Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

2- Geometrik Ortalama (G) •Bir serideki gözlem değerlerinin birbirleri ile çarpımlarının, gözlem sayısı derecesinde kökünün alınması ile elde edilir. Basit.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "2- Geometrik Ortalama (G) •Bir serideki gözlem değerlerinin birbirleri ile çarpımlarının, gözlem sayısı derecesinde kökünün alınması ile elde edilir. Basit."— Sunum transkripti:

1 2- Geometrik Ortalama (G) •Bir serideki gözlem değerlerinin birbirleri ile çarpımlarının, gözlem sayısı derecesinde kökünün alınması ile elde edilir. Basit seri için şöyle yazılır. • olup yazılırsa kısaca geometrik ortalama olarak yazılır. Ancak bu yoldan geometrik ortalamayı bulmak için gözlem sayısının az olması gerekir. Gözlem sayısı arttıkça bu yoldan geometrik ortalamayı hesaplamak güçleşmektedir. Bunun yerine logaritmik dönüşüm uygulanarak geometrik ortalama hesaplanır.

2 ifadesi üslü olarak yazılır, bu ifadenin her iki tarafının logaritması alınırsa Çarpımın logaritması ayrı ayrı logaritmalar toplamına eşit olduğuna göre; olup düzenlenirse, Burada logG’yi G ye çevirmek için logG’nin ters logaritması alınarak geometrik ortalama elde edilir.

3 •Tasnif edilmiş seride; logaritmik olarak; olur. •Gruplanmış seri için; Geometrik ortalamanın özellikle geometrik dizi şeklindeki serilere uygun olduğunu söylemek mümkündür. Geometrik bir dizi logaritması alınarak aritmetik diziye dönüştürülür.

4 Kusurlu parça sayısı (X i ) logX i 30.477 50.699 80.903 151.176 301.477  log X i = 4.732 Örnek Bir işletmede aynı parçayı üreten 5 işçinin belli bir günde ürettikleri kusurlu parça sayıları aşağıda verilmiştir. Bu işçilerin parça üretiminin geometrik ortalamasını bulunuz.

5 Örnek 1.10) Bir işletmede çalışan işçilerin belli bir günde ürettikleri kusurlu parça sayılarının dağılımı aşağıda verilmiştir. Bu verilerden hareketle işçi başına günlük kusurlu parça üretiminin geometrik ortalamasını bulunuz. G=13,98 G=13,98 parça Kusurlu parça sayısı İşçi sayısı (f i ) mimi logm i f i logm i 0 – 10550.698973.49485 10 – 13811.51.06068.4848 13 – 1510141.14611.46 15 – 201217.51.24314.316 20 – 405301.4777.385  f i = 40  f i logm i = 45.74065

6 •Tartılı Geometrik Ortalama: Önem derecesi farklı olan verilere tartılı ortalamalar tatbik edilmektedir. Tartılı geometrik ortalama aşağıdaki formüllerle hesaplanır. •Basit seride: •Tasnif edilmiş seride: •Gruplanmış seride:

7 Örnek Bir işletmede verimin tecrübeye bağlı olduğu düşünülmektedir. Bu işletmede çalışan işçilerin üretim miktarları ve tecrübe (çalışılan yıl) dağılımı aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. İşçi başına günlük üretimin tartılı geometrik ortalamasını hesaplayınız. logG = 1.717 G = 10 1,717  G = 52,12 parça Günlük üretim (adet) İşçi sayısı (f i ) Tecrübe (çalışılan yıl) (t i ) logX i fitifiti f i t i logX i 40531.6021524.03 45781.6535692.568 5015 1.699225382.275 5520 1.74400696,14 Toplam 6961195,313

8 •Geometrik Ortalamanın Tahmin Amacıyla Kullanımı •Geometrik diziye benzer değişim gösteren nüfus, milli gelir artışı, fiyat artışı ve sermaye artışı gibi değişkenlerin tahmininde geometrik ortalama özelliğinden yararlanılabilir. Bu tür seriler genel olarak bir önceki yılın belli bir yüzdesi şeklinde değişim göstermektedir. Bunun için bir dönemlik (ay yıl vs)değişim oranı geometrik ortalama ile belirlenir. Bu eğilimin gelecekte de benzerlik göstereceği varsayımı ile gelecek dönem ile ilgili tahminler elde edilebilir. •Bir malın fiyatı için: Po: başlangıç dönemi değeri, Pn: n. Dönemin değeri, r : bir dönemlik değişim yüzdesi şeklinde olur.

9 Örnek Bir X malının 1995 yılı fiyatı 10000 TL, 2003 yılı fiyatı 300000 TL olduğu bilindiğine göre; a)Bu malın yıllık fiyat artış oranını hesaplayınız b)2010 yılı için X malının fiyatını tahmin ediniz c)1985 yılı fiyatı ne olmuş olabilir d)1999 yılı fiyatını tahmin ediniz e)Hangi yılda fiyatlar 50000000 TL olur? Çözüm P 1995 = 10000 P 2003 = 300000 n= 8 (2003-1995) Fiyat artış oranı için geometrik artış dikkate alınırsa; fiyat artışı %53 b) formülünden 2010 yılı fiyatı tahmin edilebilir. P 2010 = P 2003 (1,53 )( 2010-2003 ) P 2010 = 300000(1,53) 7 = 300000(19,626) P 2010 = 5887800 TL olur.

10 Geometrik ortalamanın özellikleri 1) Geometrik ortalamanın gözlem sayısı kadar üssü alınırsa serinin çarpımı elde edilir. G N = X 1  X 2  X 3  X N G N =  Xi 2) Bir serideki gözlem değerlerinin geometrik ortalamaya oranları çarpımı 1’e eşittir. 3) Bir serideki değerlerin logaritmalarının serinin geometrik ortalamasının logaritmasından farklarının toplamı sıfır olur  (logXi - logG) = 0  logXi - NlogG = 0 4) Serideki aşırı değerlere karşı, aritmetik ortalama kadar hassas değildir.

11 5- İki serinin gözlem sayısı ve çarpımları eşit ise geometrik ortalamaları da eşit olur. 6) Seride sıfır veya negatif gözlem değeri varsa geometrik ortalama hesaplanamaz. 7) Geometrik ortalama özellikle geometrik dizi şeklindeki (değişim oranı sabit) serilerin ortalamasının hesaplanmasında kullanılır. (2,4,8,16,32,64 tam geometrik 1,10,100,1000,10000 tam geometrik vs.) XiXi logX i 30,477 90,954 271,431 811,908 2432,386

12 3- Harmonik Ortalama •Harmonik ortalama bir serideki gözlem değerlerinin terslerinin aritmetik ortalamasının tersine eşittir. Basit bir seri için bu ifade şöyle gösterilebilir. •Tasnif edilmiş seride •Gruplanmış seride

13 •Örnek Bir ilkokulda 5. Sınıf öğrencilerinin okuma hızlarını ölçmek için yapılan araştırmada alınan sonuçlar şöyledir. Buna göre öğrencilerin ortalama okuma hızını harmonik ortalama ile bulunuz 1 dakikada okunan kelime sayısı (X i ) 600,0166 680,0147 720,0139 750,0133 800,0125 Toplam0,0710 H=70,42 kelime

14 Yağış (kg/m 2 ) Ay sayısı (f i ) mimi 0 - 204100,4 20- 406300,2 40- 6010500,2 60- 807700,1 270,9 Örnek: Sakarya ilinde aylık yağışların dağılımı ile ilgili yapılan çalışmada aşağıdaki veriler elde edilmiştir. Bu verilerden hareketle aylık yağışların harmonik ortalamasını bulunuz.

15 Harmonik ortalamanın kullanıldığı yerler •Harmonik ortalamanın kullanıldığı yerler •Harmonik ortalama az kullanılan ortalamalardan biri olup, özellikle oran şeklinde ortaya çıkan verilerin ortalamasında kullanılır. Bir seride sabit ve değişken unsurun yer değiştiriyorsa, yani sabit unsur, değişken, değişken unsur sabit oluyorsa böyle durumlarda harmonik ortalama kullanılır. •Hız → yol (km)/zaman(saat):zaman sabit, alınan yol değişken •Verim → zaman/parça:üretilen parça sabit,zaman değişken •Fiyat → ödenen para(TL)/miktar(kg): miktar sabit, ödenen para değişken olarak ifade edilir. •Bu ifadeler tam ters şekilde; yani sabit unsuru değişken, değişken unsuru sabit tutmak sureti ile de ifade edilebilir. •Hız → zaman/yol şeklinde ters olarak ifade edilebilir. (Belli uzunluktaki bir yolun ne kadar zamanda alındığı ifade edilebilir.) •Verim → parça/zaman: Belli bir zamanda ne kadar parça üretildiği •Fiyat → miktar/ödenen para:Para miktarı sabit iken, bu paraya alınabilecek değişen mal miktarı şeklinde düşünülebilir Bu gibi durumlarda harmonik ortalama en uygun sonucu verir.

16 •Örnek: Bir işletmede çalışan ve aynı parçayı işleyen 4 işçinin bu parçayı üretim sürelerinin dağılımı aşağıda verilmiştir. Bu işçiler hep birlikte bu parçayı 4 saat süre ile Ürettiklerinde ürettikleri parçaların Ortalama üretim süresini bulunuz. Çözüm: Üretim süresi 4*60=240 dakika 1.İşçinin üretimi 240/5=48 parça 2.İşçinin üretimi 240/6=40 parça, 3.İşçinin üretimi 240/10=24 parça, 4.İşçinin üretimi 240/20=12 parça. İşçilerin 4 saatteki toplam üretimi 48+40+24+12=124 parça Toplam işçilik süresi 4*240=960 dakika Parçanın ortalama üretim süresi: 960/124=7,74 dakika/parça İşçilerÜretim süresi (dk) A5 B6 C10 D20

17 •Yukarıdaki örneğin Harmonik ortalama ile çözümü: Üretim süresi (X i )1/X i 50,2 60,167 100,1 200,05 Toplam0,517 Harmonik ortalamanın özellikleri - Harmonik ortalama seride sıfır değeri varsa hesaplanamaz, -Seride farklı işaretli değerler varsa harmonik ortalama mantıklı olmayan sonuçlar verir. -Xi: -2, 5,10,20 serisinin harmonik ortalaması - olup sonuç mantıksızdır.

18 4. Kareli Ortalama (K) •Kareli ortalama serideki değerlerin karelerinin aritmetik ortalamasının kareköküdür.Kareli ortalama aşağıdaki formüllerle hesaplanır. Basit seride: Tasnif edilmiş seride: Gruplanmış seride:

19 Örnek: Bir otomobil servis istasyonuna günlük olarak gelen araçların dağılımı aşağıda verilmiştir. Araç sayısı (X i ) Gün sayısı (f i ) 1414 28432 3129108 41016160 5625150 Toplam∑f i = 40

20 Örnek Bir şehirdeki konutlarda elektrik enerjisi tüketimi üzerine yapılan araştırmada, 200 konut rasgele seçilmiş ve aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. Aylık elektrik Tüketimi (Kwh) Konut sayısı (f i ) mimi fimi2fimi2 0 – 60 10 30 9000 60 – 100 20 80 128000 100 – 120 40110 484000 120 – 140 50130 845000 140 – 180 451601152000 180 – 250 352151617875 Toplam2004235875

21 Kareli ortalamanın kullanıldığı yerler •Diğer ortalamaların kullanılmadığı durumlarda kareli ortalama kullanılabilir. Bir seride sıfır ve/veya farklı işaretli değerler varsa geometrik ve harmonik ortalamalar hesaplanamaz, hesaplansa da mantıklı sonuçlar vermez. Eğer aritmetik ortalama da makul bir sonuç vermiyorsa kareli ortalama kullanılabilir. •Kareli ortalama özel olarak sapmalar serisinin ortalamasında kullanılır. Sapmalar serisi verilerin aritmetik ortalamadan sapmalarını veren seridir. Yani serisidir. Sapmalar serisinin toplamı sıfır olduğundan { =0 }, bu serinin ortalaması kareli ortalama ile hesaplanabilir. Bu şekilde hesaplanan ortalamaya standart sapma adı verilir. Analitik ortalamalar arasındaki ilişkiler Normal bir seride ortalamalar arasında aşağıdaki gibi bir büyüklük ilişkisi vardır. K >  X > G > H

22 •Örnek: Bir işletmede gerçekleştirilen günlük üretim miktarının dağılımı aşağıda verilmiştir. Bu verilerden hareketle; •Aritmetik ortalamayı, •Geometrik ortalamayı, •Harmonik ortalamayı, •Kareli ortalamayı bulunuz. •Aritmetik ortalama: 137,63 logGeometrik ortalama: 2,105 •Harmonik ortalama: 112,64 Geometrik ortalama: 127,36 •Kareli ortalama: 145,53 •K = 145,53>  X = 137,63 > G = 127,36> H = 112,64 olduğu görülür. Üretim (Kg) fifi mimi f i.m i f i /mimi2mi2 fimi2fimi2 logm i f i logm i 0 – 601030 3000,333390090001,4771214,771 60 – 1002080 16000,2564001280001,9030938,062 100 – 12040110 44000,3636121004840002,0413981,656 120 – 14050130 65000,38462169008450002,11394105,7 140 – 18045160 72000,28132560011520002,2041299,185 180 – 25035215 75250,16284622516178752,3324481,635 Toplam200275251,7756423587512,0721421,01

23 Analitik olmayan ortalamalar Bu gruptaki ortalamalar serinin bütün değerlerini dikkate almayıp, sadece belli birkaç değerini, özellikle ortadaki değerleri esas alarak hesaplanan ortalamalardır. Serinin bütün değerlerini dikkate almadan hesaplandıkları için analitik olmayan ortalamalar olarak adlandırılmaktadırlar. 1. Mod Bir seride en çok tekrarlanan değere mod adı verilir. İstatistikte nispeten az kullanılan bu ölçü özellikle verilerin simetrik bir dağılış göstermediği durumlarda iyi bir ölçü olarak düşünülebilir. Basit ve tasnif edilmiş seride modun bulunması oldukça kolaydır. Seride en fazla rastlanan ya da frekansı en yüksek olan değer mod olarak ifade edilir. Eğer seride en çok tekrarlanan birden fazla eleman varsa bu tür seriler çok modlu seriler olarak isimlendirilir. Böyle serilerde modun tek bir değerle ifade edilmesi istenirse seri gruplanmış hale dönüştürülerek modu hesaplanabilir. Gruplama sonrasında da en yüksek frekansa sahip tek bir sınıf bulunamazsa sınıflar birleştirilerek mod hesaplanabilir.

24 Mod = 5 günMod= 6 gün Örnek:Adapazarı’nda nisan ayında yağışlı gün sayısı için aşağıdaki iki veri elde edilmiştir. Nisan ayı yağışlı gün sayısının modunu bulunuz. Yağışlı gün sayısı 3 4 5 5 5 6 6 7 Ay sayısı 32 44 57 69 74

25 Gruplanmış seride modun hesaplanması Gruplanmış seride modu belirleyebilmek için önce modun içinde bulunduğu sınıf belirlenir. Mod sınıfı frekansı en fazla olan sınıftır. Gruplanmış seride modun hesaplanabilmesi için serinin sınıf aralığının eşit olması gerekir. Çünkü sınıf içindeki frekansların dağılımı sınıf aralıklarının büyüklüğüne göre değişir. Eğer sınıf aralıkları eşit değilse eşit hale getirmek gerekir. Eşit hale getirilemiyorsa modun bu şekilde hesaplanması uygun olmaz. Bu sınıf içindeki modun değeri aşağıdaki formülle bulunur. Yukarıdaki formülde; l 1 : mod sınıfının alt sınırı  1 : mod sınıfı frekansından bir önceki sınıf frekansının farkı,  2 : mod sınıfı frekansından bir sonraki sınıf frekansının farkı, s: seride sabit olan sınıf aralığı

26 •Örnek Bir ilköğretim okulunda öğrencilerin günlük olarak aldıkları harçlıkların dağılımı aşağıda verilmiştir. Öğrencilerin aldıkları günlük harçlık miktarının ortalamasını mod ile belirleyiniz. Harçlık (YTL/gün)Öğrenci sayısı 0 – 0,530 l 1 = 1 0,5 – 150  1 = 100 – 50 = 50 1 – 1,5100  Mod sınıfı 1,5 – 270  2 = 100 – 70 = 30 2 – 2,520 s = 0,5

27 •Örnek: Aşağıda bir parçanın üretim süreleri verilmiştir. Bu parçanın üretim sürelerinin •a) Aritmetik (13,52)b) Geometrik (12,77) •c) Harmonik (12,03)d) Kareli ortalamalarını (14,25) •e) modunu bulunuz. (11,67) Üretim süresi Parça sayısı (f i )mimi fimifimi 5-947280,57149196 9-1310111100,9091211210 13-177151050,4672251575 17-21419760,2113611444 21-25223460,0875291058 Toplam273652,2455483

28 Modun Grafikle Gösterilmesi •modun grafikle gösterilebilmesi için serinin histogramı çizilir. Histogramda en yüksek sütün mod sınıfına karşılık gelir. Burada modun yerini tayin etmek için en yüksek sütunun üst köşegenleri ile komşu sütunların bitişik üst köşeleri çapraz olarak birleştirilir. İki doğrunun kesim noktasından yatay eksene çizilen doğrunun ekseni kestiği nokta mod olarak tespit edilir.

29 Modun özellikleri •Ortalamalar arasında en temsili olanıdır. •Pratik hayatta çok kullanılan ortalamalardandır •Özellikle kalitatif (niteliksel) serilerin ortalaması mod ile ifade edilir. Göz rengi, medeni hal, marka, cinsiyet v.s gibi değişkenler kalitatif değişkenler olup sayısal olarak ifade edilemezler •Mod serideki aşırı değerlere karşı hassas değildir. Çünkü normal serilerde mod genellikle serinin orta bölgesinde yer alır, uç değerlerden etkilenmez. •Yukarıdaki avantajlarının yanında analitik olmaması sebebi ile matematik işlemlere elverişli olmaması dezavantajıdır. •J, ters J ve U tipi serilerde mod temsili alma özelliğini kaybeder. Böyle serilerde mod ya en küçük veya en büyük değere karşılık gelir.

30 2. Medyan (Ortanca) •Serideki değerler küçükten büyüğe sıralandığında tam ortaya düşen ve seriyi iki eşit parçaya bölen değere medyan adı verilir. •Basit ve tasnif edilmiş seride medyanın bulunuşu: •Bunun için serideki değerler küçükten büyüğe sıralanır. Daha sonra medyana karşılık gelen değerin sıra değeri işlemi ile belirlenir. Eğer bu işlemin sonucu tam sayı ise bu sıradaki eleman medyan olarak belirlenmiş olur. Eğer bu işlemin sonucu kesirli çıkarsa medyan iki değerin tam ortasına düşeceğinden bu iki değerin ortalaması alınarak medyan bulunur. •Örnek: Xi:15,8,12,23,45,32,5,18,16,28,39,51 Yukarıdaki serinin medyanını bulunuz. Önce serideki değerler büyüklük sırasına göre dizilir. Xi : 5,8,12,15,16,18,23,28,32,39,45,51 gözlem sayısı N=12 sıradaki değer medyandır. Bu değer 18;23 arasına düşer. Medyan = 20,5 olur.

31 •Örnek: Aşağıda bir atölyede çalışan işçilerin belli bir günde ürettikleri kusurlu parçalarının dağılımı verilmiştir. Bu verilerden hareketle işçi başına ortalama kusurlu parça sayısını medyanla belirleyiniz. •Çözüm: •Medyanın serideki sırası •Medyan = 18 parça Kusurlu parça sayısı İşçi sayısı 10210 ve daha az2 12312 ve daha az5 15415 ve daha az9 16616 ve daha az15 181018 ve daha az25 205 214 252 Toplam (N)36

32 Gruplanmış seride medyanın hesaplanması •Gruplanmış seriler sürekli karakterde seriler olduğu için medyanın sıra değeri N/2 şeklinde bulunur. Bu değer toplam frekansın yarısına eşit olup serinin orta noktasını gösterir. Bu noktayı tespit etmek gruplanmış serilerde basit bir sayma işlemi ile mümkün olmaz. Bu işlemle medyanın içinde bulunduğu sınıf tespit edilir. Belirlenmiş olan medyan sınıfından hareketle aşağıdaki formül yardımı ile medyan değeri hesaplanır. •l 1 : Medyan sınıfının alt sınırı N m : Medyan sınıfının frekansı •S m : Medyan sınıfının sınıf aralığı N/2 : Medyanın sıra değeri • : Medyandan sınıfından önceki frekanslar toplamı

33 •Örnek: Bir işletmede işçilere ödenen saat ücretlerinin dağılımı aşağıda verilmiştir. Bu verilere göre medyan saat ücretini hesaplayınız. sıradaki değer medyandır. Bu değer 700-800 sınıfına düşmektedir. Bu sınıf içindeki medyan değeri şöyle hesaplanır. Saat ücreti (Bin TL)İşçi sayısı 500 – 60010600 den az10 l 1 =700 600 – 70050700 den az60N/2=150/2=75 700 – 800  Medyan sınıfı40  800 den az  100  Ni= 60 800 – 100030N m =40 1000 – 150020S m = 800-700 = 100 Toplam150

34 Medyanın grafikle belirlenmesi •Medyanın grafik üzerinde gösterilebilmesi için kümülatif ve ters kümalatif frekans serilerin oluşturulması gerekir. Bu serilerin grafiği birlikte çizildiğinde iki eğrinin birbirini kestiği noktadan yatay eksene çizilen doğrunun ekseni kestiği nokta medyan olarak tespit edilir. Esasen bu işlemi sadece eğrilerden birini çizmekle de yapabiliriz. Eğrilerden biri çizildiğinde Y ekseninde N/2 değerine karşılık gelen noktadan X eksenine paralel çizildiğinde, bu doğrunun kümülatif eğriye temas ettiği noktadan X eksenine çizilen doğrunun ekseni kestiği noktada medyanı gösterecektir. •Örnek: Yukarıdaki örneğin grafikle gösterimi Kümülatif frekans dağılımıTers kümülatif frekans dağılımı Saat ücreti (Bin TL)fifi fifi 500 den az0500 den çok150 600 den az10600 den çok140 700 den az60700 den çok90 800 den az100800 den çok50 1000 den az1301000 den çok20 1500 den az1501500 den çok0

35 Medyanın grafikle gösterilmesi

36 Medyanın özellikleri •1- Pratik bir ortalamadır. Çünkü sadece basit bir sıralama işlemi gerektirir. •2- Özellikle açık sınıflı seriler için medyan daha bir önem kazanır. Bu tür serilerde diğer ortalamalar ya hesaplanamaz, ya da açık sınıflar için sınıf sınırları farazi olarak seçilerek hesaplanabilir. Mod ise sınıf aralıklarının eşit olmasını gerektirdiğinden hesaplanamaz. Medyan ise böyle serilerin ortalamasında problemsiz olarak hesaplanabilir. •3- Serideki aşırı değerlere karşı hassas değildir. Çünkü medyan serinin ortasına rastladığından, uçlarda oluşan aşırı değerler medyanı etkilemez. •4- Serideki değerlerin medyandan mutlak farkları toplamı minimum olur. Bu sebeple ortalama sapma medyandan sapmalar şeklinde de hesaplanmaktadır.  Xi-medyan   minimum •5- Medyanın zayıf tarafı serideki bütün değerleri dikkate almaması sebebi ile matematik işlemlere uygun olmamasıdır.

37 Mod, Medyan ve Aritmetik Ortalama Arasındaki İlişkiler •1- Simetrik seride her üç ortalama birbirine eşit olur. •  X = medyan = mod •2- Sağa çarpık serilerde •3- Sola çarpık seride •4- Asimetrisi hafif serilerde aşağıdaki yaklaşık eşitlik vardır.

38 3. Kartil(Q), Desil(D) ve Santiller(C) •Bir serinin elemanları küçükten büyüğe doğru sıralandığında, seriyi dört eşit parçaya bölen değerlere kartil, on eşit parçaya bölen değerlere desil, yüz eşit parçaya bölen değerlere santil adı verilir. 2.kartil, 5.desile ve 50.santile eşit olup, bu değer seriyi iki eşit parçaya bölen medyana eşittir. •Basit ve tasnif edilmiş seride kartil, desil ve santilin hesaplanması •Basit ve tasnif edilmiş serilerde kartil, desil ve santilin sıra değerleri formülü ile bulunur. N: Serinin toplam gözlem sayısı h: Q, D veya C nin derecesi r: Bölen değer olup, Q için 4, D için 10, C için 100 değerini alır. Q, D, C nin serideki değeri saymak suretiyle bulunur. Eğer bu değer kesirli ise Q, D, C iki sayının arasına düşer.

39 Örnek: Xi:5,8,9,12,18,22,23,28,32,45,54,67,71,75,84 seri değerleri verilmiştir. Bu verilerden hareketle; a)Q 1 ’i (1.kartili) b)D 8 ’i (8.desili) c)C 38 ’i (38.santili) bulunuz. Çözüm a) N=15 Q 1 ’in sıra değeri 4,25. sıradaki değer 12;18 aralığına düşmektedir. Şu halde; Q 1 =0,75*12+0,25*18 Q 1 =13,5 olur. b) D 8 ’in sıra değeri : olup D 8 değeri; D 8 = D 8 = 0,5*67+0,5*71  D 8 = 69 olur. c) C 38 ’in sıra değeri olur. C 38 = 0,8*22 + 0,2*23  C 38 = 22,2 bulunur.

40 Gruplanmış seride kartil, desil ve santillerin hesaplanması •Gruplanmış serilerde önce ile Q, D veya C’nin ait olduğu sınıf bulunur. Bu sınıf içerisinde değerlerin eşit aralıklarda dağıldıkları kabulüne göre medyanın hesaplanmasında kullanılan formül tatbik edilir. •l 1 : Q,D veya C sınıfı alt sınırı • : Q,D veya C’nin sıra değeri • : Q,D veya C sınıfından önceki frekanslar toplamı •N Q,D,C : Q,D veya C sınıfının frekansı •S Q,D,C : Q,D veya C sınıfının sınıf aralığı

41 Örnek Bir lisede ÖSYS sınavına giren öğrencilerin puanlarının dağılımı aşağıda verilmiştir. Bu verilere göre; •a) Q 3 ü •b) D 2 ’yi •c) C 65 ’i bulunuz •d) Puanı en düşük olan 29. Öğrencinin puanını tahmin ediniz •e) Puanı en fazla olan 32. Öğrencinin puanını •f) 273’den az puan alan öğrenci sayısını tahmin ediniz. •g) 287’den fazla puan alan öğrenci sayısını tahmin ediniz •h) En yüksek puana sahip %28’lik öğrenci grubunun en düşük puanını tahmin ediniz. PuanlarÖğrenci sayısı Küm. Frekans  f i 180 – 22020 220 – 2403050 240 – 2604090 260 – 29025115 290 – 35020135

42 •Çözüm •a) Q 3 ün sıra değeri olup bu değer 260 – 290 sınıfındadır. •b) D 2 değeri sıradaki değer olup, bu değer 220 - 240 sınıfındadır. •e) Puanı en fazla olan 32. öğrenci; puanı en az olan 135-31=104. öğrenci demektir. O halde olup bu değer 260 – 290 sınıfındadır. Puanı en fazla olan 32.öğrencinin puanı=

43 PuanlarÖğrenci sayısı Küm. Frekans  f i 180 – 22020 220 – 2403050 240 – 2604090 260 – 29025115 290 – 35020135 c) C 65 ’i bulunuz d) Puanı en düşük olan 29. Öğrencinin puanını tahmin ediniz f) 273’den az puan alan öğrenci sayısını tahmin ediniz. g) 287’den fazla puan alan öğrenci sayısını tahmin ediniz h) En yüksek puana sahip %28’lik öğrenci grubunun en düşük puanını tahmin ediniz.

44 Örnek: Bir doğum evinde yapılan 7 günlük gözlemde doğan çocuk sayıları aşağıda verilmiştir. •Doğum evinde günlük doğan çocuk sayısının •a) Aritmetikb) Geometrikc) Harmonik •d) Kareli ort.d) Modf) Medyanı bulunuz. Çocuk sayısı5779101113

45 Örnek: Bir X malının piyasadaki fiyatı üzerine yapılan araştırmada aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. Malın fiyatı Satıcı sayısı 20 – 223 22 – 245 24 – 269 26 – 286 28 – 301 •Malın fiyatının a) Aritmetik f) Medyanını b) Geometrik g) 1. Kartilini c) Harmonik h) 8. desilini d) Kareli ort. ı) 43. santilini e) Modunu j) Fiyatı en düşük olan %36 lık grubun en yüksek fiyat düzeyini tahmin ediniz

46 Malın fiyatı Satıcı sayısı 20 – 223 22 – 245 24 – 269 26 – 286 28 – 301 •Malın fiyatının a) Aritmetik f) Medyanını b) Geometrik g) 1. Kartilini c) Harmonik h) 8. desilini d) Kareli ort. ı) 43. santilini e) Modunu j) Fiyatı en düşük olan %36 lık grubun en yüksek fiyat düzeyini tahmin ediniz

47 •Örnek: Basit bir seri için aşağıda bazı veriler verilmiştir. Bu verilerden hareketle; •a) Gözlem sayısını •b) Aritmetik ortalamayı •c) Harmonik ortalamayı •d) Medyanı tahmin ediniz. •e) Geometrik ortalaması en az ve en fazla ne olur? • f) Medyan serideki kaçıncı elemandır? •g) Serinin asimetrisi hakkında ne söyleyebilirsiniz?

48 •Örnek: Simetrik bir seride medyan=12 olarak verilmiştir. ∑X i =132, ∑X i 2 =1859, ∑1/X i =1,06 olarak verilmiştir. •a) Gözlem sayısını bulunuz, •b) Serinin modunu bulunuz, •c) Kareli ortalamayı bulunuz, •d) Harmonik ortalamayı bulunuz, •e) Serinin 5. desilini bulunuz, •f) Serinin geometrik ortalaması en az ne olur,

49 •Örnek: Bir işletmede bulunan 4 tezgahın 5 aylık üretim miktarları ile ilgili veriler aşağıda sunulmuştur. •Yukarıdaki tabloyu analiz ediniz ( Üretim in tezgahlara ve aylara göre yüzde dağılımı, aylara göre üretimin değişimi vs.) Tezgahlar OcakŞubatMartNisanMayıs Toplam A10151820871 B121016251275 C201224221492 D8231213662 Toplam 5060708040300


"2- Geometrik Ortalama (G) •Bir serideki gözlem değerlerinin birbirleri ile çarpımlarının, gözlem sayısı derecesinde kökünün alınması ile elde edilir. Basit." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları