Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ. İNSAN KAYNAKLARININ ÖNEMİ Günümüzde amaçlarına ulaşmaya çalışan tüm örgütlerde hem çalışanların verimliliği hem de tatmini.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ. İNSAN KAYNAKLARININ ÖNEMİ Günümüzde amaçlarına ulaşmaya çalışan tüm örgütlerde hem çalışanların verimliliği hem de tatmini."— Sunum transkripti:

1 İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

2 İNSAN KAYNAKLARININ ÖNEMİ Günümüzde amaçlarına ulaşmaya çalışan tüm örgütlerde hem çalışanların verimliliği hem de tatmini büyük ölçüde insan kaynakları yönetiminin başarısından etkilenmektedir. Bu nedenle örgütlerde insan kaynakları yönetimine eskiye oranla daha fazla önem verilmeye başlanmıştır. Günümüzde amaçlarına ulaşmaya çalışan tüm örgütlerde hem çalışanların verimliliği hem de tatmini büyük ölçüde insan kaynakları yönetiminin başarısından etkilenmektedir. Bu nedenle örgütlerde insan kaynakları yönetimine eskiye oranla daha fazla önem verilmeye başlanmıştır.

3 Örgütte insan kaynağı her çeşit iş veya meslekte çalışanlardır. İnsan kaynağının yönetimi bu kaynağın rekabetçi ortamlarda üstünlük sağlamak için kullanılabilecek temel bir potansiyel olarak ele alınması ve en etkin, etkili ve verimli bir şekilde değerlendirilmesidir. Örgütte insan kaynağı her çeşit iş veya meslekte çalışanlardır. İnsan kaynağının yönetimi bu kaynağın rekabetçi ortamlarda üstünlük sağlamak için kullanılabilecek temel bir potansiyel olarak ele alınması ve en etkin, etkili ve verimli bir şekilde değerlendirilmesidir. Modern insan kaynakları yönetiminin temel görevi çalışanların bir yandan kendi ihtiyaçlarını tatmin ederken diğer yandan en yüksek verimliliğe ulaşmalarını güdüleyici bir örgütsel çevre yaratmaktır. Modern insan kaynakları yönetiminin temel görevi çalışanların bir yandan kendi ihtiyaçlarını tatmin ederken diğer yandan en yüksek verimliliğe ulaşmalarını güdüleyici bir örgütsel çevre yaratmaktır.

4 İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNİN TANIMI, KAPSAMI  Genel olarak insan kaynakları yönetimini personel yönetimine verilen yeni bir ad olarak ele alan yaklaşımlar.  İnsan kaynakları yönetimini personel yönetiminden farklı görüp, insan kaynakları yönetiminin bir kurama dayandırılması gerektiğini, kuram geliştirmenin de sosyal bilimlere dayanılarak mümkün olabileceğini ileri süren yaklaşımlar.  Stratejik insan kaynakları yönetimi.

5 Birinci yaklaşımda temel düşünce örgüt içinde personelin işlevsel faaliyetleridir. Birçok örgütte personel yöneticilerine verilen “personel başkanı” gibi unvanlar değiştirilip yerine “insan kaynakları yöneticisi” unvanı getirilmiştir. Burada önemli nokta, adını değiştirmekle faaliyetinin değişip değişmeyeceğidir. Birinci yaklaşımda temel düşünce örgüt içinde personelin işlevsel faaliyetleridir. Birçok örgütte personel yöneticilerine verilen “personel başkanı” gibi unvanlar değiştirilip yerine “insan kaynakları yöneticisi” unvanı getirilmiştir. Burada önemli nokta, adını değiştirmekle faaliyetinin değişip değişmeyeceğidir.

6 İkinci yaklaşımda, geliştirilen kuram ile yöneticilere insan kaynakları yönetimi ve düşüncesi konusunda bir çerçeve sunulmaktadır. Kuram, insan kaynakları politikaları, insan kaynakları çıktıları ve örgütsel çıktılar olmak üzere üç unsuru kapsamaktadır. İkinci yaklaşımda, geliştirilen kuram ile yöneticilere insan kaynakları yönetimi ve düşüncesi konusunda bir çerçeve sunulmaktadır. Kuram, insan kaynakları politikaları, insan kaynakları çıktıları ve örgütsel çıktılar olmak üzere üç unsuru kapsamaktadır.

7 İnsan kaynaklarında kuramsal modeller uygulamacılara ne yapılması gerektiğini göstermek, onları açıklamak veya kavram geliştirmek (önerici, açıklayıcı ve kavramsal modeller) amacıyla kullanılabilir. Ancak insan kaynakları yönetimi konusundaki kuramlar kısmi modeller şeklinde kalmıştır ve örgüt başarısının arttırılması konusundaki etkileri deneysel olarak ispatlanmamıştır.

8 Strateji, örgütün ürün veya hizmet pazarında rekabetçi üstünlük elde etmesini amaçlayan Pazar eğilimli bir kavramdır. Üçüncü yaklaşım olan stratejik insan kaynakları yönetimi de örgütlerin insan kaynaklarını nasıl daha etkin kullanarak rekabet üstünlüklerini arttırabilecekleri konusu üzerinde duran, pazara yönelik bir yaklaşımdır. Strateji, örgütün ürün veya hizmet pazarında rekabetçi üstünlük elde etmesini amaçlayan Pazar eğilimli bir kavramdır. Üçüncü yaklaşım olan stratejik insan kaynakları yönetimi de örgütlerin insan kaynaklarını nasıl daha etkin kullanarak rekabet üstünlüklerini arttırabilecekleri konusu üzerinde duran, pazara yönelik bir yaklaşımdır.

9 Dolayısıyla, stratejik insan kaynakları politikalarının örgütte etkililik ve karlılığın arttırılması şeklinde tanımlanmış bir amacı olduğunu ifade etmektedir. Bu yaklaşıma göre insan kaynakları yönetimi, insan kaynaklarının diğer kaynaklarla birlikte nasıl sağlanacağı, nasıl istihdam edileceği ve yönetileceğine ilişkin kavramsal bir yaklaşımdır. Dolayısıyla, stratejik insan kaynakları politikalarının örgütte etkililik ve karlılığın arttırılması şeklinde tanımlanmış bir amacı olduğunu ifade etmektedir. Bu yaklaşıma göre insan kaynakları yönetimi, insan kaynaklarının diğer kaynaklarla birlikte nasıl sağlanacağı, nasıl istihdam edileceği ve yönetileceğine ilişkin kavramsal bir yaklaşımdır.

10 Buradan personel yönetimi ile insan kaynakları yönetimi arasındaki farkın uygulamada değil, amaç ve hedeflerde olduğu sonucuna varmak mümkündür. İnsan kaynakları yönetimi örgütlerde çalışan insanların stratejik amaç ve hedeflere ulaşmak için nasıl daha etkin bir şekilde yönetebileceği konusunu ele alır. Buradan personel yönetimi ile insan kaynakları yönetimi arasındaki farkın uygulamada değil, amaç ve hedeflerde olduğu sonucuna varmak mümkündür. İnsan kaynakları yönetimi örgütlerde çalışan insanların stratejik amaç ve hedeflere ulaşmak için nasıl daha etkin bir şekilde yönetebileceği konusunu ele alır.

11 İnsanların iş yaşamlarında daha mutlu, daha üretken olabilmeleri için ne yapıldığı, ne yapılabileceği ve ne yapılması gerektiği üzerinde durur. İnsanların iş yaşamlarında daha mutlu, daha üretken olabilmeleri için ne yapıldığı, ne yapılabileceği ve ne yapılması gerektiği üzerinde durur. O halde, insan kaynakları yönetimini örgütte rekabetçi üstünlükler sağlamak amacıyla gerekli insan kaynağının sağlanması, istihdamı ve geliştirilmesi ile ilgili politika oluşturma, planlama, örgütleme, yönlendirme ve denetleme faaliyetlerini içeren bir disiplin olarak tanımlamak mümkündür. O halde, insan kaynakları yönetimini örgütte rekabetçi üstünlükler sağlamak amacıyla gerekli insan kaynağının sağlanması, istihdamı ve geliştirilmesi ile ilgili politika oluşturma, planlama, örgütleme, yönlendirme ve denetleme faaliyetlerini içeren bir disiplin olarak tanımlamak mümkündür.

12 PERSONEL YÖNETİMİNDEN İNSAN KAYNAKLARINA GEÇİŞ Personel yönetiminden insan kaynakları yönetimine geçiş ve insan kaynakları yönetiminin bugünkü anlayışla gelişebilmesi uzun bir dönemde, çeşitli aşamalardan geçtikten sonra mümkün olabilmiştir. Başlangıçta personel yönetimi çalışanlar hakkında kayıt tutma faaliyeti olarak görülüp personelin ücreti, yan ödemeleri, sigorta kesenekleri gibi muhasebe kayıtları ile aldığı izinler, raporlu olduğu gün sayısı, işe devamsızlık ve geç kalma gibi konularda kayıt tutmaktan ileri gitmiyordu. Personel yönetiminden insan kaynakları yönetimine geçiş ve insan kaynakları yönetiminin bugünkü anlayışla gelişebilmesi uzun bir dönemde, çeşitli aşamalardan geçtikten sonra mümkün olabilmiştir. Başlangıçta personel yönetimi çalışanlar hakkında kayıt tutma faaliyeti olarak görülüp personelin ücreti, yan ödemeleri, sigorta kesenekleri gibi muhasebe kayıtları ile aldığı izinler, raporlu olduğu gün sayısı, işe devamsızlık ve geç kalma gibi konularda kayıt tutmaktan ileri gitmiyordu.

13 Buradaki anlayış, işgöreni bir maliyet unsuru olarak ele almaktır. Halbuki çağdaş anlayış, insan kaynağını bir maliyet unsuru olarak değil, değerlendirilmesi ve geliştirilmesi gereken bir kaynak olarak görmektir. Gelişen ve değişen çevresel koşullara örgütün uyum sağlayabilmesi için insan faktörü en dinamik kaynaktır. Bu felsefe ile ele alındığında insan kaynakları yönetiminin insana bakış açısı daha bütüncül ve sistematiktir. Buradaki anlayış, işgöreni bir maliyet unsuru olarak ele almaktır. Halbuki çağdaş anlayış, insan kaynağını bir maliyet unsuru olarak değil, değerlendirilmesi ve geliştirilmesi gereken bir kaynak olarak görmektir. Gelişen ve değişen çevresel koşullara örgütün uyum sağlayabilmesi için insan faktörü en dinamik kaynaktır. Bu felsefe ile ele alındığında insan kaynakları yönetiminin insana bakış açısı daha bütüncül ve sistematiktir.

14 Rekabetçi ortamlarda diğer üretim faktörlerinin sınırlarını zorlayabilmek için insan kaynağının potansiyelinin tam anlamıyla kullan ıl abilmesine, insanın yaratıcı zeka ve yeteneklerinin işe koşulabilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Rekabetçi ortamlarda diğer üretim faktörlerinin sınırlarını zorlayabilmek için insan kaynağının potansiyelinin tam anlamıyla kullan ıl abilmesine, insanın yaratıcı zeka ve yeteneklerinin işe koşulabilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.

15 Bu durumda örgüt çok yönlü, değişken, karmaşık ve çeşitli insan davranışlarını anlama, yorumlama, geliştirme ve yönetmeye yönelik bütüncül bir anlayış ya da kültür geliştirebilmelidir. Bu anlayışı insan kaynakları yaklaşımının içerdiği görülmektedir. Bu durumda örgüt çok yönlü, değişken, karmaşık ve çeşitli insan davranışlarını anlama, yorumlama, geliştirme ve yönetmeye yönelik bütüncül bir anlayış ya da kültür geliştirebilmelidir. Bu anlayışı insan kaynakları yaklaşımının içerdiği görülmektedir.

16 Bu durumda örgütte personel faaliyetlerinin konusu daha genişlemiştir. İnsan kaynakları yönetimi bir taraftan kendi işlevlerini yerine getirirken diğer taraftan örgütün diğer bölümlerine danışmanlık yapma ve tüm yöneticilerin bir insan kaynakları yöneticisi olması anlayışını geliştirme görevlerini de üstlenmiştir. Ayrıca örgüt kuramındaki gelişmeler de insan kaynakları yönetimi düşüncesinin oluşumuna katkıda bulunmuştur. Bu durumda örgütte personel faaliyetlerinin konusu daha genişlemiştir. İnsan kaynakları yönetimi bir taraftan kendi işlevlerini yerine getirirken diğer taraftan örgütün diğer bölümlerine danışmanlık yapma ve tüm yöneticilerin bir insan kaynakları yöneticisi olması anlayışını geliştirme görevlerini de üstlenmiştir. Ayrıca örgüt kuramındaki gelişmeler de insan kaynakları yönetimi düşüncesinin oluşumuna katkıda bulunmuştur.

17 ÖRGÜT KURAMLARI VE İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE GELİŞME Klasik Örgüt Kuramı ve Personel Yönetiminin Başlangıç Aşamaları Klasik Örgüt Kuramı ve Personel Yönetiminin Başlangıç Aşamaları

18 1800’lere kadar olan dönemde iş hayatında işçiler uzun saatler çalışmak zorunda olan birer köle gibiydiler. Tarımdan sanayiye geçen işgücü, sanayide alışkın olmadığı zor koşulları altında ezilmekteydi. Personel yönetimi kavramları henüz gelişmemişti. Personel yönetiminin iş hayatına geçişinde en önemli rolü 19. yüzyılda gelişen bilimsel yönetim yaklaşımının rol oynadığını görmekteyiz. 1800’lere kadar olan dönemde iş hayatında işçiler uzun saatler çalışmak zorunda olan birer köle gibiydiler. Tarımdan sanayiye geçen işgücü, sanayide alışkın olmadığı zor koşulları altında ezilmekteydi. Personel yönetimi kavramları henüz gelişmemişti. Personel yönetiminin iş hayatına geçişinde en önemli rolü 19. yüzyılda gelişen bilimsel yönetim yaklaşımının rol oynadığını görmekteyiz.

19 Yaklaşımın öncülerinden Frederick W. Taylor, üretimi artırmak için insan kaynağına eğilmiş, işçinin daha iyi organize edildiğinde, eğitildiğinde ve güdülendiğinde daha verimli çalışabileceğini ileri sürmüştür. Yaklaşımın öncülerinden Frederick W. Taylor, üretimi artırmak için insan kaynağına eğilmiş, işçinin daha iyi organize edildiğinde, eğitildiğinde ve güdülendiğinde daha verimli çalışabileceğini ileri sürmüştür.

20 Taylor “iş”i iş ve zaman etütleri yoluyla inceleyerek basit parçalara ayırmış; işin yapılış şeklini geliştirmeye ve iş için daha iyi araçlar sağlamaya çalışmış, işini analizlere uygun şekilde yapan yani verimli çalışan personelin verimsiz çalışandan ayırt edilebilmesi için teşvikli ücret ödenmesini önermiştir. Taylor “iş”i iş ve zaman etütleri yoluyla inceleyerek basit parçalara ayırmış; işin yapılış şeklini geliştirmeye ve iş için daha iyi araçlar sağlamaya çalışmış, işini analizlere uygun şekilde yapan yani verimli çalışan personelin verimsiz çalışandan ayırt edilebilmesi için teşvikli ücret ödenmesini önermiştir.

21 Böylece yüksek ücret ödemeye rağmen personel maliyetlerinin düşürülebilmesi mümkün olmuştur. Taylor’a göre bir işi yapmanın bir çok yolu vardır ama yönetici, ne iş yapılacağı, işin nasıl yapılacağı, işe ne kadar zaman ayrılacağı gibi planlama görevlerini yaparak işi yapmak için mevcut olan en iyi tek yolu belirlemeli ve yetenekli işçileri bu yolu izlemeye güdülemelidir. Böylece yüksek ücret ödemeye rağmen personel maliyetlerinin düşürülebilmesi mümkün olmuştur. Taylor’a göre bir işi yapmanın bir çok yolu vardır ama yönetici, ne iş yapılacağı, işin nasıl yapılacağı, işe ne kadar zaman ayrılacağı gibi planlama görevlerini yaparak işi yapmak için mevcut olan en iyi tek yolu belirlemeli ve yetenekli işçileri bu yolu izlemeye güdülemelidir.

22 Taylor’dan önce işe alma, eğitim ve işe son verme gibi personel yönetimine ilişkin faaliyetler en yakın amirin elinde idi. İlk kez Taylor, rutin personel faaliyetlerinin yürütülmesi için personel dairesinin kurulmasını önermiştir. Taylor’dan önce işe alma, eğitim ve işe son verme gibi personel yönetimine ilişkin faaliyetler en yakın amirin elinde idi. İlk kez Taylor, rutin personel faaliyetlerinin yürütülmesi için personel dairesinin kurulmasını önermiştir.

23 Bilimsel yöntemlerden yararlanarak atıl emeğin değerlendirilmesini, personelin aşırı yorgunluğunun önlenmesini, eğitimle üst kademelere yükselmesine fırsat tanınmasını, kişisel sürtüşmelere yol açabilecek ustabaşı-personel ilişkisi yerine işteki başarıyı esas alan personel değerleme yönteminde başarıyla uygulanabilen tekniklerin geliştirilmesi mümkün olmuştur. Bilimsel yöntemlerden yararlanarak atıl emeğin değerlendirilmesini, personelin aşırı yorgunluğunun önlenmesini, eğitimle üst kademelere yükselmesine fırsat tanınmasını, kişisel sürtüşmelere yol açabilecek ustabaşı-personel ilişkisi yerine işteki başarıyı esas alan personel değerleme yönteminde başarıyla uygulanabilen tekniklerin geliştirilmesi mümkün olmuştur.

24 Yönetim süreci (genel yönetim) yaklaşımı içinde değerlendirilen Henry Fayol; Taylor’ın Üretim hattını incelemesine karşılık örgüt ve yönetim olgusunu ele almış ve birtakım ilke ve yöntemler geliştirmeye çalışmıştır. Yönetim süreci (genel yönetim) yaklaşımı içinde değerlendirilen Henry Fayol; Taylor’ın Üretim hattını incelemesine karşılık örgüt ve yönetim olgusunu ele almış ve birtakım ilke ve yöntemler geliştirmeye çalışmıştır.

25 Fayol yönetimi planlama, örgütleme, yönlendirme, eşgüdüm ve denetim (kısaca PÖYED) olmak üzere beş işleve ayırmış ve bu kuramsal çatı altında on dört yönetim ilkesi geliştirmiştir. Bunlar; iş bölümü, yetki ve sorumluluk, disiplin, kumanda birliği, yönetim birliği, genel çıkarların üstünlüğü, iyi bir ödüllendirme sistemi, merkeziyetçilik, basamaklı yapı, düzen, adil ve eşit davranma, personelin devamlılığı, insiyatif ve birlik ruhu gibi ilkelerdir. Fayol yönetimi planlama, örgütleme, yönlendirme, eşgüdüm ve denetim (kısaca PÖYED) olmak üzere beş işleve ayırmış ve bu kuramsal çatı altında on dört yönetim ilkesi geliştirmiştir. Bunlar; iş bölümü, yetki ve sorumluluk, disiplin, kumanda birliği, yönetim birliği, genel çıkarların üstünlüğü, iyi bir ödüllendirme sistemi, merkeziyetçilik, basamaklı yapı, düzen, adil ve eşit davranma, personelin devamlılığı, insiyatif ve birlik ruhu gibi ilkelerdir.

26 Daha sonraları bu ilkeler bazı değişikliklere uğramışsa da temel görüş, örgütte verimliliğin işçinin çabası yanında, yönetimin geliştirilmesiyle arttırılabileceği konusunda odaklanmıştır. Daha sonraları bu ilkeler bazı değişikliklere uğramışsa da temel görüş, örgütte verimliliğin işçinin çabası yanında, yönetimin geliştirilmesiyle arttırılabileceği konusunda odaklanmıştır.

27 Bu kavramsal çatı ve yönetim ilkeleri personel yönetiminin örgütlenmesinde ve işlevinin tanımlanmasında etkili olmuş, personel yönetiminde dar anlamda tanımlamadan (işe alma, sınıflandırma, sınav, atama, sicil, yükseltme gibi konularla ilgili bilgi, beceri, yöntem ve uygulamaları kapsayan teknikler)geniş anlamda tanımlamaya (insan kaynağının sağlanması, istihdamı ve geliştirilmesi ile ilgili planlama, örgütleme, yönlendirme ve denetleme faaliyetlerini içeren bir disiplin) geçiş süreci başlamıştır. Bu kavramsal çatı ve yönetim ilkeleri personel yönetiminin örgütlenmesinde ve işlevinin tanımlanmasında etkili olmuş, personel yönetiminde dar anlamda tanımlamadan (işe alma, sınıflandırma, sınav, atama, sicil, yükseltme gibi konularla ilgili bilgi, beceri, yöntem ve uygulamaları kapsayan teknikler)geniş anlamda tanımlamaya (insan kaynağının sağlanması, istihdamı ve geliştirilmesi ile ilgili planlama, örgütleme, yönlendirme ve denetleme faaliyetlerini içeren bir disiplin) geçiş süreci başlamıştır.

28 Bürokratik yaklaşım sanayileşen ve gelişen Batı toplumuna eski tip örgütlenmenin yeterli olmadığı, yerine ideal bir örgüt yapısı olan bürokrasilerin geçmesi gerektiği düşüncesinden kaynaklanmıştır. Yaklaşımın öncüsü olan Max Weber bürokrasiyi kırtasiyecilik anlamında değil, yönetenlerin yönetim gücünü yasal-ussal yetkiye dayandırdıkları, kişisel eğilimlerden etkilenmeyen (nesnel), yazılı kayıt-belge düzeni geliştirilmiş, memuriyet bir meslek olarak kabul edilmiş, işgören ya da memurun mesleğin gerektirdiği uzmanlık bilgilerini eğitim ve deneyimle kazanması gerektiği kabul edilmiştir. Bürokratik yaklaşım sanayileşen ve gelişen Batı toplumuna eski tip örgütlenmenin yeterli olmadığı, yerine ideal bir örgüt yapısı olan bürokrasilerin geçmesi gerektiği düşüncesinden kaynaklanmıştır. Yaklaşımın öncüsü olan Max Weber bürokrasiyi kırtasiyecilik anlamında değil, yönetenlerin yönetim gücünü yasal-ussal yetkiye dayandırdıkları, kişisel eğilimlerden etkilenmeyen (nesnel), yazılı kayıt-belge düzeni geliştirilmiş, memuriyet bir meslek olarak kabul edilmiş, işgören ya da memurun mesleğin gerektirdiği uzmanlık bilgilerini eğitim ve deneyimle kazanması gerektiği kabul edilmiştir.

29 Neo-klasik (Davranışsal) Örgüt Kuramı ve İnsan İlişkilerinin Önem Kazanması Chicago’daki Western Elektrik Şirketi’nin Hawthorne fabrikalarında 1923’te başlayan ve 1930’ların ortalarına kadar devam eden araştırmalar, insan ilişkileri akımı için temel oluşturmuştur. Elton Mayo ve arkadaşlarının yürüttüğü araştırmaların temel amacı çalışma ortamında yüksek verimliliğe yol açan faktörleri belirlemekti. Chicago’daki Western Elektrik Şirketi’nin Hawthorne fabrikalarında 1923’te başlayan ve 1930’ların ortalarına kadar devam eden araştırmalar, insan ilişkileri akımı için temel oluşturmuştur. Elton Mayo ve arkadaşlarının yürüttüğü araştırmaların temel amacı çalışma ortamında yüksek verimliliğe yol açan faktörleri belirlemekti.

30 Fiziksel şartların insan verimliliğine etkisinin test edilmesiyle başlayan çalışmalarda, beklenenin aksine, fiziksel şartların kötüleşmesiyle verimliliğin azalmayıp artmaya devam ettiği görülmüştür. Fiziksel şartların insan verimliliğine etkisinin test edilmesiyle başlayan çalışmalarda, beklenenin aksine, fiziksel şartların kötüleşmesiyle verimliliğin azalmayıp artmaya devam ettiği görülmüştür.

31 Bu sonuçlar, verimliliğin, ekip çalışması ve işbirliğinin derecesi ile doğrudan ilişkili olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Ekip çalışması ve işbirliğinin derecesi ise nezaretçi ve araştırmacıların çalışma grubuna gösterdiği ilgi, verimliliği arttırmanın ceza ile sağlanmaması, işçilerle ilgili olarak yapılacak herhangi bir değişiklikte işçilerin katılımının teşvik edilmesi gibi nedenlerle bağlı bulunmuştur. Bu sonuçlar, verimliliğin, ekip çalışması ve işbirliğinin derecesi ile doğrudan ilişkili olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Ekip çalışması ve işbirliğinin derecesi ise nezaretçi ve araştırmacıların çalışma grubuna gösterdiği ilgi, verimliliği arttırmanın ceza ile sağlanmaması, işçilerle ilgili olarak yapılacak herhangi bir değişiklikte işçilerin katılımının teşvik edilmesi gibi nedenlerle bağlı bulunmuştur.

32 Bu durum, -sonradan bazı araştırmacılar tarafından deney grubuna farklı ücret ödendiğinden eleştirilmiş ise de-, insana verilen önemle açıklanmış ve yönetimde insan ilişkileri akımının başlangıç adımını oluşturmuş, insan faktörünün ön plana çıkmasına neden olmuştur. Bu durum, -sonradan bazı araştırmacılar tarafından deney grubuna farklı ücret ödendiğinden eleştirilmiş ise de-, insana verilen önemle açıklanmış ve yönetimde insan ilişkileri akımının başlangıç adımını oluşturmuş, insan faktörünün ön plana çıkmasına neden olmuştur.

33 Örgütlerde etkililik amacının karşılanmasıyla insan ihtiyaçlarının karşılanmasının belirli bir dengede tutulması gerektiği ileri sürülmüştür. Kısaca, araştırmacılar, örgütleri, Taylor’ın tekno-ekonomik sistemler olarak tanımlanmasının aksine, sosyal sistemler olarak tanımlanmışlar, doğal iş gruplarının iş verimliliği ve tatmini üzerinde etkili olduğunu belirlemişlerdir. Grup davranışı ve çalışanların duygularının üretimle olan ilişkisi çok sayıda kuramsal ve uygulamalı çalışmaya konu olmuş, böylece tarihleri arasında insan ilişkileri akımı gelişmiştir.

34 Örgütte beşeri yönün önem kazanması insana bakış tarzında meydana gelen değişimden kaynaklamıştır. İnsanı bir araç olarak gören olumsuz bakış açısı, klasik örgüt kuramında uygulama alanı bulurken, insanı bir amaç olarak gören olumlu bakış açısı da neo-klasik örgüt kuramında yer almıştır. Örgütte beşeri yönün önem kazanması insana bakış tarzında meydana gelen değişimden kaynaklamıştır. İnsanı bir araç olarak gören olumsuz bakış açısı, klasik örgüt kuramında uygulama alanı bulurken, insanı bir amaç olarak gören olumlu bakış açısı da neo-klasik örgüt kuramında yer almıştır.

35 Daha sonra geliştirilen araştırmalar ve kuramsal çalışmalar, insanın örgütteki konumunu açıklamaya yöneliktir. Çalışmalarda örgüt içindeki doğal gruplara yönelinmiş, dikey ve yatay haberleşme yoluyla karar alma sürecine astların katılımıyla bir güven ortamının yaratılması önerilmiştir. İşlerin duygular üzerinde etkili olduğu gibi duyguların da işler üzerinde etkili olduğu belirlenmiş; uygulanan çeşitli sosyometrik ve psikolojik testlerle, insana ve insan ilişkilerine verilen önemin ortaya çıkarılmasına çalışılmıştır. Daha sonra geliştirilen araştırmalar ve kuramsal çalışmalar, insanın örgütteki konumunu açıklamaya yöneliktir. Çalışmalarda örgüt içindeki doğal gruplara yönelinmiş, dikey ve yatay haberleşme yoluyla karar alma sürecine astların katılımıyla bir güven ortamının yaratılması önerilmiştir. İşlerin duygular üzerinde etkili olduğu gibi duyguların da işler üzerinde etkili olduğu belirlenmiş; uygulanan çeşitli sosyometrik ve psikolojik testlerle, insana ve insan ilişkilerine verilen önemin ortaya çıkarılmasına çalışılmıştır.

36 Sorumluluk almasının kişiyi olgunlaştırdığı, hem kendisi için hem de işletme için daha yararlı olmasına imkan verdiği, bu nedenle örgütlerde çalışanlara kendilerini ve çevrelerini kontrol etme şansı tanınması gerektiği ileri sürülmüştür. Güç ile otorite arasındaki ayırıma işaret edilerek; (yetkinin işgal edilen mevkiden, gücün ise insanın kendinden meydana gelmesi), insanların emir almaktan hoşlanmadıkları, bu nedenle amirlerin emri kişiselleştirmekten çıkarıp, emrin, işin gerektirdiği durum ve şartlar nedeniyle verildiğini astlara anlatmaları gerektiği vurgulanmıştır. Sorumluluk almasının kişiyi olgunlaştırdığı, hem kendisi için hem de işletme için daha yararlı olmasına imkan verdiği, bu nedenle örgütlerde çalışanlara kendilerini ve çevrelerini kontrol etme şansı tanınması gerektiği ileri sürülmüştür. Güç ile otorite arasındaki ayırıma işaret edilerek; (yetkinin işgal edilen mevkiden, gücün ise insanın kendinden meydana gelmesi), insanların emir almaktan hoşlanmadıkları, bu nedenle amirlerin emri kişiselleştirmekten çıkarıp, emrin, işin gerektirdiği durum ve şartlar nedeniyle verildiğini astlara anlatmaları gerektiği vurgulanmıştır.

37 İşçiler mutlu edilirlerse verimliliklerinin de artacağı düşünüldüğünden, şirket piknikleri, danslı partiler düzenlenmiş, işçilere çay, kahve içebilecekleri yerler ayrılmış, yeni statü sembolleri yaratılmış, böylece örgütün sosyal yönünün geliştirmesine, daha iyi bir sosyal çevre oluşturmasına, doğal örgütün tanınmasına çalışılmıştır. Fakat, insanları tatmin etmek için yapılan bu tür çalışmaların verimliliği arttırdığına dair bulgu elde edilememiş, işten duyulan tatminin yüksek oluşunun üretim artışına sebep olmadığı araştırmalarla tespit edilmiştir. İşçiler mutlu edilirlerse verimliliklerinin de artacağı düşünüldüğünden, şirket piknikleri, danslı partiler düzenlenmiş, işçilere çay, kahve içebilecekleri yerler ayrılmış, yeni statü sembolleri yaratılmış, böylece örgütün sosyal yönünün geliştirmesine, daha iyi bir sosyal çevre oluşturmasına, doğal örgütün tanınmasına çalışılmıştır. Fakat, insanları tatmin etmek için yapılan bu tür çalışmaların verimliliği arttırdığına dair bulgu elde edilememiş, işten duyulan tatminin yüksek oluşunun üretim artışına sebep olmadığı araştırmalarla tespit edilmiştir.

38 Uygulamaların çoğunun hayal kırıcı olmasının nedeni işçiye gösterilen ihtimamın göstermelik olarak kalmasıdır. Bir çok yönetici insan ilişkilerini, uzun dönemde insan ihtiyaçları ile örgüt ihtiyaçları arasındaki dengeyi kurmak için kullanmak yerine, kısa dönemli amaçları gerçekleştirmek için insanları kamçılamak amacıyla kullanmışlardır. Bunun başlıca nedeni insana yaklaşım yollarının, personel yönetimi uygulamalarının yeterince bilinmemesidir. Uygulamaların çoğunun hayal kırıcı olmasının nedeni işçiye gösterilen ihtimamın göstermelik olarak kalmasıdır. Bir çok yönetici insan ilişkilerini, uzun dönemde insan ihtiyaçları ile örgüt ihtiyaçları arasındaki dengeyi kurmak için kullanmak yerine, kısa dönemli amaçları gerçekleştirmek için insanları kamçılamak amacıyla kullanmışlardır. Bunun başlıca nedeni insana yaklaşım yollarının, personel yönetimi uygulamalarının yeterince bilinmemesidir.

39 Davranışsal kurama göre örgütsel amaçları gerçekleştirmek için amaçlar her bireye bir rol olarak verilir. Böylece belli bir olayda bireyin nasıl davranacağı önceden belirlenebilir. Ancak durum böyle tahmin edildiği gibi olmamış, çeşitli çevresel ilişkiler, (örneğin grubun birey üzerine etkisiyle oluşan grup ruhu) üretimi sınırlandırmıştır. Böylece doğal iş gruplarının iş verimliliği ve iş tatmini üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Davranışsal kurama göre örgütsel amaçları gerçekleştirmek için amaçlar her bireye bir rol olarak verilir. Böylece belli bir olayda bireyin nasıl davranacağı önceden belirlenebilir. Ancak durum böyle tahmin edildiği gibi olmamış, çeşitli çevresel ilişkiler, (örneğin grubun birey üzerine etkisiyle oluşan grup ruhu) üretimi sınırlandırmıştır. Böylece doğal iş gruplarının iş verimliliği ve iş tatmini üzerinde etkili olduğu görülmüştür.

40 II. Dünya Savaşı esnasında milyonlarca insanın savaş sanayiinin emrine alınmasıyla birlikte, sayısal işgücü azalırken, gittikçe daha az insanla daha çok ürün elde edilmesine çalışıldığından personel yönetimi önemli hale gelmiştir. Teknolojinin gelişmesiyle işverenler makine yatırımlarını teslim edebilecekleri nitelikli işgücünü yetiştirmek için pahalı eğitim programları düzenlemeye başlamışlar, böylece nitelikli işgücünün ücretleri de artmıştır. II. Dünya Savaşı esnasında milyonlarca insanın savaş sanayiinin emrine alınmasıyla birlikte, sayısal işgücü azalırken, gittikçe daha az insanla daha çok ürün elde edilmesine çalışıldığından personel yönetimi önemli hale gelmiştir. Teknolojinin gelişmesiyle işverenler makine yatırımlarını teslim edebilecekleri nitelikli işgücünü yetiştirmek için pahalı eğitim programları düzenlemeye başlamışlar, böylece nitelikli işgücünün ücretleri de artmıştır.

41 İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ise insan kalitesinin makine ve teknolojiden daha önemli bir unsur olduğu ortaya çıkmıştır. 1960’lardan itibaren de mutlu işçi efsanesi büyük ölçüde sona ermiştir. Zamanla insanı yönlendirmede yeni yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemlerin başlıcaları, merkezkaç yönetim, yetki devri, danışmalı ve katılmalı yönetim, iş zenginleştirme, amaçlara göre yönetimdir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ise insan kalitesinin makine ve teknolojiden daha önemli bir unsur olduğu ortaya çıkmıştır. 1960’lardan itibaren de mutlu işçi efsanesi büyük ölçüde sona ermiştir. Zamanla insanı yönlendirmede yeni yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemlerin başlıcaları, merkezkaç yönetim, yetki devri, danışmalı ve katılmalı yönetim, iş zenginleştirme, amaçlara göre yönetimdir.

42 Modern Örgüt Kuramları ve İnsan Kaynakları Yönetimi Düşüncesinin Doğuşu 1950’lerden günümüze kadarki dönem bir gelişme ve sentez dönemidir. Bu dönemde psikoloji, sosyoloji, antropoloji gibi bilimlerin gelişmelerinden ve sistem kuramından yararlanılmıştır. Sistem kuramı tüm örgütü birbiriyle ilişkili alt sistemlerden oluşan bir bütün olarak görmüş, böylece örgüt fonksiyonlarına kavramsal bir çerçeve sağlamıştır. 1950’lerden günümüze kadarki dönem bir gelişme ve sentez dönemidir. Bu dönemde psikoloji, sosyoloji, antropoloji gibi bilimlerin gelişmelerinden ve sistem kuramından yararlanılmıştır. Sistem kuramı tüm örgütü birbiriyle ilişkili alt sistemlerden oluşan bir bütün olarak görmüş, böylece örgüt fonksiyonlarına kavramsal bir çerçeve sağlamıştır.

43 Klasik ve neoklasik kuramların örgütü kapalı sistem olarak incelemelerine karşılık modern örgüt kuramları, örgütü çevresiyle etkileşim içinde bulunan, çevreden sağladığı geriveri ile entropiyi (sistemin kendi kendini sona erdirmesi) yenerek yaşamını sürdürebilen bir açık sistem olarak ele almıştır. Klasik ve neoklasik kuramların örgütü kapalı sistem olarak incelemelerine karşılık modern örgüt kuramları, örgütü çevresiyle etkileşim içinde bulunan, çevreden sağladığı geriveri ile entropiyi (sistemin kendi kendini sona erdirmesi) yenerek yaşamını sürdürebilen bir açık sistem olarak ele almıştır.

44 Açık sistemlerde, dinamik örgütlerde, örgütün farklı unsurları birbirleriyle ve zamanla daha büyük bir çevre ile etkileşim içine girerler. Bu açıdan bakıldığında personel alt sisteminin örgütün diğer fonksiyonlarından ayrı düşünülemeyeceği ortaya çıkmıştır. Sonuçta, sistem yaklaşımıyla ele alındığında personel sorunlarının örgütün diğer fonksiyonlarıyla ilişkilerinden soyutlanarak incelenemeyeceği, örgütte çalışan bireyin örgüt için yalnızca bir maliyet unsuru değil, diğer kaynaklar gibi bulunup geliştirilmesi, etkinliğinin arttırılması gereken, başarısı örgütün bütününün başarısını tümüyle etkileyen bir unsur olduğu kabul edilmiştir. Açık sistemlerde, dinamik örgütlerde, örgütün farklı unsurları birbirleriyle ve zamanla daha büyük bir çevre ile etkileşim içine girerler. Bu açıdan bakıldığında personel alt sisteminin örgütün diğer fonksiyonlarından ayrı düşünülemeyeceği ortaya çıkmıştır. Sonuçta, sistem yaklaşımıyla ele alındığında personel sorunlarının örgütün diğer fonksiyonlarıyla ilişkilerinden soyutlanarak incelenemeyeceği, örgütte çalışan bireyin örgüt için yalnızca bir maliyet unsuru değil, diğer kaynaklar gibi bulunup geliştirilmesi, etkinliğinin arttırılması gereken, başarısı örgütün bütününün başarısını tümüyle etkileyen bir unsur olduğu kabul edilmiştir.

45 Durumsallık yaklaşımı sistem kuramının genel ve soyut düzeninin somut olaylara uygulanmasını mümkün kılmıştır. Bu yaklaşım, sorunlara çözüm bulmak için hem analitik hem de duruma göre değerlendirme yapılmasını öngörmektedir. O halde her bir yönetim fonksiyonunun ve aynı zamanda da insan kaynakları yönetiminin başarısı genel durumun analizi ile yakından ilişkilidir. Bu yaklaşıma göre klasik ve neo-klasiklerin önerdikleri gibi “her zaman her yerde geçerli” kurallardan söz edilemez; çünkü örgütlerle ilgili herşey, içinde bulunulan koşullara ya da duruma bağlıdır. Durumsallık yaklaşımı sistem kuramının genel ve soyut düzeninin somut olaylara uygulanmasını mümkün kılmıştır. Bu yaklaşım, sorunlara çözüm bulmak için hem analitik hem de duruma göre değerlendirme yapılmasını öngörmektedir. O halde her bir yönetim fonksiyonunun ve aynı zamanda da insan kaynakları yönetiminin başarısı genel durumun analizi ile yakından ilişkilidir. Bu yaklaşıma göre klasik ve neo-klasiklerin önerdikleri gibi “her zaman her yerde geçerli” kurallardan söz edilemez; çünkü örgütlerle ilgili herşey, içinde bulunulan koşullara ya da duruma bağlıdır.

46 Örgütün yapısı çeşitli dış çevre etmenleri ile iç etmenlerden (örgüt amaçları, işin niteliği, kullanılan teknoloji ve personelin özellikleri gibi) etkilenmektedir. Öyleyse, insan kaynakları yönetimi uygulamaları da içinde bulunulan durumun, koşulların analiziyle elde edilecek verilerle uyumlu olmalıdır. Örgütün yapısı çeşitli dış çevre etmenleri ile iç etmenlerden (örgüt amaçları, işin niteliği, kullanılan teknoloji ve personelin özellikleri gibi) etkilenmektedir. Öyleyse, insan kaynakları yönetimi uygulamaları da içinde bulunulan durumun, koşulların analiziyle elde edilecek verilerle uyumlu olmalıdır.

47 İnsan kaynağının yönetimi konusunda çeşitli uyum örnekleri verilebilir. Örneğin örgütte çalışan insanın amaçları ile örgüt amaçlarının uyumlu olması beklenir. İşgören bulma, seçme, iş tasarımı gibi geleneksel personel yönetimi araçlarının, başarı değerleme, değişimin yönetimi gibi daha yaratıcı personel faaliyetleriyle uyumlu olması gerekir. İnsan kaynağının yönetimi konusunda çeşitli uyum örnekleri verilebilir. Örneğin örgütte çalışan insanın amaçları ile örgüt amaçlarının uyumlu olması beklenir. İşgören bulma, seçme, iş tasarımı gibi geleneksel personel yönetimi araçlarının, başarı değerleme, değişimin yönetimi gibi daha yaratıcı personel faaliyetleriyle uyumlu olması gerekir.

48 Yalnızca uygunluk da başarıyı her zaman garantilemez. Örgütlerin etkinliğe ulaşmasında uyum tek başına yeterli olmayıp aynı zamanda esnekliğe de ihtiyaç vardır. Örgütteki insanların ihtiyaç ve istekleri birbirinden farklıdır. Örgüt etkinliğine katkısının maksimize edilebilmesi için insanın potansiyel gücünün ortaya çıkartılmasında bu farklılıkları dikkate alacak esnek bir yapının oluşturulmasına ihtiyaç vardır. Uyumlu ve esnek bir yapının nasıl gerçekleştirilebileceği konusu şekillendirme yaklaşımıyla tartışmaya açılmıştır. Yalnızca uygunluk da başarıyı her zaman garantilemez. Örgütlerin etkinliğe ulaşmasında uyum tek başına yeterli olmayıp aynı zamanda esnekliğe de ihtiyaç vardır. Örgütteki insanların ihtiyaç ve istekleri birbirinden farklıdır. Örgüt etkinliğine katkısının maksimize edilebilmesi için insanın potansiyel gücünün ortaya çıkartılmasında bu farklılıkları dikkate alacak esnek bir yapının oluşturulmasına ihtiyaç vardır. Uyumlu ve esnek bir yapının nasıl gerçekleştirilebileceği konusu şekillendirme yaklaşımıyla tartışmaya açılmıştır.

49 Şekillendirme yaklaşımı oldukça yeni bir yaklaşım olup temelde durumsallık kuramının bir uzantısıdır. Ancak durumsallık kuramının aksine şekillendirme yaklaşımı örgüt hakkında toplanan bilginin analizi yerine sentezini yapmaya çalışan bütüncül (holistic) bir bakış açısı getirmektedir. Yaklaşım, hiçbir etkenin örgütü tek başına sürüklemeyeceği düşüncesinden hareketle örgütleri birer değişkenler kalıbı olarak görmekte ve iç ilişkiler arası etkileşim üzerinde durmaktadır. Şekillendirme yaklaşımı oldukça yeni bir yaklaşım olup temelde durumsallık kuramının bir uzantısıdır. Ancak durumsallık kuramının aksine şekillendirme yaklaşımı örgüt hakkında toplanan bilginin analizi yerine sentezini yapmaya çalışan bütüncül (holistic) bir bakış açısı getirmektedir. Yaklaşım, hiçbir etkenin örgütü tek başına sürüklemeyeceği düşüncesinden hareketle örgütleri birer değişkenler kalıbı olarak görmekte ve iç ilişkiler arası etkileşim üzerinde durmaktadır.

50 SONUÇ İnsan Kaynakları Yönetimi, örgütün ihtiyaç duyduğu insan kaynağının sağlanması, bu kaynaklardan en etkili, en verimli ve en akılcı biçimde yararlanılması, bu kaynağın yönlendirilmesi, motive edilmesi, örgüt kültürünün bir öznesi haline getirilmesi için üst düzey yöneticilerine görev ve sorumluluk yükleyen bir özellik taşımaktadır. Bu görev ve sorumluluk örgüt piramidinde yöneticinin hangi hiyerarşik kademede yer aldığına göre artmakta veya azalabilmektedir. İKY’nin en belirgin özelliği, örgütteki her kademedeki yöneticiyi, insan kaynaklarıyla ilgili sorunlarda görevli ve sorumlu olarak görmesidir. İnsan Kaynakları Yönetimi, örgütün ihtiyaç duyduğu insan kaynağının sağlanması, bu kaynaklardan en etkili, en verimli ve en akılcı biçimde yararlanılması, bu kaynağın yönlendirilmesi, motive edilmesi, örgüt kültürünün bir öznesi haline getirilmesi için üst düzey yöneticilerine görev ve sorumluluk yükleyen bir özellik taşımaktadır. Bu görev ve sorumluluk örgüt piramidinde yöneticinin hangi hiyerarşik kademede yer aldığına göre artmakta veya azalabilmektedir. İKY’nin en belirgin özelliği, örgütteki her kademedeki yöneticiyi, insan kaynaklarıyla ilgili sorunlarda görevli ve sorumlu olarak görmesidir.

51 İKY, örgüt kültürü, ulusal kültür ve uluslar arası kültür arasında bir uyum sağlamayı amaçlayan bir özellik taşımaktadır. Örgütün ulusal ve uluslar arası düzeyde başarılı olabilmesi, örgütün buna uygun bir örgüt kültürü oluşturmasına bağlıdır. Uluslar arası düzeyde faaliyet gösteren ve başarılı olan örgütlerin en belirgin özelliği, bu ortama elverişli bir kurumsal kültür oluşturmalarına dayandığı kabul edilmektedir. İKY, örgüt kültürü, ulusal kültür ve uluslar arası kültür arasında bir uyum sağlamayı amaçlayan bir özellik taşımaktadır. Örgütün ulusal ve uluslar arası düzeyde başarılı olabilmesi, örgütün buna uygun bir örgüt kültürü oluşturmasına bağlıdır. Uluslar arası düzeyde faaliyet gösteren ve başarılı olan örgütlerin en belirgin özelliği, bu ortama elverişli bir kurumsal kültür oluşturmalarına dayandığı kabul edilmektedir.

52 KAYNAKLAR 1- Prof. Dr. Öznur YÜKSEL, İnsan Kaynakları Yönetimi, Gazi Kitabevi, Ankara Prof. Dr. Burhan AYKAÇ, İnsan Kaynakları Yönetimi ve İnsan Kaynaklarının Stratejik Planlaması, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara Prof. Dr. Zeyyat SABUNCUOĞLU,İnsan Kaynakları Yönetimi, Ezgi Yayıncılık, Bursa Prof. Dr. Tuğray KAYNAK, insan Kaynaklarının Planlanması, Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 1996.


"İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ. İNSAN KAYNAKLARININ ÖNEMİ Günümüzde amaçlarına ulaşmaya çalışan tüm örgütlerde hem çalışanların verimliliği hem de tatmini." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları