Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

GENEL SİSTEMLER KURAMI Prof Dr Süheyla ÜNAL. Genel sistemler kuramı Ludwig von Bertalanffy, 1969 Ludwig von Bertalanffy, 1969.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "GENEL SİSTEMLER KURAMI Prof Dr Süheyla ÜNAL. Genel sistemler kuramı Ludwig von Bertalanffy, 1969 Ludwig von Bertalanffy, 1969."— Sunum transkripti:

1 GENEL SİSTEMLER KURAMI Prof Dr Süheyla ÜNAL

2 Genel sistemler kuramı Ludwig von Bertalanffy, 1969 Ludwig von Bertalanffy, 1969

3 Sistem öğelerden oluşan öğeleri arasında yer, zaman ya da davranış birlikteliği bulunan ya da anlam bağıntıları ile bütünlük oluşturabilen yapıları ve işlevleri açısından öğeleri karşılıklı bağıntılılık gösteren

4 Sistem öğelerinin birlikte yarattığı etki nedeniyle kendi öğelerinden gayrısını dışlayan ve başka varlıklardan ayıran bir sınır yaratma eğilimi taşıyan yapısı, işlevleri, nitelikleri ve davranışları açısından, öğelerinin aritmetik toplamından ayrı ve fazla olan bir bütündür.

5 Sistem Sistemin zaman ve yer içinde var olması için bir yapı gereklidir. Her sistem hiyerarşik bir düzen içinde daha küçük alt sistemlerden oluşurken kendisi de daha büyük bir sistemin alt sistemini oluşturur. Alt sistemler karşılıklı etkileşim halindedir.

6 Sistem Yapı (being) Yapı (being) Süreç (process) Sistemdeki enerji, madde ve bilginin zaman içindeki değişimi Süreç (process) Sistemdeki enerji, madde ve bilginin zaman içindeki değişimi –İşlev (behaving)   yapının canlılığını ve dengesini koruyabilmesi amacıyla uyguladığı, anbean değişebilen eylemlerdir –Tarih (becoming)   daha yavaş olan değişimler

7 Süreç-yapı ilişkisi Yapı işlevselliğin etkisiyle değişebilir Yapı işlevselliğin etkisiyle değişebilir – eğer değişim dönüşümsüz olarak gerçekleşmişse, tarihsel bir süreç gerçekleşir ve yeni bir yapı ortaya çıkar

8 Kapalı sistemler Başka sistemlerle hiçbir madde ve enerji alışverişinde bulunmayan sistemlerdir Kapalı sistemler ve evren olasılığın en az olduğu bir durumdan, olasılığın en yüksek olduğu duruma doğru akar ve düzensizlik artar

9 Kapalı sistemler Statik sistemler Statik sistemler KAPALI SİSTEM ÇEVRE - Minimum enerji - Maksimum entropi

10 Entropi - geridönüşümsüzlük Olasılıklar arttıkça sistem giderek daha gelişigüzel, belirsiz ve düzensiz bir hal alır Olasılıklar arttıkça sistem giderek daha gelişigüzel, belirsiz ve düzensiz bir hal alır Bu olası hallerin, düzensizliğin niceliğinin ölçüsüne entropi denir. Bu olası hallerin, düzensizliğin niceliğinin ölçüsüne entropi denir. S= - log W S= - log W sistemdeki olası hallerin tümü (0

11 Ölüm Olasılığın daha fazla artamayacağı durum “ölüm” ya da “bitim”dir

12 Negentropi Açık sistemler başka sistemlerle etkileşime girerek, onların entropisini arttırma yoluyla kendi entropisini düşürebilir. Daha düzenli, daha organize, daha stabil, daha yordanabilir (daha az olasılıklı) olabilir

13 Negentropi Bilgi negentropidir Bilgi kullanarak örgütlenme, kontrol ve iletişim yoluyla doğanın düzenliyi, az olasılıklıyı, ve “anlamlı”yı yok etme eğilimi ile savaşırız Zaman Amaç Sistemin durmu Sistemin durumu Düzeltici etkinlik farklılık Amaç (sistemin istenilen durumu)

14 Açık sistemler Dinamik sistemler Dinamik sistemler AÇIK SİSTEM ÇEVRE Girdi = Çıktı

15 Açık sistemler Parçalarının toplamından daha fazla bir şeydir Parçalarının toplamından daha fazla bir şeydir Sistem çevre ile ilişki içindedir Sistem çevre ile ilişki içindedir

16 Yaşayan sistemler bilgiyle organize olan madde ve enerjiden oluşurlar zaman ve yer içinde varlıklarını sürdürürler kısmen geçirgen bir sınıra sahiptirler hiyerarşik bir düzen içerirler

17 Yaşayan sistemler gerekli enerjiyi sağlamak ve uygun biçimde kullanmak organizasyon alt sistemler arasında çok belirli, dakik ve uyumlu bir etkileşim kontrol mekanizmaları homeostazis ve heterostazis eğilimleri

18 Enerji Sistemin canlılığı için gerekli kaynaklar Sistemin canlılığı için gerekli kaynaklar –bilgi –enerji –zaman –para –bireysel çaba –herhangi bir materyel

19 Sınırlar Bir sistemi diğer sistemlerden ve çevreden ayıran ve onlarla alışverişini düzenleyen örüntüler Bir sistemi diğer sistemlerden ve çevreden ayıran ve onlarla alışverişini düzenleyen örüntüler Sınırların geçirgenliği sistem için önemlidir Sınırların geçirgenliği sistem için önemlidir –Geçirgen sınırlar- kontrolsüzlük ve tanımsızlık- erime, çökme –Katı sınırlar- Bilgi alışverişinin olmaması

20 Organizasyon Kaynakları uygun şekilde kullanarak etkinliğe dönüştürme Kaynakları uygun şekilde kullanarak etkinliğe dönüştürme Organizasyon Dönüşüm süreci Girdiler Çıktılar

21 ORGANİZMA Sosyal yapı Biyolojik yapı Ruhsal yapı ÇEVRE ORGANİZMA

22 Organizma Kendini referans alma Kendini referans alma Farklı olasılıklar Farklı olasılıklar Paralel dağılım Paralel dağılım Bire birden çok, çok seçenekli haritalamalar Bire birden çok, çok seçenekli haritalamalar Döngüsel nedensellik Döngüsel nedensellik Katabolizma ve anabolizmanın önemli olması Katabolizma ve anabolizmanın önemli olması Özgül düzenekler Özgül düzenekler

23 “Sistem” Girdi Çıktı Ölçüm Yönetici sistem Karşılaştırma AmaçÇevre Uyum Kendini düzenleme Yaşayan sistemler=İletişim+Kontrol

24 Hiyerarşi- Güç Fiziksel yapılarla ilişkili soyutlama sağlayan bir kavramdır Fiziksel yapılarla ilişkili soyutlama sağlayan bir kavramdır – –Daha alt düzey yapıların yönetilmesi – –Daha üst düzey sistemlerle bütünleşme Hiyerarşik yapı Hiyerarşik yapı –Komplike-basit –Alt - üst 1. düzey 2. düzey 1. düzey 2. düzey

25 Yaşamdaki hiyerarşi Biyosfer- Global kaynaklar Biyosfer- Global kaynaklar Biyomes- Enerji ve madde alışverişi Biyomes- Enerji ve madde alışverişi Ekosistem- Türlerin karşılıklı bağımlılığı Ekosistem- Türlerin karşılıklı bağımlılığı Hayvanlar alemi- Yarışma ve yiyecek zinciri Hayvanlar alemi- Yarışma ve yiyecek zinciri Bireysel organizmalar - Fizyolojik işlevler Bireysel organizmalar - Fizyolojik işlevler Organlar, fizyolojik sistemler- Homeostazis Organlar, fizyolojik sistemler- Homeostazis Dokular- Büyüme, devamlılık, onarım Dokular- Büyüme, devamlılık, onarım Hücreler - Büyüme, özelleşme, ölüm Hücreler - Büyüme, özelleşme, ölüm Organeller- Hücre homeostazisi Organeller- Hücre homeostazisi Makromoleküller – Kapsama, tanıma, bağlanma Makromoleküller – Kapsama, tanıma, bağlanma Blok moleküler yapılar – Polimerleri oluşturma Blok moleküler yapılar – Polimerleri oluşturma Kimyasal elementler- Kimyasal bağlar oluşturma Kimyasal elementler- Kimyasal bağlar oluşturma

26 Fark yaratan fark Sistemi eyleme farklılıklar götürür Sistemi eyleme farklılıklar götürür Referans sinyaldeki ya da çevresel değişkenlerin algılanışındaki bir değişiklik bir hata sinyali yaratarak sistemin davranışını etkiler Referans sinyaldeki ya da çevresel değişkenlerin algılanışındaki bir değişiklik bir hata sinyali yaratarak sistemin davranışını etkiler

27 İletişim kanalları Sistemin varlığını sürdürebilmesi için iletişim kanallarının olması gereklidir Sistemin varlığını sürdürebilmesi için iletişim kanallarının olması gereklidir İletişim kanalları İletişim kanalları –Sistemin çevreden haberdar olmasını sağlar –Sistemin iç kontrolünü düzenler

28 Uyumlu etkileşim Sistemin bir yerindeki sapma başka bir olayla dengelenir Sistemin bir yerindeki sapma başka bir olayla dengelenir Sistem, girdilerin yorumuyla oluşan eylemlerin sonuçları tarafından monitorize edilir Sistem, girdilerin yorumuyla oluşan eylemlerin sonuçları tarafından monitorize edilir Bir birimin çıktısı- diğer birimlerin çıktıları ile birleşerek, daha alt sistemlere referans sinyal olur Bir birimin çıktısı- diğer birimlerin çıktıları ile birleşerek, daha alt sistemlere referans sinyal olur

29 Referans sinyaller Kendilik kavramı Kendilik kavramı Değerler Değerler İstekler İstekler Güdüler Güdüler İlgiler İlgiler Standartlar Standartlar Amaçlar Amaçlar

30 İdeal self Duyumlar, duygular Dünya görüşü İlkeler, programlar, kategoriler, ilişkiler, olaylar, geçişler

31 Hiyerarşideki amaçlara ilişkin eylemler bilişsel süreçleri monitorize eder, bu da duygusal tepkileri anlamlandırır Hiyerarşideki amaçlara ilişkin eylemler bilişsel süreçleri monitorize eder, bu da duygusal tepkileri anlamlandırır –Beklentiler pozitif duygu ile sonuçlanır –İstenilen durumun altındaki ilerleme negatif duygu ile sonuçlanır

32 Kontrol mekanizmaları Alt sistemleri birbiriyle anlamlı ve dinamik bir etkileşim içinde, kabul edilebilir sınırlar içinde tutarak duruma uyum yapmasını sağlar Kontrollü uyum anlamlı bir değişim için gereklidir Sistemlerde geribildirim en önemli kontrol mekanizmalarıdır

33 Kontrol mekanizmaları Kontrol mekanizmaları Yaşayan sistemler negatif ve araya giren pozitif geribildirim halkalarının sağladığı döngüsel kontroller aracılığı ile iç koşullarının belirli alt ve üst sınırlar arasında sabit tutarlar. Yaşayan sistemler negatif ve araya giren pozitif geribildirim halkalarının sağladığı döngüsel kontroller aracılığı ile iç koşullarının belirli alt ve üst sınırlar arasında sabit tutarlar. Sistemin şimdiki durumu Amaç İstenilen durum Denetleyici (Farkın değerlendirilmesi) Karşılaştırıcı Hata iletisi Algılanan uyaran Referans sinyal

34 Kontrol mekanizmaları Sistemin hiçbir parçası diğerleri üzerinde tek taraflı bir kontrole sahip değildir. Sistemin hiçbir parçası diğerleri üzerinde tek taraflı bir kontrole sahip değildir. Sistemin yönetici özelliği sistemin bazı parçalarında değil, sistemin bütününde yer alır. Sistemin yönetici özelliği sistemin bazı parçalarında değil, sistemin bütününde yer alır.

35 Geri bildirim Sistemin değerlendirilmesi, izlenmesi ve daha etkili performans sergilemesi amacıyla, sistemin kullandığı enerji ya da bilgi süreçleri hakkındaki bilginin kullanılması Sistemin değerlendirilmesi, izlenmesi ve daha etkili performans sergilemesi amacıyla, sistemin kullandığı enerji ya da bilgi süreçleri hakkındaki bilginin kullanılması Hata-kontrollü düzenleme Hata-kontrollü düzenleme

36 İleri besleme Öngörü temelli düzenleme Öngörü temelli düzenleme –Hatayı öngörmeye dayanır –Hata kontrolden çıkmadan eyleme geçilir

37 Negatif geri bildirim En temel kontrol, girdiyi kontrol eden negatif geribildirim döngüsü ile sağlanır Sistemdeki sapmanın düzeltilmesine, ilk dengenin kurulmasına hizmet eder (homeostazis) Uyumsal davranışa neden olur (self- regulation) Dış değişiklikleri azaltır ve stabilize eder

38 Homeostazis Yaşayan sistemi, dağılma ve ölme yönündeki eğilime karşı kararlı ve dengede tutma etkinliği

39 Negatif geri bildirim Şimdiki durumla istenen durum arasındaki farkı azaltmayı sağlar Önceki eylem, sonraki eylemi negatif olarak etkileyerek, şimdiki durumun, istenilen durumla aynı çizgiye gelmesine neden olur

40 Negatif geri bildirim Negatif geribildirim döngüsü, daha alt birimlerin eylemlerindeki bir bozukluğu düzeltmek için hızlı davranırsa, kontrolle değil kaosla sonuçlanır Negatif geribildirim döngüsü, daha alt birimlerin eylemlerindeki bir bozukluğu düzeltmek için hızlı davranırsa, kontrolle değil kaosla sonuçlanır Hiyerarşik düzen içinde daha alt birimler, referans sinyal gönderen üst birimlerden daha hızlı operasyon yapmak zorundadır Hiyerarşik düzen içinde daha alt birimler, referans sinyal gönderen üst birimlerden daha hızlı operasyon yapmak zorundadır

41 Pozitif geri bildirim Sisteme daha fazla uyaran girmesini sağlayarak, sistemdeki sapmayı arttıran ve denge durumundan sapmasını amplifiye eden geri bildirim döngüsü

42 Pozitif geri bildirim Sapmış davranış (dış değişikliklerin pekiştirilmesi) Sapmış davranış (dış değişikliklerin pekiştirilmesi) Sistemin çökmesi ya da dağılması Sistemin çökmesi ya da dağılması Entropi artışı sistemde total bir değişikliğe ya da yıkıma neden olur Entropi artışı sistemde total bir değişikliğe ya da yıkıma neden olur Değişimin öncülüdür Değişimin öncülüdür

43 Morfostaz-Morfogenez Morfostaz Morfostaz – – Sistemdeki statükoyu koruma eğilimi – – Negatif geri bildirim aracılığı ile sağlanır Morfogenez Morfogenez – – Sistemdeki büyüme, gelişme, yenileşme, yaratıcılık ve değişme –Pozitif geri bildirim aracılığı ile sağlanır

44 Morfostaz-Morfogenez diyalektiği “ “İlerleme değişimin içinde düzeni, düzenin içinde değişimi koruyabilmek sanatıdır.” A.N. Whitehead A.N. Whitehead

45 Sistemin işleyişi Çoklu nedensellik Çoklu nedensellik –Farklı başlangıçlardan ya da farklı süreçlerden aynı sonuca ulaşılabilir Çok sonuçluluk Çok sonuçluluk –Aynı başlangıçlar, farklı sonuçlara götürebilir

46 KAYNAKLAR Ludwig Von Bertalanffy (1968) “General system theory : Foundations, Development, Applications” Ludwig Von Bertalanffy (1968) “General system theory : Foundations, Development, Applications” Stein I (1974) Systems theory, science and social work. The Scarecrow Press Inc Stein I (1974) Systems theory, science and social work. The Scarecrow Press Inc Bailey KD (1994) Talcott Parsons, Social entropy theory and living systems theory. Behavioral Science 39:25-45 Bailey KD (1994) Talcott Parsons, Social entropy theory and living systems theory. Behavioral Science 39:25-45


"GENEL SİSTEMLER KURAMI Prof Dr Süheyla ÜNAL. Genel sistemler kuramı Ludwig von Bertalanffy, 1969 Ludwig von Bertalanffy, 1969." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları