Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

1. a Araştırmacı, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ve Doktora Öğrencisi, İktisat Bölümü, Ortadoğu Teknik Üniversitesi b Yardımcı Doçent. Dr., İktisat.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "1. a Araştırmacı, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ve Doktora Öğrencisi, İktisat Bölümü, Ortadoğu Teknik Üniversitesi b Yardımcı Doçent. Dr., İktisat."— Sunum transkripti:

1 1

2 a Araştırmacı, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ve Doktora Öğrencisi, İktisat Bölümü, Ortadoğu Teknik Üniversitesi b Yardımcı Doçent. Dr., İktisat Bölümü, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi c Araştırma Görevlisi ve Doktora Öğrencisi, İktisat Bölümü, Ortadoğu Teknik Üniversitesi 2 Taylan Z. BÂLİ a, Bahar Ç. ERBAŞ b, Zafer AKIN b, Gülsüm AKARSU c

3 TEŞEKKÜR Yazarlar bu çalışmanın çeşitli aşamalarında değerli fikirlerini, uzman görüşlerini desteklerini, deneyimlerini ve kestirimlerini kendilerinden esirgemeyen (soyadı sırasıyla) Haluk Direskeneli, Ahmet Eltekin, Ali Erül, Tayfun Hız, Yüksel Malkoç, Barış Sanlı, Nevzat Şahin, Oğuz Türkyılmaz ve Nilay Sezer Uzol’a teşekkür ederler. 3

4 UYARI Bu çalışmada, alternatif enerji kaynaklarından bir fosil yakıt temelli üretim tesisiyle bir yenilenebilir kaynaklı santralin, tamamen bilimsel ve eğitsel amaçlarla, ulaşılabilen tüm veriler kullanılarak, sosyal fayda/maliyet analizleri yapılmaya çalışılmaktadır. Fosil yakıt olarak kömür, yenilenebilir kaynak olarak da rüzgâr, ve bu kaynakların bol bulunduğu Soma bölgesi tamamen tarafsız olarak seçilmiştir. Bu çalışmadaki analiz ve görüşler tamamen ve sadece yazarlara ait olup bağlı oldukları kurumların ve bu çalışmayı destekleyen TÜBİTAK’ın görüşlerini yansıtmamaktadır. Tüm hata ve eksikler yazarlara aittir. Bu makale halen geliştirilmekte olup, alıntı yapılması ya da kaynak gösterilmesi için yazarların izni gerekmektedir. 4

5 SUNUM PLANI 1. GİRİŞ 2. İLGİLİ YAZIN 3. YÖNTEM 4. SOSYAL FAYDALAR 5. SOSYAL MALİYETLER 6. ANALİZLER VE SONUÇLARI 7. SONUÇ 5

6 6

7 Kaynak: TEİAŞ, 2008 7

8 Kaynak: TEİAŞ 2008 verileriyle hazırlanmıştır. 8

9 ÇALIŞMANIN AMACI Sosyal Fayda-Maliyet Analizi (SFMA) yöntemi kullanılarak, üç senaryonun incelenmesi:  Varolan ve yerli linyit kömürüyle çalışan 44 MW’lık Soma-A elektrik santralinin 25 yıl süresince değişiklik yapılmadan işletilmesi;  Aynı bölgede Soma-A’dan bağımsız olarak yeni bir rüzgâr enerji santralı (RES) kurulması ve 25 yıl işletilmesi;  Soma-A’nın kapatılıp yerine, aynı bölgede yıllık aynı miktarda elektrik üretecek bir rüzgâr santralinin kurulması ve 25 yıl boyunca işletilmesi. 9

10 SEKTÖRLERE GÖRE TOPLAM SERAGAZI EMİSYONLARI (MİLYON TON CO2 EŞDEĞERİ) 10 Enerji Endüstriyel Prosesler TarımAtıkToplam 1990 yılına göre artış Yıllar(%) 1990132,1313,0718,476,39170,06- 1991137,9615,2219,049,74181,967,0 1992144,2717,2318,8413,29193,6413,9 1993150,7818,5918,6215,99203,9819,9 1994148,6216,9318,3216,59200,4617,9 1995160,7921,6417,9720,31220,7229,8 1996178,9622,4517,9822,69242,0942,4 1997191,3922,1716,8425,12255,5150,3 1998190,6222,6216,7026,69256,6350,9 1999190,6121,4516,7427,97256,7851,0 2000212,5522,2316,1329,04279,9664,6 2001196,0221,2015,7729,11262,1054,1 2002204,0223,4214,7728,41270,6259,1 2003218,0024,1214,8029,36286,2868,3 2004227,4326,4515,1827,55296,6074,4 2005241,4525,3915,8229,75312,4283,7 2006258,2128,03616,36730,065332,6795 2007288,3326,1826,2831,85372,64119,1 KAYNAK: TÜİK

11 11

12 FAYDA-MALİYET ANALİZİ “Fayda-Maliyet analizinin (FMA) geçmişi, 1808’de ABD’nin su projelerinin faydalarının ve maliyetlerinin belirlenmesine kadar dayanmaktadır. Ancak, 1930’larda iktisadın modern aracı olarak yükselişe geçtiği görülmektedir.” ( http://www.ridgway.co.nz/files/cba-energy.pdf.) 12

13 ENERJİ SEKTÖRÜNDE FMA UYGULAMALARI (1)  Arz güvenliği, enerji verimliliği, enerji tüketim vergilerindeki değişiklikler, deregülasyon, özelleştirme, hava kirliliği, küresel iklim değişikliği ile ilgili enerji politikalarının değerlendirilmesi MacLean (1980), Joode v.d., Matibe (2000), Rutgers (2008), Damsgaard and Green (2005), Galal v.d. (1994), Newbery and Pollitt (1997), Bowitz v.d. (2000), Lijesen (2004), Mulder (2003), Preciado ve Tanaka (2002), Heck v.d. (2003), Olivier ve Bollen (2008), Tishler v.d. (2006), Davitian v.d. (1979)  Elektrik sektöründe dağıtım şebekesi üzerine uygulanacak yeni sistemlerin değerlendirilmesi Ghajor ve Khalife (2003) 13

14 ENERJİ SEKTÖRÜNDE FMA UYGULAMALARI (2)  Farklı elektrik üretim santrali seçeneklerinin değerlendirilmesi ITC Ltd (2002), Snyder ve Kaiser (2009), DSS Management Consultants Inc. (2005)  Üretim kapasitesi yatırımlarının değerlendirilmesi Limbu v.d. (2006)  Kamu yatırım programı oluşturulması (DPT) 5018 sayılı Kamu Mali Kontrol Yasası’nın 01.01.2005 tarihinde yürürlüğe giren 13. md.’si : “Bütçeler, kalkınma planı ve programlarında yer alan politika, hedef ve önceliklere uygun şekilde, idarelerin stratejik planları ile performans ölçütlerine ve fayda-maliyet analizlerine göre hazırlanır, uygulanır ve kontrol edilir” şeklinde düzenlenmiştir (Ergen, 2008: 130). 14

15 3. YÖNTEM 15

16 YÖNTEM (1)  Fayda-Maliyet analizinin başlıca amacı, sosyal karar vermede yardımcı olarak toplumun kaynaklarının daha etkin dağılımını sağlamaktır.  Genel olarak, Fayda-Maliyet analizi politika, program, proje, düzenleme ve diğer devlet müdahalelerinin değerlendirilmesinde kullanılmaktadır. (Boardman v.d., 2006:2) 16

17 YÖNTEM (2) Fayda-Maliyet Analizinin başlıca basamakları:  Alternatif proje kümesi tanımlanır.  Kimlerin faydalarının ve maliyetlerinin dikkate alınacağına karar verilir.  Etkiler listelenir ve ölçme göstergeleri seçilir.  Projenin ömrü boyunca etkiler sayısal olarak tahmin edilir.  Bütün etkiler parasallaştırılır.  Şimdiki değeri bulmak için, faydalar ve maliyetler bugüne indirgenir.  Her bir alternatifin net bügünkü değeri hesaplanır.  Duyarlılık analizleri gerçekleştirilir.  Önerilerde bulunulur. (Boardman v.d., 2006: 8) 17

18 NET BUGÜNKÜ DEĞER (NPV)  Net Bugünkü Değer (NPV) =  NG = Dönem Net Getirisi = Dönem Gelirleri (Faydaları) Toplamı – Dönem Ödemeleri (Maliyetleri) Toplamı  r t = Her bir dönemin kurumsal (toplumsal) iskonto oranı  t = Zaman periyodu 18

19 KULLANILAN YAZILIM: RETScreen Renewable Energy and Energy-Efficient Technology Screening  RETScreen, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği projelerinin fizibilite öncesi çalışmalarının maliyetini düşürecek bir karar verme aracı olarak tasarlanmıştır.  RETScreen, çeşitli enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji teknolojilerinin üretim ve tasarruflarını, yaşam çevrim maliyetlerini, emisyon azaltımlarını, finansal uygulanabilirliklerini ve risklerini değerlendirmek üzere dünya çapında kullanılmakta ve ürün, hidroloji, iklim ve örnek proje veritabanları ile ayrıntılı bir mühendislik kitabı/kullanıcı rehberini de içermektedir. (http://www.retscreen.net/tr/centre.php) 19

20 20

21 FAYDA  Doğrudan fayda: Maddi ve ölçülebilen faydalar  Dolaylı fayda: Proje veya politika uygulaması ile ortaya çıkan, çoğunlukla gayri maddi faydalardan oluşan, ölçülebilen veya ölçülemeyen olumlu dışsallıklar.  Özel fayda-maliyet analizleri doğrudan faydaları dikkate alırken, sosyal fayda-maliyet analizi doğrudan faydalara ek olarak dolaylı faydaları da dikkate almaktadır.  Bu çalışmada, doğrudan faydalara ek olarak, sosyal faydalar çevresel ve sosyo-ekonomik faydalar olmak üzere iki alt başlıkta incelenmektedir. 21

22 22  HAVA SEKTÖRÜ • Sera Gazı Salımları (-) • Sülfürdioksit (SO2) ve Azotoksit (NOx) salımları (-) • Partikül salımları (-)  SU SEKTÖRÜ • Su tasarrufu • Su kalitesi  TOPRAK SEKTÖRÜ • Arazi tahribatı (-) • Arazi kullanımı (-,+)

23 23 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  Fiyat Ve Maliyet İstikrarı  Ulusal Güvenlik Ve Enerji Bağımsızlığı  Kırsal Ekonomiler  İstihdam  Teknoloji Riski

24 ÇEVRESEL FAYDALAR – HAVA SEKTÖRÜ Sera Gazı Salımları  Kömür ile kıyaslandığında rüzgâr santrallerinin sera gazı salımları oldukça düşük düzeylerdedir.  Karbon piyasalarının oluşması ve CO2 ton başına piyasa fiyatının bilinmesi bu faydanın parasal olarak ölçülmesine yardımcı olabilmektedir. Santral TürüCO2 Salımı (g/KWh) Kömür975 Fuel Oil742 Doğal gaz608 Kombine Isı ve Güç518 Güneş53 Rüzgâr29 Nükleer22 Jeotermal15 Hidrolik11 24 Kaynak: ?

25 ÇEVRESEL FAYDALAR – HAVA SEKTÖRÜ  Sülfürdioksit (SO2) ve Azotoksit (NOx) salımları  Geleneksel enerji kaynaklarını kullanarak elektrik üretimi yapan santrallerden salınmaktadırlar.  Asit Yağmurları - orman ve su ekosistemlerini olumsuz etkilerken, tarihi, kültürel, sanatsal yapıların yanı sıra, ev ve araba gibi kullandığımız eşya ve yapıların yıpranmasına neden olmaktadır. 25

26 ÇEVRESEL FAYDALAR – HAVA SEKTÖRÜ  Partikül salımları görüntüye ve görüş mesafesine olumsuz etki etmektedir.  Rüzgâr santralleri bu emisyonları gerçekleştirmediğinden, kömür santrallerine göre daha kaliteli hava ve çevre sunarak faydaların ortaya çıkmasını sağlamaktadır. 26

27 ÇEVRESEL FAYDALAR – SU SEKTÖRÜ  Su tasarrufu  Aynı miktarda elektrik üretimi için, rüzgâr santrallerine göre, nükleer santraller 600 kat ve kömür santralleri 500 kat kadar daha fazla su kullanmaktadır.  Su kalitesi  Nükleer veya fosil yakıt kullanan termik santrallerin soğutma suyu kullanımı sudaki balık, larva gibi yaşayan organizmaları öldürmekte, ekosistemi değiştirmekte ve zarar vermektedir. 27

28 ÇEVRESEL FAYDALAR – SU SEKTÖRÜ  Diğer enerji üretim yöntemleriyle karşılaştırıldıklarında rüzgâr santralleri, su miktar ve kalitesindeki bu tür azalmalara, civarlarında bulunan yeraltı veya yer üstü su kaynaklarında civa kirlenmesine ve su sirkülasyonunun bozulmasına sebep olmamaktadır. 28

29 ÇEVRESEL FAYDALAR – TOPRAK SEKTÖRÜ  Arazi tahribatı  Fosil yakıtlardan farklı olarak topraktan çıkarılması ve çıkarıldığı yerden kullanılacağı yere taşınması söz konusu olmadığından, rüzgâr enerjisi arazi tahribatına yol açmamaktadır.  Arazi kullanımı  Rüzgâr santralleri konvansiyonel teknolojilere göre, doğal enerji kaynağının çıkarıldığı alan, elektrik enerjisinin üretildiği santral ve yakıtın taşındığı yollar hesaba katıldığında, görece daha az arazi kullanım alanı istemektedir.  Rüzgâr elektrik santralleri, tahsis edilen toplam arazinin sadece %1 - %5 kadarını kullanmakta, geri kalan kısmının ise tarım, turizm ve hayvancılık gibi diğer ekonomik kullanımlarına izin vermektedir. 29

30 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  Fiyat ve Maliyet İstikrarı  Tükenebilen nükleer ve fosil yakıtların fiyatları çıkartılma ve nakliye maliyetlerine bağlı olarak dalgalanmaktadır. Ekonomi üzerindeki, enerji fiyatlarının artışı ve dalgalanmaları nedeniyle gerçekleşen etkiler rüzgâr enerjisinde bulunmamaktadır. 30

31 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  Ulusal güvenlik ve enerji bağımlılığı  Stratejik ithal enerji kaynaklarının ithal miktarları ulusal güvenlik çıkarları ile örtüşerek ve koordine edilerek gerçekleştirilmelidir. Rüzgâr enerjisi, yerli enerji kaynağı olarak, enerji portföyünü çeşitlendirerek, ithal edilen yabancı fosil kaynaklara olan bağımlılığı azaltmaktadır.  Rüzgâr enerjisi fosil yakıtlar ve su gibi yerli ve yabancı tükenebilen kaynakların tüketimlerini azaltmakta ve gelecek yıllarda kullanılmalarını sağlamakta,ulusal güvenliği desteklemekte ve uluslararası alanda ulusal politikaların ulusal çıkarlara göre şekillendirilmesini sağlamaktadır. 31

32 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  Ulusal güvenlik ve enerji bağımlılığı  Ulusal enerji kaynak tasarrufu dışarıdan ithal edilen kaynakları etkilediğinde ise küresel düzeyde sürdürülebilir kaynak dağılımına katkı sağlamaktadır.  Hem yerli kömür hem de rüzgar ulusal ekonominin ithal kaynakların fiyat çalkantılarından minimum seviyede etkilenmesine neden olmaktadır. Bu konuda bu iki enerji türünün arasındaki farklılık, kömürün, tükenebilen bir elektrik üretim kaynağı olarak, girdi fiyat dalgalanmalarını ekonomiye halen yansıtabilmesinden ibarettir. 32

33 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  Ulusal güvenlik ve enerji bağımlılığı  Bütün bunlara ek olarak, rüzgâr santralleri küçük ve orta ölçekli elektrik üretim tesisleri olarak farklı birçok bölgede yer alabilmektedirler. Bu özellikleriyle büyük santrallerin karşı karşıya oldukları terörist saldırılarına karşı belirgin bir korunma sağlamaktadır. 33

34 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  Kırsal ekonomiler   Kömür ve rüzgâr santralleri bu bölgelerdeki ekonomik aktiviteleri çeşitlendirmektedir. Bu santrallerin teknolojilerindeki ilerlemeler, yeni imalat ve hizmet sektörlerinin yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde oluşmasını sağlayarak, bölgesel ve ulusal ekonomiye katkı sağlamaktadır.  Rüzgâr santrallerinin arazisinin kiralanabilmesi sonucunda oluşacak kira gelirlerinin vergilendirilmesinden vergi kazancı oluşmaktadır.  Küçük işletmeler ve arazi sahipleri tarafından işletilen rüzgâr türbinleri yerel enerji üretimine katkı sağlayarak, bölgelerin diğer bölgelerden veya ülkelerden daha az yakıt ithalini sağlamaktadır. Dolayısıyla, enerji için harcanan paranın bölgede kalmasını veya bölgeye geri dönmesini sağlamaktadır. 34

35 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  İstihdam  Kömür santrallerinde, elektrik rüzgâr santrallerine göre daha emek yoğun olarak üretilmekte ve rüzgâr santrallerine göre daha fazla kişiye istihdam sağlanmaktadır.  Öte yandan rüzgâr enerjisi yeni kısa ve uzun dönemli işler yaratmaktadır: Meteorologlar, inşaat mühendisleri, montaj işçileri, avukatlar, bankacılar ve teknisyenler. Rüzgâr enerjisinin, üretilen bir birimlik enerji başına kömür ile çalışan santrale göre %30 ve nükleer santrale göre %66 daha fazla iş alanı yarattığı belirtilmektedir. 35

36 SOSYO-EKONOMİK FAYDALAR  Teknoloji Riski  Rüzgâr enerjisinin üretiminde kullanılan teknoloji insan hayatını tehlikeye atan bir takım riskleri barındırmamaktadır.  Kömürün çıkartılmasında ise grizu patlaması riski mevcuttur. Rüzgâr enerjisinin üretiminde kullanılan teknolojide ise bu tür riskler mevcut değildir. Rüzgâr enerjisi üretiminde grizu patlaması riskinin bertaraf edilmesi fayda oluşturmaktadır. 36

37 37

38 SOSYAL MALİYET  Kullanımı yaygınlaşan en önemli yenilenebilir enerji kaynaklarından (YEK) biri olarak ‘Rüzgâr’  Rüzgar’ın çevresel faydalarına olan baskın vurgu ve maliyetleri  Yenilenebilir enerji alternatiflerinin maliyet açısından başlangıç itibarıyla dezavantajlı oluşu ve ilk ve gömülü maliyetler açısından yüklü bir yatırım gereksinimi  Uzun vadede ise düşük enerji maliyetleri  Düşük işletim maliyetleri ve dolayısıyla düşük marjinal maliyetler  Üreticiyi tüketiciye yakınlaştırarak iletimde kayıpların ve maliyetlerin azalması 38

39 ORTALAMA RES MALİYETLERİ 39 Avrupa’da kurulan tipik bir 2 MW’lık rüzgâr türbininin maliyet dağılımı (€, 2006) MALİYET KALEMİYATIRIM (€1,000/MW) Toplam maliyetteki yüzdelik payı Türbin92875.6 İletim Hattı Bağlantısı1098.9 Zemin ve Temel806.5 Arazi kirası483.9 Elektrik Tesisatı181.5 Danışmanlık151.2 Finansal Maliyetler151.2 Yol Yapımı110.9 Kontrol Sistemleri40.3 TOPLAM1,227100 Kaynak: http://www.renewable-energy-sources.com/2009/10/30/basic-cost-of-wind-energy/http://www.renewable-energy-sources.com/2009/10/30/basic-cost-of-wind-energy/ Tabloda verilen rakamlar türbin kalitesi ve büyüklüğüne, iletim hattına olan uzaklığa, hibe ve teşviklere, iklim ve arazi yapısı gibi faktörlere bağlı olarak değişiklik arz edebilir

40 SOSYAL MALİYET KALEMLERİ  İlk Maliyetler  Finansal Maliyetler  Yıllık Maliyetler  Dönemsel Maliyetler  Çevresel Maliyetler  Sosyo-Ekonomik Maliyetler 40

41 İLK MALİYETLER  Toplam maliyetler içindeki en büyük pay  Fizibilite etüdü, Geliştirme ve Mühendislik  Elektrik Sistemi  Sistem Dengesi ve Diğer 41

42 İLK MALİYETLER 1. Fizibilite etüdü, Geliştirme ve Mühendislik  Fizibilite etüdü (~% 0,2): saha incelemesi, kaynak değerlendirmesi, çevresel değerlendirme, ön proje tasarımı, ayrıntılı maliyet tahmini, proje hazırlama ve yönetimi…  Geliştirme işlemleri (~% 0,4): kontrat görüşmeleri, izinler ve onaylar, arsa hakları, proje finansmanı, hukuk ve muhasebe işlemleri...  Mühendislik (~% 0,2): proje yeri ve inşaatların tasarımı, mekanik-elektrik aksam tasarımı, ihale- anlaşma ve inşaat yönetimi… 42

43 İLK MALİYETLER 2. Elektrik Sistemi  Santralin donanım ve montajı  Rüzgâr türbini kalemi  Toplam maliyetin yaklaşık % 75’i  İletim hattına bağlantı  Toplam maliyetlerdeki payı % 4 ila %15  Yol yapım maliyetleri  80.000 € - 350.000 € (km başına)  Trafo merkezi  Toplam maliyetlerdeki payı % 8 ila %10 43

44 İLK MALİYETLER 3. Sistem Dengesi ve Diğer  Türbin temeli, nakliye, eğitim ve işe alım, kurulum ve çevre ile ilgili diğer maliyetler  Toplam maliyetlere oranı % 6 ila %8 44

45 FİNANSAL MALİYETLER  Önemli değişkenler: Yakıt maliyeti eskalasyon oranı (Y.E.K.’nda yok), Enflasyon oranı, İskonto oranı, Projenin beklenen ortalama ömrü (Rüzgar için yaklaşık 20-25 yıl)  Proje finansmanının yapısı  Toplam finansmanın ne kadarının öz varlıklardan, ne kadarının borç ile karşılanacağı ve bu borcun hangi faizle ve ne vadeyle alınacağı  Tipik bir enerji projesinde (projeye bağlı olarak değişmekle birlikte) borç vadesi 10 yıl, borç oranı % 80 civarında  Devlet desteği: teşvik ve hibeler  alım garantisi, vergi avantajları, muafiyetleri ya da tatilleri, arazi destekleri 45

46 YILLIK MALİYETLER İşletme ve bakım maliyetleri  Konvansiyonel teknolojilere göre daha az  Arazi ve/veya kaynak kiralama, mülkiyet vergileri, sigorta primleri, malzeme ve yedek parça, idari masraflar, dış bakım ve danışmanlık…  Toplam başlangıç maliyetlerine göre çok düşük olup yaklaşık ilk maliyetlerin % 1-2’si civarında 46

47 DÖNEMSEL MALİYETLER Bir yılı aşan dönemlerde tekrarlanan maliyetler  Kanat değişim maliyeti  Santralin ömrü boyunca bir ya da iki kez değişmesi (~ 10 senede bir)  İlk maliyetlerin yaklaşık 1/4’ü kadar ek maliyet 47

48 ÇEVRESEL MALİYETLER  Görsel etkiler  Gürültü  Arazi kullanım  Ekosisteme etkileri  Elektromanyetik engelleme  Gölge ve yansıma 48

49 ÇEVRESEL MALİYETLER  Görsel etkiler  Görüntü ve estetiği olumsuz etkiler  Santraldeki depolar, trafo merkezi, iletim hatları ve yollar…  Gürültü  1 MW ve üzerinde kapasiteye sahip türbinler, 200 metre uzaklıktan, yaklaşık olarak 45 dBA kadar ses çıkarmaktadır.  Bu da bir özel ofisteki ortalama ses seviyesine yakın olup (gürültü açısından) sessiz sayılabilir.  Kaynağa uzaklık ve gürültü kaynağının türü  Yaşam mekânlarına makul bir uzaklığa kurulması 49

50 ÇEVRESEL MALİYETLER  Arazi kullanımı  Türbinlerin taban alanı: toplam alanın % 1 ila %3’ü  İki türbinin arası da yandan kanat çapının en az 3 katı, önden ya da arkadan ise yaklaşık 7 katıdır  Tüm arazi, mesela hayvancılık, başka amaçlarla kullanılabilir  Ekosisteme etkileri  Kuş ölümleri ve göçmen kuşların göç yollarını olumsuz etkilemesi  Senede türbin başına 2,19 tane kuş ölümü  Nesli tehlikede olan türler… 50

51 ÇEVRESEL MALİYETLER  Elektromanyetik engelleme  Elektromanyetik dalgaları kullanan iletişim sistemlerini, özellikle televizyon ve uçak navigasyonu ve iniş sistemlerini olumsuz etkileyebilmektedir  Televizyona olan etkileri kolayca engellenebilmektedir  Uçakların iniş alanlarına yakın olmadıkları sürece önemli değildir  Gölge ve yansıma  Kişisel şikâyetler 51

52 SOSYO-EKONOMİK MALİYETLER  İstihdam  Rüzgâr teknolojisi konvansiyonel yakıt temelli santrallere göre daha az emek yoğun bir teknoloji  Fakat yeni iş alanları oluşturma açısından rüzgâr teknolojileri daha avantajlı  Rüzgâr santralinin oluşturacağı istihdam - termik santralin kapatılmasıyla doğacak işsizlik 52

53 SOSYO-EKONOMİK MALİYETLER  Halk ve İşletmedeki Çalışan Sağlığı  Zararlı gaz salımının engellenmesiyle birlikte hem çalışanların hem de halk sağlığı daha iyi olacaktır  Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Kurumu, kömür santrallerinin tek başlarına havadaki civa salımının %33’ü gibi bir bölümünden sorumlu  Küresel ısınma ise salgın hastalıklar, şiddetli sıcak ve soğuk hava dalgaları ile ilişkili ölümler, hava kalitesinin azalması, solunum yolu hastalıkları, tarım ürün miktar ve çeşitliliklerinin ve sulama şartlarının değişmesiyle gıda tüketimi üzerinden insan sağlığını tehdit etmektedir  Çin ve Hindistan’daki kömür santrallerinden salınan gazların yol açtığı kanser ve diğer hastalıklardan ölenlerin sayısı yılda 490 ile 900 53

54 54

55 Bu çalışmada, refah iktisadının yöntemlerinden biri olan SFMA, RETScreen programı kullanılarak, 3 farklı senaryoya uygulanmıştır: (i) Varolan ve yerli linyit kömürüyle çalışan Soma elektrik santralinin 44 MW’lık A ünitesinin 25 yıl süresince değişiklik yapılmadan işletilmesi; (ii) Soma-A’dan bağımsız olarak aynı bölgede yıllık aynı miktarda elektrik üretecek yeni bir rüzgâr santrali (Soma-RES) kurulması; (iii) Soma-A’nın kapatılıp yerine, aynı bölgede yıllık aynı miktarda elektrik üretecek bir rüzgâr santrali (Soma-RES) kurulması. 55 SENARYOLAR

56 56 Birimİklim verisi yeriProje yeri Enlem˚N39.3 Boylam˚E27.7 RakımM645 Isıtma tasarım sıcaklığı°C-2.0 Soğutma tasarım sıcaklığı°C30.6 Yer sıcaklığı amplitüdü°C22.4 Ay Hava sıcaklığı Bağıl nem Günlük güneş radyasyonu yatay Atmosferik basınç Rüzgâr hızı Yer sıcaklığı Isıtma derece- gün Soğutma derece-gün °C%kWh/m²/dkPam/s°C°C-d Ocak2,774,7%2,17949,59,41,74190 Şubat2,470,0%2,90949,99,42,13700 Mart4,561,7%4,11951,29,54,43190 Nisan11,553,9%5,01948,67,311,215981 Mayıs15,045,7%6,47948,47,415,30254 Haziran19,840,7%7,49948,67,820,00377 Temmuz21,638,2%7,59947,29,321,90481 Ağustos20,439,3%6,74947,910,121,00475 Eylül16,741,5%5,49950,88,916,90347 Ekim13,252,2%3,71952,18,413,160188 Kasım9,365,4%2,41952,87,48,22400 Aralık5,375,8%1,82951,19,24,63750 Yıllık11,954,8%4,67949,88,711,71.9422.203 Ölçüm yeri:M 100,00,0 BALIKESİR İLİ SOMA İLÇESİNİN TEMEL COĞRAFİ VE İKLİMSEL VERİLERİ Soma İlçesinin Aylık İklimsel Verileri Not: Ölçüm yeri Soma’nın yer seviyesinden itibarendir. Kaynak: EİE

57 ORTAK VARSAYIMLAR  Ortalama Yıllık Üretim: 250.000 MWh  Para Birimi: €  Elektrik Fiyatı: 66,6 €/MWh (EPDK)  Kömür Fiyatı: 35€/ton (EÜAŞ)  Toplumsal İskonto Oranı: % 10 (DPT)  € Yıllık Enflasyon Oranı: % 2,33 (EUROSTAT) (AB 2007-2008-2009 yıllık TÜFE oranlarının ortalaması)  € Yıllık Faiz Oranı: % 6,5 (Uzman Tahmini)  Yakıt maliyeti eskalasyon oranı % 5 (Uzman Tahmini)  Proje ömrü: 25 Yıl  Dış Borç Oranı: % 80  Ortalama Aylık Ücret: 500 €  Ortalama Kıdem Tazminatı: 20.000 € (25 yılın sonunda) 57

58 6.1 Baz Durum Senaryosu: Soma-A Santralinin 25 Yıl Daha İşletilmesi 58

59 SOMA-A TEMEL VERİLER VE VARSAYIMLAR  Teknoloji: Buhar türbini 2 x 22 MW  Kullanılabilirlik: 7.450 saat/yıl  Kapasite Faktörü: % 85  Şebekeye verilen elektrik: 250.000 MWh/Yıl (Yaklaşık)  Yakıt türü: Soma Linyit (3700 Kcal/Kg)  Yakıt fiyatı: 35 €/t  İlk tutuşturma için kullanılan ve Soma-A’nın toplam yakıt maliyetlerinin % 2’sinden azını oluşturan motorin tüketimi hesaba katılmamıştır.  Çalışan sayısı: 377 (Uzman Tahmini) 59

60 60 TeknolojiBuhar türbini Kullanılabilirlikh7.450% 85 Yakıt türüSoma Linyit (3700 Kcal/Kg) Yakıt fiyatı€/t35 Buhar türbini Buhar akışıkg/h 168 000 Çalışma basıncıBar 22 Doyma sıcaklığı°C 217 °F409,7 Kızdırma sıcaklığı°C 240 EntalpikJ/kg 2 869 Btu/lb1.218,4 EntropikJ/kg/K 6.44 Btu/lb/°R1,5 Ekstraksiyon portu Yok Karşı basınçkPa 3.0 Sıcaklık°C 24 °F102,2 Karışım kalitesi 0.74 EntalpikJ/kg 1 910 Btu/lb858,5 Teorik buhar oranı (TSR)kg/kWh 3.75 lb/kWh9,5 Buhar türbini (BT) verimliliği% 75.0% Gerçek buhar oranı (GBO)kg/kWh 5.01 lb/kWh11,2 Özet Güç kapasitesikW 33 556 Minimum kapasite% 50.0% Model ve kapasite2x22MW Şebekeye verilen elektrikMWh 249 993 Mevsimsel etkinlik% 86.0% Dönüş sıcaklığı°C 100 Gerekli yakıtGJ/h 478.5 milyon BTU/h452,4 Elektrik satış fiyatı€/MWh66,666,6 €/kWh0,0666 SOMA-A SANTRALİNİN VARSAYIMSAL TEKNİK ÖZELLİKLERİ Not: İlk tutuşturma için kullanılan ve Soma-A’nın toplam yakıt maliyetlerinin % 2’sinden azını oluşturan motorin tüketimi hesaba katılmamıştır.

61 SOMA-A YILLIK SERA GAZI SALIMLARI ÖZETİ 61 Gerçekleşme yılı Baz durum seragazı emisyonu Önerilen durum seragazı emisyonu Brüt yıllık seragazı emisyonu azalması Seragazı kredileri işlem ücretleri Net yıllık seragazı emisyonu azalması yıltCO2 % 1'den9142 622.6330 493.7 -187 871.10%-187 871.1 10 ve sonrası128 360.3329 780.6 -201 420.20%-201 420.2 Net yıllık seragazı emisyonu azalması-187 871.1tCO2eşdeğeri-436 909.5Tüketilmeyen ham petrol varili Not: Net seragazı değerleri Türkiye şebekesinin genel salımlarıyla projenin salımlarının farkını göstermektedir.

62 62 TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİYLE SOMA-A SANTRALININ SERA GAZI SALIMLARININ KARŞILAŞTIRMASI •Not: Seragazları küresel ısınma potansiyeli açısından IPCC (2007) uyarınca CO 2 eşdeğerine dönüştürülmüşlerdir: 1 ton CH 4 = 21 ton CO 2 ; 1 ton N 2 O = 310 ton CO 2 ; Kaynak: IPCC (2007) Baz durum elektrik sistemi (Temel) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Elektrik üretim verimlililiği İ&D kayıpları Seragazı emisyon faktörü Yakıt türü%kg/GJ %tCO2/MWh Doğal gaz50.0%54.50.00400.001045.0%5.0%0.462 Hidro17.5%0.00.0000 100.0%5.0%0.000 Kömür29.0%95.80.01500.003035.0%5.0%1.051 Fuel oil (#6)3.5%77.80.00300.002030.0%5.0%0.992 Elektrik karışımı100.0%156.80.01810.0040 5.0%0.571 Proje boyunca gerçekleşen temel değişiklikleri Seragazı emisyon faktöründe değişim%-10.0% Değişimin gerçekleştiği yıl10 Seragazı emisyon faktörü yılı10 ve sonrasıtCO2/MWh0.513 Temel değişikliğine yol açan sebep/olayİnşaat aşamasındaki yeni hidroelektrik santral Baz durum sistem seragazı özeti (Temel) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Yakıt tüketimi Seragazı emisyon faktörü Seragazı emisyonu Yakıt türü%kg/GJ MWhtCO2/MWhtCO2 Elektrik100.0%156.80.01810.0040 249 9930.571142 622.6 Toplam100.0%156.80.01810.0040 249 9930.571142 622.6 Önerilen durum sistem seragazı özeti (Elektrik projesi) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Yakıt tüketimi Seragazı emisyon faktörü Seragazı emisyonu Yakıt türü%kg/GJ MWhtCO2/MWhtCO2 Kullanıcı tanımlı yakıt100.0%69.00.00000.0700 990 3300.327323 362.6 Toplam100.0%69.00.00000.0700 990 3300.327323 362.6 İ&D kayıpları Toplam330 493.7 Şebekeye verilen elektrikMWh249 993 5.0% 12 5000.5717 131.1 Toplam330 493.7 Seragazı emisyonu azaltma özeti Gerçekleşme yılı Baz durum seragazı emisyonu Önerilen durum seragazı emisyonu Brüt yıllık seragazı emisyonu azalması Seragazı kredileri işlem ücretleri Net yıllık seragazı emisyonu azalması Elektrik projesi yıltCO2 % 1'den9142 622.6330 493.7 -187 871.10%-187 871.1 10 ve sonrası128 360.3329 780.6 -201 420.20%-201 420.2 Net yıllık seragazı emisyonu azalması-187 871.1tCO2eşdeğeri-436 909.5Tüketilmeyen ham petrol varili

63 63 İstihdamMühendisİdariİşçiSavunmaTekniker Santral Toplam Hizmet Alımı Toplam SOMA (A+B) 304088450131.0171201.137 SOMA-A (Tahmin) 101329416433740377 Soma Termik Santralının ve Soma-A Ü nitesinin İşlevsel Emek Dağılımları Kaynak: E.Ü.A.Ş. (2009) ve uzman görüşü

64 64 SOMA-A’NIN 25 YIL İŞLETİLMESİ SENARYOSUNUN MALİYETLERİ Not: Tüm parasal değerler € cinsindendir. 1 € = 2 T.L. varsayılmıştır. Eksi sayılar parantez içinde gösterilmiştir. Kaynak: RETScreen, uzman görüşleri ve yazarların kendi hesapları İlk maliyetler (krediler)BirimMiktarBirim maliyetMiktarNisbi maliyetler Notlar/Aralık Fizibilite etüdü Saha incelemesip-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Kaynak değerlendirmesiproje0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Çevresel değerlendirmep-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Ön projep-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Ayrıntılı maliyet tahminip-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Seragazı temel değerlendirme çalışması ve izleme planıproje0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Rapor hazırlamap-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Proje yönetimip-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Seyahat ve konaklamap-trip0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Ara Toplam: € -0.0% Geliştirme Sözleşme müzakerelerip-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. İzinler ve onaylarp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Saha etüdü ve arazi haklarıp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Seragazı onayı ve tesciliproje0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Proje finansmanıp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Hukuk ve muhasebep-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Proje yönetimip-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Seyahat ve konaklamap-trip0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Ara Toplam: € -0.0% Mühendislik Saha ve bina tasarımıp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Mekanik tasarımp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Elektrik tasarımıp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. İnşaat tasarımıp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. İhale ve sözleşmep-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. İnşaat kontrolörlüğüp-d0 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Ara Toplam: € -0.0%

65 65 SOMA-A’NIN 25 YIL İŞLETİLMESİ SENARYOSUNUN MALİYETLERİ Elektrik sistemi Buhar türbinikW44.000 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Yol yapımıkm € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. İletim hattıkm € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Trafo Merkeziproje € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Enerji verimliliği önlemleriproje € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Kullanıcı tanımlımaliyet € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Ara Toplam: € -0.0% Sistem dengesi ve diğer Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Spesifik proje maliyetleriKullanıcı tanımlı Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. İdame Yatırım Giderlerimaliyet44 000 € 400 € 17 600 000 Soma-A'nın 25 yıl çalışması için vasayılan yenileme yatırımı tutarı (Uzman tahmini 44000 KW x 1200€ / 3) alacaklandırmak € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Bina ve bahçe yapımım² € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Yedek parçalar% € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Nakliyeproje € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Eğitim ve işletmeye almap-d € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. maliyet € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Öngörülmeyen giderler%0.0% € 17 600 000 € - Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. İnşaat dönemi faizi6.50% € 17 600 000 € - İdame yatırımı için gerekli kaynağın fırsat maliyeti Ara Toplam: Ay sayısını gir € 17 600 000100.0% Toplam ilk maliyetler € 17 600 000100.0% Not: Tüm parasal değerler € cinsindendir. 1 € = 2 T.L. varsayılmıştır. Eksi sayılar parantez içinde gösterilmiştir. Kaynak: RETScreen, uzman görüşleri ve yazarların kendi hesapları

66 66 Yıllık maliyetler (krediler)BirimMiktar Birim maliyet MiktarNotlar/Aralık İşletme ve bakım Arazi kiralama ve kaynak kiralamaproje3520000 € 0 € 228 800 Yatırım içinkullanılan iç kaynağın (öz varlığın) fırsat maliyeti (Varsayım: ÖV=0,2xYatırım Maliyeti) Mülkiyet vergileriproje € -Devam projesi için gerekmediği varsayılıyor. Sigorta primiproje100000 € 17 € 1 700 000 Soma santrallerinin parçacık ve SO2 salımlarının halk sağlığı, tarım, bina ve araç zararları için tüm Soma nüfusu (100.000) için yıllık tahmini minimum özel sigorta priminin Soma-A payı Parçalar ve işgücüproje0 € 8 050 425 € 2 012 606Genel işletme giderleri (Yakıt maliyeti x 1/4) Sera gazı izleme ve doğrulamaproje12 € 300 € 3 600Yapılıyor fakat tutarı tahmin (RETScreen) Kamu faydalarıproje € - Genel ve idari%1.0% € 3 945 006 € 39 450Ayrıntılı veri yok (Varsayım) Yıllık İdame Giderlerimaliyet0 € 2 012 606 € 20 126 Soma-A yıllık idame giderleri (genel işletme giderlerinin %1'i kadar ek gider varsayılıyor ) Öngörülmeyen giderler%1.0% € 4 004 582 € 40 046Ayrıntılı veri yok (Varsayım) Ara Toplam: € 4 044 628 Yakıt maliyeti - önerilen durum Kullanıcı tanımlı yakıtT230 012 € 35.000 € 8 050 425SOMA-A YILLIK KÖMÜR GİDERİ Ara Toplam: € 8 050 425 Dönemsel maliyetler (krediler)BirimYıl Birim maliyet MiktarNotlar/Aralık Diğer Toplumsal Maliyetlermaliyet25 € 13 410 522 25 yıl sonra tesisin kapatılmasının doğuracağı kıdem tazminatları (377 kişi x 20.000€ x(1+enflasyon)^25) Proje ömrünün sonualacak € 1 778 584 € (1 778 584) Tesisin 25 yıl sonraki tahmini hurda değeri SOMA-A’NIN 25 YIL İŞLETİLMESİ SENARYOSUNUN MALİYETLERİ

67 67 SOMA-A 25 YIL İŞLETİM SENARYOSUNUN SOSYAL FAYDA/MALİYET ANALİZİ Finansal parametreler Genel Yakıt maliyeti eskalasyon oranı%5.0% Enflasyon oranı%2.3% İskonto oranı%10.0% Proje ömrüyıl25 Finansman Teşvikler ve hibeler€ Borç oranı%80.0% Borç€14 080 000 Öz varlık€3 520 000 Borç faiz oranı%6.50% Borç vadesiyıl10 Borç ödemeleri€/yıl1 958 594 Gelir vergisi analizi (Kapalı) Yıllık gelir Elektrik ihracat geliri Şebekeye verilen elektrikMWh249 993 Elektrik ihracat fiyatı€/MWh66.60 Elektrik ihracat geliri€16 649 501 Elektrik ihracatı eskalasyon oranı%5.0% Seragazı azaltma geliri Net seragazı azaltımı - yıl 1'den9tCO2/yr-187 871 Net seragazı azaltımı - yıl10 + sonrasıtCO2/yr-201 420 Net seragazı azaltımı - 25 yıltCO2-4 913 564 Seragazı azaltma kredi oranı€/tCO215.00 Seragazı azaltma geliri€-2 818 067 Seragazı azaltma kredi süresiyıl25 Net seragazı azaltımı - 25 yıltCO2-4 913 564 Seragazı azaltma kredi eskalasyon oranı%1.0%

68 68 SOMA-A 25 YIL İŞLETİM SENARYOSUNUN SOSYAL FAYDA/MALİYET ANALİZİ Proje maliyetleri ve tasarruf/gelir özeti İlk maliyetler Fizibilite etüdü0.0%€0 Geliştirme0.0%€0 Mühendislik0.0%€0 Elektrik sistemi0.0%€0 Isıtma sistemi0.0%€0 Soğutma sistemi0.0%€0 Kullanıcı tanımlı0.0%€0 Enerji verimliliği önlemleri0.0%€0 Sistem dengesi ve diğer100.0%€17 600 000 Toplam ilk maliyetler100.0%€17 600 000 Teşvikler ve hibeler €0 Yıllık maliyetler ve borç ödemeleri İşletme ve bakım€4 044 628 Yakıt maliyeti - önerilen durum€8 050 425 Borç ödemeleri - 10 yıl€1 958 594 Toplam yıllık maliyetler€14 053 647 Dönemsel maliyetler (krediler) Diğer Toplumsal Maliyetler - 25 yıl€13 410 522 Proje ömrünün sonu - alacaklandırmak€-1 778 584 Yıllık tasarruflar ve gelir Yakıt maliyeti - baz durum€0 Elektrik ihracat geliri€16 649 501 Seragazı azaltma geliri - 25 yıl€-2 818 067 Müşteri primi geliri (indirim)€0 Diğer gelirler (maliyet) - 25 yıl€0 TE üretim geliri - 20 yıl€0 Toplam yıllık tasarruflar ve gelir€13 831 434

69 69 SOMA-A 25 YIL İŞLETİM SENARYOSUNUN SOSYAL FAYDA/MALİYET ANALİZİ Finansal sürdürülebilirlik Vergi öncesi İGO - özsermaye%35.6% Vergi öncesi İGO - varlıklar%16.0% Vergi sonrası İGO - özsermaye%35.6% Vergi sonrası İGO - varlıklar%16.0% Basit geri ödemeyıl10.1 Özsermaye geri ödemeyıl4.8 Net Şimdiki Değer (NPV)€32 903 219 Yıllık yaşam döngüsü tasarrufları€/yıl3 624 884 Maliyet-Fayda oranı 10.35 Borç çevrilebilirliği 1.04 Enerji üretim maliyeti€/MWh57.48 Seragazı azaltma maliyeti€/tCO2 Azalma yok

70 70 Soma-A 25 Yıllık Kümülatif Değer Akışları Grafiği (€-yıl) Yıl

71 71 Soma-A Duyarlılık Analizi Net Şimdiki Değer (NPV) Duyarlılık aralığı20% Eşik Değer20000000€ Elektrik ihracat fiyatı€/MWh Yakıt maliyeti - önerilen durum53.2859.9466.6073.2679.92 € -20%-10%0%10%20% 6 440 340-20%8 075 08632 111 15956 147 23280 183 305104 219 377 7 245 383-10%-3 546 92020 489 15344 525 22568 561 29892 597 371 8 050 4250%-15 168 9278 867 14632 903 21956 939 29280 975 364 8 855 46810%-26 790 933-2 754 86021 281 21245 317 28569 353 358 9 660 51020%-38 412 939-14 376 8679 659 20633 695 27957 731 351 Elektrik ihracat fiyatı€/MWh İşletme ve bakım53.2859.9466.6073.2679.92 € -20%-10%0%10%20% 3 235 703-20%-6 148 20317 887 86941 923 94265 960 01589 996 087 3 640 165-10%-10 658 56513 377 50837 413 58061 449 65385 485 726 4 044 6280%-15 168 9278 867 14632 903 21956 939 29280 975 364 4 449 09110%-19 679 2884 356 78528 392 85752 428 93076 465 003 4 853 55420%-24 189 650-153 57723 882 49647 918 56971 954 641 Elektrik ihracat fiyatı€/MWh Seragazı azaltma kredi oranı53.2859.9466.6073.2679.92 €/tCO2 -20%-10%0%10%20% 12.00-20%-9 434 99414 601 07838 637 15162 673 22486 709 297 13.50-10%-12 301 96011 734 11235 770 18559 806 25883 842 330 15.000%-15 168 9278 867 14632 903 21956 939 29280 975 364 16.5010%-18 035 8936 000 18030 036 25354 072 32578 108 398 18.0020%-20 902 8593 133 21427 169 28751 205 35975 241 432

72 72 Soma-A Risk Analizi Net Şimdiki Değer (NPV) Parametre BirimDeğerAralık (+/-)MinimumMaksimum İlk maliyetler €17 600 00020%14 080 00021 120 000 İşletme ve bakım €4 044 62820%3 235 7034 853 554 Yakıt maliyeti - önerilen durum€8 050 42520%6 440 3409 660 510 Elektrik ihracat fiyatı €/MWh66.6020%53.2879.92 Seragazı azaltma kredi oranı€/tCO215.0020%12.0018.00 Net seragazı azaltımı - kredi süresitCO2-4 913 56420%-3 930 851-5 896 277 Borç oranı %80%20%64%96% Borç faiz oranı %6.50%20%5.20%7.80% Borç vadesi yıl1020%812 Etki - Net Şimdiki Değer (NPV) Medyan €33 893 934 Risk seviyesi %5.0% Güven seviyesi içinde asgari €-1 525 798 Güven seviyesi içinde azami €66 626 957

73 73 Dağılım - Net Şimdiki Değer (NPV) Parametrenin nispi etkisi (standart sapma) Soma-A Risk Analizi

74 6.2 ALTERNATİF SİSTEM: SOMA-RES SANTRALİ 74

75 • Teknoloji: Rüzgâr türbini • Türbin başına güç kapasitesi: 2 000 Kw • Türbin sayısı: 35 • Güç kapasitesi: 70 000 kW • Bağlantı noktası yüksekliği: 105 M • Türbin başına rotor çapı: 90 M • Rüzgâr kesmesi kuvveti: 0,25 • Dizilim kayıpları: % 3 • Kanat kayıpları: % 3 • Çeşitli kayıplar: % 5 • Kullanılabilirlik: % 95 • Kapasite faktörü: % 40,8 • Şebekeye verilen elektrik: 250.057 MWh • Proje Süresi: 25 Yıl 75

76 76 SOMA-RES SANTRALININ VARSAYIMSAL TEKNİK ÖZELLİKLERİ Kaynak değerlendirmesi Kaynak yöntemi Rüzgar hızıSOMAElektrik ihracat fiyatıŞebekeye verilen elektrik Ay m/s €/MWhMWh Ocak 9.4 66.624 337 Şubat 9.4 66.621 842 Mart 9.5 66.624 503 Nisan 7.3 66.616 234 Mayıs 7.4 66.616 969 Haziran 7.8 66.617 544 Temmuz 9.3 66.622 361 Ağustos 10.1 66.624 446 Eylül 8.9 66.621 034 Ekim 8.4 66.620 410 Kasım 7.4 66.616 830 Aralık 9.2 66.623 547 Yıllık 8.7 66.6250 057 Ölçüm yeri:M100.0 ft328.1 Rüzgar kesmesi kuvveti 0.25 Rüzgar türbini Türbin başına güç kapasitesikW2 000.0 İmalatçıVestas ModelVESTAS V90-2.0 MW - 105M Türbin sayısı 35 Güç kapasitesikW70 000.0 Bağlantı noktası yüksekliğiM105.08.8 m/sft344.5 Türbin başına rotor çapıM90 ft295.3 Türbin başına taranan alanm²6 362 ft²68 477 Enerji eğrisi verileri Standart Şekil faktörü 2.0

77 77 Kaynak: EİE, RETScreen yazılımının Ürün veritabanı ve Enerji Modeli tablosu SOMA-RES SANTRALININ VARSAYIMSAL TEKNİK ÖZELLİKLERİ Rüzgar hızıGüç eğrisi verileriEnerji eğrisi verileri m/skWMWh 00.0 1 2 3 517.1 456.01 525.8 5165.03 012.6 6339.04 719.1 7570.06 401.9 8863.07 925.7 91 215.09 243.3 101 606.010 350.9 111 878.011 258.1 121 974.011 974.6 131 995.012 509.5 142 000.012 873.9 152 000.013 082.3 162 000.0 172 000.0 182 000.0 192 000.0 202 000.0 212 000.0 222 000.0 232 000.0 242 000.0 25 - 302 000.0 Dizilim kayıpları%3.0% Türbin başına Kanat kayıpları%3.0% Düzeltilmemiş enerji üretimi MWh8 868 Çeşitli kayıplar%5.0% Basınç katsayısı 0.938 Kullanılabilirlik%95.0% Sıcaklık katsayısı 1.011 Brüt enerji üretimi MWh7 144 Özet Kayıp katsayısı 0.85 Kapasite faktörü%40.8% Özgül randıman kWh/m²954 Şebekeye verilen elektrikMWh250 057

78 SOMA-RES YILLIK SERA GAZI ÖZETİ 78 Not: Net seragazı değerleri Türkiye şebekesinin genel salımlarıyla projenin salımlarının farkını göstermektedir. Gerçekleşme yılı Baz durum seragazı emisyonu Önerilen durum seragazı emisyonu Brüt yıllık seragazı emisyonu azalması Seragazı kredileri işlem ücretleri Net yıllık seragazı emisyonu azalması yıltCO2 % 1'den9142 659.27 133.0 135 526.2 10 ve sonrası128 393.26 419.7 121 973.6 Net yıllık seragazı emisyonu azalması135 526tCO2Eşdeğeri315 177Tüketilmeyen ham petrol varili

79 79 TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİYLE SOMA-RES SERA GAZI SALIMLARININ KARŞILAŞTIRMASI Not: Seragazları küresel ısınma potansiyeli açısından IPCC (2007) uyarınca CO 2 eşdeğerine dönüştürülmüşlerdir: 1 ton CH 4 = 21 ton CO 2 ; 1 ton N 2 O = 310 ton CO 2 ; Kaynak: IPCC (2007) Baz durum elektrik sistemi (Temel) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Elektrik üretim verimlililiği İ&D kayıpları Seragazı emisyon faktörü Yakıt türü%kg/GJ %tCO2/MWh Doğal gaz50.0%54.50.00400.001045.0%5.0%0.462 Hidro17.5%0.00.0000 100.0%5.0%0.000 Kömür29.0%95.80.01500.003035.0%5.0%1.051 Fuel oil (#6)3.5%77.80.00300.002030.0%5.0%0.992 0.000 Elektrik karışımı100.0%156.80.01810.0040 5.0%0.571 Proje boyunca gerçekleşen temel değişiklikleri Seragazı emisyon faktöründe değişim%-10.0% Değişimin gerçekleştiği yıl10Seragazı emisyon faktörü yılı10 ve sonrasıtCO2/MWh0.513 Temel değişikliğine yol açan sebep/olay İnşaat aşamasındaki yeni hidroelektrik santral Baz durum sistem seragazı özeti (Temel) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Yakıt tüketimi Seragazı emisyon faktörüSeragazı emisyonu Yakıt türü%kg/GJ MWhtCO2/MWhtCO2 Elektrik100.0%156.80.01810.0040 250 0570.571142 659.2 Toplam100.0%156.80.01810.0040 250 0570.571142 659.2 Önerilen durum sistem seragazı özeti (Elektrik projesi) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Yakıt tüketimi Seragazı emisyon faktörüSeragazı emisyonu Yakıt türü%kg/GJ MWhtCO2/MWhtCO2 Rüzgar100.0% 250 0570.0000.0 Toplam100.0%0.00.0000 250 0570.0000.0 İ&D kayıpları Toplam7 133.0 Şebekeye verilen elektrikMWh250 057 5.0% 12 5030.5717 133.0 Toplam7 133.0 Seragazı emisyonu azaltma özeti Gerçekleşme yılı Baz durum seragazı emisyonu Önerilen durum seragazı emisyonu Brüt yıllık seragazı emisyonu azalması Seragazı kredileri işlem ücretleri Net yıllık seragazı emisyonu azalması Elektrik projesi yıltCO2 % 1'den9142 659.27 133.0 135 526.2 10 ve sonrası128 393.26 419.7 121 973.6 Net yıllık seragazı emisyonu azalması135 526tCO2Eşdeğeri315 177Tüketilmeyen ham petrol varili

80 80 TABLO 8: SOMA-RES KURULUM VE 25 YIL İŞLETİM MALİYETLERİ İlk maliyetler (krediler)BirimMiktarBirim maliyetMiktarNisbi maliyetlerNotlar/Aralık Fizibilite etüdü Saha incelemesip-d € - Kaynak değerlendirmesiproje € - Çevresel değerlendirmep-d € - Ön projep-d € - Ayrıntılı maliyet tahminip-d € - Seragazı temel değerlendirme çalışması ve izleme planıproje € - Rapor hazırlamap-d € - Proje yönetimip-d € - Seyahat ve konaklamap-trip € - Toplammaliyet1 € 150 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) Ara Toplam: € 150 0000.2% Geliştirme Sözleşme müzakerelerip-d € - İzinler ve onaylarp-d € - Saha etüdü ve arazi haklarıp-d € - Seragazı onayı ve tesciliproje € - Proje finansmanıp-d € - Hukuk ve muhasebep-d € - Proje yönetimip-d € - Seyahat ve konaklamap-trip € - Toplammaliyet1 € 350 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) TEMİNAT MEKTUBU GİDERİmaliyet0 € 3 000 000 € 9 000 RES işletmecilerinden istenen teminat mektubunun 1 yıllık ortalama masrafı (%0,3 x 1000000€ x (0,6+0,4(KG-10))) Ara Toplam: € 359 0000.4% Mühendislik Saha ve bina tasarımıp-d € - Mekanik tasarımp-d € - Elektrik tasarımıp-d € - İnşaat tasarımıp-d € - İhale ve sözleşmep-d € - İnşaat kontrolörlüğüp-d € - Toplammaliyet1 € 350 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) Ara Toplam: € 350 0000.4%

81 81 Elektrik sistemi Rüzgar türbinikW70 000 € 960 € 67 200 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) Yol yapımıkm20 € 80 000 € 1 600 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) İletim hattıkm20 € 250 000 € 5 000 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) Trafo Merkeziproje1 € 7 000 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) Ara Toplam: € 80 800 00091.5% Sistem dengesi ve diğer Spesifik proje maliyetleriRüzgar türbini montajı Rüzgar türbini temelitürbin35 € - Rüzgar türbini kurulumutürbin35 € - Bina ve bahçe yapımım²50 € - Yedek parçalar%5.0% € - Nakliyeproje1 € - Eğitim ve işletmeye almap-d1 € - Toplammaliyet1 € 3 000 000 Soma-RES ayrıntı yok (Uzman Tahmini) Öngörülmeyen giderler%1.0% € 84 659 000 € 846 590 SOMA-RES Varsayım İnşaat dönemi faizi6.50%12 ay € 85 505 590 € 2 778 932 SOMA-RES Varsayım Ara Toplam: € 6 625 5227.5% Toplam ilk maliyetler € 88 284 522100% TABLO 8: SOMA-RES KURULUM VE 25 YIL İŞLETİM MALİYETLERİ

82 82 TABLO 8: SOMA-RES KURULUM VE 25 YIL İŞLETİM MALİYETLERİ Yıllık maliyetler (krediler)BirimMiktar Birim maliyet Miktar Notlar/Aralık İşletme ve bakım Arazi kiralama ve kaynak kiralamaproje17656904.34 € 0 € 1 147 699 Yatırım için kullanılan iç kaynağın (Öz Varlık) fırsat maliyeti (Yatırım Maliyeti x 0,2 x %6,5 ödenen/vazgeçilen yıllık faiz) Mülkiyet vergileriproje € - Soma-RES için olmadığı varsayılıyor Sigorta primiproje1 € 150 000 SOMA-RES Yıllık Sigorta Primi (Uzman Tahmini) Parçalar ve işgücüproje10 € 15 000 € 150 000 Yıllık İşletme Giderleri (10 kişi + malzeme ve yedek parçalar) (Uzman Tahmini) Sera gazı izleme ve doğrulamaproje1 € 400 000 SOMA-RES YILLIK DIŞ BAKIM VE SÜPERVİZYON GİDERİ (Uzman Tahmini) Kamu faydalarıproje € - Genel ve idari%1.0% € 1 847 699 € 18 477 SOMA-RES Varsayım Yıllık Yedek Tutma Maliyetimaliyet250 057 € 5 € 1 125 255 SOMA-RES için yıllık yedek tutma maliyeti (4,5€ x YILLIK ÜRETİM MWh) (TEİAŞ) Öngörülmeyen giderler%1.0% € 2 991 430 € 29 914 SOMA-RES Varsayım Ara Toplam: € 3 021 345 Dönemsel maliyetler (krediler)BirimYıl Birim maliyet Miktar Notlar/Aralık Kanat değişim maliyetimaliyet13 € 22 934 411 13. yılda yapılacağı varsayılan kanat yenileme giderleri (17.000.000€ x (1+Yıllık Enflasyon Oranı)^13) (UZMAN TAHMİNİ) SOMA-RES kıdem tazminatı maliyetimaliyet25 € 355 717 25 yılın sonunda Soma-RES'in 10 işçisinin kıdem tazminatı giderleri (10 X 20.000€ x (1+ Yıllık Enflasyon Oranı)^25) Proje ömrünün sonualacak € 1 195 208 € (1 195 208)

83 83 Soma-RES Kurulum Ve 25 Yıl İşletim Senaryosunun Sosyal Fayda/Maliyet Analizi Finansal parametreler Genel Yakıt maliyeti eskalasyon oranı%5.0% Enflasyon oranı%2.3% İskonto oranı%10.0% Proje ömrüyıl25 Finansman Teşvikler ve hibeler€ Borç oranı%80.0% Borç€70 627 617 Öz varlık€17 656 904 Borç faiz oranı%6.50% Borç vadesiyıl10 Borç ödemeleri€/yıl9 824 633 Gelir vergisi analizi (Kapalı) Yıllık gelir Elektrik ihracat geliri Şebekeye verilen elektrikMWh250 057 Elektrik ihracat fiyatı€/MWh66.60 Elektrik ihracat geliri€16 653 768 Elektrik ihracatı eskalasyon oranı%5.0% Seragazı azaltma geliri Net seragazı azaltımı - yıl 1'den9tCO2/yr135 526 Net seragazı azaltımı - yıl10 + sonrasıtCO2/yr121 974 Net seragazı azaltımı - 25 yıltCO23 171 313 Seragazı azaltma kredi oranı€/tCO215.00 Seragazı azaltma geliri€2 032 893 Seragazı azaltma kredi süresiyıl21 Net seragazı azaltımı - 21 yıltCO22 683 419 Seragazı azaltma kredi eskalasyon oranı%1.0%

84 84 Soma-RES Kurulum Ve 25 Yıl İşletim Senaryosunun Sosyal Fayda/Maliyet Analizi Proje maliyetleri ve tasarruf/gelir özeti İlk maliyetler Fizibilite etüdü0.2%€150 000 Geliştirme0.4%€359 000 Mühendislik0.4%€350 000 Elektrik sistemi91.5%€80 800 000 Isıtma sistemi0.0%€0 Soğutma sistemi0.0%€0 Enerji verimliliği önlemleri0.0%€0 Sistem dengesi ve diğer7.5%€6 625 522 Toplam ilk maliyetler100.0%€88 284 522 Teşvikler ve hibeler €0 Yıllık maliyetler ve borç ödemeleri İşletme ve bakım€3 021 345 Yakıt maliyeti - önerilen durum€0 Borç ödemeleri - 10 yıl€9 824 633 Toplam yıllık maliyetler€12 845 977 Dönemsel maliyetler (krediler) Kanat değişim maliyeti - 13 yıl€22 934 411 SOMA-RES kıdem tazminatı maliyeti - 25 yıl€355 717 Proje ömrünün sonu - alacaklandırmak€-1 195 208 Yıllık tasarruflar ve gelir Yakıt maliyeti - baz durum€0 Elektrik ihracat geliri€16 653 768 Seragazı azaltma geliri - 21 yıl€2 032 893 Müşteri primi geliri (indirim)€0 Diğer gelirler (maliyet) - yıl€0 TE üretim geliri - 21 yıl€0 Toplam yıllık tasarruflar ve gelir€18 686 661

85 85 Soma-RES Kurulum Ve 25 Yıl İşletim Senaryosunun Sosyal Fayda/Maliyet Analizi Finansal sürdürülebilirlik Vergi öncesi İGO - özsermaye%48.7% Vergi öncesi İGO - varlıklar%15.6% Vergi sonrası İGO - özsermaye%48.7% Vergi sonrası İGO - varlıklar%15.6% Basit geri ödemeyıl5.6 Özsermaye geri ödemeyıl2.4 Net Şimdiki Değer (NPV)€138 216 409 Yıllık yaşam döngüsü tasarrufları€/yıl15 227 035 Maliyet-Fayda oranı 8.83 Borç çevrilebilirliği 1.67 Enerji üretim maliyeti€/MWh28.31 Seragazı azaltma maliyeti€/tCO2 (120)

86 86 SOMA-RES KÜMÜLATİF DEĞER AKIŞLARI GRAFİĞİ (€-YIL)

87 87 SOMA-RES DUYARLILIK ANALİZİ Net Şimdiki Değer (NPV) Duyarlılık aralığı20% Eşik Değer100000000€ Elektrik ihracat fiyatı€/MWh İlk maliyetler53.2859.9466.6073.2679.92 € -20%-10%0%10%20% 70 627 617-20%108 348 106132 390 339156 432 573180 474 807204 517 040 79 456 070-10%99 240 024123 282 258147 324 491171 366 725195 408 958 88 284 5220%90 131 942114 174 176138 216 409162 258 643186 300 877 97 112 97410%81 023 860105 066 094129 108 328153 150 561177 192 795 105 941 42620%71 915 77995 958 012120 000 246144 042 479168 084 713 Elektrik ihracat fiyatı€/MWh İşletme ve bakım53.2859.9466.6073.2679.92 € -20%-10%0%10%20% 2 417 076-20%96 870 439120 912 672144 954 906168 997 140193 039 373 2 719 210-10%93 501 191117 543 424141 585 658165 627 891189 670 125 3 021 3450%90 131 942114 174 176138 216 409162 258 643186 300 877 3 323 47910%86 762 694110 804 927134 847 161158 889 395182 931 628 3 625 61420%83 393 446107 435 679131 477 913155 520 146179 562 380 Elektrik ihracat fiyatı€/MWh Seragazı azaltma kredi oranı53.2859.9466.6073.2679.92 €/tCO2 -20%-10%0%10%20% 12.00-20%86 464 721110 506 954134 549 188158 591 422182 633 655 13.50-10%88 298 331112 340 565136 382 799160 425 032184 467 266 15.000%90 131 942114 174 176138 216 409162 258 643186 300 877 16.5010%91 965 553116 007 787140 050 020164 092 254188 134 487 18.0020%93 799 164117 841 397141 883 631165 925 864189 968 098

88 88 SOMA-RES RİSK ANALİZİ Net Şimdiki Değer (NPV) Parametre BirimDeğerAralık (+/-)MinimumMaksimum İlk maliyetler €88 284 52220%70 627 617105 941 426 İşletme ve bakım €3 021 34520%2 417 0763 625 614 Elektrik ihracat fiyatı €/MWh66.6020%53.2879.92 Seragazı azaltma kredi oranı€/tCO215.0020%12.0018.00 Net seragazı azaltımı - kredi süresitCO22 683 41920%2 146 7353 220 103 Borç oranı %80%20%64%96% Borç faiz oranı %6.50%20%5.20%7.80% Borç vadesi yıl1020%812 Etki - Net Şimdiki Değer (NPV) Parametrenin nispi etkisi (standart sapma) Etkiye göre sınıflandırılmış

89 89 SOMA-RES RİSK ANALİZİ Medyan €140 145 408 Risk seviyesi %5.0% Güven seviyesi içinde asgari€108 778 656 Güven seviyesi içinde azami€173 161 556 Dağılım - Net Şimdiki Değer (NPV) Frekans

90 90 6.3 Alternatif Senaryo: Soma-A’nın Kapatılıp Soma- RES’in 25 Yıl İşletimi

91 91 ALTERNATİF SENARYONUN VARSAYIMLARI • 44 MW Soma-A santrali kapatılacak ve tekrar işletilmemek üzere hurda olarak satılacaktır. • Yanındaki 990 MW Soma-B santrali çalışmaya devam edecektir. • Soma-A’nın artık yakmayacağı kömürün başka müşterilere satılacağı dolayısıyla kömür madeninin satışlarının ve istihdamının etkilenmeyeceği varsayılmaktadır. • Soma-A’dan kazanılacak araziyle Soma-RES’in işgal edeceği arazinin yaklaşık birbirine denk oldukları ve net arazi kayıp ya da kazancı olmayacağı varsayılmaktadır. • Soma-A’nın artık üretmeyeceği elektrikle Soma-RES’in onun yerine şebekeye vereceği elektriğin miktar ve fiyatları eşittir. Dolayısıyla net bir elektrik satış geliri kaybı ya da kazancı olmayacaktır.

92 92 ALTERNATİF SENARYONUN SALIM ANALİZİ ÖZETİ Seragazı emisyonu azaltma özeti Gerçekleşme yılı Baz durum seragazı emisyonu Önerilen durum seragazı emisyonu Brüt yıllık seragazı emisyonu azalması Seragazı kredileri işlem ücretleri Net yıllık seragazı emisyonu azalması yıltCO2 % 1-25343 783.017 189.2 326 593.9 0 Net yıllık seragazı emisyonu azalması326 594tCO2 eşdeğeri 759 521Tüketilmeyen ham petrol varili

93 •Not: Seragazları küresel ısınma potansiyeli açısından IPCC (2007) uyarınca CO 2 eşdeğerine dönüştürülmüşlerdir: •1 ton CH 4 = 21 ton CO 2 ; 1 ton N 2 O = 310 ton CO 2 ; Kaynak: IPCC (2007) ALTERNATİF SENARYONUN SALIM ANALİZİ Baz durum elektrik sistemi (Temel) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Elektrik üretim verimlililiği İ&D kayıpları Seragazı emisyon faktörü Yakıt türü%kg/GJ %tCO2/MWh Kullanıcı tanımlı yakıt100.0%69.00.00000.070025.0%5.0%1.375 Elektrik karışımı100.0%290.50.00000.2947 5.0%1.375 Proje boyunca gerçekleşen temel değişiklikleri Seragazı emisyon faktöründe değişim%-10.0% Baz durum sistem seragazı özeti (Temel) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Yakıt tüketimi Seragazı emisyon faktörüSeragazı emisyonu Yakıt türü%kg/GJ MWhtCO2/MWhtCO2 Elektrik100.0%290.50.00000.2947 250 0571.375343 783.0 Toplam100.0%290.50.00000.2947 250 0571.375343 783.0 Önerilen durum sistem seragazı özeti (Elektrik projesi) Yakıt karışımı CO2 emisyon faktörü CH4 emisyon faktörü N2O emsiyon faktörü Yakıt tüketimi Seragazı emisyon faktörüSeragazı emisyonu Yakıt türü%kg/GJ MWhtCO2/MWhtCO2 Rüzgar100.0% 250 0570.0000.0 Toplam100.0%0.00.0000 250 0570.0000.0 İ&D kayıpları Toplam17 189.2 Şebekeye verilen elektrikMWh 250 0575.0% 12 5031.37517 189.2 Toplam17 189.2 Seragazı emisyonu azaltma özeti Gerçekleşme yılı Baz durum seragazı emisyonu Önerilen durum seragazı emisyonu Brüt yıllık seragazı emisyonu azalması Seragazı kredileri işlem ücretleri Net yıllık seragazı emisyonu azalması Elektrik projesi yıltCO2 % 1-25343 783.017 189.2 326 593.9 Net yıllık seragazı emisyonu azalması326 594tCO2eşdeğeri759 521Tüketilmeyen ham petrol varili

94 94 ALTERNATİF SENARYONUN MALİYETLERİ İlk maliyetler (krediler)BirimMiktarBirim maliyetMiktarOranNotlar/Aralık Fizibilite etüdü Saha incelemesip-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Kaynak değerlendirmesiproje € - Soma-RES Ayrıntı yok. Çevresel değerlendirmep-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Ön projep-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Ayrıntılı maliyet tahminip-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Seragazı temel değerlendirme çalışması ve izleme planıproje € - Soma-RES Ayrıntı yok. Rapor hazırlamap-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Proje yönetimip-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Seyahat ve konaklamap-trip € - Soma-RES Ayrıntı yok. SOMA-RES Fizibilitemaliyet1 € 150 000 Soma-RES Ayrıntı yok. SOSYAL İLK MALİYETLER TOPLAMImaliyet0 € 20 000 € - SOMA-A tahmini kıdem tazminat gideri (377 kişi x 20.000 €) Ara Toplam: € 150 0000.2% Geliştirme Sözleşme müzakerelerip-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. İzinler ve onaylarp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Saha etüdü ve arazi haklarıp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Seragazı onayı ve tesciliproje € - Soma-RES Ayrıntı yok. Proje finansmanıp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Hukuk ve muhasebep-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Proje yönetimip-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Seyahat ve konaklamap-trip € - Soma-RES Ayrıntı yok. Toplammaliyet1 € 350 000 Soma-RES Ayrıntı yok. TEMİNAT MEKTUBU GİDERİmaliyet0 € 3 000 000 € 9 000 SOMA-RES 1 YILLIK TEMİNAT MEKTUBU GİDERİ (%0,3 x 1000000€ x (0,6+(KG MW-10)x0,04) Ara Toplam: € 359 0000.4% Mühendislik Saha ve bina tasarımıp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Mekanik tasarımp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Elektrik tasarımıp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. İnşaat tasarımıp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. İhale ve sözleşmep-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. İnşaat kontrolörlüğüp-d € - Soma-RES Ayrıntı yok. Toplammaliyet1 € 350 000 Soma-RES Ayrıntı yok. Ara Toplam: € 350 0000.4%

95 95 ALTERNATİF SENARYONUN MALİYETLERİ Elektrik sistemi Rüzgar türbinikW70 000 € 960 € 67 200 000 Soma-RES Yol yapımıkm20 € 80 000 € 1 600 000 Soma-RES (Varsayım: 20 km yol) İletim hattıkm20 € 250 000 € 5 000 000 Soma-RES (Varsayım: 20 km hat) Trafo Merkeziproje1 € 7 000 000 Soma-RES Enerji verimliliği önlemleriProje € - SOMA-A'DAN TASARRUF EDİLEN İDAME YATIRIMI MALİYETİ (Hatırlatma)alacak44 000 € - SOMA-A İÇİN YAPILMAYAN İDAME YATIRIMI GİDERLERİ (KG KW x 1200€ / 3) Soma-A Tesisin Devre Dışı Hurda Değeri (Hatırlatma)Alacak0 € 1 000 000 € - Soma A Tesisinin enerji üretmemek üzere tahmini hurda değeri (UZMAN TAHMİNİ) Ara Toplam: € 80 800 00091.5% Sistem dengesi ve diğer Soma-RES Spesifik proje maliyetleriRüzgar türbini montajı Soma-RES Rüzgar türbini temeliTürbin35 € - Soma-RES Rüzgar türbini kurulumuTürbin35 € - Soma-RES Bina ve bahçe yapımım²50 € - Soma-RES Yedek parçalar%5.0% € - Soma-RES NakliyeProje1 € - Soma-RES Eğitim ve işletmeye almap-d1 € - Soma-RES Toplammaliyet1 € 3 000 000 Soma-RES Öngörülmeyen giderler%1.0% € 84 659 000 € 846 590 Soma-RES İnşaat dönemi faizi6.50%12 ay € 85 505 590 € 2 778 932 Soma-RES Ara Toplam: € 6 625 5227.5% Toplam ilk maliyetler € 88 284 522100%

96 96 ALTERNATİF SENARYONUN MALİYETLERİ Not: Tüm parasal değerler € cinsindendir. 1 € = 2 T.L. varsayılmıştır. Eksi sayılar parantez içinde gösterilmiştir. Kaynak: RETScreen, uzman görüşleri ve yazarların kendi hesapları Yıllık maliyetler (krediler)BirimMiktar Birim maliyet Miktar Notlar/Aralık İşletme ve bakım Kaynak kiralamaproje17656904.34 € 0 € 1 147 699 Yatırım için kullanılan iç kaynağın (Öz Varlık) fırsat maliyeti (Yatırım Maliyeti x 0,2 x %6,5 ödenen/vazgeçilen yıllık faiz) Mülkiyet vergileriproje € - SOMA-RES için olmadığı varsayılıyor Sigorta primiproje1 € 150 000 SOMA-RES Yıllık Sigorta Primi (Uzman Tahmini) Parçalar ve işgücüproje10 € 15 000 € 150 000 Yıllık İşletme Giderleri (10 kişi + malzeme ve yedek parçalar) (UZMAN TAHMİNİ) Sera gazı izleme ve doğrulamaproje1 € 400 000 SOMA-RES YILLIK DIŞ BAKIM VE SÜPERVİZYON GİDERİ (UZMAN TAHMİNİ) Kamu faydalarıproje € - Genel ve idari%1.0% € 1 847 699 € 18 477 SOMA-RES Varsayım Soma-RES Yıllık Yedek Tutma Maliyetimaliyet250 057 € 5 € 1 125 255 SOMA-RES için gerekli yedek tutma maliyeti (4,5€ x YILLIK ÜRETİM MWh) (TEİAŞ) Öngörülmeyen giderler%1.0% € 2 991 430 € 29 914 SOMA-RES Varsayım Ara Toplam: € 3 021 345 Dönemsel maliyetler (krediler)BirimYıl Birim maliyet Miktar Notlar/Aralık SOMA-RES Kanat değişim maliyetimaliyet13 € 22 934 411 SOMA-RES 10 yılda bir kanatların değiştirilme maliyeti (Uzman tahmini) YILLIK SOSYAL FAYDALAR TOPLAMIalacak1 € 12 095 053 € (12 095 053) SOMA-A'DAN TASARRUF EDİLEN YILLIK MALİYETLER TOPLAMI Proje ömrünün sonualacak € 839 492 € (839 492)

97 97 ALTERNATİF SENARYO SFMA Finansal parametreler Genel Yakıt maliyeti eskalasyon oranı%5.0% Enflasyon oranı%2.3% İskonto oranı%10.0% Proje ömrüyıl25 Finansman Teşvikler ve hibeler€11 060 000 Borç oranı%80.0% Borç€70 627 617 Öz varlık€17 656 904 Borç faiz oranı%6.50% Borç vadesiyıl10 Borç ödemeleri€/yıl9 824 633 Gelir vergisi analizi (Kapalı) Yıllık gelir Elektrik ihracat geliri Şebekeye verilen elektrikMWh250 057 Elektrik ihracat fiyatı€/MWh0.00 Elektrik ihracat geliri€0 Elektrik ihracatı eskalasyon oranı%5.0% Seragazı azaltma geliri Net seragazı azaltımıtCO2/yr326 594 Net seragazı azaltımı - 25 yıltCO28 164 847 Seragazı azaltma kredi oranı€/tCO215.00 Seragazı azaltma geliri€4 898 908 Seragazı azaltma kredi süresiyıl21 Net seragazı azaltımı - 21 yıltCO26 858 472 Seragazı azaltma kredi eskalasyon oranı%1.0%

98 98 ALTERNATİF SENARYO SFMA Proje maliyetleri ve tasarruf/gelir özeti İlk maliyetler Fizibilite etüdü0.2%€150 000 Geliştirme0.4%€359 000 Mühendislik0.4%€350 000 Elektrik sistemi91.5%€80 800 000 Isıtma sistemi0.0%€0 Soğutma sistemi0.0%€0 Enerji verimliliği önlemleri0.0%€0 Sistem dengesi ve diğer7.5%€6 625 522 Toplam ilk maliyetler100.0%€88 284 522 Teşvikler ve hibeler €11 060 000 Yıllık maliyetler ve borç ödemeleri İşletme ve bakım€3 021 345 Yakıt maliyeti - önerilen durum€0 Borç ödemeleri - 10 yıl€9 824 633 Toplam yıllık maliyetler€12 845 977 Dönemsel maliyetler (krediler) SOMA-RES Kanat değişim maliyeti - 13 yıl€22 934 411 YILLIK SOSYAL FAYDALAR TOPLAMI - 1 yıl€-12 095 053 Proje ömrünün sonu - alacaklandırmak€-839 492 Yıllık tasarruflar ve gelir Yakıt maliyeti - baz durum€0 Elektrik ihracat geliri€0 Seragazı azaltma geliri - 21 yıl€4 898 908 Müşteri primi geliri (indirim)€0 Diğer gelirler (maliyet) - yıl€0 TE üretim geliri - 25 yıl€0 Toplam yıllık tasarruflar ve gelir€4 898 908

99 99 Finansal/Toplumsal sürdürülebilirlik Vergi öncesi İGO - özsermaye%72.9% Vergi öncesi İGO - varlıklar%10.1% Vergi sonrası İGO - özsermaye%72.9% Vergi sonrası İGO - varlıklar%10.1% Basit geri ödemeyıl41.1 Özsermaye geri ödemeyıl1.5 Net Şimdiki Değer (NPV)€71 216 951 Yıllık yaşam döngüsü tasarrufları€/yıl7 845 834 Maliyet-Fayda oranı 5.03 Borç çevrilebilirliği 1.45 Enerji üretim maliyeti€/MWh-19.73 Seragazı azaltma maliyeti€/tCO2 (24) ALTERNATİF SENARYO SFMA

100 100 Alternatif Senaryo Kümülatif Değer Akımı (€-yıl)

101 ALTERNATİF SENARYONUN DUYARLILIK ANALİZİ 101 Net Şimdiki Değer (NPV) Duyarlılık aralığı20% Eşik Değer60000000€ İlk maliyetler€ Seragazı azaltma kredi oranı70 627 61779 456 07088 284 52297 112 974105 941 426 €/tCO2 -20%-10%0%10%20% 12.00-20%80 268 88171 160 79962 052 71752 944 63543 836 553 13.50-10%84 850 99775 742 91666 634 83457 526 75248 418 670 15.000%89 433 11480 325 03371 216 95162 108 86953 000 787 16.5010%94 015 23184 907 14975 799 06866 690 98657 582 904 18.0020%98 597 34889 489 26680 381 18571 273 10362 165 021 İlk maliyetler€ İşletme ve bakım70 627 61779 456 07088 284 52297 112 974105 941 426 € -20%-10%0%10%20% 2 417 076-20%95 649 37986 802 41377 955 44769 108 48260 261 516 2 719 210-10%92 541 24783 563 72374 586 19965 608 67556 631 151 3 021 3450%89 433 11480 325 03371 216 95162 108 86953 000 787 3 323 47910%86 324 98277 086 34267 847 70258 609 06349 370 423 3 625 61420%83 216 85073 847 65264 478 45455 109 25645 740 059 İlk maliyetler€ Borç faiz oranı70 627 61779 456 07088 284 52297 112 974105 941 426 % -20%-10%0%10%20% 5.20%-20%92 328 36283 582 18674 836 01066 089 83557 343 659 5.85%-10%90 891 49981 965 71573 039 93164 114 14755 188 364 6.50%0%89 433 11480 325 03371 216 95162 108 86953 000 787 7.15%10%87 953 56078 660 53469 367 50860 074 48250 781 456 7.80%20%86 453 19576 972 62367 492 05258 011 48048 530 908

102 102 ALTERNATİF SENARYONUN RİSK ANALİZİ Net Şimdiki Değer (NPV) Parametre BirimDeğerAralık (+/-)MinimumMaksimum İlk maliyetler €88 284 52220%70 627 617105 941 426 İşletme ve bakım €3 021 34520%2 417 0763 625 614 Seragazı azaltma kredi oranı€/tCO215.0020%12.0018.00 Net seragazı azaltımı - kredi süresitCO26 858 47220%5 486 7778 230 166 Borç oranı %80%20%64%96% Borç faiz oranı %6.50%20%5.20%7.80% Borç vadesi yıl1020%812 Etkiye göre sınıflandırılmış Parametrenin nispi etkisi (standart sapma)

103 103 ALTERNATİF SENARYONUN RİSK ANALİZİ Medyan €73 408 748 Risk seviyesi %5.0% Güven seviyesi içinde asgari €56 191 862 Güven seviyesi içinde azami €91 193 164 Frekans

104 7. SONUÇ 104

105 Rüzgâr enerjisinin genelde geleneksel enerji kaynaklarına, özelde ise kömürü yakarak elektrik üreten santrallere göre, sosyal faydaları çevresel ve sosyo-ekonomik faydalar olarak iki grupta incelenmektedir. Çevresel faydalar hava, su ve toprak sektörleri üzerinden değerlendirilirken, sosyo-ekonomik faydalar ise, fiyat ve maliyet istikrarı, ulusal güvenlik ve enerji bağımlılığı, kırsal ekonomiler, istihdam ve teknoloji riski olmak üzere beş başlıkta anlatılmaktadır. 105

106 Sosyal maliyetler açısından göze çarpan en önemli nokta hemen hemen her tür yenilenebilir enerji kaynağında olduğu gibi rüzgârda da başlangıç maliyetlerinin yüksek olması ve buna karşın işletim maliyetlerinin oldukça düşük ve çevre maliyetleri açısından da termik ile karşılaştırılamayacak ölçüde avantajlı olmasıdır. Bu kısımda öncelikle maliyetlerin en büyük kalemini oluşturan başlangıç maliyetleri daha sonra da finansal, yıllık ve dönemsel maliyetleri incelenmektedir. Rüzgâr santrallerinin bahsedilen finansal maliyetlerine ek olarak, parasallaştırılması görece daha zor olan, görsel etkiler, gürültü, arazi kullanımı, ekosisteme olan etkiler, elektromanyetik engelleme ve gölge-yansıma gibi çevresel maliyetlerden ve istihdam ve halk sağlığı gibi sosyo- ekonomik maliyetlerden de bahsedilmiş ve analizlerde olabildiğince hesaba katılmaya çalışılmaktadır.  106

107 Her üç senaryonun da net faydalarının bugünkü değeri pozitif ve fayda/maliyet oranları da birden büyük çıkmaktadır. Bu durumda her üç senaryo da toplumsal açıdan yapılabilirdirler. 107 YAPILABİLİRLİK

108 108 Büyükten küçüğe doğru: 2. Senaryo: Soma-RES 25 Yıl (NPV=138.216.409 €) 3. Senaryo: Soma-A yerine Soma-RES 25 Yıl (NPV= 71.216.951 €) 1.Senaryo: Soma-A 25 Yıl (NPV=32 903 219 €) Senaryoların Net Faydaları Bakımından Karşılaştırılması

109 109 Büyükten küçüğe doğru: 1.Senaryo: Soma-A 25 Yıl (F/M=10.35) 2. Senaryo: Soma-RES 25 Yıl (F/M=8.83) 3. Senaryo: Soma-A yerine Soma-RES 25 Yıl (F/M=5.03 ) Senaryoların Fayda/Maliyet Oranları Bakımından Karşılaştırılması

110 110 SENARYOLARIN MWH BAŞINA SOSYAL MALİYETLER BAKIMINDAN KARŞILAŞTIRILMASI Büyükten küçüğe doğru: 1. Senaryo: Soma-A 25 Yıl (57.48 €/MWh) 2. Senaryo: Soma-RES 25 Yıl (28.31 €/MWh) 3. Senaryo: Soma-A yerine Soma-RES (-19.73 €/MWh)

111 Bu çalışmada yapılan SFMA tamamen bir sosyal planlamacı bakış açısıyla yapılmış ve alternatifler toplumsal maliyetleri ve faydaları bakımından incelenmiştir. Öte yandan, bu alternatiflerin özel girişimcinin bakış açısıyla değerlendirilmeleri farklı sonuçlar ortaya çıkarabilir. Dolayısıyla, ileride bu çalışmanın genişletilerek, özel girişimci açısından da senaryoların yapılabilirliklerinin değerlendirilmesi, ve elde edilecek sonuçların SFMA sonuçlarıyla karşılaştırılmaları planlanmaktadır. 111 GELECEKTE

112 Sabrınız, dikkatiniz, görüş, eleştiri ve önerileriniz için çok teşekkürler! 112


"1. a Araştırmacı, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ve Doktora Öğrencisi, İktisat Bölümü, Ortadoğu Teknik Üniversitesi b Yardımcı Doçent. Dr., İktisat." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları