Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Çekim Ekleri: Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, çeşitli anlamlar katarak sözcükleri cümledeki işlevlerine.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "Çekim Ekleri: Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, çeşitli anlamlar katarak sözcükleri cümledeki işlevlerine."— Sunum transkripti:

1

2 Çekim Ekleri: Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, çeşitli anlamlar katarak sözcükleri cümledeki işlevlerine göre biçimlendirmeye yarar. Sözcükleri, cümledeki işlevlerine göre Sözcükleri, cümledeki işlevlerine göre biçimlendirmeye yarayan eklere çekim eki denir. Çekim ekleri, Çekim ekleri, 1- Fiil (eylem ) çekim ekleri 2-İsim (ad ) çekim ekleri olmak üzere ikiye ayrılır.

3 1)Fiil (Eylem) Çekim Ekleri Eylemler, söz içinde genellikle çekimli kullanılır: Örnek: aldım, bekliyor, gitmelisiniz... Bu bakımdan, eylem çekimindeki öge- leri ayrı ayrı tanımakta yarar vardır. Bir eylemde başlıca üç tür çekim ögesi bulunabilir.Bunlar; biçim ve zaman(kip) ekleri ile kişi ve soru ekleridir.

4 a. Biçim ve Zaman(Kip) Ekleri Eylemler, zaman ve durumlarına göre birtakım ekler alarak değişik biçimlere girerler.Bu biçimlerin her birine kip denir. Kiplerin bir kısmı, zamana bağlı olarak ortaya çıkan eylemleri bildirir; Örnek: geliyor, gidecek, gidecekmiş gibi. Zaman dilimlerine göre oluşan bu tür kiple- re haber (bildirme) kipi denir.

5 Bugün Türkiye Türkçesinde bildirme kipi ekleri ; - di, -miş, -(i)yor, -ecek ve -(i)r ekleridir.Bu ekler gerçek zaman ekleridir; ancak, eylemleri biçimlendirme görevi de yaptıkların dan, biçim ve zaman ekleri olarak adlandırılır- lar. Kiplerin bir kısmı ise tasarlanan eylemleri anlatır: başarlamalı, çalışsa gibi. Zamana bağlı olmaksızın oluşan bu tür kiplere dilek kipi denir.

6 1. Haber (Bildirme) Kipleri Bildirme kipindeki eylemler, zaman- Bildirme kipindeki eylemler, zaman- larına göre adlandırılır: geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman gibi. Bun- larına göre adlandırılır: geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman gibi. Bun- lar üç ana zamanı oluşturmaktadır. Bu üç ana zamana, öğrenilen zaman ile geniş za- man da katılınca bildirme kiplerinin sayı- sı beşe çıkar. lar üç ana zamanı oluşturmaktadır. Bu üç ana zamana, öğrenilen zaman ile geniş za- man da katılınca bildirme kiplerinin sayı- sı beşe çıkar.

7 2. Dilek (Tasarlama) Kipleri Dilek kipindeki eylemler, zaman bildirmez. Bunlar aldıkları –meli, -e, -se, Dilek kipindeki eylemler, zaman bildirmez. Bunlar aldıkları –meli, -e, -se, -sin eklerine göre gereklilik, istek, dilek- -sin eklerine göre gereklilik, istek, dilek- şart ve emir anlatırlar. şart ve emir anlatırlar. Gereklilik kipi: -meli/ -malı Gereklilik kipi: -meli/ -malı İstek kipi: -e/ -a İstek kipi: -e/ -a Dilek-şart kipi: -se/ -sa Dilek-şart kipi: -se/ -sa

8 Emir kipi: Kişilere göre değişir Emir kipi: Kişilere göre değişir Emir kipi ekleri, hem kip hem de kişi eki Emir kipi ekleri, hem kip hem de kişi eki işlevindedir. işlevindedir.

9 b. Kişi Ekleri Eylemlerde kişi eki, eylemi yapanı be- lirtir; eylemi bir kişiye ya da kişilere bağ- lar: okudu- m(ben), konuşmuş-lar(onlar), Eylemlerde kişi eki, eylemi yapanı be- lirtir; eylemi bir kişiye ya da kişilere bağ- lar: okudu- m(ben), konuşmuş-lar(onlar), gelse-k(biz) vb. gelse-k(biz) vb. Eylem tabanına, genellikle önce kip, Eylem tabanına, genellikle önce kip, sonra kişi eki ulanır. Kip eki, eylemin bil- dirdiği kılışa zaman veya dilek kavramı katar. Kişi eki ise onu bir özneye bağlar. sonra kişi eki ulanır. Kip eki, eylemin bil- dirdiği kılışa zaman veya dilek kavramı katar. Kişi eki ise onu bir özneye bağlar. Başlıca iki tür kişi eki vardır. Başlıca iki tür kişi eki vardır.

10 1.Tür Kişi Ekleri Kişi adlarından gelen I.tür kişi ekleri, öğrenilen geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman, gereklilik ve istek kiplerinde kullanılır: gitmiş-im, gidiyor-um, gideceğ-iz, gider-siniz, gide-sin vb.

11 Tekil Çoğul Tekil Çoğul 1. -im -iz 1. -im -iz 2. -sin -siniz 2. -sin -siniz ler (-lar) ler (-lar)

12 2.Tür Kişi Ekleri İyelik adılı kökenli olan II.tür kişi ek- leri, yalnızca görülen geçmiş zaman ile di- lek-şart çekimlerinde kullanılır. Tekil Çoğul 1. -m -k 2. -n -niz ler(-lar)

13 Fakat emir kipinin çekiminde bu ekler Fakat emir kipinin çekiminde bu ekler kullanılmaz. Hem kip hem de kişi eki özel- kullanılmaz. Hem kip hem de kişi eki özel- liği taşıyan emir kipleri, şu şekilde çekim- liği taşıyan emir kipleri, şu şekilde çekim- lenir: lenir: gel-( ek yok ) gel- in / gel- iniz gel-( ek yok ) gel- in / gel- iniz gel- sin gel- sinler gel- sin gel- sinler

14 c. Olumsuzluk Eki(-ma, -me) Kip eklerinden önce gelerek eyleme Kip eklerinden önce gelerek eyleme olumsuzluk anlamı katar. olumsuzluk anlamı katar. Örnek: geldi > gel- me - di Örnek: geldi > gel- me - di gülüyor > gül- mü - yor gülüyor > gül- mü - yor gidecek > git- me - y - ecek gidecek > git- me - y - ecek

15 d. Soru Eki Eylemi soru biçimine sokan ve bu yolla cümleye soru anlamı kazandıran –mi Eylemi soru biçimine sokan ve bu yolla cümleye soru anlamı kazandıran –mi eki de fiil çekim ekleri arasında değerlendi- riliyor. eki de fiil çekim ekleri arasında değerlendi- riliyor. Eylem çekimine giren soru eki, kip eki ile kişi eki arasında yer alabileceği gibi Eylem çekimine giren soru eki, kip eki ile kişi eki arasında yer alabileceği gibi en sonda da yer alabilir. Örneğin; gittiniz mi, gitsek mi vb. en sonda da yer alabilir. Örneğin; gittiniz mi, gitsek mi vb.

16 2. İsim (Ad) Çekim Ekleri Adlar, söz içinde ya yalın ya da çekim Adlar, söz içinde ya yalın ya da çekim eki almış olarak kullanılır. Bu durum adın alacağı göreve ve öteki sözcüklerle kuraca- ğı ilişkiye göre değişir. eki almış olarak kullanılır. Bu durum adın alacağı göreve ve öteki sözcüklerle kuraca- ğı ilişkiye göre değişir. Ad çekiminde kullanılan ekler şunlardır: Ad çekiminde kullanılan ekler şunlardır:

17 a. DURUM ( HAL ) EKLERİ Durum ekleri, eklendikleri adı doğru- dan doğruya yükleme (eyleme, eylemsiye) bağlayan eklerdir.

18 1. Belirtme(Yükleme) Durumu Eki Adın taşıdığı kavramın etkilendiğini belirtir. Adın taşıdığı kavramın etkilendiğini belirtir. Konuklar evi gezdi. Konuklar evi gezdi..

19 2. Yönelme(Yaklaşma) Durumu Eki Cümlede eylemin yaklaştığı,yöneldiği Cümlede eylemin yaklaştığı,yöneldiği nesneyi belirtir. nesneyi belirtir. Örnek: ev-e, okul-a, bahçe-y-e, vb. Örnek: ev-e, okul-a, bahçe-y-e, vb.

20 3.Bulunma (Kalma) Durumu Eki Bu ek, eklendiği ada bulunma kavramı katar. Bu ek, eklendiği ada bulunma kavramı katar. Örnek: bahçe-de, ev-de, ağaç-ta, vb. Örnek: bahçe-de, ev-de, ağaç-ta, vb.

21 4. Ayrılma (Çıkma) Durumu Eki Eklendiği ada ayrılma kavramı katar. Eklendiği ada ayrılma kavramı katar. Örnek: ev-den, bahçe-den, vb. Örnek: ev-den, bahçe-den, vb. NOT: Ayrılma hal eki(-den) yapım eki görevinde de kullanılabilir. NOT: Ayrılma hal eki(-den) yapım eki görevinde de kullanılabilir. Örnek; Toptan eşya (-den) (yapım ekidir) Örnek; Toptan eşya (-den) (yapım ekidir) Candan arkadaş Candan arkadaş

22 5. İlgi (Tamlayan) Durumu Eki Öteki durum eklerinden farklıdır; adı Öteki durum eklerinden farklıdır; adı yükleme değil, başka bir ada bağlar. yükleme değil, başka bir ada bağlar. Örnek: ev- in(bacası), ben- im(kitabım), vb. Örnek: ev- in(bacası), ben- im(kitabım), vb.

23 b.İYELİK ve AİTLİK EKLERİ İyelik ekleri: Nesnelerin, varlıkların kime ya da neye ait olduğunu belirtir. Dilde her kişi için ayrı iyelik eki vardır. Tekil 1. kişi: -m/-i-m (masa-m, ev-i-m) Tekil 2. kişi: -n/-i-n (masa-n, ev-i-n) Tekil 3. kişi: -si/ -i (masa-sı, ev-i)

24 Çoğul 1. kişi: -miz/-i-miz (masa-mız, ev-i-miz) Çoğul 2. kişi: -niz/-i-niz (masa-nız, ev-i-niz) Çoğul 3. kişi: -leri (masa-ları, ev-leri)

25 Aitlik eki: Aitlik eki “ki”dir. Aynı zamanda yapım eki olarak da kullanılan –ki, eklendiği ada olan, bulunan anlamı katar ve aitlik bildi- rir. Örnek: evde-ki: evde olan, eve ait

26 İlgi durumundaki adlara gelen ve tam- lamanın yerini tuttuğu için ilgi adılı olarak da değerlendirilen –ki eki ise doğrudan aitlik bildirir. Örnek: ağacın dalı: ağacın-ki, vb.

27 c. ÇOKLUK EKİ Ada çokluk anlamı katan eke çoğul eki denir. Çoğul eki –ler büyük ünlü uyumuna göre ulanır. Ada çokluk anlamı katan eke çoğul eki denir. Çoğul eki –ler büyük ünlü uyumuna göre ulanır. Çoğul eki, sözcükler arasında ilişki kuran bir çekim eki değildir; adların çokluk biçimlerini yapan bir ektir. Çoğul eki, sözcükler arasında ilişki kuran bir çekim eki değildir; adların çokluk biçimlerini yapan bir ektir. Örnek: ağaç-lar, yemek-ler, vb. Örnek: ağaç-lar, yemek-ler, vb.

28 Çoğul eki isimlere çoğulluğun dışında Çoğul eki isimlere çoğulluğun dışında anlamlar da katabilir. anlamlar da katabilir. Gökte yıldızlar kadar köyümüz var.(abartma) Müdür Beyler sizi görmek istiyor. (Saygı) Daha nice Fatih`ler yetiştireceğiz.(Benzerlik) Bu akşam Yaşarlara gideceğiz. (Aile)

29 d. EŞİTLİK EKLERİ(-ce, -ca) İsimlerin sonuna gelerek benzerlik, gi- İsimlerin sonuna gelerek benzerlik, gi- bilik, görelik anlamları katar. bilik, görelik anlamları katar. Günlerce ateşten gözünü açamadı.(çokluk) Günlerce ateşten gözünü açamadı.(çokluk) Sence bu iş nasıl olmalıydı.(görelik) Sence bu iş nasıl olmalıydı.(görelik) Çocukça davranışları hepimizi neşelendirdi. Çocukça davranışları hepimizi neşelendirdi. (benzerlik) (benzerlik)

30 e. SORU EKİ Soru eki –mi, ad soyundan sözcüklere de çekim eki olarak katılır. Soru eki –mi, ad soyundan sözcüklere de çekim eki olarak katılır. Örnek: Ahmet mi geldi?,Beni mi çağırdınız? Örnek: Ahmet mi geldi?,Beni mi çağırdınız? Soru eki, ada en son eklenen çekim e- Soru eki, ada en son eklenen çekim e- kidir. kidir.

31 Soru eki “mi”, pekiştirici olarak da kullanılır. Soru eki “mi”, pekiştirici olarak da kullanılır. Örnek: Çalışkan mı çalışkan bir öğrenci... Örnek: Çalışkan mı çalışkan bir öğrenci...

32 Konu İ le İ lgili Sorular

33 1- Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler den hangisinde çekim eki yoktur? 1- Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler den hangisinde çekim eki yoktur? A)Bu yıl havalar daha iyi gidiyor. A)Bu yıl havalar daha iyi gidiyor. B)O toplantıya sizi de bekliyoruz. B)O toplantıya sizi de bekliyoruz. C)Siz dikensiz gül bahçesi arıyorsunuz. C)Siz dikensiz gül bahçesi arıyorsunuz. D)Sizin çalışmalarınız ne durumda? D)Sizin çalışmalarınız ne durumda? E)O geziyi siz mi düzenlediniz? E)O geziyi siz mi düzenlediniz?

34 Cevap : C seçeneği

35 2 2-Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili söz- cüklerden hangisi birden fazla çekim eki almıştır? A) Bu gün olanları size anlatıverelim. B) Ortalığı toz dumana katmışsınız. C) İlk yazdığı iyi şiirdi onun. D) Senin bakışında değişmiş. E) Şaşkınlık değil ki anlatsam.

36 Cevap: A seçeneği

37 3-Aşağıdakilerden hangisinde “iyelik eki” 3-Aşağıdakilerden hangisinde “iyelik eki” kullanılmamıştır? kullanılmamıştır? A) Biz yetişinceye kadar evi yakmışlar. A) Biz yetişinceye kadar evi yakmışlar. B) Derginizdeki yazıyı zevkle okudum. B) Derginizdeki yazıyı zevkle okudum. C) Kardeşiyle birlikte gideceğiz Aydın’a. C) Kardeşiyle birlikte gideceğiz Aydın’a. D) Bu mahallenin yolları çok bozuk. D) Bu mahallenin yolları çok bozuk.

38 Cevap: A seçeneği

39 yoktur 4- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-i hal eki” almış bir isim yoktur? A) Sakla samanı gelir zamanı. B) Saçı ne kadar da garip. C) Sinemaya giderken beni de çağır. D) Zavallı kuşu yaralamışlar.

40 Cevap: B seçeneği

41 “de” durum ekinin asıl görevi varlığın ya da eylemin bulunduğu,kal- 5- “de” durum ekinin asıl görevi varlığın ya da eylemin bulunduğu,kal- dığı,gerçekleştiği yeri bildirmektir. dığı,gerçekleştiği yeri bildirmektir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili söz- de cükte “de” durum eki asıl göreviyle kullanılmıştır? A)Arabaların kaldırımlarda bırakılması yayaların Yürüyüşünü zorlaştırıyor. B)Parmak kalınlığında demirlerden bir kafes yaptılar. C)Sudan çıktığımızda elbiselerimizi yerinde bulamadık. D)O, bizim koronun en gözde müzisyenidir. E)Senin bu sorunlarının çoğu savrukluktan ileri gelmektedir.

42 Cevap : A seçeneği

43 6- Yaylalar, Yusufeli`nin bir köyüdür.Köye, özel aracınız ya 1 2 da kiralayacağınız araçlarla gidebilirsiniz.Fakat köyden 3 4 Kamp yerine kadar yürüyeceksiniz. 5 Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisi, varlığın neye ait olduğunu belirten bir ek almıştır? A) 1 B)2 C) 3 D) 4 E) 5

44 Cevap: B seçeneği

45 7-Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “-ler” eki cümle- ye “abartma” anlamı katmıştır? A)Sınıf, heyecan içinde öğretmenlerini bekliyordu. A)Sınıf, heyecan içinde öğretmenlerini bekliyordu. B)Yurtdışına gitmeden önce herşeyi sattılar. B)Yurtdışına gitmeden önce herşeyi sattılar. C)Dayım gelince teyzemlere gideceğiz. C)Dayım gelince teyzemlere gideceğiz. D)Musluğu açık unuttuğum için bütün ev sular altında kalmış. D)Musluğu açık unuttuğum için bütün ev sular altında kalmış. E)Değerlerini bilirsek bu ülke daha nice Yunus’lar `lar nice E)Değerlerini bilirsek bu ülke daha nice Yunus’lar `lar nice Mevlana’lar yetiştirir. Mevlana’lar yetiştirir.

46 Cevap: D seçeneği

47 8- “-i” eki, aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ad durum eki olarak kullanılmamıştır? ad durum eki olarak kullanılmamıştır? A) Çayı nedense çok koyu içiyor. A) Çayı nedense çok koyu içiyor. B) Kitap okumayı sevmeyen, aydın sayılır mı? B) Kitap okumayı sevmeyen, aydın sayılır mı? C) Bu elbiseyi kime aldınız? C) Bu elbiseyi kime aldınız? D) Evi çok zevkli döşemişler. D) Evi çok zevkli döşemişler. E) Saati her gün geri kalıyormuş. E) Saati her gün geri kalıyormuş.

48 Cevap: E seçeneği

49 9- Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ek, 9- Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ek, sözcüğün türünü değiştirmemiştir? sözcüğün türünü değiştirmemiştir? A) Yıkanan çamaşırları nereye kaldırdınız? A) Yıkanan çamaşırları nereye kaldırdınız? B) Bağrımda yanmadık yer bırakmadın. B) Bağrımda yanmadık yer bırakmadın. C) Buluşmak sevgili ile her gün ne mümkün. C) Buluşmak sevgili ile her gün ne mümkün. D) Dalgın dalgın durakta bekliyordu. D) Dalgın dalgın durakta bekliyordu. E) Geçmiş yüzünün yaraları nihayet. E) Geçmiş yüzünün yaraları nihayet.

50 Cevap: E seçeneği

51 10- Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi, yal- 10- Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi, yal- nız çekim eki almıştır? nız çekim eki almıştır? A) Köylülerin erken kalktığını hep biliriz. A) Köylülerin erken kalktığını hep biliriz. B) Herzaman toplum yararına çalışır. B) Herzaman toplum yararına çalışır. C) Küçüklüğünde ezilmiş bir çocuktu. C) Küçüklüğünde ezilmiş bir çocuktu. D) Sabaha karşı havlayan köpekler bizi uyutmadı. D) Sabaha karşı havlayan köpekler bizi uyutmadı. E) Onun sözlerine her zaman kandı. E) Onun sözlerine her zaman kandı.

52 Cevap: E seçeneği

53 11- “-i” eki, aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangi- 11- “-i” eki, aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangi- sinde hem “tamlanan eki” hem “durum eki” hem de “yapım eki” görevindedir? sinde hem “tamlanan eki” hem “durum eki” hem de “yapım eki” görevindedir? A) Evin çatısını hemen kurdular. A) Evin çatısını hemen kurdular. B) Vergisini hep son gün yatırır. B) Vergisini hep son gün yatırır. C) Evin tapusunu henüz alamamış. C) Evin tapusunu henüz alamamış. D) Dilimizin sözcük hazinesi zengin sayılır. D) Dilimizin sözcük hazinesi zengin sayılır. E) Yemeğin kokusu buraya kadar geldi. E) Yemeğin kokusu buraya kadar geldi.

54 Cevap: A seçeneği

55 ( ÖSS – 2000) 1.Teyzelerin dün sinemaya gittiler. 2.Çiçeklerine yazın bolca su vermelisin. 3.Kalemlerini başka kutuya yerleştirdi. 4.Ceketlerimizi dolaba astım. 5.Evleri bize çok yakındır. Yukarıdaki cümlelerin hangilerindeki altı çizili sözcüklerin aldığı ekler onlara hem ikinci, hem de üçüncü tekil kişiye ait aldığı ekler onlara hem ikinci, hem de üçüncü tekil kişiye ait olma anlamı katmıştır? olma anlamı katmıştır? A)1 ve 2 B)1 ve 5 C)2 ve 3 D)3 ve 4 E)4 ve 5

56 Cevap: C seçeneği

57 Büyük büyük de ğ erleri, küçük küçük kazançlarla de ğ i ş tirip kara geçti ğ imizi zannediyoruz. ” Takas ”kelimesini tersten okumayı denediniz mi? Teşekkür ederiz


"Çekim Ekleri: Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, Her ek, yeni sözcük türetmez.Kimi ekler, çeşitli anlamlar katarak sözcükleri cümledeki işlevlerine." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları