Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1 Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Doç. Dr. Barış OTLU.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1 Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Doç. Dr. Barış OTLU."— Sunum transkripti:

1 1 Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Doç. Dr. Barış OTLU

2 • Mikroorganizmaların varlığı henüz bilinmemesine rağmen yazılı insanlık tarihinin ilk başlarından beri insanlar, hastalıklara karşı koymak amacı ile dezenfeksiyon ve sterilizasyon işlemlerini uygulamışlardır. Tarihçe

3 • Eski Mısırlılar, enfeksiyöz maddeleri sterilize ve mumyaları dezenfekte etmek için ateşi kullanmışlardır. Tarihçe

4 • Yunanlılar binalarını dezenfekte etmek için kükürt yakarlarken, Yahudiler cüzzamlı hastaları izole edip geride kalan bütün eşyaları yakmışlardır. Tarihçe

5 5 • 16.yüzyılda veba salgınında da ölenlerin vücutları, topluca yakılarak ortadan kaldırılmıştır.

6 • Orta Asya’daki Türkler, temiz su kaynaklarını kirletmemeye son derece önem gösterirken, suyu kutsal saymışlar, yaralarını dağlamışlar ve hastalıktan ölen insanların giysilerini ve hayvan kadavralarını yakarak ortadan kaldırmışlardır. Tarihçe

7 • Dezenfeksiyon amacıyla kimyasal maddelerin kullanımı ve sterilizasyon amacı ile ışığın kullanımı 19. asırda Robert Koch, Louis pasteur ve Joseph Lister sayesinde olmuştur. 7 Tarihçe

8 •Hastane infeksiyonları tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de hasta, sağlık personeli, toplum ve sağlık bütçesi açısından önemli bir sorundur. •Hem morbidite ve mortalite düzeylerinde artışa neden olmakta hem de yataklı tedavi kurumlarının çalışma verimlerinde azalmaya ve sağlık harcamalarında ciddi boyutlarda yükselmeye yol açmaktadır Neden Önemli ?

9 •CDC (Centers for Disease Control)’nin bir çalışmasına göre hastane infeksiyonlarının %30 unun temel sterilizasyon ve dezenfeksiyon kurallarının uygulandığı zaman önlenebileceği, cerrahi infeksiyonlarda önleme oranının %19-41 olduğu gösterilmiştir. Neden Önemli ?

10 • Herhangi bir cismin veya maddenin, birlikte bulunduğu tüm mikroorganizmaların her türlü canlı şekillerinden, tamamen temizlenmesi işlemidir. • Sterilizasyon kesin bir ifadedir. Bir nesne veya ortam ya sterildir ya da değildir, az steril veya çok steril gibi bir ifadeler yanlıştır. Sterilizasyon

11 Kabul edilebilir “sterilite güvence düzeyini” sağlayacak ölçüde ortamın mikroorganizmalardan arındırılmasıdır. Association for Advancement of Medical Instrumentation

12 Sterilizasyon • Sterilizasyondan sonra ortamda canlı mikroorganizma bulunma ihtimalidir. • Günümüzde kabul edilebilir sterilite güvenilirlik düzeyi; ortamdaki bakteri sporlarını 1/ (log % ) azaltan sterilite güvenilirlik düzeyidir. • Bu tanım sterilizasyon işleminin pratikte ölçülebilir, kontrol edilebilir olmasını sağlamıştır. Sterilite Güvenilirlik Düzeyi (Sterility Assurance Level)

13 •Mikrobiyal kontaminasyonun kabul edilebilir güvenlik sınırlarına çekildiği, bakteriyel sporların büyük bir kısmının etkilenmediği, gerçek anlamda yalnızca patojen mikroorganizmaları bulundukları cansız ortamdan uzaklaştırma işlemidir Dezenfektan Dezenfeksiyon işleminde kullanılan kimyasal maddelerdir Dezenfeksiyon

14 •Nesnelerden veya canlı dokulardan patojen mikroorganizmaların temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon ve/veya antisepti ile uzaklaştırma işlemidir Dekontaminasyon

15 •Su, enzimatik çözücüler ve deterjanlar yardımıyla bir nesnedeki yabancı materyalin uzaklaştırılmasıdır. •Mikroorganizmaların kuru ortamda üremesi azaldığından, her temizlikten sonra mutlaka kurulama yapılmalıdır. Temizlik

16 • Patojen mikroorganizmaları öldürmek veya çoğalmalarını önlemek için vücut yüzeyine yerel olarak kimyasal maddelerin uygulanmasıdır. Antiseptik Mikroorganizmalar uygulandığında üremelerini önleyerek veya öldürerek onları zararsız hale getiren,özellikle canlı dokulara uygulanabilen maddelerdir. Antisepsi

17 •Mikroorganizmaların üremesini inhibe etmeli. •Kan, cerahat, mukus, serum veya tükürük gibi ortamlarda etkinliğini korumalı. •Vücut dokularını ve hücrelerini tahriş etmemeli. •Ağız yıkama suları ve gargaralar etkisini çabuk göstermeli •Açık yaraya uygulandığında toksik etkili olmamalı. •Vücudun doğal direncini herhangi bir şekilde olumsuz etkilememelidir. İdeal Antiseptiğin Özellikleri Antisepsi

18 •El yıkama mikroorganizmaların bireyler arası transferini engelleyen en önemli işlemlerden biridir. •Su, sabun ve antiseptik madde yeterlidir. •Günlük hayatta 30 saniye elleri sabunlamak yeterlidir. •Hasta ile temastan önce ve sonra, hastaya ait vücut sıvılarıyla kontamine bütün maddelerle temas halinde el antisepsisine mutlaka uyulmalıdır. El Antisepsi

19 El antiseptiği, sadece ameliyathane, çocuk ve doğum odaları ile yoğun bakım ünitelerinde değil tüm hastane birimlerinde kullanıma sunulmalıdır. El Antisepsi

20 •Isı ile sterilizasyon •Filtre ile sterilizasyon •Işınlar ile sterilizasyon •Kimyasallar ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri

21 • En sık kullanılan sterilizasyon yöntemidir. • Yüksek ısı ile, mikroorganizmaların proteinleri denatüre olur. • Basit, ucuz ve hızlı sonuç alınır. •Hem çalışanlar hem de doğa açısından toksik atık oluşturmaz Isı ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri

22 Isı Derecesi: Isı derecesi arttıkça sterilizasyon işleminin süresi kısalır pH: Nötr ortamda sterilizasyon süresi uzar. Asit ve alkali ortamlarda ise kısalır. Ortamın Nemi: Nem oranı arttıkça gerekli ısı derecesi ve etki süresi kısalır. Mikroorganizma içindeki su oranı arttıkça protein koagülasyonu çabuklaşacağından sterilizasyon kolaylaşır (Bakteri sporları içinde su az olduğundan sterilizasyona daha dayanıklıdır). Isı ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri

23 Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri A) Nemli ısı ile sterilizasyon Su buharı ile sterilizasyon Sıcak su ile sterilizasyon Basınçlı Buharla Sterilizasyon Basınçsız buharla sterilizasyon Kaynatma Tindalizasyon B) Kuru ısı ile sterilizasyon Pastör fırını Yakma ve alevden geçirme

24 •Su buharı ile sterilizasyon a) Basınçsız buharla sterilizasyon Arnold kazanı = Koch kazanı. Doymuş ve akım halindeki basınçsız su buharı ortamında 100 o C de en az 30 dakikada yapılan sterilizasyon. Yüksek ısıya dayanıksız maddelerin sterilizasyonu bu yöntemle yapılır. A) Nemli ısı ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri

25 •Su buharı ile sterilizasyon b) Basınçlı buharla sterilizasyon Buharla doymuş bir ortamda, basınç altında ve 100 o C nin üzerindeki ısılarda yapılan sterilizasyondur. A) Nemli ısı ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri İlk otoklav 1879 da Charles Chamberland tarafından geliştirilmiştir.

26 •Su buharı ile sterilizasyon b) Basınçlı buharla sterilizasyon A) Nemli ısı ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri En önemli üç parametre; doymuş buhar, ısı ve zaman Basınç arttırıldıkça otoklav içerisindeki doymuş buharın da ısısı artar ve süre kısalır

27 Otoklav, çift katlı çeperi ve içindeki suyun ısıtılması için gerekli ısıtma kaynağı olan, izolasyonlu özel kapağı ile gerekli ısı, zaman ve basınç kontrol göstergeleri bulunan bir cihazdır. •Su buharı ile sterilizasyon b) Basınçlı buharla sterilizasyon A) Nemli ısı ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri

28

29

30

31

32 Vakumlu otoklavlarda ön vakum sistemi devreye girer ve otoklavın içerisindeki hava tamamen boşaltılır. Daha sonra buhar girişi başlar ve yaklaşık 134 o C de 2 atm basınçta ortalama 3,5 dakikada sterilizasyon tamamlanır. Vakumsuz otoklavlarda, doymuş buhar ile 1 atm basınçta 121° C de 15 dakikada sterilizasyon tamamlanır. •Su buharı ile sterilizasyon b) Basınçlı buharla sterilizasyon A) Nemli ısı ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri

33 Otoklava malzeme yerleştirilirken nelere dikkat edilmeli ? 1.Buhar geçirgenliğine sahip malzeme ile paketleme yapılmalı. 2.Eşyalar çok sıkışık olarak yerleştirilmemeli, aralarında buhar geçişine ve dolanımına uygun boşluk bulunmalı. 3.Malzeme otoklava girmeden önce temizlenip kurutulmalı, sonra paketlenmeli. 4.Buhar girişini ve vakumlamayı engelleyecek büyüklükte paketleme yapılmamalı. 5.Kullanılan buharın kalitesi çok iyi olmalı ve içerisinde sıvı halde su bulunmamalı. 6.Sıvıların sterilizasyonunda, çözeltiler bulundukları kabın % 80 ine kadar doldurulmalı. 7.Sterilizasyon sırasında otoklav içinde kesinlikle hava kalmamalı. Bu, ısının yükselmesini ve havanın bulunduğu kısımdaki malzemeye (genellikle cihazın alt kısmı) buharın girmesini engeller (hava yastığı).

34 Hatalı Boşaltma örneği

35

36 Otoklav kazaları 45 ton ağırlığında bir otoklav (çap 4 m, uzunluk 26 m) 4500 m uzağa fırladı 40 kg TNT eşdeğeri patlama

37 Otoklav kazaları

38

39

40 100 o C de 5-10 dk kaynatma ile dezenfeksiyon, 30 dakika kaynatma ile sterilizasyon sağlanabilir. Musluk suyu kireçli olabileceğinden, damıtık su tercih edilmeli. -SS, DCA, TCBS, Selenit F, Tetratiyonatlı buyyon gibi bazı besiyerlerinin sterilizasyonunda da kullanılır  C’de 5-10 dk da penset, makas, bisturi gibi maddelerin dezenfeksiyonu •Sıcak su ile sterilizasyon a) Kaynatma A) Nemli ısı ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri

41 Yüksek ısıda bozulabilecek antijen, serum ve şeker solüsyonları gibi sıvı maddelerin, belirli ısı derecelerinde birkaç gün üst üste tutulması ile olur. -Hidrolize olabilecek çözeltiler o C de 30 dk -Kan, serum gibi proteinli maddeler ile aşılar o C de 60 dk •Sıcak su ile sterilizasyon a) Tindalizasyon A) Nemli ısı ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri - İşlem 3 gün üst üste tekrarlanır ve her işlem arasında malzemeler 1 gece oda ısısında bekletilir

42 B) Kuru sıcak hava ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri Kuru ısı mikroorganizmalar üzerinde oksidasyon oluşturarak etkili olmaktadır. Ayrıca uygulanan sterilizasyon ısının yüksekliğine ve proteinin içerdiği su miktarına bağlı olarak protein koagulasyon etkisi de gösterebilir. Nem etkeni ortadan kalktığı için çok yüksek ısı ve daha uzun süre gerekir.

43 B) Kuru sıcak hava ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri •Pastör fırını Isı kaybını engellemek için arasında yalıtım maddesi bulunan çift çeperli fırınlardır. - Cam, madeni eşya, bazı toz halindeki maddeler, süzgeç kağıtları ve yağların sterilizasyonu. - Besiyerleri ve sıvıların sterilizasyonu için bu yöntem kullanılamaz

44 B) Kuru sıcak hava ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri •Pastör fırını Avantajları kurulması ve bakımı kolaydır. Metal aletlerde aşınmaya (neden olmaz tek bir parametre (ısı) ile kontrol edilebilir Dezavantajları ısıya duyarlı malzemelerin sterilizasyonunda kullanılamaz yüksek ısı ve uzun süreye gereksinim gösterir. Sporlar kuru ısıya nemli ısıdan daha dirençli.

45 B) Kuru sıcak hava ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri •Pastör fırını o C de 1/2 saat o C de 1 saat o C de 2 saat •Sterilizasyon süresi Pasteur fırını çalıştırılıp istenen ısıya ulaşıldıktan sonra tutulur ve süre sonunda ısı kaynağı kapatılarak fırınının soğuması beklenir. •Yüksek ısı farkı nedeniyle soğutma işlemi tamamlanmadan (yani ortam ısısı ile fırın ısısı eşitlenmeden) steril malzeme çıkarılmamalıdır

46 B) Kuru sıcak hava ile sterilizasyon Isı ile sterilizasyon çeşitleri Sterilizasyon Yöntemleri •Yakma ve alevden geçirme Mikrobiyoloji laboratuvarında ekimde kullanılan öze gibi malzemelerin sterilizasyonu için, alevde kızıl hale gelene kadar ısıtılması gerekir. Cam kapların ağızları veya cam aletler alevden geçirmek suretiyle üzerlerinde bulunan mikroorganizmalardan arındırılırlar. Kirli ve kullanım dışı kalmış malzemeler (pamuk, bez) ve hayvan kadavraları da yakılarak yok edilebilir.

47 Süzme ile filtrasyon Sterilizasyon Yöntemleri Süzme mekanizmalarına göre; a) absorbsiyonla mikroorganizmaları tutan süzgeçler (Berkfeld, Chamberland, Seitz gibi) b) mikroorganizmaları mekanik olarak tutan süzgeçler (HEPA filtreler)

48 Süzme ile filtrasyon Sterilizasyon Yöntemleri •Filtre gözenek çapları bazı büyük protein moleküllerinin geçebileceği boyutlarla küçük virüs partiküllerinin geçebileceği boyutlara kadar farklı genişliktedir Gözenek çapları; tüm bakteriler için 0.2 µm maya hücreleri için 3 µm virüsler için 0.2 µm •Filtrelerin periyodik olarak kontrolü yapılmalı, temizlik ve değişim işlemleri aksatılmamalıdır

49 Süzme ile filtrasyon Sterilizasyon Yöntemleri •Membran filtreler ince kağıtlardan, inert selüloz esterlerinin gözenekli materyallerle birleşiminden ve polimerik ajanlardan yapılmıştır Gaz ve sıvıların sterilizasyonu - Porselen filtreler (Chamberland), - Diatom toprağı filtreler (Berkfeld), - Asbest süzgeçli filtreler (Seitz), - Cam tozu filtreler, - Memran ve ultra filtreler, - Elektrostatik filtreler

50 Süzme ile filtrasyon Sterilizasyon Yöntemleri •Membran filtreler ince kağıtlardan, inert selüloz esterlerinin gözenekli materyallerle birleşiminden ve polimerik ajanlardan yapılmıştır Gaz ve sıvıların sterilizasyonu - Porselen filtreler (Chamberland), - Diatom toprağı filtreler (Berkfeld), - Asbest süzgeçli filtreler (Seitz), - Cam tozu filtreler, - Memran ve ultra filtreler, - Elektrostatik filtreler

51 Süzme ile filtrasyon Sterilizasyon Yöntemleri Mikrobiyolojide filtrelerin kullanım alanları; • çözeltilerin ve havanın sterilizasyonu •farklı büyüklükteki mikroorganizmaların birbirinden ayrılması •toksin, antijen, ve enzimlerin hücrelerden arındırılması •çözeltilerin saflaştırılması

52 Işınlama ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri •Isı ve diğer yöntemlerle steril edilemeyen ortamların sterilizasyonu •Kullanım alanları sınırlı •Çevreye de etkili olduklarından sınırlı olarak ve önlem alınarak uygulanabilir.

53 Işınlama ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri a.İyonize edici radyasyon • X ışınları, gama ışınları, beta ışınları • - mikroorganizmların nükleik asitlerine etki ederler. • Uygulama alanları sınırlı, maliyeti yüksek ve insan sağlığı yönünden tehlikeli (mutajenik) • Daha çok oda ve alet dezenfeksiyonunda kullanılır. • Penetrasyon yüksek olduğundan en çok endüstriyel alanlarda kullanılır. • Tek kullanımlık enjektör, kateter gibi malzemeler üreten fabrikalarda bu yöntem kullanılmakla birlikte muayenehane veya hastanelerde dezavantajları nedeniyle kullanılmamakta.

54 Işınlama ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri b. UV ışınları (mor ötesi ışınlar) •Dezenfeksiyon için gerekli dalga boyu nm •İyonize ışınların aksine radyasyon enerjileri ve penetrasyon güçleri azdır • Bu nedenle daha çok hava, su ve yüzey sterilizasyonunda kullanılır Mikroorganizmaların DNA yapılarını kırar, ya replikasyon inhibe olur ya da mutasyon

55 Işınlama ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri b. UV ışınları (mor ötesi ışınlar) •UV lambaları ve UV sterilizatörleri •UV stalizatör su içindeki mikroorganizmaların %99.99’nu yok eder •Ameliyathaneler, doku kültürü yapılan odalar, antibiyotiklerin hazırlandığı odalar, mikoloji laboratuvarında kullanılırlar.

56

57 Işınlama ile sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri UV ışınları kullanırken nelere dikkat edilmeli? •UV kaynağı ile dezenfekte edilecek eşya arasında bir engel olmamalıdır. •Gözde ve deride iritasyon yapması nedeni ile gözlükle veya cam arkasından gözleme yapılmalıdır. •Kullanma süresine dikkat edilmeli •Kullanılacağı ortamda insanlar dışarı çıkarılmalı •Etkisi azaldığında lamba değiştirilmeli •Uzun süreli kullanımlardan sonra ortam havalandırılmalı

58 Kimyasal maddeler ile dezenfeksiyon ve sterilizasyon Sterilizasyon Yöntemleri •Dezenfeksiyon, sterilizasyondan sporisid aktivitesinin olmaması ile ayrılır. •Dezenfektanlardan farklı olarak endosporlara da etkili olan sterilanların kullanıma girmesiyle günümüzde dezenfeksiyon terimi, mikrobiyal kontaminasyonu minimal düzeye düşürmekten, sterilizasyona kadar uzanan geniş bir kavramı içine alır.

59 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon ve dezenfeksiyon Sterilizasyon Yöntemleri •Hastanelerde sıkça sorun olan mikroorganizmalar; bazı vejetatif bakterilerin yanısıra; Mikobakteriumlar, mantarlar, bazı zarflı ve zarfsız viruslar, protozoonlar, prionlar ve bakteri endosporlarıdır. •Sorun olabilen patojen mikroorganizmalar için önerilen dezenfektanlar etki seviyelerine göre üç grupta toplanır: “yüksek, orta ve düşük seviyeli” dezenfektanlar.

60 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon ve dezenfeksiyon Sterilizasyon Yöntemleri Yüksek seviyeli dezenfektanlar Bakteri sporları hariç mikroorganizmaların tümünü 20 dakikada, 6-10 saatte bakteri sporlarını da öldürdüğünden, yüksek seviyeli dezenfektan olarak değerlendirilir.

61 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon ve dezenfeksiyon Sterilizasyon Yöntemleri Orta seviyeli dezenfektanlar Bakteri sporları hariç Tüberküloz basili ve diğer mikroorganizmalara yaklaşık 10 dakikada etkili dezenfektanlar

62 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon ve dezenfeksiyon Sterilizasyon Yöntemleri Düşük seviyeli dezenfektanlar Vejetatif bak.lerin çoğunu, bazı mantarları ve yaklaşık 10 dk’da bazı virusları öldürebilen dezenfektanlar Bakteri sporları ve Tbc basiline etkili değil

63 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon ve dezenfeksiyon Sterilizasyon Yöntemleri HIV ve HBV ile kontamine malzemelerin dezenfeksiyonunda standart olarak; ppm konsantrasyondaki hipoklorit solüsyonları, %2 gluteraldehit solüsyonu veya % 70 lik etanol kullanılmalı

64 Dezenfektanların mikroorganizma tipine göre aktivitesi

65 Bakteriyel Sporlar B. subtilis Mikobakteriler Mycobacterium tuberculosis Lipid içermeyen veya küçük viruslar Rhinovirus, Coxsackie virus Mantarlar Candida sp. Vejetatif bakteriler P. aeruginosa, S. aureus Lipid içeren veya orta büyüklükteki viruslar HBV, Herpes simplex virus, HIV DUYARLI DİRENÇLİ STERİLİZASYON Yüksek Düzey Orta Düzey Düşük Düzey mikroorganizmaların dezenfektanlara direnci ve dezenfeksiyon düzeyi Prionlar

66 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri Isı uygulanamayan aletlerin sterilizasyonunda kullanılır. Aldehit grubu, iyot grubu, klor bileşikleri ve fenol grubu kimyasal ajanlardan oluşur Ör: %2 lik gluteraldehit ve %0.2 lik perasetik asit

67 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri • ETİLEN OKSİT (EO) • HİDROJEN PEROKSİT • PERASETİK ASİT • OZON • KLORİN DİOKSİT (ClO 2 ) • DÜŞÜK ISILI BUHAR ve FORMALDEHİT

68 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri ETİLEN OKSİT (EO) 1950 li yıllarda kullanıma giren EO petrolün rafine edilmesiyle elde edilir. Yüksek ısı ve ıslaklığın dezavantaj olduğu hassas malzemelerin sterilizasyonu. Bilinen tüm virüs, bakteri ve bakteri sporlarını yok eder. Formaldehit ve alkol buharı kullanılarak sterilizasyon gerçekleştirilir. Alkilasyon yöntemi ile mikroorganizmaların RNA ve DNA ları ile reaksiyona girip, genetik yapılarını bozar.

69 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri ETİLEN OKSİT (EO) Plastik, bez ve lastik gibi geçirgen malzemeler EO i absorbe eder. Bu yüzden EO sterilizasyonundan sonra malzeme en az saat havalandırma işlemine tutulmalı. Havadan ağır bir gaz olduğu için, EO otoklavlarının kullanıldığı ortamlarda, havalandırma sistemi odanın zeminine yerleştirilmeli ve zemin havası aspire edilmelidir.

70 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri ETİLEN OKSİT (EO) Avantajları: Porlu yapıdaki malzemelere penetre olması. Güçlü bir antimikrobik ajan Kaynama noktası düşük olduğu için (10.7° C) oda ısısında hızla aktive olur ve lastik, plastik, naylon gibi maddelere difüze olur. Dezavantajları: Solunum sistemi üzerine toksik etkili. Dokulara direkt temasta eritem ve ödem oluşturur. Sterilizasyon süresi uzun. Uzun süre havalandırmaya ihtiyaç duyulur.

71 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri HİDROJENPEROKSİT • H 2 O 2 ’ nin sudaki % 3 lük solüsyonları tıpta uzun yıllar antiseptik olarak kullanılmış. • Ancak sterilizasyon yöntemi olarak kullanımı oldukça yeni. • Düşük ısı, nem gerekmez ve toksik atıklara neden olmaz. • Atık su arıtımında ise çözünmüş oksijen sağlamada ve zehirleyici etkinin giderilmesinde kullanılır.

72 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri PERASETİK ASİT • Keskin kokulu ve berrak bir sıvıdır. • Ticari olarak % lık solüsyonlar halinde bulunur. • Sterilizasyon ve dezenfeksiyon için çeşitli firmalarca sıvı, gaz ve buhar formları kullanılmış. • Genellikle stabil değildir ve oksijen ile etkileşerek asetik asit, hidrojen peroksit ve su gibi ürünlere parçalanır

73 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri OZON • Bakterisidal ve sporosidal etkili. • Doğal olarak güneş ışığının ya da UV ışınlarının direkt oksijene etkisi ile elde edilir. • Kimyasal yapısının stabil olmaması, saf ozon elde etme güçlüğü ve depolama zorluğu nedeniyle sterilizan olarak kullanımı sınırlıdır.

74 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri KLORİN DİOKSİT (ClO 2 ) Ozona benzer mikrobisid, sporosidal ve germisid aktiviteye sahip. EO’ e göre avantajları; Steril edilen materyal içerisinde kimyasal olarak erimez. havada patlayıcı değildir Dezavantajları; koroziv etkili, stabil değil kullanım ve taşınma sırasında basınç altında sıvı hale getirilememekte.

75 Kimyasal maddeler ile sterilizasyon (soğuk sterlizasyon) Sterilizasyon Yöntemleri DÜŞÜK ISILI BUHAR ve FORMALDEHİT • İkisi tek başına sporosidal etkiye sahip değilken birlikte kullanıldığında sinerjistik etki ile yüksek sporosidal etki ortaya çıkar • EO’ e göre bazı avantajları olsa da formaldehidin toksik ve karsinojenik etkileri nedeniyle pek kullanılmamakta

76 A-Kritik malzemeler • Deri ve mukoza bütünlüğünün bozulduğu yerlerde kullanılan veya damar içi gibi steril vücut alanlarına giren nesneler. • Her kullanım sonrası ısı ile sterilizasyon. • Isıya dayanıksız olanlar için etilen oksit ile sterilizasyon veya sporosidal etkiye sahip kimyasal sterilanlarla 6-10 saat dezenfeksiyon. • En sık % 2 lik gluteraldehit, % 6 lık stabilize H2O2, perasetik asit (%1 sporosidaldir) ve klorin dioksit kullanılır. Taşıdıkları infeksiyon riskine göre hasta bakım malzemeleri

77 B-Yarı kritik malzemeler •Steril vücut bölgelerine girmeyen, bütünlüğü bozulmuş deri ve mukoz membranlarla (dental mukozalar hariç) temas eden nesneler. •70-75 o C’de 30 dk yapılan ıslak pastörizasyon en güvenli ve ekonomik yoldur. Taşıdıkları infeksiyon riskine göre hasta bakım malzemeleri

78 C-Kritik olmayan malzemeler •Sağlam deriyle temas eden, mukozalarla teması olmayan, hastalara infeksiyon ajanlarını taşıma riski bulunmayan nesneler. •Düşük seviyeli dezenfeksiyon tercih edilir. •Su ve deterjan ile temizleme veya %70-90'lık etil alkol, 100 ppm serbest klor içeren sodyum hipoklorit solüsyonu, fenol, iyodofor ya da kuarterner amonyum bileşikleri gibi düşük seviyeli dezenfektanlarla 10 dk’ lık temas yeterli. Taşıdıkları infeksiyon riskine göre hasta bakım malzemeleri

79

80 a)Kullanım güvenliği • Toksik ve irritan olmamalı. • Stabil olmalı, herhangi bir pH'da aktif olmalı. • Nötral pH' da çözünebilen bir ajan olmalı. • Koroziv özellik taşımamalı. • Renksiz ve kokusuz olmalı. • Hazırlanan solüsyon kullanım süresi içerisinde tüketilmeli. • Dezenfektan solüsyon güneş ışığından korunmalı ve havayla uzun süre temas etmemeli. • Dezenfektan solüsyonlarını kullanırken sıçratmamak için önlem alınmalı. Dezenfektan kullanımı ile ilgili problemler

81 b) Diğer maddelerle geçimsizliği • Bazı dezenfektanlar, diğer temizlik maddeleri ile karıştırıldığında etkisizleşir veya geçinemezler. • Kuarterner amonyum bileşikleri sabunlarla ve birçok normal deterjanla geçimsizdir. • Hipokloritler ve diğer bazı halojen ürünler özellikle asitlerle karıştırıldığında oldukça reaktiftir. • Kesinlikle hiçbir dezenfektan bir diğeri ile birleştirilerek kullanılmamalı çünkü hem her ikisinin de dezenfeksiyon etkinliği azalır hem de toksik olabilir. Dezenfektan kullanımı ile ilgili problemler

82 c) Dilüsyonların hazırlanması • Konsantre dezenfektanlar, kullanım öncesinde uygun oranlarda sulandırılmalı. • Çözücüde kolay erimeli. • Dezenfektan, sıvılarla seyreltildiğinde ve organik maddelerle temas ettiğinde etkisi azalmamalı. • Dilüsyon için mümkün olduğunca sert su veya deniz suyu kullanılmamalı, bu sular bazı dezenfektanlar için geçimsizdir. Dezenfektan kullanımı ile ilgili problemler

83 d) Temas süresi • Dezenfektanın yüzeyle temas süresi yeterli olmalı (10-20 dk ). • Kısa temas bakteriyostatik etki sağlar. • Yüksek ısı temas süresini azaltırken, düşük ısı her zaman arttırmaz. Dezenfektan kullanımı ile ilgili problemler

84 d) Temas süresi • Dezenfektanın yüzeyle temas süresi yeterli olmalı (10-20 dk ). • Kısa temas bakteriyostatik etki sağlar. • Yüksek ısı temas süresini azaltırken, düşük ısı her zaman arttırmaz. Dezenfektan kullanımı ile ilgili problemler e) Direnç • Özellikle kuarterner amonyum bileşikleri gibi bazı dezenfektanların sık aralıklarla uygulanması halinde m.o. direnç geliştirebilir. • Dezenfektanların temizlik amacıyla kullanılması, hem direnç gelişimi hem de yüksek maliyetle sonuçlanır.

85 Sterilizasyon kontrol yöntemleri Otoklavların sterilizasyon etkinlikleri periyodik olarak kontrol edilmeli ve elde edilen kayıtlar daha sonra ortaya çıkabilecek sorunlar için saklanmalıdır. 1. Mekanik Kontrol 2. Kimyasal Kontrol 3. Biyolojik Kontrol

86 Sterilizasyon kontrol yöntemleri 1. Mekanik Kontrol • Otoklavın yazıcısı tarafından kaydedilen zaman ve ısı grafikleri. • Cihaz üzerindeki göstergelerin uygun olmayan kalibrasyonu, aşırı kullanma ve aşınma ya da metal yorgunluğuna bağlı olarak yanlış sonuç verebilir.

87 Sterilizasyon kontrol yöntemleri 2. Kimyasal Kontrol • Zaman, ısı ve/veya neme duyarlı bantlar ve stripler ısı derecesinin kontrolü için yüksek ısıda renk değişikliğine uğrayan kimyasal maddeler kullanılır. • Bu kimyasallar cam tüp içerisinde olabileceği gibi yapışkan bir banda ya da normal bir şerit kağıda emdirilmiş olabilir

88 Sterilizasyon kontrol yöntemleri 3. Biyolojik Kontrol • Bakteri sporları içeren stripler ve tüplerMekanik ve kimyasal indikatörler sterilizasyon için gerekli koşulların (zaman, ısı ve basınç) sadece görsel olarak izlenmesine olanak sağlar. • Sterilizasyonun gerçek etkinliğini gösteren tek kontrol yöntemi biyolojik indikatörlerdir. İndikatör içindeki sporlar dahil tüm mikroorganizmalar ölmüş olmalıdır. Buhar otoklavı için; Bacillus stearothermophilus. Kuru ısı ve EO için; Bacillus subtilis İyonize radyasyon için; Bacillus pumilus


"1 Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Doç. Dr. Barış OTLU." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları