1961 Standart ısı ve nemde damlacık çekirdeğindeki TB basillerinin; %60-70’i üç saat, %48-66’sı altı saat, %28-32’si dokuz saat canlı kalabilmektedir 3 Loudan RG, Roberts RM.Droplet expulsion from the respiratory tract. Am Rev Respir Dis. 1967: Bulaşmada damlacık çekirdeği

5 5

6 6 Tedavi olmayan bir tüberküloz hastası her yıl yaklaşık kişiyi enfekte eder ( tedavi olmayan dirençli bir hasta da dirençli mikropları bulaştırır) TB hastası

7 7

8 8 Bulaştırıcılığı etkileyen faktörler 1: Hastaya ait faktörler:  Akciğer tüberkülozu olması, balgamında basil bulunması ve basil sayısı (yayma pozitifliği)  Balgamın aerosol oluşturması (öksürük, hapşırık, sulu balgam)  Basilin canlılığı  Basilin virulansı

9 9 Ortama ait faktörler:  Ortamın sık havalandırılması  Ultraviyole, güneş ışığı  Kaynağa yakın olma Bulaştırıcılığı etkileyen faktörler 2:

10 10 Kişiye ait faktörler:  Hastalığa/basile dirençlilik (önceki hastalık, koruyucu tedavi, BCG, vs.)  Hastalanmayı artıran durumlar ve diğer hastalıklar  Basil kaynağı ile birlikte geçirilen süre  Yaş (0-14 yaş grubundakiler daha çok etkilenir) Bulaştırıcılığı etkileyen faktörler 3:

11 11 Suya düşen taş prensibi* Kaynak hasta Aile Akraba, arkadaş Rastlantısal temaslı * Veen 1992 Enfekte olmayan Enfekte olan Hans L. Rieder. Epidemiologic Basis of Tubeculosis Control, IUATLD, S:21 TEMAS YAKINLIĞINA GÖRE BULAŞMA

12 12 TÜBERKÜLOZ, ÜLKEMİZDE VE DÜNYADA ÖNEMLİ BİR HALK SAĞLIĞI SORUNU OLMAYA DEVAM ETMEKTEDİR TÜBERKÜLOZ SORUNUNUN BOYUTLARI Dünyada, erişkinlerde bulaşıcı hastalıklardan ölümün en büyük ikinci nedenidir (HIV/AIDS’ den sonra)

13 13 Dünyada Tüberküloz L Dünyada her yıl yaklaşık 9 milyon yeni hasta ortaya çıkmakta ve 1,7 milyon insan veremden ölmektedir L 2 milyar insan, yani dünya nüfusunun üçte biri TB basili ile enfektedir L Enfekte olanların %10’unda, aktif hastalık gelişmesi ihtimali vardır L Çok ilaca dirençli hasta sayısı her yıl artmaktadır

14 14 1. Afganistan 2. Bangladeş 3. Brezilya 4. Kamboçya 5. Çin 6. Kongo 7. Etiyopya 8. Hindistan 17. Güney Afrika 18. Tanzanya 19. Tayland 20. Uganda 21. Vietnam 22. Zimbabwe 9. Endonezya 10. Kenya 11. Mozambik 12. Myanmar 13. Nijerya 14. Pakistan 15. Filipinler 16. Rusya Yüksek Olgu Yükü Olan ülkeler (22 ülkede, dünyadaki tüm TB hastalarının % 80’i bulunmaktadır.)

15 15 TÜRKİYE’DE VEREM  Türkiye’de her yıl yaklaşık 17 bin yeni verem hastası ortaya çıkmaktadır  2009 Yılında Verem Savaşı Dispanserlerine (VSD) kayıtlı toplam verem hastası bulunmaktadır  Bu hastaların %60,4’ü erkek, %39,6’i kadındır  Hastaların yaklaşık %62,7’inde akciğer tüberkülozu varken, %33,6’ında akciğer dışındaki organlar (Lenf bezleri, plevra, kemik, böbrek, beyin) tutulmuştur

16 TB Hastalarının Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Olgu Hızları ( ’de), 2009 Hastaları

17 Akciğer Dışı Tüberküloz Olgularının Cinsiyete ve Tutulan Organa Göre Dağılımı, 2009 Hastaları *Sadece "akciğer dışı" tutulum olan olgular ile "akciğer+akciğer dışı" organ tutulumu da olan olgular alınmıştır

18 18 HEDEFLER Ulusal Tüberküloz Kontrol Programının halk sağlığı açısından öncelikli hedefleri;  Hastalığın bulaşmasını önlemek  Hastalanan kişilerin tümüyle iyileşmesini sağlamak  Hastalığa yakalananların sayısını (morbiditeyi) azaltmak  Hastalığa bağlı ölümleri (mortaliteyi) azaltmak Bu hedefe ulaşılabilmesi için tedaviye uyumun ve devamın sağlanması gereklidir

19 19 TEDAVİ HEDEFİ: Balgam yayması pozitif hastalarda %85 tedavi başarısı sağlamak TANI HEDEFİ: Varolan balgam yayması pozitif tüberküloz olgularının % 70’ ini bulmak DSÖ’NÜN BELİRLEDİĞİ HEDEFLER

20 20 VEREM TANISI

21 21 TANI - Semptomlar Solunum Sistemi Bulguları •Öksürük •Balgam çıkarma •Hemoptizi •Göğüs ağrısı, sırt-yan ağrı •Nefes darlığı •Ses kısıklığı Sistemik Bulgular •Ateş (intermittan) •Gece terlemesi •İştahsızlık, kilo kaybı •Halsizlik, yorgunluk •Hastalığın olduğu organa özgün bulgular (LAP, idrarda kan görülmesi, eklemde şişlik vb.) İki- üç haftadan uzun süren öksürükte veremden şüphelenmek gerekir

22 22 TANI - Hastalık Öyküsü ve Temas Araştırılması •Şikayetlerin başlangıcı ve seyri •Şikayetleri için daha önceden yapılan tetkikler ve uygulanan tedaviler •Daha önce TB tanısının ve tedavisinin olup olmadığı •Aile ve yakın çevresinde TB hastasının varlığı •Hastalık için yatkınlık (HIV(+), D.M., silikozis, K.B.Y., steroid kullanımı, bazı kanser türleri ve tedavileri, alkol bağımlılığı, beslenme durumu, stres, v.b..) •Diğer dış faktörler: Cezaevinde, bakımevlerinde, sığınma evlerinde kalma, evsizler, sağlık çalışanları, kapalı ortamda fazla sayıda insanın bulunması v.b.

23 23 TANI - Bakteriyoloji Mikroskopi: Balgamda ziehl-neelsen boyama ile ARB incelemesi Kültür: Mikroskopisi yapılan materyalin Löwenstein-Jensen katı ve/veya otomatize sıvı besiyerine ekilmesi İlaç duyarlılık testi: Üremiş kültürde, tedavide kullanılan antitüberküloz ilaçlara duyarlılıklarının araştırılması Tüberkülozda bakteriyolojik tanı esastır İncelenebilecek Örnekler: Balgam, indüklenmiş balgam, açlık mide suyu, bronkoskopik aspirasyon sıvısı, BOS, plevral mayi, idrar, eklem sıvısı, biyopsi materyali, v.b.

24 24 TANIDA MİKROSKOPİ - Yayma Ziehl Neelsen boyasında TB basillerinin mikroskopik görünümü (kırmızı renkte) Asit ve alkolle yıkandığında boyasını vermediği için aside rezistan basil (ARB) denir. Floresan mikroskopide parlak olarak görülen TB basilleri

25 25 TANIDA KÜLTÜR İNCELEMESİ Kültürde tüberküloz basilinin üretilmesi en kesin tanı yöntemidir L. Jensen katı besiyerinde üremiş verem mikrobu kolonileri Tüp Besiyeri

26 26 Sağ üst alanda kavite Sol akciğerde iltihap * PA akciğer filmlerinin aktif TB tanısında duyarlılığı %70-80’dir *Yalnız radyoloji ile TB tanısı konulamaz TANI - RADYOLOJİ AKCİĞER TÜBERKÜLOZU BULGULARI

27 27 TÜBERKÜLİN CİLT TESTİ (PPD) Cilt içine enjeksiyon yapılır saat sonra oluşan kabarıklık ölçülür •PPD testinin pozitif olması kişinin mikrobu aldığını gösterir •Kesin hastalığı göstermez

28 28 BCG’lilerde 0-5 mmNegatif kabul edilir 6-14 mmBCG’ye atfedilir 15 mm ve üzeriPozitif kabul edilir (enfeksiyon) BCG’sizlerde 0-5 mmNegatif kabul edilir 6-9 mmŞüpheli kabul edilir, bir hafta sonra tekrarlanan testte 6-9 mm negatif, 10 mm ve üzeri pozitif kabul edilir 10 mm ve üzeriPozitif kabul edilir (enfeksiyon) Tüberkülin Cilt Testinin Değerlendirilmesi

29 29 Hastalığın tuttuğu organlar • Akciğer tüberkülozu: Akciğer parankimini tutan hastalık •Verem hastalığı %70-80 oranında AC’leri tutar •Parankimde tutulum olmadan plevra efüzyonu veya mediastende lenf bezi büyümesi akciğer dışı kabul edilir • Akciğer dışı tüberküloz: Akciğer parankimi dışındaki organlardan alınan örneklerde ARB gösterilen veya tüberkülozla uyumlu histolojik ve klinik bulgusu olan hastalar •En sık akciğer zarları, lenf bezleri, kemikler, böbrekler, beyin zarları tutulur •Vücudun bütün organlarında hastalık yapabilir Bazı hastalarda hem akciğer, hem de akciğer dışı hastalık olabilir

30 30 BİLDİRİM VE KAYIT  Tüberküloz, bildirimi zorunlu bir hastalıktır  Tanı konduktan sonra bir hafta içinde İl Sağlık Müdürlüğüne bildirilir  Tanı konulan verem hastaları gizlilik kuralları içinde dispanserde kaydedilir

31 31 TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİ

32 32 TEDAVİ İlaç Tedavisinin İlkeleri: 1- En etkili, en güvenli ve en kısa süreli tedavi 2- Çoklu ilaç kullanılmalı 3- İlaçlar düzenli kullanılmalı 4- Yeterli süre ilaç kullanılmalı  Düzenli bir tedavi ile % iyileşme sağlanır  Tedavi başlandıktan gün sonra bulaştırıcılık ortadan kalkar

33 33 Tüberküloz tedavisindeki ilaçlar F İzoniyazid (H) F Rifampisin (R) F Pirazinamid / Morfozinamid (Z) F Streptomisin (S) F Etambutol (E)

34 34 Hastanın tedavisi sürerken hastaneye yatırılması gereken durumlar Ø Genel durumun bozuk olması Ø Komplikasyonların varlığı (solunum, kalp yetmezliği v.b..) Ø Ağır ya da sık hemoptizi olması Ø İlaç allerjisi, ilaca bağlı hepatit ve diğer hastane tedavisini gerektiren ilaç yan etkileri Ø Ayaktan tedavide sorun yaşanan ve tedaviye uyumsuz hastalar Ø Tedavi başarısızlığı olan veya kronik hastalar

35 35 Çok İlaca Direnç Multi-Drug Resistance (MDR) •TB tedavisinde kullanılan izoniyazid ve rifampisinin ikisine birden direnç olmasıdır •Birlikte başka ilaçlara direnç olabilir veya olmayabilir •Daha önce tüberküloz ilacı kullanmamışsa (<1 ay) primer, bir aydan fazla tüberküloz tedavisi varsa edinsel ilaç direnci söz konusudur •Çok ilaca direnci (ÇİD) saptanan hastaların, standart birinci grup ilaçlarla tedavi olasılıkları düşüktür ÇİD saptanan ve tedavi başarısızlığı olan hastalar, halen Türkiye’de belirlenmiş 4 hastane tarafından ikinci grup ilaçlarla tedavi edilmektedirler

36 36 Çok İlaca Dirençli Tüberküloz Duyarlı TB Dirençli-TB Tedavi başarısı % % Tedavi süresi ay ay İlaç maliyeti 100 $ $ İlaç toksisitesi az çok Ölüm riski az çok İşgücü kaybı kısa uzun

37 37 TÜBERKÜLOZ TEDAVİSİNDE UYARILAR • Tedavi şemasındaki ilaç kombinasyonlarından eksik ilaç başlanmamalı, eksik ilaçla tedavi sürdürülmemeli • Özellikle, ÇİD tedavisinde kullanılan ikinci grup ilaçlar, normal TB hastalarında sorumsuzca kullanılmamalı • Yan etkilere dikkatli yaklaşım gösterilmeli. Major yan etkide ilaç çıkarılırken, tedavinin devamında ne yapılacağı uzman merkezlere danışılmalı • Asla tedaviye yeni ilaç eklenmemeli. Başarısızlığa giden bir hastada yeni dirençlere neden olunmamalı • Düzenli olarak yapılan bakteriyolojik incelemelerle tedavideki uyum ve düzelme izlenmeli

38 38 İZLEMDE TEK STANDART DOĞRUDAN GÖZETİMLİ TEDAVİ

39 39 Hastanın tedaviye uyumunu sağlamada gereklilikler  Bilgili, motive ve güleryüzlü dispanser çalışanları  Hastanın iyi eğitimi ve bu eğitimin devamlılığı  Hasta ile gözetim planı yapılması ve uygulanması  Tedavide aile bireylerinden birisini görevlendirmek  Ev ziyareti yaparak sosyal ve ekonomik durum tespiti ve adres doğrulanması  Tedavi boyunca hastayı ödüllendirme, sosyal ve ekonomik destek sağlamak  İlaçların eksiksiz temini, ücretsiz tedavi

40 40 Doğrudan gözetimli tedavi (DGT) nedir?  DGT, görevlendirilmiş bir kişinin, hastanın her doz ilacını yuttuğunu gözlemesidir. Bu görevli eğitim almış bir kişidir  Böylece hastanın tedaviye uyumu garantilenir, her doz ilacı içtiğinden emin olunur

41 41 Neden DGT?  Tüberküloz mikrobu hava yolu ile bulaşmaktadır  Hasta ile aynı havayı solumak, mikrobun bulaşması için yeterlidir  Sağlıklı kişilerin tüm yaşamları boyunca kendilerini korumaları olanaksızdır Bu nedenle hedefimiz  Hastalanan kişileri en kısa sürede bulmak  Bunların tedavilerini garantileyerek çevresindeki kişilere bulaştırmalarını önlemek

42 42 Doğrudan Gözetimli Tedavi Stratejisi (DGTS)  Politik kararlılık  Pasif olgu bulma ve kalite kontrollü balgam bakteriyolojisi  Kısa süreli kemoterapi ve gözetimli ilaç içirilmesi  Kesintisiz ilaç desteği  Standart kayıt ve raporlama sistemi Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından 1994’de tanımlanmıştır

43 43 •En az 6 ay süreyle her gün ilaç içilmesinin zorluğu •Tedavi başladıktan sonraki bir-iki ay içinde şikayetlerin geçmesi ve kendini iyi hissetme •Eğitim durumu, sosyal konum, yaşadığı ortam, yaş, cinsiyet gibi değişkenler •Olası yan etkilere karşı bilgilenmeme, vb. DGT uygulamanın temel nedeni, hastaların tedaviye uyumsuz olabilmeleridir Hastalar, bu gibi nedenlerle ilaçlarını düzensiz kullanmakta ve tedaviyi terk etmektedirler

44 44 Düzensiz tedavi ve tedaviyi yarıda bırakmanın olası sonuçları  Hastalık tablosunun tekrarlanması  İyileşememe  Bulaştırıcılığın devam etmesi  İlaçlara direnç gelişmesi ve dirençli mikrobun diğer kişilere bulaşması  Ölüm olasılığının artması  Tedavi maliyetinin artması Tedavinin garantisi= DGT

45 45 TEDAVİNİN SONLANDIRILMASI  Hasta, hastalığının özelliklerine uygun tedavi rejimindeki ilaçları yeterli süre ve düzenli kullanması sonunda kontrol edilir  İyileştiğine karar verilen hastanın ilaçları kesilir ve tedavi sonrası kontrollere gelmesi söylenir  Tekrar benzer yakınmaları olursa, hemen dispansere başvurması öğütlenir  Dispanserdeki tüm dosya ve kayıtları süresiz olarak arşivde saklanır

46 46 Kür: Tedavi başlangıcında balgam yayması pozitif olan bir TB hastasının biri idame döneminde, diğeri tedavi sonunda olmak üzere iki defa negatifliğinin gösterilmesi Tedavi tamamlama: Akciğer dışı TB hastasının veya AC TB’de tedavi başlangıcında balgam yayması ne olursa olsun, tedavi sonunda negatifliği gösterilemeden tedavi süresinin tamamlanması Başarılı Tedavi Sonuçları

47 47 Tedaviyi terk: Tedavisi sırasında bir hastanın, iki ay ya da daha fazla ilaçlarını kullanmaması Tedavi başarısızlığı: Tedavinin beşinci ay veya sonrasında balgam yayma pozitifliğinin saptanması Ölüm: Tedavi sırasında herhangi bir nedenle olan ölümler Diğer Tedavi Sonuçları

48 48 Tüberkülozdan Korunma  Toplumsal korunma Bulaşıcı olan tüberkülozlu hastaları bulmak ve bunları etkin bir şekilde tedavi ederek bulaştırıcı durumdan çıkarmak  Kişisel korunma BCG ile aşılama İlaçla koruma (kemoprofilaksi)

49 49 BCG ile aşılama  Aşının koruyuculuğu çeşitli çalışmalarda %80’e varan oranlarda bulunmuştur*  Bu koruyuculuk ortalama 5-6 yıl sürelidir, ancak 15 yıl devam ettiğini de bildirenler vardır**  Özellikle küçük yaşlarda ölümcül seyreden milier tüberküloz ve menenjit tüberküloza karşı etkinliği vardır *Akkaynak S. Tüberkülozda aşı ile immunizasyon, Tüberküloz ve Toraks 31; 40-49, 1983 **Styblo K. Epidemiology of Tuberculosis selected papers, vol:24 Royal Netherlands Tuberculosis Association, The Hague (1991)

50 50 İlaçla koruma  Enfekte olmayan sağlam kişilerde, bulaştırıcı TB hastalarının etrafa saçtıkları basillerle enfekte olma olasılığını azaltmak için  Enfekte olan fakat hastalanmamış kişilerde ise aktif tüberküloz hastalığı gelişme olasılığını azaltmak için riski yüksek olanlarda yapılan koruyucu tedavidir  Genellikle İzoniyazid kullanılır  Genelde toplam koruma tedavi süresi 6 aydır

51 51 İlaçla koruma  Bulaşıcı TB hastasıyla teması olan 35 yaşından daha genç olanlara  15 yaşından küçük TCT pozitif çocuklara  Akciğer filminde TB sekeli lezyonu olanlara  TCT konversiyonu olanlara (son iki yılda BCG yapılmama koşuluyla 6 mm’den fazla artış ve pozitifleşme)  TB riskini arttıran bağışıklığı baskılanmış ve TCT pozitif kişilere (HIV, AIDS, silikozis, pnömokonyoz, KBY, diabet, lenfoma, lösemi gibi kanser türleri, gastrektomi, uzun süre yüksek doz kortikosteroid kullanımı gibi…) İLAÇLA KORUMA önerilir

52 52 Temaslı muayenesinin amacı 1. Kaynak (indeks) vakanın bulunması 2. En büyük bulaşma riski altında bulunan yakın temaslıların (özellikle hane içi) muayene edilerek, olası bir bulaşma (enfeksiyon) veya aktif hastalığın erken tespiti 3. Gereksinim gösterenlere ilaçla koruma başlanması Yüksek TB insidansına sahip lokalize bir topluluğun belirlenmesi ve izlenmesi metodudur TEMASLI MUAYENESİ

53 53 Temaslı muayenesinin önemi Tüberküloz hastasına tanı konulduğunda:  Temaslıların % 41’i enfekte bulunmuş  %6’sında aktif hastalık tespit edilmiştir Vidal R, Miravitles M, et al. Increased risk of tuberculosis transmission in families with micrepidemics.Eur Respir J 1997;10: Temas yakınlığına göre bulaşma  Ev içi temasta %20  Yakın arkadaşlıkta%3,7  İş arkadaşlığında%0,3 Van Geuns HA, etal. Results of contact examination in Rotterdam IUAT Bull 1975; 50: 107

54 54 Temaslı kimdir?  Yakın temaslı: Aynı ev içinde yaşayan kişiler, kız/erkek arkadaş, kaynak hastanın evine sık ziyaret yapan kişiler. Bazen işteki veya hastane koğuşundaki temaslı da bu grupta değerlendirilir  Rastlantısal temaslı: Mesleki temaslılar, sosyal yaşamda birlikte oldukları kişiler Kaynak olgu yayma pozitifse ve temaslılar çocuk yaş grubundaysa veya bağışıklığı azalmış erişkinse, ayrıca kaynak olgunun yakın temaslılarında %10’dan fazla bulaş varsa temaslı muayenesi genişletilmelidir* *Ormerod LP, Watson JM, et al. Notification of tuberculosis: an updated code of for England and Wales. J R Coll Phys London 1997;31: Thorax 2000;55:

55 55 Günümüzde tarama uygulanan toplum grupları  Hasta temaslıları  Fabrikalar  Askeri birlikler ve askere giriş  Yurt başvuruları  Çocuk yuvası ve kreş başvuruları  Cezaevleri  Huzurevleri  Bazı esnaf grupları  Bakım ve rehabilitasyon merkezleri  Heyet raporu başvuruları, işe giriş vb. Renkli yazılı olanlar gerçek risk gruplarındandır

56 56 TEŞEKKÜRLER


"1 VEREM Tekirdağ Sağlık Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi 65. Verem Eğitim ve Propaganda Haftası 01-07 OCAK 2012." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları