Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

Sunum yükleniyor. Lütfen bekleyiniz

İMAL USULLERİ DÖKÜM. Kalite Kontrol Kalite; mamul özelliklerinin kullanım amacına uygunluğu.

Benzer bir sunumlar


... konulu sunumlar: "İMAL USULLERİ DÖKÜM. Kalite Kontrol Kalite; mamul özelliklerinin kullanım amacına uygunluğu."— Sunum transkripti:

1 İMAL USULLERİ DÖKÜM

2 Kalite Kontrol Kalite; mamul özelliklerinin kullanım amacına uygunluğu.

3 Kalite Kontrol Uygulamaları Girdi Kontrolleri –Döküm metalleri, modeller, kalıp ve maça malzemelerinin kontrolü Üretim Kontrolleri –Kalıp ve maça malzemelerinin hazırlanması, kalıplama, maça üretimi, kalıp kapama, metal eritme, dökme ve bitirme işlemlerinin kontrolü Bitmiş Parça Kontrolleri –Parçada yapı sürekliliğinin kontrolü (boşluk, segregasyon), biçim ve boyut kontrolü, malzemenin kimyasal ve fiziksel özelliklerinin kontrolü

4 Döküm Parça Kontrolü Yapı Süreksizliliğinin Kontrolü (Çekme boşlukları, çatlaklar, pislikler ve segregasyonlar) –Gözle Kontrol –Vurarak Kontrol –İleri Tahribatsız Muayeneler Boyut ve Biçim Kontrolü (Toleranslar) Kimyasal ve Fiziksel Özelliklerinin Saptanması –Kimyasal –Fiziksel –Yoğunluk

5 Döküm Hata Nedenleri Hatalı parça tasarımı Hatalı model tasarımı ve üretimi Hatalı kalıp tasarımı, uygun olmayan kalıp malzemeleri ve kalıplama işlemleri Hatalı döküm işlemi

6 Döküm Hata Nedenleri Yanlış malzeme seçimi Bitirme işlemleri hataları Çekme boşlukları Gaz boşlukları (Kalıp içi nem …) Kayma Çapak

7 Döküm Hata Kusurları Soğuk birleşme (Akıcılık düşük, yolluk yetersiz, besleme hızı düşük, döküm sıcaklığı düşük, cidar kalınlığı düşük …) Sıçramalar Eksik döküm Şişme Metal penetrasyon (kum tanecikleri arasına sızma)

8 Döküm Hata Kusurları Kalıp genleşmesi Segregasyon Pislikler (pota kirli, yanlış yolluk tasarımı, gevşek kalıp …) Kum taneciklerinin yüzeye kaynaması Maça yüzmesi Sıcak yırtılmalar, çarpılmalar

9 Kalıp boşluğu tamamen dolmadan katılaşan bir döküm Dökümdeki bazı yaygın hatalar: (a) eksik dolgu Genel Hatalar: Eksik Dolgu Eksik dolgu Kalıp

10 Metalin iki parçası birlikte akar ancak erken katılaşma nedeniyle birleşme hatası oluşur Dökümlerdeki bazı yaygın hatalar: (b) soğuk yapışma Genel Hatalar: Soğuk Yapışma Kalıp Soğuk yapışma Maça

11 Döküm sırasında metal zerrecikleri ve katı taneler oluşur ve döküm içinde kalırlar Dökümlerdeki bazı yaygın hatalar: (c) soğuk yapışma Genel Hatalar: Soğuk Yapışma Kalıp Soğuk yapışmalar

12 Katılaşmanın son bölgesinde bulunabilecek sıvı metal miktarını sınırlayan katılaşma büzülmesinin neden olduğu yüzey çökmesi veya iç boşluk Dökümlerdeki bazı yaygın hatalar: (d) büzülme boşluğu Genel Hatalar: Büzülme Boşlukları Kalıp Büzülme boşluğu

13 Döküm sırasında kalıp gazları çıkışının neden olduğu balon şeklindeki gaz boşlukları Kum dökümlerdeki yaygın hatalar: (a) kum gözeneği Kum Döküm Hataları: Kum Gözeneği Kalıp Kum gözeneği

14 Döküm yüzeyinde veya yüzeyin hemen altında çok sayıda küçük gaz gözeneğinin oluşumu Kum dökümlerdeki yaygın hatalar: (b) gözenekler Kum Döküm Hataları: Gözenekler Kalıp Gözenekler

15 Sıvı metalin akıcılığı yüksek olduğunda, döküm yüzeyinin kum taneleri ve metal karışımı içermesine neden olacak şekilde, kum kalıp veya maçanın içine nüfuz edebilir Kum dökümlerdeki yaygın hatalar: (e) penetrasyon Kum Döküm Hataları: Penetrasyon Penetrasyon

16 Üst ve alt derecelerin birbirine göre yana kaymasının neden olduğu, döküm parçanın ara yüzeyindeki bir kademe Kum dökümlerdeki yaygın hatalar: (f) kalıp kayması Kum Döküm Hataları: Kalıp Kayması Ayırma yüzeyi Üst derece, alt dereceye göre kaymıştır Üst derece Alt derece

17 Kum Döküm Hataları: Çökme Yaygın büzülme boşluğu Maça Kum dökümlerdeki çökme ve önlenmesi: (a) yaygın görülen büzülme boşluğu, boşluğun olmaması halinde yüzeydeki çökme ve (c) maça kullanımıyla çökmenin önlenmesi

18 Döküm Metalleri

19 Çoğu ticari dökümler, saf metallerden ziyade alaşımlardan yapılır –Alaşımlar genelde kolay dökülür ve ürün özellikleri daha iyidir Dökme alaşımları aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir: –Demir esaslı –Demir dışı

20 Demir Esaslı Döküm Alaşımlar: Dökme Demir Tüm döküm alaşımlarının en önemlisi Dökme demir dökümlerin tonajı, çoğunlukla diğer tüm metallerin toplamının birkaç katıdır %2-5 arası C içerir. Karbonun grafit olarak ayrışması sırasında hacim arttığından, malzemenin kendini çekmesi düşüktür (~%1).

21 Demir Esaslı Döküm Alaşımlar: Dökme Demir Dökümde akıcılık ve kalıbı doldurma özelliği çok iyi Tipik dökme sıcaklıkları  1400  C (bileşime bağlıdır) Korozyona karşı dayanıklı Titreşim sönümleme

22 C ve Si’ın Etkileri C (%) Si (%) Si ve C en önemli elementler. Silisyum Grafit oluşumuna neden olmaktadır.

23 C ve Si’ın Etkileri Soğuma Hızı = 1 / Cidar Kalınlığı

24 Dökme Demir – Çelik Karşılaştırılması Dökme Demirin Çeliğe göre avantajları –Çelikten daha ucuzdur. –Akışkanlığı çeliğe göre daha iyidir. –Daha kolay talaş alınır (Torna). –Aşınma dayanımı daha yüksektir. –Titreşim sönümleme özelliği vardır. Dökme Demirin Çeliğe göre dezavantajları –Darbe dayanımı daha düşüktür (Daha gevrektir). –Yüksek sıcaklık dayanımı daha azdır.

25 Dökme Demir Kır dökme demir Küresel dökme demir Beyaz dökme demir Temper dökme demir Alaşımlı dökme demirler

26 Fe / Fe 3 C Phase Diagram

27 Kır (Lamel Grafitli) Dökme Demir Kırık yüzeylerin görünümü nedeniyle kır dökme demir olarak adlandırılır. Makina Yapımında en çok kullanılan malzemelerdir. Karbon, içyapıda büyük ölçüde grafit lamelleri olarak bulunur. Ucuzdur Talaşlı iyi işlenir

28 Kır (Lamel Grafitli) Dökme Demir Titreşim sönümler Korozyona dayanıklı Çentiğe duyarlı değil (İçyapıda grafirin bulunması, hem yük taşıyan kesiti küçülttüğünden, hem de çentik etkisi oluşturduğundan çekme dayanımını düşürür). Makine Gövdeleri, dişli kutular, temel plakaları, yataklar (Basma) Basma dayanımı, çekme dayanımının 3-4 katıdır.

29 Kır (Lamel Grafitli) Dökme Demir Dökme demirler kaynak yöntemiyle birleştirilmesi güç olan malzemelerdir. Grafitlerin yağlayıcı etkisi nedeniyle kuru sürtünmeye elverişli olup, yatak malzemesi olarak kullanılması durumunda, yağsız kalan yatağın bir süre sarmadan çalışmasını sağlayabilir.

30 Kır Dökme Demir

31 Küresel (Sfero) Dökme Demir % 0,5 Ce veya Mg (ucuz) eklenir. Dayanımı artar Sünekliği artar Titreşim sönümleme özelliği azalır Yorulma dayanımı daha iyidir. Krank milleri, pistonlar, subaplar, kalıplar, merdaneler

32 Küresel (Sfero) Dökme Demir

33 Temper Dökme Demir Cidar kalınlığı en fazla 40 mm olabilir, parça ağırlığı birkaç kiloyu geçemez. (Beyaz D.D. Oluşturabilmek için) Yüzey kalitesi daha iyi Sünekliği nedeniyle dövülebilir C + Si < %3,8 olmalıdır.

34 Temper Dökme Demir Siyah (nötr atmosfer) –Talaş kolay kaldırılır –Kaynak kabiliyeti kötü –Piston, dişli çark, zincir elemanları Beyaz (Oksitleyici Ortam) –Kaynak ve lehim için uygun –İnce cidarlı parçalar –Anahtarlar, fren tamburları, rekor ve fittingler

35 Temper Dökme Demir

36 Beyaz Dökme Demir İçerdiği karbonun tümü karbür (sementit) olarak bağlanacak şekilde seçilir. Kırık yüzeyinin görünümü beyaz renktedir. Çok sert ve gevrek İşlenmesi güç Aşınmaya dayanıklı yerlerde kullanılır Hadde merdaneleri, vagon tekerlekleri, cevher kırma merdaneleri

37 Beyaz Dökme Demir Yüzey sertleştirilmiş Beyaz Dökme Demir Kır veya Sfero Dökme Demir

38 Beyaz Dökme Demir

39 Demir Esaslı Döküm Alaşımları: Çelikler Dökümden sonra talaş kaldırma dışında başka biçimlendirme göremez. Pek yaygın kullanılmaz.

40 Demir Esaslı Döküm Alaşımları: Çelikler Çeliğin dökümündeki zorluklar: –Çeliğin döküm sıcaklığı, diğer çoğu metalden daha yüksektir  1650  C –Bu sıcaklıklarda çelik kolayca oksitlenir; bu nedenle erimiş metalin havadan izole edilmesi gerekir –Erimiş çelik nispeten düşük akıcılığa sahiptir –Metalurjik temizliği çok önemli –Yeterli tokluk elde edebilmek için ek ısıl işlem gerekli –Akıcılığı ve kalıbı doldurma kabiliyeti düşük. –Kendini çekme payı % 2-3 (Yüksek)

41 Çelikler Ne zaman tercih edilmeli? –Dökme demirlerin dayanım ve süneklik özelliklerinin yetersiz kaldığı zaman –Parçaların döküm yöntemiyle üretmenin daha ekonomik olduğu zamanlar(Çok büyük ve karmaşık parçalar) –Dökülen parçaların kaynakla birleştirilmesinin gerekli olduğu durumlarda –Seçilen çeliğin plastik şekil vermeye uygun olmadığı durumlarda

42 Demirdışı Döküm Alaşımları: Aluminyum Düşük yoğunluk Yüksek ısı ve elektrik iletkenliği Korozyon dayanımı yüksekitilebilir. Oksijene ilgisi çok (Koruyucu tabaka oluşur, gereksiz türbülansdan kaçınmak gerekir).

43 Aluminyum Genellikle kolay dökülebilir olarak bilinir Aluminyumun düşük erime sıcaklığı nedeniyle, dökme sıcaklıkları düşüktür –T m = 660  C Özellikleri: –Hafif yapı –Isıl işlemlerle dayanım özelliklerinin değiştirilebilmesi –Talaş kaldırma kolaylığı

44 Aluminyum Sorun: Gözeneklilik (Gazları çözündürme meyili çok fazla ve katılaşmada açığa çıkıyor). Normal olark 1 m 3 havada 10 gram kadar su buharı vardır. Bu su buharı Reaksiyonuyla alüminyumun bünyesine girerse yaklaşık 1 gram hidrojen açığa çıkar ve bu miktarda gazın bulunması ise 1 ton kadar alüminyumun gözeneklilik nedeniyle reddi için yeterlidir. Bu nedenle yanma gazlarında nem bulunan ve ısı verimi düşük olan potalı ocaklar yerine eritmede elektrikli ocaklar tercih edilmelidir.

45 Demirdışı Döküm Alaşımları: Bakır Alaşımları Elektrik ve ısıyı iyi iletir Özellikleri: –Korozyon direnci –İyi görünüm –Yüksek yataklama kalitesi Zayıflığı: –bakırın yüksek maliyeti –Bakırda hidrojen çözünürlüğün yüksek olması ve dolayısıyla yanma gazlarından eriyiğin bünyesine gaz girmesi sorun oluşturabilir. Uygulamaları: boru ek parçaları, pompa elemanları, süs eşyaları

46 Bakır Alaşımları Bronz, pirinç ve alüminyum bronzu türleri vardır Pirinç = Bakır (min. %53) + Çinko Bronz = Bakır + Çinko dışı element (Alüminyum, kalay, kurşun)

47 Pirinç = Bakır (min. %53) + Çinko Çinko arttıkça dayanım, sertlik kopma uzaması artar, döküm sıcaklığı düşer Plastik şekil vermeye uygun Alfa (%36 ya kadar Çinko), % Alfa + Beta Pirinçleri var

48 Bronzlar Kalay Bronzlar –Sertlik ve dayanımları pirinçten yüksek, sünekliği daha düşük –Korozyon ve yüksek sıcaklık dayanımları daha yüksektir. –Aşınma dayanımı çok iyi –Sonsuz vida dişlileri, pompa çarkları, kasnak yatakları Kurşun Bronzlar –Yatak malzemesi Alüminyum Bronzlar –Korozyon dayanımı (Deniz suyu)

49 Demirdışı Döküm Alaşımları: Magnezyum Alaşımları Yoğunluğu çok düşük (1,74 g/cm 3 ) [Hafifliğin önemli olduğu yerlerde tercih edilmektedir]. Alaşımlandırılarak kullanılır, –Al ve Zn tokluğu, Mn korozyon dayanımını arttırır Kendini çekme %4 olup, boşluk ve gözeneklilik oluşma tehlikesi yüksektir. Kum, kokil ve basınçlı döküm yöntemleriyle üretilir.

50 Demirdışı Döküm Alaşımları: Magnezyum Alaşımları Döküm sıcaklığı 680 – C arasında olan Magnezyum alaşımları, demir potada koruyucu örtü altında eritilir. Tutuşma tehlikesi var (Oksijenle çok hızlı bir şekilde reaksiyona girer). Döküm sırasında eriyik kükürtle örtülür ve SO 2 gazı ile atmosferle teması kesilen sıvı metalin tutuşması önlenir.

51 Demirdışı Döküm Alaşımları: Çinko Alaşımları Yüksek dökülebilirlik, basınçlı dökümde yaygın kullanım Basınçlı döküm yöntemiyle imal edilen parçaların yaklaşık %50 si çinko esaslı alaşımlardan üretilir. Düşük erime sıcaklığı – çinkonun erime sıcaklığı T m = 419  C

52 Çinko Alaşımları Atmosferik, alkol ve petrol türevlerine karşı korozyon dayanımı iyi Otomobil, bisiklet, saat parçaları Özellikleri: –Düşük sürünme dayanımı, bu nedenle dökümler uzun süreli yüksek gerilmelere maruz bırakılamaz

53 Ürün Tasarım Prensipleri Geometrik basitlik: –Döküm, karmaşık parça geometrilerinin oluşturulmasında kullanılabilmesine rağmen, parça tasarımında basitlik, genellikle dökülebilirliği arttırır –Gereksiz karmaşıklıktan kaçınılması: Kalıp yapımını basitleştirir Maça ihtiyacını azaltır Dökümün dayanımını arttırır

54 Ürün Tasarım Prensipleri Döküm parçalardaki köşeler: –Gerilme odağı olduklarından ve sıcak yırtılma ve çatlamalara neden olabileceklerinden, keskin köşe ve açılardan kaçınılmalıdır –İç köşelerde büyük radyüslü köşe dolguları tasarlanmalı ve keskin kenarlar yuvarlaklaştırılmalıdır

55 Ürün Tasarım Prensipleri Yüzey eğimi kılavuzları: –Genleşebilen kalıba dökümde yüzey eğimi, modelin kalıptan çıkarılmasını sağlar Eğim = 1  (kum döküm için) –Kalıcı kalıba dökümde amaç, parçanın kalıptan çıkarılmasına yardımcı olmaktır Eğim = 2  to 3  (kalıcı kalıba döküm yöntemleri için) –Eğer dolu maçalar kullanılıyorsa, benzer eğimler sağlanmalıdır

56 Yüzey Eğim Toleransı Parça tasarımındaki küçük değişiklikler, maça ihtiyacını azaltabilir Bir maça kullanımına ihtiyacı ortadan kaldıran tasarım değişikliği: (a) orijinal tasarım ve (b) yeni tasarım.

57 Döküm Biçimlendirme Prensipleri

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68 Tasarımda kullanılan en küçük cidar kalınlığı, boyut toleransları ve yüzey kalitesi uygulanacak döküm yöntemini belirlemede en önemlirolü oynar. Aşırı ve gereksiz taleplerin daha pahalı yöntemlerin uygulanmasını gerektireceğini unutulmamalıdır. Boyutlandırma Prensipleri Boyut Toleransları ve Yüzey Kalitesi

69 Boyutlandırma Prensipleri Boyut Toleransları Bazı malzeme ve kalıplama yöntemleri için en küçük cidar kalınlıkları [mm] MalzemeBasınçlı Döküm Kum Döküm Kokil Döküm Alçı Kalıp Dökme Demir -35- Çelik-5-- Alüminyum Al Bakır Al.2,5 31,5 Çinko1---

70 Boyutlandırma Prensipleri Yüzey Kalitesi Bazı kalıplama yöntemleri için yüzey pürüzlülük değerleri [µm] Kalıplama YöntemiPürüzlülük [µm] Yaş Kum Kalıp6 – 25 Özel Kum Kalıplar< 6 Basınçlı Döküm 0,5 – 3 Hassas Döküm0,4 – 1,5 Alçı Kalıba Döküm1

71 Ürün Tasarım Prensipleri Talaş Kaldırma Toleransları: –Kum dökümde gerekli boyutlara ve parça özelliklerine ulaşmak için hemen tüm dökümlerin talaşlı işlenmesi gerekir –Döküm üzerinde, talaş kaldırmanın gerekli olduğu tüm yüzeylerde, Talaşlı işleme toleransı olarak adlandırılan ilave malzeme bırakılır –Kum dökümler için tipik talaşlı işleme toleransları 1.5 ile 3 mm arasındadır

72 Malzeme Seçimi Kullanılacak döküm ve kalıplama yöntemi Döküm ocaklarının seçimi Katılaşmada çıkabilecek sorunlar Erime sıcaklığı

73 Ürün Tasarım Prensipleri Döküm Biçimlendirme Prensipleri –(Geometrik basitlik, Yüzey eğimi kılavuzları, Döküm parçalardaki köşeler) Boyut Toleransları Yüzey Kalitesi Talaş Kaldırma Toleransları (İşleme Payı) Malzeme Seçimi


"İMAL USULLERİ DÖKÜM. Kalite Kontrol Kalite; mamul özelliklerinin kullanım amacına uygunluğu." indir ppt

Benzer bir sunumlar


Google Reklamları