Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

SU GÜVENLİĞİ Kimya Mühendisi Nihad DEMİREL Çevre Sağlığı Şubesi 1.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "SU GÜVENLİĞİ Kimya Mühendisi Nihad DEMİREL Çevre Sağlığı Şubesi 1."— Sunum transkripti:

1 SU GÜVENLİĞİ Kimya Mühendisi Nihad DEMİREL Çevre Sağlığı Şubesi 1

2 17 Şubat 2005 Tarih ve Sayılı İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik

3 Bir dağıtım şebekesinden sağlanan İçme- kullanma amaçlı su için minimum numune alma ve analiz sıklığı

4 DEZENFEKSİYON, STERİLİZASYON •DEZENFEKSİYON Bir suyun, içerdiği patojenik mikroorganizmaların elemine edilerek, emniyetle içilebilecek hale getirilmesi. •STERİLİZASYON Suyun içerdiği bütün canlı organizmaların yok edilmesine ise (sporlar dahil) suyun sterilizasyonu denir.

5 SUYUN GÜVENLE İÇİLEBİLMESİ •Başlıca 2 grup organizmanın imhasıyla mümkündür. •1. Bulaşıcı hastalıkların yayılmasına sebep olan patojenik bakteriler. •2. Suya renk, koku veren ve suyun estetiğini bozan organizmalar.

6 CANLI VARLIKLARIN SUDAN AYRILMASI •Sedimantasyon ve filtrasyonda olduğu gibi fiziksel olarak •Kafi besin alamamaları dolayısıyla bakterilerin tabii ölümüyle, •Suya kimyevi maddelerin ilavesiyle, •Self pürifikasyon dediğimiz yüzeysel suların kendi kendini temizlemesiyle.

7 TOPLUMSAL AMAÇLI İÇME SUYU DEZENFEKSİYONUNDA KULLANILAN BAŞLICA DEZENFEKTANLAR Kimyasal •Klor •Klor + amonyak •Klor + hipoklorit •Klor + klor dioksit •Klor + klor dioksit + amonyak nitrojen •Hipoklorit •Klor + hipoklorit + amonyak nitrojen •Klor + klor dioksit + hipoklorit •Ozon Fiziksel •Ultraviyole Radyasyon

8 YÜZEYEL SULAR İÇİN UYGULANAN GENEL SU ARITMA İŞLEMİNİN AŞAMALARI •Flokülasyon (veya koagülasyon) •Sedimentasyon (bu ilk iki işlem arıtma sonunda oluşabilecek dezenfeksiyon yan ürünlerinin miktarını da azaltır) •Filtrasyon •Dezenfeksiyon;

9 KLOR GAZININ BAZI ÖZELLİKLERİ •Sarımsı - yeşil bir gazdır. •Çok keskin bir kokusu vardır •Havadan 1.5 – 2.5 kez daha ağırdır. •Bir sıvıda kolayca yoğunlaşabilir •Kuru olduğu zaman metallere tesiri yok denecek kadar azdır. •Islak halde, metallere etkisi çok fazladır. Korozyona sebep olur. •Boğaz, burun ve dil zarlarını tahriş eder. Klor konsantrasyonu % 0.1 olan hava 5 dakika solunursa ölüme sebebiyet verir. •Sıvı klor sudan 1.5 kez daha ağırdır.

10 KLORUN SUDAKİ ÇÖZÜNÜRLÜĞÜ •100 gram suda 10 °C ve 1 atm de ancak 1.0 gram, •15 °C de ve 1 at de ancak 0.84 gram, •37 °C de ise ancak 0.47 gram klor eriyebilir, fazlası erimez yine gaz halinde havaya karışır.

11 KLOR GAZININ SUDAKİ ÇÖZÜNÜRLÜĞÜ

12 İÇME SULARINDA KULLANILACAK DEZENFEKTAN MİKTARI •İçme sularında kullanılacak dezenfektan miktarı : •Dezenfeksiyon yönteminin etkileme gücü, •Organizmanın türü, •Etkileme türü, •Suyun sıcaklığı •Suyun pH değeri, •Suda çözünmüş olan organik ve inorganik maddelerin cins ve miktarlarına göre değişir

13 DEZENFEKSİYONA ETKİ EDEN FAKTÖRLER •Sudaki organizmanın cinsi ve miktarına göre kullanılacak dezenfektan maddenin cinsi ve dozu, •pH, •Sıcaklık, •Temas süresidir.

14 KLORLAMAYA TESİR EDEN FAKTÖRLER • a) pH değeri: Klorlama düşük pH larda daha tesirlidir. •Örneğin eşdeğer dezenfeksiyon için pH 10 da, pH 5 dekinden yaklaşık 150 katı daha fazla klora ihtiyaç vardır.(Şekil 1). •Klor suyun pH değerini düşürür. •Hipoklorürler ise suyun pH değerini yükseltir. •Klorun bakteri öldürücü etkisi suda bulunduğu şekillere bağlıdır. Serbest halde hipoklorik asit (pH 6 - 7,5 değerleri arasında) ve bağlı halde de dikloramin (pH 4.4 – 6.5) değerleri arasında en etkin klor şekilleridir

15 pH a göre sudaki klor bileşikleri

16 KLORLAMAYA TESİR EDEN FAKTÖRLER • b) Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça klorun dezenfeksiyon etkisi artar. Dezenfeksiyon hızını enzimle olan reaksiyon hızı veya hücre çeperindeki difüzyon hızı etkiler. Dezenfeksiyon hızının sıcaklıkla değişimi aşağıdaki eşitlik ile verilmiştir. • t1 E ( T2 - T1 ) E ( T2 - T1 ) •log = = • t2 2,303.R.T1.T2 4,575.T1.T2 •T1, T2 : Mutlak sıcaklıklar •t1, t2 : Sabit konsantrasyonda dezenfektan kullanıldığında eşit yüzdedeki organizmaları öldürmek için gerekli zamanlar •E : Aktivasyon enerjisi (kalori olarak) •R : Gaz sabiti (her derece için 1,99 kalori)

17 KLORLAMAYA TESİR EDEN FAKTÖRLER •c) Temas Yüzeyi •Temas süresi arttıkça klorlama etkisi artar(Şekil 2). Ayrıca çeşitli organizmaları öldürmek için gerekli zamanlarda değişiktir. Temas süresinin etkisi aşağıdaki bağıntıyla verilmiştir.(Chick Kanunu) • dy • = k (NO - y) • dt •y : parçalanan organizma sayısı •N : Zaman biriminde geri kalan organizma sayısı •NO: Başlangıçtaki organizma sayısı •k : Hız sabiti birimi

18 KLORLAMAYA TESİR EDEN FAKTÖRLER •d) Dezenfektan Konsantrasyonu : •Dezenfektan konsantrasyonunun dezenfeksiyona etkisi aşağıdaki ampirik ifade ile verilmiştir. • C nt = Sabit •C : Dezenfektan konsantrasyonu •t : Öldürülecek organizmanın sabit bir yüzdesini öldürmek için gereken zaman •n : Seyreltme katsayısı n, 1 den büyükse dezenfektanın seyreltmekle tesirinin azalacağını gösterir. •n = 1 ise konsantrasyon ve zaman aynı önemi taşır.

19 KLORLAMA İLE İLGİLİ DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER •1. Dezenfeksiyon işleminin gerçekleşebilmesi için serbest klorun en az 30 dakika suda kalması gerekir (temas süresi). •2. Klorun uygulanması için en iyi aşama arıtma işlemlerinin tamamen sona erdiği, depolama veya dağıtım işleminden hemen önceki aşamadır. •3. Yavaş kum filtrelerinden önce veya diğer mevcut biyolojik arıtım aşamalarından önce suya klor ilave edilmemelidir. Bu aşamalardan önce ilave edilen klor bu işlemlerde görev alan mikroorganizmaların ölümüne veya etkilerinin azalmasına neden olabilir.

20 KLORLAMA İLE İLGİLİ DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER •4. Katı haldeki klor formları dezenfekte edilecek suya doğrudan atılmamalıdır. Çünkü katı klor formları genelde suda kendiliğinden erimez veya karışım haline gelmez. Bu nedenle öncelikle az miktarda suyla mekanik olarak karıştırılmalıdırlar. •5. Normal şartlarda toplumsal kullanıma sunulan sularda bakiye klor (serbest veya aktif klor)miktarının ppm olması yeterlidir. •6. Suyun bulanıklığı arttıkça dezenfeksiyon için kullanılacak klor miktarı da artacaktır, ancak bu durumlarda klor miktarını arttırmak yerine öncelikle suyun bulanıklığını azaltmaya yönelik arıtma işlemlerinin uygulanması yararlı olacaktır.

21 KLORLAMA İLE İLGİLİ DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER •7. Klor veya başka bir yöntemle yapılacak dezenfeksiyon işlemi içme ve kullanma suyu kaynaklı enfeksiyon hastalıklarının tamamen önleneceği anlamına gelmez. Su kaynaklı enfeksiyon hastalıklarının önlenebilmesi için koruma önlemleri (su havzalarının, depolama ve dağıtım sistemlerinin) her zaman için öncelikli olmalıdır. •8. Suların uygun bir şekilde dezenfeksiyonu daima su kalitesinin dezenfeksiyon öncesi ve sonrası takip ve kontrolüne bağlıdır. Dezenfekte edilen suların düzenli olarak mikrobiyolojik analizleri yapılmalı ve sonuçlara göre gerektiğinde dezenfeksiyon işlemlerinde değişikliğe gidilmelidir.

22 KLORLAMA İLE İLGİLİ DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER •9. Suda klor miktarının hangi sıklıkta ölçüleceği ölçümün yapılacağı birimin özelliklerine göre değişiklik gösterir. Örneğin bir arıtma tesisi işletiyorsanız sürekli klor miktarı tayini yapan sistemlere ihtiyacınız var demektir. Ancak suyunuzu, klorlamanın sürekli yapıldığı bir dağıtım sisteminden alıyor, sizin dışınızda düzenli olarak günlük kontroller yapılıyorsa ve ölçüm yapacağınız birim su deposu içermiyor veya ilave su pompalamaya ihtiyaç duyulmuyorsa normal kimyasal analizler için su numunesi gönderdiğinizde serbest klor ölçümünün yapılması yeterli olacaktır. Sonuçta genel bir yaklaşım olarak; suyunu su deposu aracılığı ile kullanan/dağıtan birimlerin tamamında günde en az iki kez (su kullanımının yoğun olduğu saatlerde) serbest klor miktarının ölçülmesi yerinde olacaktır.

23 Klorlama Dünya Sağlık Örgütü'ne göre: •İçme sularının klorlanması işleminin yaygınlaşması halk sağlığı alanındaki en önemli gelişmelerden birisi, • Halen mevcut alternatifleri arasında en güvenilir dezenfeksiyon yöntemidir.

24 Kullanılacak dezenfeksiyon yöntemini seçerken; •Dezenfekte edilecek suyun ve suyun dağıtımının yapılacağı şebeke sisteminin başlıca özellikleri hakkında bilgi sahibi olunmalıdır.

25 En Sık Kullanılan Dezenfektanların Temel Özelliklerinin Karşılaştırılması Dezenfektan Dezenfeksiyon Etkinliği Rezidüel koruma Dezenfeksiyon yan ürünleri oluşumu Renk giderici özelliği Koku giderici özelliği Klorİyi Normal miktarda İyi KloraminlerOrta-iyiÇok İyiAz miktardaYokÇok iyi Klor dioksitÇok iyiYok Normal miktarda İyi OzonÇok iyiYokAz miktardaMükemmel UltraviyoleİyiYok

26 İçme ve Kullanma Sularında Uygun Dezenfeksiyon Tipi Seçimi ve Ölçütleri •Sürekliliği sağlanabilmeli •Kolay uygulanabilmeli •Çabuk sonuç vermeli •Ucuz olmalı •Zehirli etkisi olmamalı •Yöntemin fiziksel ve kimyasal kirletici etkisi olmamalı •Toplum bireyleri tarafından kabul edilebilmeli •Suların renk, tat gibi özelliklerini bozmamalı •Hastalık yapıcı etkenleri bütünüyle öldürüp yok etmelidir.

27 Klorla su dezenfeksiyonu •Klor dezenfeksiyonu ve gerektiğinde amonyak ilavesi, diğer yöntemlere göre daha basit, •İşletmeye yönelik gereksinimleri ayrıntılı olarak incelenmiş ve mekanizmaları tam olarak ortaya konabilmiş durumda,

28 Klorla su dezenfeksiyonu •Kapasitelerine bakılmaksızın tüm içme suyu arıtma tesislerinde uygulanabilmekte, •Klor dışındaki yöntemlerle su dezenfeksiyonu yapılan işletmelerde de acil durumlar için yedek klorlama ekipmanı bulundurma zorunluluğu bulunmakta.

29 Klorla su dezenfeksiyonu •klor (klor gazı), •sodyum hipoklorür solüsyonu (çamaşır suyu) •katı kalsiyum hipoklorür •zayıf (~%0.8) hipoklorür solüsyonları

30 Elementer klor •En yaygın kullanılan klor formu •Basınçlı tanklarda sıvılaştırılmış gaz halinde taşınır ve depolanır •Arıtma tesislerinde genelde ortalama 50 ve 75 kg.lık klor tankları kullanılır •Çok büyük çaplı arıtma tesislerinde kullanılmak üzere 1 tonluk klor tankları da üretilmektedir

31 Elementer Klor Avantajları: • Klor formları içinde en ucuz olanıdır • Raf ömrü yoktur, yani sonsuza dek depolanabilir Dezavantajları: • Klor gazı tehlikeli bir gaz olduğundan kullanımı sırasında dikkatli olunmalı ve tecrübeli personel çalıştırılmalıdır

32 Sodyum hipoklorür veya çamaşır suyu •Sodyum hidrokside elementer klor ilave edilerek üretilir. •Genel olarak %5-15 oranında klor içerir.

33 Hipoklorür Solüsyonu Avantajları: • Elementer klora göre daha az zararlı ve daha az tehlikelidir • Çalışan personelin kısa süreli eğitimi yeterlidir Dezavantajları: • Raf ömrü sınırlıdır • Suya katıldığında inorganik yan ürünler (klorat, klorür ve bromat) oluşabilir • Korozif etkisi fazladır ve bir çok kimyasala göre daha fazla özen gösterilmesi gerekir • Elementer klordan daha pahalıdır

34 Kalsiyum hipoklorür •Genelde küçük kapasiteli su arıtma tesislerinde kullanılan bir klor formudur. •Beyaz ve katıdır. •Yaklaşık %65 oranında klor içerir. •Ticari olarak granüler veya tablet şeklinde temin edilebilir.

35 Kalsiyum Hipoklorür Avantajları: • Sodyum hipoklorürden daha dayanıklıdır ve raf ömrü daha uzundur • Çalışan personelin kısa süreli eğitimi yeterlidir Dezavantajları: • Kullanım öncesi hazırlama aşamasında daha çok işlem gerektirir • Hazırlanan stok solüsyonlarda oluşabilen partiküller doz ayarlamasını güçleştirebilir • Elementer klordan daha pahalıdır • Yangın ve patlama tehlikesi olabilir • Suya katıldığında inorganik yan ürünler (klorat, klorür ve bromat) oluşabilir

36 Zayıf (~%0.8) hipoklorür solüsyonları •Yaygın olmamakla birlikte bazı işletmeler tarafından kullanılan hipoklorür jeneratörleri tuzlu su ve klor kullanarak zayıf (~%0.8) hipoklorür solüsyonları üretmektedir. •Bu jeneratörler arıtma tesislerinde bulunmakta ve taşıma ve depolama masraflarını düşürmeyi hedeflemektedir

37 Zayıf Hipoklorür Solüsyonları Avantajları: • Depolanan ve taşınan kimyasal madde miktarında azalma meydana gelir Dezavantajları: • Bakım ve idamesi daha zordur • Kurulum maliyeti yüksektir • İşletme maliyetleri genelde ticari hipoklorür solüsyonlarından yüksektir • Tuz miktar ve kalitesinin sürekli kontrolü gerekir • Üretilen zayıf hipoklorür solüsyonları nedeniyle suya daha fazla kimyasal madde verilir • Suda oluşan dezenfeksiyon yan ürünlerinin takibi zordur • Tüm sistemin kontrol ve yürütülmesi daha zor ve pahalıdır

38 Kloraminler •Belirli miktarlardaki klor ve amonyağın sulu ortamda birleştirilmesi ile elde edilirler. •Klora göre daha güçsüz olduklarından genelde primer dezenfektan olarak kullanılmazlar. •Ortamda uzun süre bozunmadan kalabilirler.

39 Kloraminler •Sıklıkla uzun dağıtım şebekelerinde serbest klor ihtiyacını karşılamak üzere ikincil (rezidüel) dezenfektan olarak kullanılırlar. •Diğer bir tercih nedeni de dezenfeksiyon sonrasında oluşan yan ürünlerin klorlamaya göre daha az olmasıdır. •Tat ve koku giderici özelliklerinden dolayı da tercih edilirler.

40 Klor dioksit (ClO 2 ) •Arıtma tesislerinde kullanımdan hemen önce hazırlanır •Jeneratörlerinin bir çoğu sodyum klorür ile elementer kloru kullanarak klor dioksit oluşturur. •Klora dayalı bir dezenfektan olmakla birlikte hemen tüm özellikleri klordan farklıdır.

41 Klor dioksit (ClO 2 ) •Sıvı şekli sıvı içerisinde çözünmüş gaz şeklindedir •Çözünürlüğü pH'dan fazla etkilenmez, uçucu bir bileşiktir ve içinde çözünmüş halde bulunduğu sıvıdan kolayca ayrılabilir. •Güçlü bir dezenfektan olmasının yanı sıra en çok tercih edilen oksidandır; •Suya ilave edildiğinde oksidasyon özelliğine sahip bir yan ürün oluşmasına neden olur

42 Klorla su dezenfeksiyonunun üstünlükleri •Bilinen patojen mikroorganizmaların birçoğuna etkilidir ve bunları tamamen yok eder veya üremelerini engeller. •Suyun işlendiği tesisten kullanıcıya ulaştığı çeşmeye kadar sürekli dezenfeksiyon sağlayan tek yöntemdir. •(Ozon ve ultraviyole primer dezenfektan dır ve rezidüel dezenfeksiyon sağlamazlar.)

43 Klorla su dezenfeksiyonunun üstünlükleri •Yan ürünleri en çok incelenen dezenfektandır •Tat ve koku kontrolü sağlar, içme sularında kötü koku ve tada neden olabilen çok sayıdaki doğal organik maddeyi okside eder. •Vejetasyon sonucu meydana gelen sülfidleri ve kokuları ortadan kaldırır.

44 Klorla su dezenfeksiyonunun üstünlükleri •Biyolojik büyümeyi kontrol altına alır, •Klor kimyasal kontrol sağlar, suda bulunabilecek hidojen sülfiti, amonyak ve diğer nitrojenli bileşikleri parçalar, •Ekonomik katkı sağlar, •İçme suları dışında rekreasyon amacıyla kullanılan (havuz, kaplıca vb. gibi) suların dezenfeksiyonunda da kullanılabilir.

45 Rezidüel (İkincil-artık) klorlama •Sular kullanıcılara ulaştırılmak üzere dağıtım sistemine verildiğinde veya depolandığında çeşitli nedenlerle tekrar mikroorganizmalarla kontamine olabilir ve mikrobiyolojik olarak sağlığı tehdit edecek derecede kalitesi değişebilir.

46 Rezidüel (İkincil-artık) klorlama •Arıtma tesisinden suyun çıkmasını müteakip suyun çeşitli nedenlerle tekrar mikrobiyolojik olarak kontamine olmasını engellemek için yapılan klorlama işlemine rezidüel klorlama adı verilir. •Klor dışında hiçbir dezenfektanın rezidüel koruyuculuğu yoktur. •Temel yaklaşım suyun dağıtım şebekesinde kaldığı sürece ppm serbest klor içermesidir.

47 Depo sularının ve depodan çıkan suların klorlanması •Suya dezenfeksiyon amacıyla ilave edilen klorun bir miktarı suda bulunan organik ve inorganik maddeler tarafından tutulur. •Buna 'aslan payı' adı verilir. •Suda istenilen klor miktarına ulaşmak için bu miktarın üzerinde klor kullanılmalıdır.

48 Aslan payı hesaplanması •Öncelikle %1'lik aktif klor solüsyonu hazırlanır(Stok Çözelti). •Su numunesinden 9 ml alınır ve üzerine 1 ml stok çözeltiden konulur ve hafifçe karıştırıldıktan sonra ağzı kapalı olarak 30 dakika kadar bekletilir. •Eğer su numunesinin içinde organik madde bulunmuyorsa komparatörle ölçüm yapıldığında klor miktarının 1 mg (1 ppm) olarak bulunması gerekir. •Komparatörle elde edilen sonuç 1 ppm değerinden çıkarılır, elde edilen değer su numunesinin aslan payıdır.

49 KLOR DOZAJI HESAPLARI •Toz halindeki klorlu dezenfektanlardan eriyik hazırlanması için önce az suda eritilerek macun yapılır. Sonra suyun geri kalan kısmı ilave edilerek 20 dakika ışıksız yerde beklenir ve üstteki sıvı kısım sifone edilerek kullanılır. • D X L •Kullanılacak hipoklorit (gr) = • % Hipoklorit x 10 •D : Dozaj mg / lt •L : Su litre olarak

50 POMPALANAN BİR SUYA KATILACAK KLOR DOZAJI HESABI •Dakikada litrelik bir su akımı için % 1 lik hipoklorit eriyiğinden dakikada 180 damla damlatılarak 0.3 mg / lt lik bir dozaj elde edilmektedir. •ÖRNEK : Küçük bir su tesisi litre su basıyor. İstenen klor dozajı 0.3 mg / lt dir. % 2 lik bir hipoklorit eriyiği kullanılıyor, dakikada kaç damla damlatan bir cihaz kullanılmalıdır ? •% 1 lik için 180 damla ise •% 2 lik için 180 / 2 = 90 damla damlatılması gerekir. •% 2 lik litre için 90 damla ise •% 2 lik litre için X " • • 90 x 492,05 • = 117 damla / dakika = 5.85 gr (20 damla = 1 gr = 1 mL) • 378

51 KLOR DOZAJ HESABI •ÖRNEK : Kuyu çapı 2 metre, kuyudaki su yüksekliği 2 metredir. Buna göre bu kuyuya ne kadar 2.5 mg / lt dezenfeksiyon dozu elde edilmek üzere klor ilave edilmelidir. (% 1 lik solüsyonla) •Kuyudaki su hacmi = = 6.28 m x 2.5 • = 628 x 2.5 gr solüsyon = 1570 gram solüsyon. • 1 x 10

52 Dezenfeksiyon yan ürünleri •Klor ve kloraminler sudaki bazı organik maddelerle etkileşerek dezenfeksiyon yan ürünleri oluşumuna neden olurlar. •Trihalometanların keşfinden sonra, gerçekleştirilen çalışmalar, dezenfeksiyon işlemi sırasında çok sayıda yan ürün oluştuğunu göstermiştir.

53 Dezenfeksiyon yan ürünleri •Haloasetik asitler –Toplam haloasetik asit (monokloroasetik asit, dikloroasetik asit, trikloroasetik asit, monobromoasetik asit ve dibromoasetik asit) miktarı için Amerikan Çevre Koruma Birimi tarafından konulan üst sınır 0.06 mg/L.dir.

54 Dezenfeksiyon yan ürünleri- Kanser? •Dezenfeksiyon yan ürünlerinin sularda tespit edildiği 1974 yılından bu yana yapılan çalışmalarda, bu kimyasallarla insanlarda kanser oluşumu arasında doğrudan bir ilişki yok •Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu, dezenfeksiyon yan ürünlerinin 'insanlarda karsinojendir' sınıfına sokulamayacağına karar vermiştir.

55 Dezenfeksiyon yan ürünleri Dünya Sağlık Örgütü; •Dezenfeksiyon yan ürünleri kaynaklı olabileceği ileri sürülen sağlık risklerinin, yetersiz dezenfeksiyon sonucu ortaya çıkabilecek sağlık risklerine göre son derece azdır’ •Dezenfeksiyon yan ürünleri oluşumunu azaltmak için, suların dezenfeksiyonunu engelleyecek veya azaltacak hiçbir uygulama onaylanamaz’

56 Dezenfeksiyon yan ürünleri •Klor (Cl2) ile dezenfekte edilecek suyun ilerisinde, endüstriyel atıkların suya karışması sonucu veya organik parçalanmalardan fenolik maddeler meydana gelmiş ise, su ile fenol arasında kloro-fenol bileşikleri meydana gelir. •Bu bileşikler içme suyunda 0.01 mg / lt den daha az derişimler de bulunsalar dahi, suyu çok kötü tatlandırırlar.

57 Dezenfeksiyon yan ürünleri •İçme sularının klor ile dezenfeksiyonunda en önemli konu, ortamda klorlu hidrokarbon bileşiklerinin (haloformların) meydana gelmesidir. Bu bileşikler kloroform (CHCl3) modeli üzerine kurulmuştur. Bu deyim metan ve trihalometanın çeşitli bileşiklerini kapsar. •Genel olarak litrede birkaç mikrogram kadar meydana gelen bu bileşiklerin en önemli özelliği kanserojen olmalarıdır.

58 Dezenfeksiyon yan ürünleri •Eldeki sınırlı bilgilere göre örneğin ClO 2 in ortamda az miktarda klorlu maddeler oluşturduğu fakat bunun yanı sıra zehirli bir madde olan kloriti meydana getirdiği saptanmıştır. •Klorit ise kanda hemoglobini okside ederek vücuttaki görevini yapamaz duruma getirmektedir. Diğer taraftan klor aminlerin muta gen maddeler olduğu ve böbreklerde zararlara yol açtığı bilinmektedir.

59 SU •Dünya yüzeyinin % 70’i suyla kaplı •% 97,5 tuzlu, % 2,5’i tatlı su sudur. •Tatlı suyun % 70’i kutuplarda donmuş durumda •Kalan tatlı su kaynaklarının büyük bölümü ya toprakta nem, ya da yerin ulaşılması imkânsız derinliklerindeki yeraltı su kaynaklarında bulunmakta. •Özetle, dünyanın toplam su kaynaklarının %1’inden az bir bölümü insan kullanımına elverişli.

60 ÜLKEMİZİN SU POTANSİYELİ •Dünyada yağış ortalaması 800 mm civarında •Ülkemiz yarı kurak bir bölgede yer almaktadır •Türkiye’de yılda ortalama 643 mm’dir •Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yılda1198 mm’yi aşarken •Bazı bölgelerimizde ise 250 mm’nin altına düşmektedir.

61 ÜLKEMİZİN SU POTANSİYELİ •Ülkemizin yerüstü su potansiyeli •Yurt içindeki akarsulardan 95 milyar m 3, Komşu ülkelerden gelen akarsulardan 3 milyar m 3 •Toplam yer üstü potansiyeli yılda ortalama toplam 98 milyar m 3, •Yeraltı suyu potansiyeli ise, etütlere göre 13,65 milyar m 3 •Ülkemizin tüketilebilir yüzey ve yeraltı suyu potansiyeli yılda ortalama toplam 111,65 milyar m 3 olmaktadır

62 TÜRKİYE’DE YILLARA GÖRE KİŞİ BAŞINA DÜŞEN SU MİKTARI M 3

63 SU ZENGİNLİK ÖLÇÜTÜ Kişi Başına Düşen Su Miktarı SU ZENGİNİ YETERLİ SUYU OLAN SU SIKINTISI OLAN SU FAKİRİ m 3 ’ ten fazla m m m 3’ den az Fransız Guyanası (812 bin m 3 ) İzlanda (609 bin m 3 ) Guyana (317 bin m 3 ) Türkiye (1550 m 3 ) BAE (580 m 3 ) Gazze (520 m 3 ) Kuveyt (100 m 3 ) Kaynak : Dünyanın Durumu Raporu 2004 ve DSİ 1990

64 DÜNYADA SU KITLIĞI

65 DEPO ÖZELLİKLERİ •Depolar; suların niteliklerini değiştirmeyecek paslanmaz çelik ve benzeri maddelerden yapılmalıdır •Depoların su ile temas eden iç yüzeyleri, fayans veya suyun niteliğini bozmayacak bir madde(epoksi) ile kaplanmalıdır. •En az iki göz oda ile bir manevra odasından oluşmalıdır. •Depo gözlerinin içine girişler manevra odasından veya manevraya müsaade eden vana gruplarından yapılır •Depo içine sabit merdiven konmaz.

66 DEPO ÖZELLİKLERİ •Depoya giren ve çıkan sudan numune almak ve giren suyun debisini ölçmek için gerekli tertibat bulunur. •Depo gözlerinin havalandırılmasının sağlanması ve dışarıdan su ve başka maddelerin girmesinin önlenmesi için uygun bir havalandırma bacası bulunur. •Depo sürekli kilitli olmalı, pencerelerinde içeriye kuşların ve diğer uçucu hayvanların girmesinin önlenmesi için sineklik takılmalıdır. •En az altı ayda bir temizliği yapılmalıdır.

67 SU DEPOLARININ TEMİZLENMESİ: •Su deposu boşaltılır, •Su deposunun içi öncelikle kaba kirlerden (kum, çamur vb.) arındırılır, •Su deposunun içi çamaşır suyu katılmış suyla fırçalanarak temizlenir, •İyice durulanır. •Not:Su deposunda kum, çamur, yosun görülmesi durumunda temizleme tekrarlanmalıdır.

68 ŞEBEKEYE VERİLECEK SUYUN DEZENFEKSİYONUNUN SAĞLANMASI: •Şebekeye verilecek suyun otomatik klorlama cihazı ile klorlanması sağlanmalıdır. • Otomatik klorlama imkanı yok ise; •Su deposunun dolması beklenir, •Depo dolduktan sonra 10 (on) tona 1 (bir) tablet gelecek şekilde hesaplanarak klor tableti atılır, •Su deposuna hesaplanan miktarda klor tabletleri atıldıktan sonra 1 (bir) saat bekledikten sonra su şebekeye verilir.

69 Musluktan Bakteriyolojik Analiz için Su Numunesi Alma Aşamaları •Çeşme kapalı iken ağzı temiz bir bezle silinir. •Çeşme açılarak 3-5 dakika kuvvetlice akması sağlanır. •Çeşme kapatılır ve alkollü pamuk alevinde çeşmenin ağzı saniye yakılır. •Çeşme kuvvetlice akacak şekilde açılır. •Steril numune şişesinin ağzındaki koruyucu sargı açılır. •Çeşme hafif akacak şekilde ayarlanır ve numune şişesi akan suya hafif açı yapacak şekilde tutularak su numunesi alınır. •Numune şişesi tam olarak doldurulmaz, üstten 1-2 parmak kadar boşluk bırakılır. •Şişenin steril kapağı veya plastik tıpası kapatılır.Şişeyi kapatmak için mantar tıp'a kullanılmaz.

70 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •A. Musluğu temizleyin

71 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •Musluğu sonuna kadar açın ve suyun 3-5 dakika akmasını bekleyin.

72 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •Musluğu sterilize edin

73 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •. Numune almadan önce musluğu açın

74 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •Bir şişe alın ve kapağını dikkatle açın veya tıpasını çıkartın.

75 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •Kapağını ve koruyucu başlığı aşağı doğru tutarak (numuneyi kirletebilecek toz girişini önlemek için), şişeyi hemen akan suyun altına tutun ve doldurun.

76 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •Analiz öncesinde çalkalamayı kolaylaştırmak için, şişede hava dolu küçük bir hacim bırakılmalıdır.

77 Şekil-1 Musluk veya pompa çıkışından numune alma •Şişenin tapasını veya kapağını kapatın

78 Kimyasal Su Numunesi Alınması •Kimyasal analizler, nitelik ve miktar olarak insan sağlığını bozabilen, suyu içilmez bir hale getiren veya kirlenmenin ikinci derecede etkilerini tetkik eden kimyasal maddelerin tayinini hedef tutar. •Kontrol İzlemesi için en az 1,5 litre numune gereklidir. •Su, kimyasal olarak temiz bir cam veya pet şişeye konur. • Numune doldurulmadan önce en az üç defa numune alınacak suyla çalkalanmalıdır. •Numuneler laboratuara mümkün olan süratle gönderilmelidir. •Şişe üzerine etiket bilgileri işlenmelidir.

79 Analiz sonucu kirlilik tespit edilmesi halinde •Aynı yerden alınmış daha önceki örnek sonuçlarına ve önceki kimyasal analiz sonuçlarına bakılır. •Önceki sonuç kirli ise kimyasal analiz raporlarında kirlenme faktörü maddelerin varlığına bakılarak kaynak üzerinde ön bilgi edilmeye çalışılır. Ancak bu kirlilik doğru olarak kabul edilip dezenfeksiyon ve kaynak taramasına yönelinir. •Önceki analiz sonucu temiz ise olay şüphelidir. Doğrulamaya gidilir. Bunun için aynı yerden bakteriyolojik örnek alınır ve aynı anda kirlenme faktörlerinin aranması için kimyasal örnek te alınmalıdır.

80 Analiz sonucu kirlilik tespit edilmesi halinde •İkinci kez yapılan test kirli ise kirlidir. Kimyasal test sonuçları kullanılarak kaynak taramasına gidilir. •İkinci sonuç temiz çıkmış ise ve kimyasal test sonucunda da faktörler olumsuz değerlerde bulunmamışsa sonuç temizdir. •İkinci sonuç temiz ve kimyasal testte kirlenme değerler olumsuz bulunmuşsa durum şüphelidir. Dezenfeksiyon dozunu 0.5.ppm de tutmak ve daha sık aralıklarla alınacak bakteriyolojik örneklerle sonuç takip edilmelidir.


"SU GÜVENLİĞİ Kimya Mühendisi Nihad DEMİREL Çevre Sağlığı Şubesi 1." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları