Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Biyoteknoloji Sektörü Doç. Dr. Filiz Gürel İstanbul Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Biyoteknoloji Sektörü Doç. Dr. Filiz Gürel İstanbul Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü."— Sunum transkripti:

1 Biyoteknoloji Sektörü Doç. Dr. Filiz Gürel İstanbul Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

2 Biyoteknoloji biyolojik sistem ve süreçleri kullanarak sorunlara çözüm bulunması ve yararlı ürünler üretilmesidir.

3 Biyoteknolojinin amacı Bir yönüyle yatırımcıya para kazandırırken; diğer yönüyle tıpta, ziraatte, hayvancılıkta, ilaç ve gıda endüstrisinde bir çok sorunlara çözümler bulunmaktadır.

4 Biyoteknoloji Sektörü Sağlık ve Gen Teknolojileri Tarımsal Biyoteknoloji Hayvancılık Biyoteknolojisi Endüstriyel Biyoteknoloji

5 Sağlık Genomik çalışmalar Hücre tedavileri İlaç tasarımları (Famakogenomik) ilaç üretimi Genetik tanı

6 Tarımsal Biyoteknoloji Transgenik bitkiler Metabolik/Fizyolojik Değişimler Geliştirme (Islah) Üretim

7 Hayvancılık Hayvan IslahıÜretim Yaban/Evcil hay. gen kaynaklarının korunması ve moleküler tanımlama Hayvansal ilaç ve aşı üretimi

8 Biyoteknolojide Yeni Alanlar Biyoçipler Biyoenformatik Biyonanoteknoloji

9 Konular √ Biyoteknolojik ilaç üretimleri → ABD, Avrupa Birliği √ Büyük Üreticiler (Big Pharma) ve biyoteknoloji endüstrisi √ Genom projesi ve patentler √ Tarımsal biyoteknoloji ve GDO’lar

10 2003’de 46.3 milyar dolarlık global gelirin dağılımı ABD-%77 Avrupa-%16 Kanada-%4 Asya-%3

11 ABD: “Piyasaya dayalı kendi kendine yeterlilik” İngiltere: “Buluş, deney ve çoğulculuk” Japonya, Güney Kore: “Global stratejik öğrenme ve işbirliği”

12 ABD Watson-Crick tarafından DNA’nın çift sarmal yapısı Nature’da yayınlandı 1980: Genlerin ilk kez klonlanmasında Herbert Boyer ve Stanley Cohen’epatent hakkı verildi 1980: Genlerin ilk kez klonlanmasında Herbert Boyer ve Stanley Cohen’e patent hakkı verildi1976-Genentech1978-Biogen1980-Amgen1981-Immunex1981-Chiron1981-Genzyme

13 Avrupa Birliği 2005’de 25 yeni üye katılmıştır. Şirketlerin sayısal olarak dağılımı: Almanya %22 İngiltere %17 Fransa %11 İsveç %7 İsrail %9 İsviçre %5 Hollanda %5 Danimarka %5

14 Şirket Sayısı Çalışan Sayısı Gelirler 10.4 Milyon Euro 27.2 Milyon Euro ARGE Harcamaları %69 %39

15  Hükümet, “bioregio”, “bioprofile” ve ”biochance” gibi teşvik edici programlarla endüstriyi desteklemektedir.  2005 yılında biyoteknolojiye milyon Euro ayrılmıştır (136.5 ME sadece genom araştırmaları içindir)  Biyoteknoloji endüstrisi başlıca Bavyera ve Baden Württemberg bölgelerinde gelişmiştir.  Örn. Wilex Biotechnology Şirketi kanserin yayılmasına yol açan spesifik bir proteini durduran ilaç üzerinde çalışıyor. ALMANYA

16 Dünya üzerinde 325 milyondan fazla kişi, 160 onaylı ilaç ve aşı geliştirilmesinde çalışmaktadır. 200’den fazla hastalığın tedavisinde kullanılacak >350 ilaç ve aşı için klinik denemeler yapılma aşamasında. 200’den fazla hastalığın tedavisinde kullanılacak >350 ilaç ve aşı için klinik denemeler yapılma aşamasında. İlaç Sektörü : 1980 → 2004

17 Big Pharma Kavramı Bunlar büyük üreticilerdir. Geliri 3 milyar $’ın üzerinde olan ve AR-GE’ye ayırdıkları pay en az 500 milyon $ olan ilk 30 şirket. Geliri 3 milyar $’ın üzerinde olan ve AR-GE’ye ayırdıkları pay en az 500 milyon $ olan ilk 30 şirket.

18 “2010 yılında ilaç (farmasötik) araştırmalarının çoğu biyoteknoloji şirketleri tarafından yapılacaktır” Deutche Bank

19 İlk 10 Şirketin 2004 Gelirleri 2004ŞirketÜlke Brüt Gelir (Mil $ ) ARGE (Mil $ ) Net Gelir (Mil $ ) Çalışan Sayısı 1 Pfizer ABD52,5167,68411,361115,000 2 Bristol-Myers Squibb ABD47,3485,2038,509109,900 3 GlaxoSmithKline İNG37,3185,2047,886100,619 4 Sanofi-Aventis FRS31,6154,9276,52696,439 5 Novartis İSV28,2474,2075,76781,392 6 Hoffmann-La Roche İSV25,1634,0985,34464,703 7 Merck & Co. İSV22,9394,0105,81362,600 8 AstraZeneca İNG-İSVEÇ 21,4273,8033,81364,200 9 Abbott Laboratories ABD19,6801,6973,23650, Johnson & Johnson ABD19,3802,5002,38843,000

20 Geliştirme Pazar Satış Büyük Üreticiler Yatırım Fikirler Biyotek Endüstrisi

21 Deney Fikrin Kabul Edilmesi Tanımlanması İlacın üretimi Hayvan Deneyleri Formülasyon Üretim Klinik Denemeler Yasal Onaylanma Süreci Piyasaya Sunulması Biyoteknolojik Bir İlacın Geliştirilmesi $

22 Terapötiklerin hastalıklara göre dağılımı Çeşitli %25 Otoimmün %5 Kanser %28 Kalp-damar hast %11 Nöroloji %12 Diyabet %3 Enfeksiyon hast %16

23 Moleküler Genetik Genomik Biyoteknoloji Endüstrisi Patent?

24 Mayıs 2006’da tamamlanan insan genom projesi çağımızın en önemli bilimsel gelişmelerinden biridir. Proje yoğun bir bilgi birikimi sağlamasının yanısıra genetik temelli bir çok yeni çalışma alanı yaratmış, tıpta tanı ve tedaviye bakış açısını değiştirmiştir. Diğer bir deyimle, içinde bulunduğumuz post- genomik çağda artık medikal çalışmalar genom bazlı veritabanları dikkate alınarak yapılacaktır.

25 GENOMICS  1998’de Perkin-Elmer Corporation tarafından kurulan bu şirketin ilk başkanı Genom Araştırmaları Enstitüsünden (TIGR) Dr. J. Craig Venter idi. Venter ve Hamilton Smith TIGR’de ilk genom projesi Haemophilus influenzae bakterisinin dizi analizini yapan araştırıcılardır.

26 Genlerin patentlenmesi Celera başlangıç olarak üzerinde çalıştığı genin patentini alacağını yayınladı. Daha sonra bu sayıyı 6500 gen/ gen bölgesi’ne çıkarmıştır. Aynı zamanda “Bermuda antlaşması” kapsamında bu genlerle ilgili bilgileri HGP den daha az sıklıkta olmakla birlikte halka açacağını beyan etmiştir, Ancak, 2000 yılında ABD hükümeti bu istemin mümkün oImayacağını, halkın genom bilgilerinden serbestçe yararlanması gerektiğini bildirmiştir.

27 Patent Konusu  Halkın bilgisine sunulmak üzere İnsan Genom Projesi sonucunda elde edilen tüm DNA dizileri anında internet ortamındaki veritabanlarına işlenmektedir.  Birleşik Devletler Patent ve Ticari Marka Ofisi (USPTO)’ne göre; bir gen dizisi patentlenemez ancak doğal durumunda herhangi bir canlıdan izole edilmiş bir genin “eğer” başvuran kişi tarafından bir buluş için “özgül, önemli ve güvenilir bir faydası olduğu” gösterilebilirse patent hakkı alabilir.

28 İnsan Genom Projesi HAP-MAP Projesi İnsan Kanser Atlası Encode projesi HE Projesi

29 Hap-MAP Projesi SNP’lerin analizi: Etnik farklılıklar, İnsanlar arası farklar İnsanlar arası farklar kişilerin ilaçlara/çevresel faktörlere yanıtı kişilerin ilaçlara/çevresel faktörlere yanıtı Kişiye Özel İlaç Üretimi Hastalıkların Hızlı Tanısı

30 Perlegen ve Affymetrix 10 merkezde 5 farklı teknoloji kullanılarak saptanan 10 milyon SNP (Ağustos 2006 itibariyle) veritabanına işlenmiş ve %40’ının polimorfik olduğu belirlenmiştir. Proje kapsamında hedef: 2,000,000 dan fazla ilave SNP nin Perlegen ve 500 bininin Affymetrix firması tarafından tiplendirilmesidir.

31 Affymetrix, Sequenom, Illumina Moleküler Genetik Genomik Biyoteknoloji Endüstrisi Silikon üzerinde DNA çipleri, Affymetrix SNP’leri hızlı saptayan sistemler ve transkript analizleri üzerinde çalışmalar yapmaktadırlar.

32 Sistem geliştirme, örnekler  Applied Biosystems Group Şirketi tarafından- 24 saat içinde SNP’yi analiz edebilen bir sistem geliştirilmiştir (SNPlex System).  Illumina’nın geliştirdiği -Six human genome- Sentrix BeadChip adlı bir sistemle 6 farklı örnekte transkriptin analizi yapılabiliyor. BeadChip

33 ABD-hedefler Eğitim sürecinin artırılması Yasal düzenlemelerin ticareti hızlandırması Yeni şirketler ve meslekler Toplumun bilimsel faydalanmasının yükseltilmesi

34 Biyoteknoloji Şirketi ve Riskler BilimselKlinikdenemelerParasal Rekabet İnsan YasalDüzenlemeler

35  Bilimsel :  Bilimsel : üretilecek ilacın yada tedavi yolunun varolanlardan “daha üstün” olması gerekir.  Parasal:  Parasal: Üretime yönelik çalışmalar her zaman tahmin edilenden daha uzun sürmekte ve maliyet yüksek olmaktadır. Bu nedenle maliyeti doğru tahmin etmek, güçlü ortaklar ve sermayeye gereksinim vardır.

36  Klinik:.  Klinik: Üretilen ilaç veya tedavi yoluyla ilgili klinik denemelerin kısa zamanda ve belirli bir bütçeyle sonuçlanması şirket açısından önem taşır.  İnsan Faktörü:  İnsan Faktörü: Etkin bir teknik eleman grubu, bilimsel geçmişi olan ancak parasal ve stratejik konularda uzman bir lider olmalıdır.

37  Rekabet:  Rekabet: Şirketin rekabetle başa çıkabilecek teknik donanımı ve yasal düzenlemeleri bilen danışmaları olması gerekir.  Yasal Düzenlemeler  Yasal Düzenlemeler: Sınırlı sayıda hedefe yönelik çok sayıda araştırma vardır. Bu nedenle her türlü yararlı fikirleri ve patent haklarını yasal düzenlemeler korur.

38 Tarımsal Biyoteknoloji 2005 yılında 8 milyar $ 2010 yılında 25 milyar $ Uzun dönemde milyar dolarlık potansiyel ticaret hacmi

39 Bitkilere DNA transferi  Chilton ve ark. (1977)  Fromm ve ark. (1985)  John Sanford (1990)

40 Flavr-savr domates 1988

41 DEĞİŞİMLERISLAHÜRETİM Amino asit metabolizmasıNitrojen asimilasyonuAntikor Karbohidrat içeriğiFotosentezAntimikrobiyal protein Etilen biyosentesiPişme kalitesiAsparagin Lignin biyosenteziSindirim kalitesiOksin Stoma sayısıÇiçeklenme özelDallanma enzimleri Yağ içeriğiMalt kalitesiKalkon Fosfat metabolizmasıKağıt üretimiKitinaz Pigment üretimiİşlenme kalitesiSitrat Depo metabolitlerin dağılımı Depo proteinleriKollajen (insan) Fotosentetik özelliklerAmonyum asimilasyonuCowpea tripsin inhib. Olgunlaşma zamanıVazo ömrüBit. olmayan karbohid. Nişasta biyosenteziTohumda aa içeriğiFarmasötikler Besin kalitesiOdun kalitesiSüperoksit dizmutaz Bitki/Yaprak şekliKarotenoid içeriğiİnvertaz Kaynak:

42 Tek Yıllık Bitkiler - Muz (Musa spp) -Arpa (Hordeum vulgare) -Duckweed (Lemna spp) -Gladiolus spp -Mısır (Zea mays) -Soğan (Allium sepa) -Ananas (Ananas spp) -Çeltik (Oryza sativa) -Sorgum (Sorghum spp) -Turfgrass -Buğday (Triticum) Patentler: Japon Tob.Inc., Bayer Crop, Paradigm Gen, Queensland Univ., Guelph Univ.

43 Çift Yıllık Bitkiler - Acacia spp -Pelargonium -Fasulyeler(Phaseolus) - Biber (Piper spp) -Brassica spp -Kavak (Populus spp) -Kakao -Güller (Rosa spp) -Camelina sativa -Soya (Glycine spp) -Carnations -Salatalık -Çilek -Chrysanthemums -Citrus -Şeker pancarı -Kahve (Coffea spp) -Domates -Pamuk (Gossypium spp) -Odunsu bitkiler -Eucalyptus -Gyamopsis spp -kavun (Cucumis spp) -Bezelye (Pisum spp) Patentler: çeşitli şirket ve üniversiteler

44 Koniferler - Çam ağaçları Deniz Algleri -Fitoplanktonlar -Deniz yosunları (yeşil, kahverengi, kırmızı, mavi-yeşil algler) -Nori (Porphyra spp) -Gracilaria -Laminaria (Alginat eldesinde) -Simbiyotik dinoflagellata Patentler: Northeastern Üniversitesi Patentler: North Car. Univ., Genesis R&D Corp Patentler: North Car. Univ., Genesis R&D Corp.

45 Mantarlar (Fungi) - Mantar -Küf (Organik asit, enzim ve ilaç hammadde üretimi) -Agaricus bisporus -Pleurotus spp -Tuber spp. -Morchella spp Patentler : Unilever Inc. ve Penn State Univ.

46 Tarımda Neden GDO? Olası Riskler √Islah (Sindirim kalitesi, hastalıklara direnç, verim) √ İnsan Sağlığı √ Değişimler (metabolik/fizyolojik) √ Çevresel √ Daha az kimyasal madde kullanımı ile toprak ve suyun korunması √ Sosyo-ekonomik √Uygun olmayan arazide / şartlarda tarım √Şirketlerin pazar paylarını yitirmesi √ Yatay gen geçişleri

47 Glyphosate (Roundup®) toleransı olan soya fasulyesi (Monsanto)

48 Roundup Ready® Toleranslı bitkiler Roundup Ready® Herbisiti

49 2006 Global Transgenik Ekim Alanı 500 milyon hektar 22 ülkede 10 milyon çiftçi %57, Soya fasulyesi %25, Mısır %13, Pamuk %5, Kanola Transgenik bitkiler

50 Trans. olmayan mısır Böcek dirençli Trans. mısır

51 2006ABDArjantinBrezilyaKanadaHindistanÇinParaguay Transgenik ekimi

52 MonsantoDow Du Pont SygentaAventis Novartis Patentlerin%41’i Tohum Sektöründeki Şirketler ve Tekelleşme

53 “ Bol Gıda, Sağlıklı Çevre’ 90’lı yıllarda ilk transgenik ürünleri piyasaya sürdü. 100 den fazla ülkede faaliyet Çok uluslu bir şirket Yıllık ciro 7.5 milyar dolar, piyasa değeri 29 milyar dolar Pamuk patentlerinin %89 unu ve buğday patentlerinin %27’sini almıştır. gerçekleri

54 Denetim GDO Birleşmiş Milletler Sanayi Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Uluslararası Gen Mühendisliği ve Biyotek Merkezi (ICGEB) Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD) Uluslararası Hayvan Hastalıkları Ofisi (OIE) Uluslararası Org Tarım Hareketleri Federas. (IFOAM) Entransfood Projesi, AB; 11.5M Euro

55 Türkiye ve Biyoteknoloji Üniversite Şirketler Biyoteknolojide Örgütsel Altyapı Mali Destek Kurumları Kurumsal Yapılar

56 Türkiye ve Biyoteknoloji Üniversiteler İlgili bölümler Şirketler (90) Biyoteknolojide Örgütsel Altyapı KOSGEB DPT TTGV TÜBİTAK TÜBA

57  TÜBİTAK’da Bitki ve Endüstriyel Biyoteknoloji projeleri yapılmış, halen lisansüstü düzeyde eğitimler veriliyor.  Ankara Üniversitesi yılları arasında DPT'nin de 12 trilyon liralık desteği ile bir biyoteknoloji projesi başlatarak bir Moleküler Biyoloji ve Teknoloji Araştırma Geliştirme Merkezi kurdu.  Tüsiad Biyoteknoloji Raporu (2000).  Teknoparklar GELİŞMELER ( )

58  TÜBİTAK-MAM Teknoparkı  Hacettepe Teknoparkı  ODTÜ Teknoparkı  Ankara Cyberpark  Selçuk Üniversitesi Teknoparkı

59 Gerek sektördeki şirket sayısının azlığı gerekse teknoloji geliştirme ve patent sayılarındaki verimsizlik nedeniyle Türkiyede biyoteknolojideki şekillenme henüz yeterli düzeyde değildir. Son yıllarda, örgütsel altyapının kurulması ve etkin şekilde çalışması için TÜBİTAK ve çeşitli Üniversitelerin ilgili bölümleri önemli çabalar sarfetmektedir. KOSGEB, DPT ve TTGV gibi kurumların maddi destekleri üniversite-sanayi işbirliğini güçlendirerek önümüzdeki yıllarda önemli katkılar sağlayabilecektir.

60 Türkiye ve GDO’lar 1986 yılından beri GDO ekimi denetimli/denetimsiz yapılmaktadır. İthal soya tohumlarının %90’ı ve mısırın %80’i ABD ve Arjantin’den gelmekte.

61 Yasalar  8 Kasım 2006’dan itibaren transgenik bitki tohumlarının ülkeye girişi ve ekimi yasaldır.  Transgenik bitkilerle ilgili ilk mevzuat 1998 yılında üniversitelerinde katıldığı ve Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğünce yapılan “Transgenik Bitkiler ve Güvenlik Önlemleri’’ toplantısıyla başlatıldı  1993’te yürürlüğe giren “Biyoçeşitlilik Sözleşmesi”ne Türkiye’de katıldı. Buna göre, “Her ülke kendi sınırları içinde bitki, hayvan ve mikroorganizmaların yaşamsal çeşitliliğinden sorumludur’’. Biyoçeşitliliğin devamı niteliğindeki Cartagena Biyogüvenlik Protokolü 2004 yılında yürürlüğe girdi.  Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tohumculuk konusunda yeni düzenlemeler yapmaktadır.

62 Türkiye = potansiyel gen havuzu Biyoteknolojik çalışmalarda önemli potansiyel oluşturabilecek yüksek çeşitlilik gösteren bitkisel ve hayvansal gen kaynaklarının korunması önem taşımaktadır.

63 İÜ - Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü ÇALIŞMA ALANLARI  Bitki biyoteknolojisi  Maya moleküler biyolojisi ve biyoteknolojisi  Hastalıkların moleküler tanısı  Oksidatif stres ve doğal antiviral bileşikler  Genetik tiplendirme


"Biyoteknoloji Sektörü Doç. Dr. Filiz Gürel İstanbul Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları