Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

• Hücre zarı ile çekirdek arasındaki bölüm stoplazma olarak bulunur. • Stoplazmada hücre iskeleti olarak görev yapan lifler bulunur. • Liflerin arasında.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "• Hücre zarı ile çekirdek arasındaki bölüm stoplazma olarak bulunur. • Stoplazmada hücre iskeleti olarak görev yapan lifler bulunur. • Liflerin arasında."— Sunum transkripti:

1 • Hücre zarı ile çekirdek arasındaki bölüm stoplazma olarak bulunur. • Stoplazmada hücre iskeleti olarak görev yapan lifler bulunur. • Liflerin arasında sitoplazma sıvısı vardır. • Stoplazma sıvı ve katı kısım (organeller) olmak üzere iki bölümde incelenmektedir II. STOPLAZMA VE ORGANELLER A) STOPLAZMA SIVISI (SİTOZOL): • %90‘ı sudur.Bazı hücrelerde %98, spor ve tohumlarda %5-15 su bulunur. • Stoplazma sıvısındaki susuz kısmın %90’i organik, %10’u inorganiktir. • Sitozolde su ile beraber inorganik maddeler, enzimler, hormonlar, mineraller, sindirilmiş (amino asit, glikoz, yağ asidi, gliserol) ve sindirilmemiş (protein, yağ, nişasta, glikojen) berin maddeleri plazmayı oluşturur. • Bazı moleküller hücrenin yapısına katılır, osmotik basınç oluşmasını sağlayarak hücrenin su almasında etkilidir. • Stoplazma sıvısı yarı akışkan (kolloit bir sıvı karışımı) yapıdadır. • Sıcaklık arttıkça stoplazma sıvısının akışkanlığı artar. • Oksijen yetersizliğinde stoplazma hareketleri durur. • Stoplazma hücrede hayatsal olayların gerçekleştiği yerdir. • Stoplazma sıvısı yumurta akı kıvamında bir sıvıdır. KÖKSAL GÜL

2 B) ORGANELLER : • Hücre içinde yaşamsal olayların gerçekleştiği yapılara organel denir. ORGANELLER ÜÇ GRUBA AYRILIR ZARSIZ ORGANELLER RİBOZOM SENTROZOM TEK ZARLI ORGANELLER ENDOPLAZMİK RETİKULUM GOLGİ LİZOZOM KOFUL ÇİFT ZARLI ORGANELLER MİTOKONDRİ PLASTİDLER -KLOROPLAST -KROMOPLAST -LÖKOPLAST KÖKSAL GÜL

3 • Bütün canlı hücrelerde bulunur. • %60 protein, %40 rRNA’dan oluşur. • Protein kısmı ribozomda, rRNA kısmı çekirdekçikte üretilir. • Bu yapılar çekirdekte birleşerek büyük ve küçük alt birimler oluşur. • Bu alt birimler stoplazmaya geçerek protein sentezi sırasında birleşip aktif hale geçerler.Daha sonra ayrılırlar. • Ribozomlar hücrede endoplazmik retikulum ve çekirdek zarında bağlı olarak,stoplazma,mitokondri ve kloroplastla serbest olarak bulunur. • Çok sayıda ribozom birleşerek boncuk dizisi şeklinde poliribozomlar oluşur. • Hücrede bulunan en küçük organeldir. • Yaşlı hücrelerde stoplazmadan çok E.R. üzerinde bulunur. • Prokaryotlarda, mitokondri ve kloroplastta bulunan ribozomlar daha küçüktür. 1. RİBOZOM: Özellikleri:Şekli: Görevi: • Protein sentezi sırasında aminoasitler arasında peptit bağı oluşumunu sağlar. • Bu olay sonunda aminoasitler azalir, protein ve su miktari artar. • Amino asit 1 +aa 2...+aa n >Protei n+ (n-1) su KÖKSAL GÜL

4 • Birbirine dik iki sentriolden oluşur. • Her sentriol üçer üçer bağlanmış dokuz grup protein yapılı mikrotübülden oluşur. • Mikrotübüllerin arasında matriks sıvısı bulunur. • Sentrioller hücre bölünmesi sırasında kendini eşler. ( az miktarda DNA’sı vardır) • Çekirdeğin yakınında bulunur. • Hayvan hücrelerinde bulunur. • Bazı ilkel yapılı bitkilerde (Yosun, eğrelti, mantar, alg) (YEMA) bulunur. 2. SENTROZOM: Özellikleri:Şekli: Görevi: • Hücre bölünmesi sırasında kromozomların iğ iplikleriyle hücrenin karşılıklı kutuplarına çeker. • Sil ve kamçının yapısındaki mikrotübüller sentrozom kökenlidir. KÖKSAL GÜL

5 • Hücre zarı ile çekirdek zarı arasında uzanan kanakik ve borucuk sistemlidir. • Yapısı ve özelliği hücre zarına benzer. • Memeli alyuvarı dışındaki ökaryot hücrelerde E.R. bulunur. • Hücre bölünürken E.R. kaybolur, bölünme bitince tekrar oluşur. • Hücre yaşlandıkça E.R. işlevi azalır ve kanalcıkların birbiriyle ilişkisi azalır. • Granüllü E.R.: • Üzerinde bol miktarda ribozom bulunur. • Protein sentezi fazla olan hücrelerde gelişmiştir. • Granülsüz E.R.: • Üzerinde ribozom bulunmayan E.R.‘dur. • Yağ biyosentezinde görevlidir. 3. ENDOPLAZMİK RETİKULUM: Özellikleri:Şekli: Görevi: • Ribozomlarda sentezlenen proteinleri kanal sistemiyle gerekli yerlere taşımak. • Yağ biyosentezinde görevlidir. • Bazı besinleri depolar. • Hücre içinde madde taşınması ve dağlımını sağlar. • Ağ gibi hücreye yayılmış olup iskelet gibi görev yapar. • Tek zarlı organellerin kökenidir. • Kopan parçalardan golgi oluşur. KÖKSAL GÜL

6 • G.süz. E.R’a benzer. • Çekirdeğin yakınında bulunan keseciklerden oluşur. • Golgiden kopan parçalara vezikül denir. 4. GOLGİ AYGITI: Özellikleri:Şekli: Görevi: • Salgı maddelerini paketleme salgılamak. • Glikoprotein, lipoprotein, mucus ve selüloz üretimi ve salgılanması. • Hücre zarı, hücre çeperi ve aralamel oluşumu. • Lizozomu ve salgı keselerini oluşturur. KÖKSAL GÜL

7 • İçinde protein, yağ ve karbonhidratları sindiren enzimler bulunan organeldir. • Eğer hücrede bulunan lizozomların zarı erirse sindirim enzimleri hücreye yayılarak hücreyi sindirir. • Buna otoliz denir. • Kurbağa lavasının kuyruğunun yok olması, hareketsiz kalan kasların erimesi, yaşlanan dokuların yok edilmesi otolizle olur. • Canlı ölünce lizozom enzimleri hücreyi sindirerek canlının çürümesini hızlandırır. • Lizozom Endoplazmik retikulum veya golginin oluşturduğu kese şeklinde organeldir. • Lizozom enzimleri Endoplazmik retikuluma bağlı ribozomlarda sentezlenir, buradan golgiye geçerek paketlenir ve stoplazmaya verilir. • Alyuvarlar dışında bütün hayvan hücrelerinde lizozom bulunur. • Akyuvar, karaciğer ve dalak hücrelerinde lizozom sayısı fazladır. • Mantarlarda lizozoma benzer yapılar bulunur. • Gelişmiş yapılı bitkilerde lizozom bulunmaz. • Basit yapılı bitkilerde hayvanlardakinden farklı yapıda lizozom bulunur. • Buna fitolizozom=fitozom (bitkisel lizozom) denir. 5. LİZOZOM: Özellikleri: Görevi: • Hücre içi sindirimde görev alır. • Hücre içinde sindirilecek madde önce lizozom tarafından yutulur. Burada sindirilir, oluşan ürünler stoplazmaya verilir. Şekli: KÖKSAL GÜL

8 • Hücre zarı, Endoplazmik retikulum, golgi veya çekirdek zarı tarafından oluşturulabilir. • İçi sıvı dolu, enzim taşımayan tek zarlı torba şeklinde bir organeldir. • Koful içinde bulunan sıvıya koful özsuyu denir. • Koful özsuyu yoğunluğundaki değişikliklerle hücrenin osmotik basıncı düzenlenir. • Kofulların hücredeki bulunuş yeri stoplazmik hareketlerde etkilidir. • Merkezinde bir koful bulunan hücrelerde çepere paralel rotasyon stoplazma hareketi, • Çok sayıda koful bulunan hücrelerde merkezden çevreye veya çevreden merkeze sirkülasyon hareketleri görünür. GÖREVİ: • Kofullar hücrede madde alışverişi, beslenme, depolama, sindirim, boşaltım gibi olaylarda görev alır. 6. KOFUL (VAKUOL): Özellikleri:Şekli: Bazı Hücrelerde Kofulların Karşılaştırılması KOFULLAR Genç Bitki Hücresi Yaşlı Bitki Hücresi Hayvan Hücresi Küçük Çok Sayıda Büyük Az Sayıda Küçük Az Sayıda KÖKSAL GÜL

9 KOFUL ÇEŞİTLERİ: a) Besin Kofulu:  Hücre dışardan besin alırken hücre zarı besinin etrafını sararak kese şeklinde besin kofulunu oluşturur. b) Sindirim Kofulu:  Besin kofululun lizozomla birleşmesi sonucu sindirim kofulu oluşturur.  Dışarıdan alınan besinler burada sindirilir. c) Depo Kofulu:  Besin maddelerini ve bazı metabolik artıklari depo eder.  Hayvanlarda artık maddeler genelde dişarı atılır.  Atılamayanlar kofulda birikerek lipofuksin pigmentini oluşturur.  Bu pigment insan derisinde kahve rengi lekeler oluşmasına neden olur.  Bitkilerde kofullarda biriken artıklar antosiyanın denen pigmentleri oluşturur.  Bu pigmentler yaprakların renklerinin değişimine neden olur. d) Boşaltım Kofulu:  Hücredeki artık maddelerin hücredışına atılmasını sağlayan kofuldur. Kontraktil Koful:  Tatlı sularda yaşayan bazı bir hücrelilerde fazla suyu dışarı atan özel bir boşaltım kofuludur.  Kontraktil koful (vurgan koful) dışarı su atarken ATP enerjisi harcar. KÖKSAL GÜL

10 • Bakteri, siyanobakteri ve memeli alyuvarı dışında oksijenli solunum yapan bütün hücrelerde mitokondri bulunur. • Sinir, kas, karaciğer gibi hücrelerde mitokondri sayısı fazladır. • Çift zarlıdır. • Dış zar düz ve esnektir. • Iç zar yüzeyini genişleterek şekilde kıvrımlıdır. • Bu kıvrımlara krista denir. • Kristalar üzerinde ETS elemanları bulunur. • Iç zarın içi matriks sıvısıyla doludur. • Matriks içinde DNA, RNA, Ribozom vardır. • Mitokondri çekirdek kontrolünde kendini eşleyebilir. 7. MİTOKONDRİ: Özellikleri:Şekli: Görevi: • Organik besinleri oksijenli solunumda parçalayarak ATP enerjisi üretir. • Hücrenin enerji santralidir. • Ürettiği ATP hücrenin metabolik olaylarında kullanılır. • Oksijenli solunumun son basamağı (Krebs, ETS) burada gerçekleşir. FORMÜLÜ: Besin+O CO 2 +H 2 O+ATP KÖKSAL GÜL

11 • Sadece bitkilerde bulunurlar. • Kromoplast, lökoplast ve kloroplast olmak üzere üç çeşidi vardır. • Plastidler hücrenin durumuna göre birbirine dönüşebilir. 8. PLASTİDLER: a) Kromoplast:b) Lökoplast: c) Kloroplast: • Çiçek, meyve, yaprak, kök gibi yapılarda çeşitli renklerin oluşmasını sağlar. • Kromoplastta renk pigmentleri bulunur. • Kromoplastta bulunan renk pigmentlerine karatenoitler denir. • Kromoplastta fotosentez gerçekleşmez. • Kırmızı renk oluşumunu likopin, sarı renk oluşumunu ksantofil, turuncu renk oluşumunu karoten pigmenti sağlar. • Diğer renkler kofulda bulunan antosiyon (antokyan) maddesiyle sağlanır. • Antosiyan koful öz suyu asidikse kırmızı, bazikse mavi,nötrse menekşe renk verir. • Renksizdirler. • Besin depo eder. • Kök, toprak altı gövde ve tohumlarda fazla sayıda bulunur. • Işığın etkisiyle kloroplasta dönüşebilir. • Lameli yapıya sahip değildir. • Glikozu nişastaya dönüştürebilirler. Örnek: • Pateteste nişasta, ayçiçeğinde yağ, buğdayda protein depolar. • Bitkiye yeşil renk veren klorofil pigmentine sahiptir • Fotosentezin meydana geldiği yerdir. KÖKSAL GÜL

12 • Çift zarlıdır. • İçini dolduran sıvıya stroma denir. • Stromada DNA, RNA, Ribozom bulunur. • Çekirdek kontrolünde kendini eşleyebilir. • Stroma içinde disk şeklinde sıralanmış granular (granum lamelleri) bulunur. • Granalarda klorofil ve ETS elemanları vardır. • Granum lamelleri ışıktan daha çok faydalanabilecek şekilde yüzeyi artırır. • Kök, çiçeklerin taç yaprakları kloroplast bulundurmaz. • (Klorofil bitkiye yeşil renk verir) • Işık enerjisini ATP’ye dönüştürür. Ürettiği ATP’yi sadece kendi kullanır. c) KLOROPLAST: Özellikleri:Şekli: Görevi: • Işık enerjisini kullanarak fotosentezle inorganik maddelerden organik besin üretir. FORMÜLÜ: CO 2 +H 2 O -----IŞIK Besin+O 2 KÖKSAL GÜL

13 • Prokaryot canlılar ve memelilerin olgun alyuvarı dışında bütün canlı hücrelerde çekirdek bulunur. • Prokaryot canlılarda zarla çevrili çekirdek bulunmaz fakat çekirdek materyali stoplazmaya dağılmıştır. • Hücrelerde genellikle bir çekirdek bulunur.Bazı hücrelerde çok sayıda çekirdek bulunabilir. • Hayatsal olayları hızlı olan hücrelerde çekirdek büyüktür. III. ÇEKİRDEK (NÜKLEUS) Çekirdek dört kısımdan oluşur. a. Çekirdek zarı b. Çekirdek sıvısı c. Çekirdekçik d. Kromatin iplik Çekirdeğin Bölümleri: KÖKSAL GÜL

14 • Hücre zarına benzer yapıdadır. • Çift katlıdır. • Dış zar uzantıları E.R’u oluşturur. • Dış zar üzerinde ribozomlar bulunur. • Çekirdek zarı porları hücre zarı porlarından büyüktür. • Hücre bölünmesi sırasında çekirdek zarı erir. • Bölünme sonunda golgi ve E.R tarafından tekrar oluşturulur. a) Çekirdek Zarı (Nükleolemma =karyolemma): Çekirdeğin Bölümleri: b)Çekirdek Sıvısı (nükleoplazma=karyoplazma): • Sitoplazma sıvısına benzer homojen görünümlü bir sıvıdır. • Içinde %50-80 su,%40 protein,%10 DNA,%1 RNA,enzimler, mineraller ve diğer bazı maddeler bulunur. c) Çekirdekçik (Nükleolus): • Çekirdek sıvısından daha yoğun olup bir zarla çevrili değildir. • Protein ve RNA yönünden zengindir. • Ribozomal RNA’ların üretiminde görevli kromatin iplik(DNA) burada bulunur. • Çekirdekçikte üretilen rRNA’lar stoplazmadan gelen proteinlerle birleşerek ribozom birimleri üretilir.Daha sonra bu birimler stoplazmaya geçerek aktif hale gelir. • Bölünme sırasında kaybolur, bölünme bittikten sonra tekrar oluşur. KÖKSAL GÜL

15 d) KROMATİN İPLİK: • Bölünme olmadığı dönemde hücre çekirdeğindeki DNA’ların oluşturduğu iplik şeklindeki yapılara kromatin iplik denir. • Bölünme sırasında kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur. • Kromozom ve kromatin iplikler aynı maddenin şekilsel olarak iki değişik durumudur. • DNA’ların belli bir özellik (karakter)şifreleyen bölgesine gen denir. • Genlerin kromozom üzerinde bulunduğu yere lokus denir. • Kromozomlar DNA, RNA ve proteinden oluşan yapılardır. • Kromozomlar bölünme sonunda tekrar kromatin ipliklere dönüşür. • Hücre bölünmesi sırasında kromozomlar kendini eşler ve iki kromatidi yapı oluşur. • Bu kromatidler aynı genetik yapıda olduğu için kardeş kromatid adını alır. • Kromozomların şekil, büyüklük, nitelik ve sayısı her tür için sabittir. • Farklı türlerin kromozom sayıları aynı olabilir fakat içerikleri farklıdır. Örnek: Insanda 2n=46 Domateste 2n=24 Keçide 2n=60 Buğdayda 2n=42 Kurtbağrı bitkisinde 2n=46’dır. • Kromozom üzerinde bulunan boğum bölgesine sentromer denir. • Kromozom eşlenirken sentromeri de eşlenir. • Bölünme sırasında iğ iplikleri sentromere bağlanarak kromatidleri birbirinden ayırır. KÖKSAL GÜL

16 • Bir hücrede bulunan biri anneden,biri babadan gelen ve karşılıklı lokuslarında aynı karaktere etki eden genleri taşıyan kromozom çiftine homolog kromozom denir. • Örnek: Gözrengi geni taşıyan bir kromozomun homoloğunda da karşılıklı lokusta (bölümde) göz rengi geni bulunur. Homolog Kromozom: • Hücre bölünürken kromozomlar kendini eşler ve aynı genetik yapıda olan kardeşini oluşturur. • Böylece bir kronozonda bölünme sırasındaiki kardeş kromatid bulunur. • Kromozomları çiftler halinde bulunan hücrelere diploid (2n) hücreler denir. • Diploid hücrelerde her kromozomun homoloğu da bulunur. Örnek:Insan vücut hücreleri 2n=46 yani 23 çift kromozoma sahiptir. • Kromozomları tek olarak bulunan hücrelere hoploid (n) hücreler denir. Örnek:Insanların yumurta ve sperm hücreleri n=23 yani 23 tek kromozoma sahiptir. • Hücrede eşeyle yani cinsiyetle ilgili özellikler taşıyan kromozomlara gonozom (eşey) kromozomları, vücutla ilgili özellikler taşıyan kromozomlara ise otozom (vücut) kromozomları denir. Örnek:Insanda vücut hücreleri diploid olup 46 kromozomludur. 2n=46=44+xx dişi bireyde; 44 otozomal, 2 (xx) gomozomal kromozom bulunur. 2n=46=44+xy erkek bireyde 44 otozomal, 2 (xy) gomozomal kromozom bulunur. Kardeş Kromatid: KÖKSAL GÜL

17 1. Hayatsal olayları yönetir.Bu görevi ribozomlarla birlikte yapar. 2. Protein sentezini yönetir. 3. Hücre bölünmesini yönetir. 4. Hücrede kalıtsal bilgileri taşır. Çekirdeğin Görevleri: Bitki ve hayvan hücrelerinin karşılaştırılması Hücresel YapıBitki hücresiHayvan hücresi SetrozomYokVar Hücre ÇeperiVarYok PlastidlerVarYok Koful Büyük-az sayıda Küçük – az sayıda NişastaVarYok SelülozVarYok GlikojenYokVar LaktozYokVar Prokaryot-Ökaryot hücrelerin karşılaştırılması Prokaryot Hücre Ökaryot Hücre - Zarlı organelleri bulunmaz. - Zarlı organelleri bulunur. - Zarla cevrili çekirdekleri. - Çekirdekleri zarla yoktur. çevrilidir. - Yönetici molekülleri (DNA) -Yönetici molekülleri (DNA) stoplazmaya dağilmıştır. çekirdeğin içinde bulunur. - Tamamında hücre çeperi - Bazıları çeperli bazıları bulunur. çepersizdir. Örnek: Örnek: - Bakteriler,siyano bakteriler, - Bitkiler, hayvanlar, arkeler (mavi-yeşil alglar) protistalar. mantarlar, KÖKSAL GÜL


"• Hücre zarı ile çekirdek arasındaki bölüm stoplazma olarak bulunur. • Stoplazmada hücre iskeleti olarak görev yapan lifler bulunur. • Liflerin arasında." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları